De iure et officijs bellicis, et disciplina militari, libri 3

231쪽

Ih BER sECUN DV V s.fame,rhinoris veniret,quam si Poeni illa non obtinuissent. Ita se gerere, inquit Val. Max φ-,quid aliud est, quam squiei se, , tem fortunam in adiutorium sui pudore victam conuertexe φ Q io spectat, quod iCaesar dicebat, si non omnia secunda ce deret,fortunam esse industria subleuandam . Pari fiducia Scipio Aphricanus speculatores Annibalis,m castris suis deprehenses, nec supplicio affecit, nec do consiliis & viribus Poenorum percucta tus est: sed traditos eos tribunis militu, iussos omisso metu visere omnia, per castra,quo vellet, duci iussit: percunctotusque satin' percommode omnia ex plorassent, datis qui prosequerentur retro ad Annibale dimisit..quo tam pleno fiduciae spiritu Scipio prius animos hostium,ut inquit Val. Maxim b.,quam ar- bu. c.'ma contudit : nam Annibal, maxime ho-ilis fiducia perculsius, protinus nuncium ad Scipionem misit, ut colloquendi se-

cum potestatem faceret: sequiorem im- .

petrari posse pace ratus,si integer quam si victus peteret ς. Porro summi duces e GAM 1.3 o. facile percipientes, quantum haberet in se boni constantia, atque fiducia, solentante conflictum magno studio illud a- gere',quo maxime confidelem sibi redderent exercitum, & militum animos confirmarent: quod varijs modis facie-

232쪽

ao naῖ IURE ET OFFIC. kELLSamnitibus bellum gerens, priusquamisignum pugnet proponeret, leuibus certaminibus, tentandi hostis causa,aliquo et

dies moratus est, ne scilicet nouum bela Lirim L .lum suos nouusquρ hostis terreret R. Fasius consul,decertaturus cum Hetruscis, quo animus militum multitudine territus restitueretur, Samnitium bella quet magna felicitate confec ant, extollebat;eleuabat Hetruscos, nec hoste hosti, nec multitudinem multitudini com-l arandam esse aiebat :praeterea telum a 'iud o cultum scituros in tempore, interea taceri opus elle: quibus ambagi bus prodi simulabat hostes,& suos mi , tim L s. in modum confirmabath. in quo certe solertia Fabii merito laudada,& ab imperatoribus imitanda est. communi e-e debet. ciuil. nim fit vitio naturaeivi Caesar dicebatς, ut inuisis latitantibus, atque incognitis rebus magis eonfidamus vehementius - que exterreamur. &, ut inquit Liuius, saepe Vana pro veris maxime ua bello valuerunt. Veteres quoq ad confirmandos militum animos, causam religionis peridoneam censebant. quo spectat om-

nia auspicia & oracula, quae si forte ad- uersi quid signi facere viderentur, solent' nonniuaquam imperatores, solerti qua- dam interpretatione,in bonum Vertere, Vt militibus timorem eximerent. cuius

res exstant innumera exempla. Es qn

233쪽

LIBER sECUN DV s. remdem quemadmodum multa, ad confirmandos militum animos, cienda su0t: sic quoque magno studio, illa quae metu 3 1 inferre pos ent ,aut militu animos qua-c que ratione alienare, supprimenda sunt .nam, Ut Caesar dicebat,uti corporis vulnera, ita exercitus incomoda tegen- . da sunt: ne ea nudando,militibus timor addatur, & hostibus audacia crescat. in quo, iure Terentius V rro reprehedendus Videt tr. nam cum,accepta cl*de Canensi, Capani legatos ad eum Venusiam misissent, quό cum paucis,ac semiaxmi- bus venerat: ita auxit reru sitarum suique contemptumi nimis detegendo cladem nuda doque, ut qui Prius aegre ferre se, aduersi aliquid accidis de Romanis nyciassent, pollicitique essent omnia quae ad bellum opus essent: reuersis domum legatis squi ex conleptu consulis, & eius

oratione, quet desperatione rerii omnium continebat, quasi deletu videretur no- Φmen Rona norum, referebant) omnes ad defeetionem spectarent: confisi se totius Italiae imperio potiri posse, atq; it

foedus cum Armibale fecerunt a. Simili- azia Lxa, ter Philippus Macedonum rex, impru- denti colantio, aliquid ad charitate sitorum, &Vt promptius pro eo periculum adiret,ratus prosemirum se, si equitum,

qui ceciderant iii leui quoda pr lio cum Romanis, s*peliendorum curam habuisset:

234쪽

xo DE IURE ET OFFIC. Bl LLset: afferri eos in castra iussit,ut cons , ceretur ab omnibus funeris honos. nam, quod promptiores ad subeundam omnem dimicationem putabat facturu, idi metum pigritiamque incussit. qui enim hastis, sagittisquet,& rara lanceis Vulnem a lib. 3i. ra facta vidit ent, inquit Liuius', cum

