De iure et officijs bellicis, et disciplina militari, libri 3

221쪽

r DE IURE ET OFFIC. BEL tunam ferre possumus. unde Epimanoni das, Leuctrica victoria potitus, postridie processit squalidus & humilis, soli-

. tus alias uncto corpore & Vultu sereno

videri: inquiens, se, quod animo elatior prid fitillet, immoderatum illud gau-a rtati in dium castigare R. & prudeter Philippus, se piri cum Athenienses, quibus se aliquot ciuitates Graecili iunXerant,magno prῆlio vicisset, ita vicit, ut victore nemo sentiret: & ita inter tacitam laetitiam, & dolorem hostium, temperauit, Vt neque apud suos exultasse, neq, apud Victos ansultasse videretur: cum tam e illa Victoria

Philippo uniuersae Graeciae imperium derit h. Porro ad officia bellica vel maxime spectant duo illa praecepta Pla- ironis ', quae ijs, qui reipubl. praefuturi

sunt,praescribuntur:Vnum, utVtilitatem ciuium sic tueantur, i, quidquid agant, ad eam reserant, obliti commodorum suorum: alterum, Ut totum corpuS reipublicet curent: ne, dum partem aliquam tuentur,reliquas deserat.Vt enim tutela, sic procuratio reipubl. adutilitatem eorum qui commissi sunt, non ad eorum e Cicero UR. quibus commissa, gerenda est . inare libro I. cauendum erit viro forti ',ut Cicero ait, gne pro sua utilitate potius bella gerat, Mpericulis sese offerat, quam pro xtilitate ,

communi. nam animi magnitudo , sua:

cernitur in periculis dc laboribus, si lu- stitia

222쪽

LIBER s 2CvNDus. Viri sitia vacat, pugnatque non soluya pro salute communi, sed pro si iis comodis, in vitio est. Siquidem rectE Stoici sorti

tudinem virtutem elle dicunt, pugnari

tem pro aequitate ; nihil ue honestiunone posse, quod iustitia vacat. Animus itaque paratus ad periculum, ut idem lCicero ait, si sitia cupiditate, non utilitate communi, impellitur in pericula,audaciet potius nomen habebit, quam fortitudinis. Vnde Callicratidas, Lacedaemonio rum dux, merito reprehensis, qui classis quam priuatae gloriae iactura facere ma luit: atque item Cleombrotus, qui imit diam timens, temere cum Epaminonda conflixit.quato rectilis Qiabius MAX.,

qui situm imperiit minui per vanitatem populi maluit, quam secunda fareia male rem gereret idem L. AEmilium Paulum,

ad bellum contra Annibalem cum C. 'Teretio Varrone collega,temerario homine,proficiscentem mones,Vt sedendo cum Annibale bellum gereret , neque temere cum hoste confligeret, ita allocutus est: Resistes aute, inquit, aduersius in .famam, rumoresque hominum, si fatis γα firmus steteris, si te neque collegae vana gloria, neque tua falsa fama mouerit. averitate laborare ius saepe aiunt; eXtingui nunquam. gloria qui spreuit, Veram habebit. siue timidii pro cauto, tardUmυ pro considerato imbellem pro perito

belli

223쪽

rimitiis humana spernunt ; neq; honori

magno secum, neque virtuti, putat e te, nisi ubi effuse affluant opes. Attilium quoque, qui ad eum accersendum a se ii tu missi erant, ad imperium populi, Romani sitscipiendum, semina spargen- . terii viderunt: sed illae rustico opere attritae manus salutem publicam stabili-uerunt, & ingentes hostium copias pes

sum diadertit . Porro in summo impera' a Vat M v. tore quattuor has res esse oportere exi- - cap.

stimat Cicero';scientii rei militaris, vir- b ρυ lege tutem auctoritatem, & felicitatem: Vir-7 tutes autem isnperatoris praecipuas has esse ; laborem in negotiis, fortitudinem in periculis, industriam in agendo, cele- ritatem in conficiendo, consiliu in prouidendo. nihil tamen quicquam magna Iaude dignum sine usu & exercitatione con equeeur . nam quema modum in ceteris artibus, sic quoque in arte impe- ratoria tria ipe eritur: natura, doctrina, , α ysius. natura ingenio,doctrina scien ria, usus frumi diiudicandus est. Ceterum clim nusquam miniis quὶm in bello euentus respondeant ; ideoque maximae cuique fortunet minime credendumst, ut Annibal Scipioni dicebat: omni-

no cauedum erit imperatori, ne temeres cum hoste confligat ,& aleam belli subeat, sed cauta potius cum ratione quam Prospera ex casu sequatur : & eum ratio

N ducat.

