De iure et officijs bellicis, et disciplina militari, libri 3

281쪽

-2,DE IURE ET OFFIC. BELL corpus, Plura capita habeat. Ceterum, periculosissimum quoque erit ' , eum sque offenderis, Vel ignominia affeceris, summae rerum pretficere. cuius rei exemplo esse potest M. Liuius: qui cum ex consulatu populi iudicio damnatus, ignominiam aegre ferens, in rus migras lat, & octauo post damnationem anno, in urbem reductus, iterum consul fa-ὰ ctus eget: memoriae proditum est, plenum adhuc ira in ciues Μ. Liuium, ad bellum proficiscςntem contra Anniba- Iem, monenti abio, ne priusqua genus hominum cognosceret, temere manum consereret,respondisse, ubi primum hostium agmen conspexisset, pugnaturum:cumque quaereretur, quae causa festinandi esset: Aut ex hoste egregia gloriam,inquit,aut ex civibus victis gaudiua I in L in meritu certe, etsi non honestu capiam .

Similiter Harpagus, cum MIages Medorum rex illi infestus, in ultionem seruati nepotis Cyri, filium eius interfecisset,epulandum 6ue patri tradidisset: ad tempus dissimulato dolore,odium regis in vindictae occasionem distulit: de postea cuin Cyrus Astyagi bellum inserret, δίAstyages summam belli Harpago commisisset: exercitum acceptu, Hatim Cyro per deditionem tradidit, & regis crudelitatem perfidia desectionis ultus

282쪽

uolentia: an vero seueritate α saeuitia plus proficiet imperator.

1 Nullam animal maiore arte tractatam, quam homo. a Scipio humanitate, vi nubal crudelitate, parem in retiu besticis gloriam cons cuti sunt. s . cantius seueritate, alerius benignitate milites in officio tautinuerunt.. cauendum ne nimia lenitas pariat eo iremptum,neque nimia finitia odium. s Inprincipe requiritur beneuolentia. Non potest amor cum timore misceri. Imperaror apud suos milites plus pro istaei comitate, quam morum asperi-ltate. 'is Homo benesicis O beneuolentia inuisami 'cupit.' Obsequio mitigantur imperia. as Beneuolentia etiam apud hostes multum

potest. CAPUT QUARTUM. Non solum belladi virtute in sum

mo ac perfecto imperatore quaeredam esse alibi diximus: sed multas alias esse artes eximias, huius administras,' comitesque virtutis. & quidem, cum . nullum ut animal ,ut sensit Seneca,ma lare arte tractandum, quam homo :quq-

283쪽

, DE IURE ET OFFIC. BELL ri solet, utrum in imperatore requiratur magis asperitas & saeuitia; an vero humanitas & beneuolentia. qua de re in utramque parvem innumera possent

adduci exempla : & in primis sese offerunt Annibal & Scipio ', summi duces, a qui diuersissimis ingenijs, longe diuersiore modo ac ratione, p rem eX rebus

bellicis gloriam reportauere. hic enim in Hisipaniam missus, innata sibi hum nitate & beneuolentia, non solum militum animos sibi devinxit sed. etiam

conciliata clementiae fama, totam Hispaniam Romanae ditionis fecit :ille contra, magna Violentia,crudelitate, dc rapina, Italiam deuastauit; & omnes populi Italiae, omnia sere oppida ad eum defecere: ita ut, quemadmodum Hispania, beneuolentia Scipionis; sic Italia, timore Annibalis subacta suerit. Simile exemplum habemus in Manlio Torquato, & Valerio ' Coruino,qui pari a

virtute & gloria vixere Romae: dilpari tamen ingenio dc ratione procedendi. Manlius enim ferox natura, maxime seuerus in disciplina militari fuit: ' valerius vero omni genere humanitatis A beneuolentiae milites prosecutus est. usque adeo ut, ad milites in officio continendos, ille filium victorem , dc specio, spolia reserentem,quod eius in Iussu pugnasset cum hoste, virgis caesuia