Graecis Illyrici que pugnare assueti postquam gladio Hispaniensi detrviata

corpora,brachiis abscissis aut tota ceruice cesecta,diuisa a corpore capi a,patenritiaque viscera, & foedit tem aliam Inerum vide rut,aduersus quae tela, quos' que viros pugnadum esset, pauidi vulgacernebant. It que Romani,cum P. Rutilij Lupi cons., bello sociali casi, cada uere, & aliorum non pauco rum nobi liam, in urbem relato, videret populum' eo spectaculo commoueri Sc terreri S. C. decreuerunt, Vt eXinde mortuorum. in bello corpora, ibi humaretur, Vbicunque cecidissent: ne ob eoru conspectum reliqui segniores ad militiam fierent. quod decretum mox cognt v, &hostest, Atinia-..imitati sunt. Ceterum Chabrias, Athe--. civit. l. a. nientium dux, optimum hunc impera- 'e torem esse dicebat, qui maxime coge tu A- nitas haberet res ' hostium V . quarum is pq certe ignoratione multos fugatos eXer

citus, & de summae rerum non semel in periculum ventum fuisse legimus. Itaq; Canius a Caesarianis in suo cornu Vi' .ctusa

235쪽

&castris exutus, credens Brittunt quoque scueratu, qui in suo cornu vicerat,quasi demeratis rebus, sibi ipsi morte concivit. Simili errore, cu an inter Ro- . . manos & Vole os ma3no praelio certaretur, & nox incertos direnaisset: tantus ab impruJentia euentus utraque castra tenuit timor,ut relictis sauciis,& magna parie impedimetorum, ambo pro victis exercitus se in montes proximos reciperent R. & Curio legatus Castris, bello a -- ι ciuili, temere credens perfugis, qui Iu-Dam regem qui Pomeeio cum magnis copiis auxilio venerat) reuocatum nitimo bello, & Subur1 a, eius praefectum, cum mediocribus copiis millum assererent ; praelium temere commist, & viilicum eXercitu a copijs regis circunuaen tus, ad internecionem caesius cst M' Vnde cum Vicio naturae, ut ait Cae r, quae vota μι - lumus,& crecimus libeter; c quae senti-

mus ipΠ, liquos sientire 'cramus: non 'mere transiugis & exploratoribus fidem habere debemus. in quo Galsorum morem idem Caesar eprehendit qui, e JEM

'Vibuicunque rumoribus & auditioni-M. . 'hus permoti, de summis saepe rebus consilia ineunt, quorum eos e uestigio poe- i renitere necesse est cum incertis rumori- bus serta iant, & Pler que ad eorum voluntatem ficta respondeant. Quare eX-

ut illi, qui cum imperio sunt, ubi

236쪽

ipsi prodeant: exemplo Μarcelli, qui ad collegam dicebat: Quin imus ipsi cum

equitibus' paucis exploratum : lubiecta enim res oculis; certius dabit consilium. l. Omnium autem maxime proderit imperator', si ad omnia quae aspera atque is, ardua sunt,se ducem praebeat. si quid e - nim iniungere inferiori velis, i' prius in te, ac tuos si ipse iuris statueris, facilius omnes obedientes habeas. Imitari itaq; debet quilibet bonus imperator fortem&strenuum ducem, populo Israelitico diuinitus excitatum Sc datum Gedeonem, suos ita alloquentem: Qqod me videritis facere; id vos quoque facite . a capite enim ut induit Seneca, bona Valetu- .do transit in reliqua membra. suntque

' An hanc rem praeclara Valerii Coruini verba inquientis: Cum gloria belli, ac re

virtute sua quemque fretos, ire in aciem ee debere; tum etiam intueri,' cuius ductu ei

auspiciom ineunda pugna sit: virum qui edaualendus, dumtaxat magniscus adhor- ι etator sit,uerbis tallim ferox,operiim mi- eeittariu expers:an qui &ipse tela tractare, ee procedere ante signa, versari in media ee mole pugnae sciat. facta mea, non dicta, ee- Vos milites sequi volo: nec disciplinam ee modo, sed ex eplum etiam a me petere, cequi hac dextra mihi tres consulatus sum cea GHM t. 7. mamm laudem peperi . Sic certe C. Cae- ις

237쪽

. irpa I E C s. sis Hr inordinata aciem sepe restituit, obsistens fugientibus, retinensque singulos, ει contortis faucibus conuertens in ho-uem R. Itaque ancipiti illo proelio, quo a S Vim. incum rumore Pompeio in Hispania con- . Nixit, suis prae pavore trepide pugnantibus, cum res esset in maximo dis crimine, & nihil exhortationibus proficeret cuiusdam clypeo increpitisque . militibus procurrit,in hostem, dicens: , Nunc & mihi finis vitet erit, & vobis imi litiae. quo facto, pudori cedente metu a ciem restituit, ducentis telis in clupeo acceptis V. In quo tamen maxime indu ia,' striam imperatoris requiro, ut sitia qui--LLI 'dem alacritate militu animos ad quodvis periculum subeundu paratiores red-Cat: non temere tamen periculo sese exponat: praesertim ad quem summa rerum spectat: nisi maxima necessitate id exigente, & cum de totius belli euentu

agitur. multas enim urbes euersasilures tu sis stigatosque exercitus, imperato rum temeraria morte legimus. Itaque

mors P. Scipionis in Hisipania, dum fiese nimium hostium telis offert, ut hostes naud dubie pro victoribus, & Romani

pro victis essent, effecit p. & vulniis Cn. cta ut re. ocipionas ad Mundam vincetibus egre