224쪽

ducat, no fortuna luet fallax est, & pa

uis momentis magiras rerum commutationes efficit. Itaq; Caesarem legimus,

extremo vitη tempore cunctatiorem ad

dimicadum tactum: quo isepius vicisset,

hoc minus eXpeii edos easus existimans: ineque se tantum acquisiturum victoria, anet. lami- quantum auferre calamitas posset . Etia C; C sar, quide sicut felicitas rerum gestarum, Vt . . inquit Caesar, exercitus beneuoletiam: sic r es aduerset, odia cocilitat aquare consultius, tutius, & gloriosius quoque erit simperatori; bicunq; poterit, ingenio C ratione hoste superare; ex Periclis sententia, qtiam gladio. Vt enim multo mλ-1ora sunt opera animi quam corporis,Vt ait Cicer in sic eae resi quas profectuimur ingeni gratiores sunt, quam illae quas Viribus. quod etiam significasse videtur Lacede monti: apud quos dux,qui forti ter dimicasset, &ci ueti, Marte magna . que hostium clade vicisset, tropheti loco gallu: qui vero deditione &pacto,industria su a, nec nimis crueia victoria potitus, belli mala vitasset,bouem immola- ' bat . Dion quoq; in libris suis, qui de regno inscributur,dicit longe maiora geri paucorii consilio, quam multitudine aut viribus.quod etia Homerus indicat, cum Agamemnonem inducit asserente, se longe facilius posse rem Troianam e uertere si decem Nestores,aut Vlisses in

225쪽

' . xi 3 p R si CVNDv s. rues hostio haberet,quam si totidem Aiaces& Achilles fortit r d imicant es . tuo spe ctant illa verba Vlis sis ad Aiacem, ud

Ovidium: . ocuudi: a M iam p. sui pe manu fortes, nec sunt tibi Marte se- λ3 Conjiliis cessere meis: tibi dextera Milo Vtilis ingenii. est quod eget moderamine . nostro. t n Tu viro iste mete geris, mihi cura futuri ori, Tu pugnare potes; pugnandi tempora mecum Eligit Atrideor tu tantum corpore prodes Nos animo quantos rate qui temperat ,anteit Remigis Oficili: quanto est Lx milite maior: tum ego te superor nec no in corpore non σPectora sunt potiora manu. Fuis in istis. Et cetera, quae carmine prosequitur Ouidius: ubi dicit arma Achillis; de qui

bus cum Aiace conteaebat Vlisses, quae que digniori erant proposita, in praemiu in tributa fuisse . non itaque tantum in viribus corporis & lacertis fortitudinis gloria est sed magis in virtute animi, ut inquit Ambrosius M'. Vnde quoque glia bis Og tr. Santes, de quibus in Lacris litteris; qua-uis viribus ti corpore praestarent; quo- iaaiam non habuerunt sapientiam, perie . ruiat propter suam insipientiam contra e Baruch.e. 3. . Vero de Viro sapiente scriptum est: Sur- ,, rexit filius sensatus,& propter illum de . ,, iecit omnem potentiam inimicorum d Ecclest. Cautus ergo imperator & prudens, eTEuripidis sententia,audac i dc temerario N a prae

226쪽

t,s DE IvRE ET OFFIC. BrLLpriserendus est. consilio enim sapienti, ut tilem dicebat, magna militum manus - vinci poteti. sic Xerxes, qui tot hominu millia contra Graecos duxerat, Unius Themistoclis industria superatus fuit. Quare Aristides dicebat, non armis si, tum contra hostes, sed consilio in primis utendu esse . nam cum consilio & industria superiores euadere possumus, quid opus eit pericula suscipere φ Hinc rei militaris periti, in eo praecipuarn impera toris laudem constituunt', si ea ratione is bellu gerat, qua ipse,& exercitus, quam commodissime re frumentaria, aqua, ii gno, pabulo Utatur; hostis vero iis omnibus prohibeatur, & inopia, sit fieri potest, ad deditionem compellatur di & vemaxime se tuto dimicare posse existimet, tam e tutius arbitretur, obsessis viis, comeatu intercluso, sine vulnere victoria potiri. quae ratio Iulio Caesari, summo imperatori, maxime probabatur tcui erat propositum, ut non nisi coactus praelium committeret cum Afranio, de Petreio, Pompeianarum partium . nam meam spem venerat, se sine pugna,& si ne Vulnere suorum, rem conficere posse; quod re istimentaria 'aduersarios interclusisset: cur etia secundo prq lio aliquos ex suis amitteret, secum pensitans: cur ulnerari pateretur optime meritos de

se milites: cur denique fortunam peri-

227쪽

set imperatoris consilio superare, quam gladio. & tadem omnium rerum inopia coactos aduersarios ad deditione compulit'. & hac ratione iacile fuisset Pompeio, Caesarem ad Pharsalum egestati -- o inium rerii opprimere, Ut proposuexat ; nisi a sitis, Dyrrhachina victoria ela'

ris, se a propolito dimoueri passus fuisset h. Fabius autem Max. ex hoc genere ' belli gerendi summaria laudem meruit, etiam ipsius hostis Annibalis testia nonio,

qui dicebat, se magis a non pugnante Fabio, quam a pugnante Marcello, ti- ere : nec eum sententia sesellit. nam Fabi s suis artibus eo iam Antii balem sedendo redegerat, ut non solum nihil ex raptis in diem comeatibus superaret, sed ne unde raperet quidem, quicquam reliqui esset, omni undique stumerito,

posteaquam ager parum tutus erat, in . Urbes munitas conuecto, ut Vix decem

dierum, quod copertum postea est, stumentum superesset, Hispanorii ob inopiam transitio parata fuerit, si maturitas

temporum expectata fuisset: quam Terentius Varro cons. sua temeritate im-

pedivit cuius aduentu Annibal, in hisce dissicultatibus constitutus, quavis parte dimidia auctas hostiu copias cernebat, ire gaudebat, sperans,id quod accidit, fortunam praepostero ingenio & teme- ii