284쪽

securi percusserit: hic vero neminem vel offenderit quide.attamen pro tam disiimili ratione agedi, no dissimile fiuctum& gloriam retulere . nulla enim Vnquam teditio inter utriusque ducis milites orta luit: tauquam ullus pugnam detrectauit, aut dicto miniis obeviens fuit: & terque maximas res gessit.Manlius itaq; sua seueritate & imperiosis edictis,distiplinam militare mirum in modum stabilivit: Valerius vero, tantii in militari disciplina seruans, innata sibi humani late & lenitate militum animos flexit, M obedientissimos habuit: & si quos sorte . legum & disciplinae contemptores puniebat , non hoc imperatoris seueritati, sed constitutioni legu asscribebant. non enim ubi imperio, ubi lege agi poterat, volebat. δί haec exempla propolita quae- 'stionem satis dubiam relinquunt. Porrb illud certe magno iudicio, utravis Viam tequamur, cauendum: ne nimia lenitas agriat contemptum: quod Scipioni euenit: inter cuius milites in ima seditio mota est in Hispania: neque nimia uitia odium excitet: quod Annibali accidit: qui crudeliter &auare spoliando ea,quae tueri nequibat, ut vasta hosti relinqueret, omnium animos a se abalienavit, neque indiῖna patientium modo, sed ceterorum etiam: quippe ad plures Omplum, ut inquit Liuius , qua in ca- MN

285쪽

ati'. lib. 2.b saturilib. I

cap. λ.

e . A. riis DE IURE ET OFFIC. BELL lamitas pertinebat. Ceterum qui de in stitutione principis ' scripsere, potius 'Valerium M Scipionem imitados pro ponunt; & humanitate,beneuolentiam,& si miles virtutes in principe requirunt: ut de Cyro scripsit Xenophon. malus enim custos ',Vt inquit Cicero ', diutur- 6nitatis metus, contraq- beneuolantia fidelis est, vel ao perpetuitatem. & Praem. textatus apud Macrobiu h, Qtii colitur, te inquit, etiam amatur: non potest amor secum timore misceri. Vnde putas arrogan- cetissimum illud manasse prouerbita quod ceractatur ;Totidem nobis hostes esse quot reservos' non habemus illos hostes, sed fa- cimus,chin illis superbissimi, contume- ce Iiosissimi,crudelissimi sumus. Itaq; prae- caesare Ennius suem metuunt, oderunt;

Quem quisque odit, perissi expetit. ut multorum odiis nullas opes posse ob sistere, interitu C. Caesaris ostendit Ci-- cero . atque hanc sententiam etiam ii Imperatore ' confirmat exemplum Ap

enim in Volscos missus, Vexancio saeuo imperio exercitum, hoc sua acerbitate est cit,ut milites omnia segniter, ociose, negligenter, contumaciter agerent: Meos nec pudor,nec metus coerceret, Odio considis exacerbatis ore niti animis: Vsque adeo ut Romanus exercitus in a

286쪽

L sp R sICUNDUS 'ii fetem productus, non solum Vincere noluerit, sed vinci voluerit, & turpi fuga. ipetierit castra. Quintius vero in Mol- 'scos missus, natura lenior, comitate Abeneficijs animos militiini sibi conci lians, praeda omni militi data, & laudes addens, quibus haud minus quam prae- mio gaudent militum animi, rebus egregie gestis, in urbem redijt . Item aris se Caeso fabius cons. in Veientes missus. D qm ita

cum praeter ceteras Imperatorias artes,

quas parando gerendoque bello ediderat plurimas, ita instruxisset acie, ut solo equitatu emiissio, exercitum hostium fuit deret, insequi fusos, pedes odio consulis, propter morum asiperitatem, noluit; Sciniussit signa retulit: nec huic tam pesti- ,, lenti exemplo, inquit Liuius di, remedia b G α,, Vlla ab imperatore quaesita sunt: adebri excelletibus ingenijs citius defuerit ars, is qua ciuem regant, quam qua hostem siu- . perent. Similiter L. Papyrius dictator, ob saeuitiam,qua M. Fabium magistrum H . iequitum squbdeius iniussu quavis pro spere pugnauerat cum hoste) constanter ad supplicium poposcerat, neque militibus gratus fuit, neque hostibus terribilis: quam tamen maximam imperatoris laudem esse censet Agesilaus. itaque cimi hostes ad castra Papyrij accessissent,ian tum momenti in Vno viro Papyrio erat, inquit Liuius ut si ducis consilia fauor e Γε. s. . Pa .sub -

287쪽

sbbsecutus militum foret, debella;i eo

die cum Samnitibus potuisse pro naua 'dubjo proditu sit: ita instruxerat aciem loco ac subsidiis, ita omni arte belli frnouerat: sed cessatum a milite, ac de industria, ut obtrectaretur laudibus ducis, impedita victoria ibit. verum sensit

peritus dux, quae res victoriae obstaret: temperandum ingeniunt suum esse, M seueritatem miscendam comitati: atque ita maxima dexteritate, sauciorumyraecipue curam suscipiens, tantum prorecit, ut mededis corporibus, animi prius militum imperatori conciliarentur: &refecto exercitu, cum hoste congressus,

hand dubia spe sua militumque, fudit

fligauitque Samnites. Est itaque comitate condienda grauitas. nam ut sapien- gter a Xenophonte scriptum est: cum tribus praecipue rebus ad obtemperandum adducatur alia animalia, cibis abiectiora, delinimentis erectiora, verberibus contumacia: homo, quod est animal ge- nerosissimum, neque minis,neque suppliciis cogi vidi; sed beneficio & beneuoletia militari cupit. Cum enim bruta se vi trahi sinant, homo non nisi ratione seduci patitur. Nihilominus tame scie- dum est, regum ducumhue clemetiam, ut Alexander Magnus dicebat, non in

ipsorum modo,sed etiam in illorum, qui parent, ingenijs utam esse: obsequio e- nim