238쪽

pugilatione, dum murum incautius sub - 1t, Vulneratus caderet, tanta circa eum fuga atque trepidatio fuit, ut non multum abesset, quin opera ac vineae desea Liui ML 2I. Terentur . Sic cum Epaminonda, dumi. non ducis tantum, verum etiam sertis.. simi militis ossicio fungitur, vires quoque reipubl.Thebanae ceciderunt. nam, b .c. ut inquit iustinus . sicuti telo si primam aciem perfregeris ,reliquo ferro Vim nocendi si1stuleris ; sic illo velut mucrone teli ablato duce Thebanorum, reipubl- vires hebetat sunt: ut non tam illii amisibe, quam cum illo interiisse omnes vires Tnebanorsi viderentur. Non itaque nimium fidat fallaci fortunae principes, neque etiam clypeo Iouis, sub quo eos versari dixit Homerus: sed in periculis e doli. v. i. suscipiendis, ut inquit Ciceros, consuetudo imitanda medicorum, qui leuiter

Wgrotantes leuiter curant, grauioribus aut e morbis periculosas curationes adhibere coguntur. Huc spectare videtur, quod Emilius Paulus dicebat, cu victo. Perseo pro gratulatibne victoriqcouiuia celebraret: eiusdem scilicet esse heritiae, exercitum hostibus valde terr bilem, Mamicis conuiuium valde iucundum red-δ mu is Aa dere q. Et Scipio African. ,chmeum quit dam parum pugnacem dicerent, Imperatorem me mater, non bellatorem,pe-

serit,

239쪽

ti AER sECUNDUS. -t produntur ea magis omnia, deleto hoc . exercitu non seruantur. quis enim illa

,, tuebituri imbecillis videlicet & inermis. D multitudoliam hercle, qua a Gallorum' se impetu defendit. an a veijs exercitumo, Camillumque ducem implorabunt φ hiedi, omnis spes opesq; sunt: quas seruando, di, patriam seruamus; dedendo ad necem, ,, patriam deserimus ac prodimus .at foeda atque ignominiosa deditio est. sed ea t

, charitas patriae est, ita ignominia eam,

γ, quam morte nostra, si opus sic, seruemus. subeatur ergo ista, quantacunque ,, est, indignitas, & pareatur necessitati, ,, quam ne dii quidem superant R. ina- a Licinis. 9 cunque igitur ratione patriae & reipub.'consulere debemus, & pro ea defendenda nullam infamiam, nec ipsam quoque mortem, si res ita postulat, recusare debemus. sed,Vt inquit Plato, si patria ma-darit verberari te, siue in vincula coniici, siue in praelium miserit,ad vulnera accipienda, mordimque subeundam; obediendum est omnino, & neque tergiuersandum neque fugiendum erit, sed Min bello,& in iudicio,& prorsus ubique, ea quae respub.vel patria iusserit, facienda sunt. quaecunque enim a nobis geruntur, non ad nostra utilitate & com- b oectri in modum, sed ad patriae salutem conserre Toliv. debemus h. mori autem pro patria , plo- ςriosissimum semper habitu fuit c. itaque tu, '

240쪽

ti s DE IvRE ET O p p i C. fiftti praeferendus est. consilio enim sapienti, ut iὸem dicebat, magna militum manus - vinci potest . sic Xerxes, qui tot hominii millia contra Graecos duxerat, Unius Themistoclis industria superatus fuit. QQuare Aristides dicebat, non armis -lii: n contra hostes, sed consilio in primis Vtendu esse . nam clim consilio & industrix superiores euadere possumus, quia opus est pericula suscipere φ Hinc rei militaris periti, in eo praecipuam imperatoris laudem constituunt', si ea ratione is bellu gerat , qua ipse,& exercitus, quam commodissime re frumentaria, aqua, ligno, pabulo utatur; hostis vero iis omnibus prohibeatur, & inopia, si fieri potest, ad deditionem compellatur : & ut

maxime se tuto dimicare posse existimet,ianae tutius arbitretur, obsessis viis, comeatu intercluso, sine vulnere victoria potiri. quae ratio Iulio Caesari, summo imperatori, maxime probabatur: cui erat propositum, ut non nisi coactus praelium committeret cum Afranio, de Petreio, Pompeianarum partium. nam in eam spem venerat, se sine pugna,& sine Vulnere suorum, rem conficere posse; quod re seumentaria 'aduersarios inter lusisset: cur etia secundo pr lio aliquos ux suis amitteret, secum pensitans : cur ulnerari pateretur optime meritos de

se milites: cur denique fortunam peri-

' . . , est.