228쪽

a,s DE IURE ET OFFIC. BELLritati consulis materiam daturam:cuius culpa ingens illia cladea Cannensis Roma Iiu la , manis illata fuit'. hoc quoque consilio C. Sulpitio dictatori aduersus Gallos,meutiquam placebat, quando nulla cogeret res, fortunae se c6mittere, aduersus hostem, quem tempus deteriore in dies, & locus alienus faceret; sine praeparato

commeatu, sine firmo munimento mo

rante: ad hoc ijs animis corporibusque, quorum omnis in impetu Vis esset, par-i-7- ua eadem languescere morab. Alexader. Veris,ciam Leucadiam obsideret, passus est ex finitimis locis omnes eo confugere, ut citius alimenta,quae habebat, consumerentur: quibus cosumptis, facilem. ' Victoriam consecutus est.&Antigonus,

vastatis Atheniensium agris , sementis tempore decessit: δί quod reliquum habebant frumenti, in sationes spars ,re

uersius nouo vere adultam segetem pro-

triuit,& ad famem redactos Atheiatesses in suam volutatem pertraxit. Vnde prae- . - cepti Cabysis me nisse debemus, quo, Cyrum filium monuit,nunquam eXipectandam esse egestatent,& in reru copia, maxime de inopia cogitandum. Lepius enim videmus exercitum consumi penuria, quam pugna: &,Vt ait Vegetius, serro saeuior est fames. Itaqh Vt diXimus,

hisce artibus praecipue superandi suntiiques, neque temere in acie versandii,

229쪽

nisi ubi tρmpus necessitasque postulat: exemplo Scipionis, qui in Numantinos

missus,cum vidisset contulaetam cum in- . afania. hostium temeritatem, dicebat se rempore redimere hostiu temeritatem, .ci quod loco sapientiae est, aliena operiri stultitiam. bonum enim imperatorem, itidem ut meaicu, ad malum curandum ultimo demum loco serru adhibere debere : nihilominus tamen suo tempore adortus Numantinos fudit . His asscri- mbi posse videtur consilium Sertorij, qui proscriptione Syllana dux Lusitanoruneri coactus, cum eos oratione flectere non posset, ne cum uniuersa Romanorum aciq confligerent; duos incospectu eorum c Ustituit equos, alterum Vesse dissimum, alterum infirmissimur ac deinde validi cauda ab imbecillo sene paulatim carpi: infirmi a iuuene eximiarum virium univorsam conuelli iussit: subij- ciens, equi caudae consimilem esse Ro- .manorum exercitu, cuius partes aliquis aggredius opprimere possit; Vniuertunt conatus prosternere, celerius tradideri; ictoria, quam occupauerit. quo exemplo Sertoriu. barbaros, quos ratione flectere non poterat, in suam sentetiam

pertraxit h. Porro quemadmodum non b Val. Max. temere fortuna tentada est,& ardua su D ta 7.

230쪽

ioo DE IURE ET OFFIC. BSI L. ni' multa succedentes tςmere meen, bus, in oppugnatione Casilini, Roma- . ni milit s acciperet vulnera, ne iue fatis coeptis succederet,& Tabicis omittetam Iem paruata ac iuxta magnis dissicilem, abscedendum inde cetii ret, quod res maiores instarent :Marcellus,n ulla naa- gnis oucibus licui non aggredienda, ita, semel aggressa non dimittenda el:e cicendo, quia magna famae momςnta in tramque partem fierent, tenuit netna In tu, cepto abiretur R. in axe laudandi quoq;

Caesaris milites, qui cum in obsidione Avarici omnium rerum dissicultate assicerentur, de Caesar ob inopiam se dimis surum oppugyationem diceret; uniuersi ab eo, ne infectare discederet, petebant:

hoc se ignominie loco Iahurosi s incepta

bci debet, oppugnationem relinqueret, dicendo Go b - Z 1iquidem hella stare merito cummi duces existimauere, & eum, qui recede bat, fugere credi. Vnde cum in reliquis rebus,tum pr sertim in bello constantia 'atque iiducia imperatoris plurimum is praestant, Sc saepe ad uniuςrs bclli euentu maximi iunt momenti. cuius rei speciosa eXempla nobis praebent Romani in

, primis, quod Canneps clade, exhaustis

imperii viribus, supplemetum exercitus , in His paniam mittere ausi, fecerunt ne hostilium locus castrorum,tum maxime

Cu*nam portam armis Annibale pul-