288쪽

mitigantur imperia. xbi verb reuerentia qxcessit animi , & lumini imis confundimus, vi opus Vt vim repel- e o lamus . Ceterum beneuolentia nu- a QM .manitas,non solum apud milites & ciues prodest, sed etiam apud hostes no se maplus potuit, quam inuicta Romanorum arma,ut exemplo Scipionis iam ostesum. e . & facit quoque exemplum Camilli, cum Faliscos obsideret, qui alioqui diuturnus videbatur futurus labor, nisi sita beneficentia, tradens proditorem filiorum repis, ipsos ad deditionem pellexinset'. Fabricii quoque liberalitas, lini in- bnatantem vitae Pyrrhi medicum, ipsi indicaret, regis animum fregit & vicit. Humanitas itaque, ut inquit Valerius Maximus ς, vincit iram, prosternit odiu, ς nostilemque sanguine hostilibus lacry-

e uὰ ih bello habendam.

liter in bello aliter in pace agen m. In pace consuetussim. in bello utilitatiΡ-

rendum.

Sententia Fabj. φί am de Ostinis transse fuga. arcessus L. Trantium ληιfeis spiconciliare, quam poena esithere macuit. Scipio Nasica, priuato consilio conuocatis ponis, Gratatam oppresiit.

289쪽

b Octauim Caesar sua riponte bellam inire u

x Antonio. Sileut leges ii iter arma.

δ' cessito ex laicito facit licitum. Non dicitur feri contra legem, quod --

gente necesitate sit. i ' occasionibus belli ratio commutanda. i i Fabim natura cun lator non iudicio.

CAPUT QUINTI M. H. Vi 4ς ossiciis scripsere, in omnibus

actionibus maxima temporum Iaretionem habendam censuerunt, praeser

timinijs, quae in casu consistunt. Vnde, ut in Fabius M ax. in Fabio Liri. filio consuli dicebat, aliter in modio qdore belli',aliter in pace tranquilla arbitran- et dum & agendu est. in pace enim libere, prout aequitas& iustitia dictat,consilendum est, Megibus insistendum: in bello autem & turbulentis temporibus, ordi Darijs hisce remedijs,irritantur st e magis, .& accenduntur bella & seditiones, quam sedantur. Vnde fit plerumque, Utiqges quae in pace latae sunt nisi forte eae quae perpetuq utilitatis causa in qternum . i latae simi)bellum abroget; quae in bello . -. in I r. paX . Vt in nauis administratione alia in C de cati tot- secunda,vi inquit Liuius, alia in aduersab , , te. tempestate usui sunt. Itaq; maiores no- ῶι ' stri inquit Ciceroh, semper in pace con i : suo'

290쪽

h i B E R s E C V N D V s. et di suetudini in bello utilitati paruerunt

temper ad nouos cai; s temporum nψ I uorum consiliorum rationes accommo dariit. M alibi : Necesse est, inquit,in tib diaconcursatione perturbationum ac rorum, temporibus potius parere quam 3 moribus. Qua ratione Q abius Max.' pater, Classium Altiniu Arpinatem qui clam nocte in castra Romana vene *t,pxomittens si sibi primio foret, se Arpos proditurum esse ) noluit pro transfuga verberari necarique, quo aliis videbatur, quia post Cannensem cladem, tanquam cum fortuna fide stare oporteret, ad Annibalem defecisset, traxis etque ad desectionem Arpos: tum postea' quam res Romana,contra spem Votaque eius,veluti resurgeret, noua refert proditionem. documentum enim statui oportere censebat Fabius, schiis resis in ceret, & antiquam societate respiceret. nam si abire a Romanis liceret, redire ad cos non liceret; cui dubium esset, quin Breui deserta ab socijs Romana r s, Re deribus Punicis omnia in Italia iuncta icturaesset. non tamen fidei quicquam Altinio habendum cesebat, sed mediam consecutus consilii viam,neque eum pro hoste,neque pro locio habe cum . Item b4 cum in maximo discrimine Nola esset

quam non tam fiducia sui pr sidij, quam volui te principum Marcellus habebat,