De iure et officijs bellicis, et disciplina militari, libri 3

291쪽

M, DE IURE ET OrFIC. BEL L. plebe ad desectionem spectate, quae plarimu timebatur ante omnes L .Bxan xius iuuenis acer, quem consensus Mientatae desectionis ac metus a pr. t ς Ro-niano,nunc ad proditionempatriae,nung d transfugiendum stimulabat: dc Marcelliis eum aut poena cohibendum, aut,

beneficio conciliandum videret: sibi as sumpsile, quam hosti ademisse, sortem

ac strennuum maluit socium accitumq; ad se,ita comitate sua,additis etiam pret- mi; s, ferocis iuuenis animum emolliuit, Vt nemo inde sociorum, rem Romanam fortius ac fidelius iuuerit. De ceteris vero Nolanis proestionis reis Marcellus, Annibale demum praelio Victo, clau- 3 sis portis quaestionem habuit'. Et hue quoque spectare videtur, quod de Scipione Nasica proditum est . ham cum sTib. Gracchus, in tribunatu prolusia largitionibus, fauore populi occupato, rempubl. oppressam teneret, palamque dictitaret, interempto senatu, omnia per plebem agi debere, & consentientibus cunctis, ut cosul armis remp ueretur, M'cius Scaevola confiit negaret se vi uicquam esse acturum: tum Scipio Na-ca: Quoniam, inquit,consul,dum iuris ordine sequitur,id agit, Vt cum omnibus legibus Romanum imperium corruat: φgomst priuatus voluiitati vestrae

ducem ossero: & sublata dextra prosa

mauit;

292쪽

LiBER SE CV N D VS. 133 uit: Qui rempub. saluam esse volunt,

me sequantur: eaque voce, cunctationubonorum ciuium discussa, Gracchumicum scelerata factione, quas merebatur - .Poenas soluere coegit . Hinc quoque ' μ λ c Cicero h laudat Oetauiu ' Caesarem, qui

non exspectato senatus decreto, bellum bes.cii. IM Lςontra Antonium sua sponte si ceperat. b- Decernedi enim tempus, Ut ille ait,nondum venerat; belli aut egerendi tempus si pretieri sistet, videbat repub. oppressa nihil posse decerni. Silent ergo nonnun-7 quam leges intex arma, nec te ςxspectari linunt: cum ei qui exsipectare Velit, ante poena luenda sit, quam iusta repetenda K ς O M n. Eoque spectat, quod de C. Mario prodi- xum est, qui,cum duas cohortes Camer- i tiu, quod mira virtute vim Cimbrorum in aciesustinuissent, aduersus ςonditio nem foederis, ciuitatς donasset; excusa-xiit factum dicendo,inter armorum strepitum,verba se iuris ciuilis exaudire non potuisse. erat enim id tempus, quo magis defendere, quam audire leges oporte bat 4. Et certe necessitas sape iacit lici-d Max.

a tum ,quod alioqui esset illicitum ς. Itaque clade Catines afflictis Romanorum δε obscimviribus,eo res deducta est, ut M. Iunii di-

statoris opera, spolia hostiu affixa tem- mpter mus pli.,deorum numini consecrata, instru ι 'menta militiae futura, conuellerentur:

ς praetextati pueri arma induerent: ad

293쪽

1; DE IURE ET OFFIC. BE L L. dictoru etiam, & capitali crimine dam ' natorum, atque seruorum aliquot millia s cum ad id tempus capite censos lia bere milites fastidierant) conscriberen- 'a Uiu. lib. 1 tur*. Quae si per se asipiciantur, ut inquit,li 7. v. 6. Val. Maximusti, aliquid ruboris habent: si autem adiundi is necessitatis Viribus ' ponderentur, saeuitiae temporis conu*Dientia remedia videbuntur. nam ut ideait: Cedendum fortimae est, ubi nisi tu-3iora eligantur consilia, specios sequen-. ii concidendum est. S ic quoque C. Ma- . rio, & Cn. Carbone conss. bello ciuili cum Sylla dissidentibus : quo tempor non reipubl. victoria quaerebatur, sed:

i praemiu Victoriae res erat publica: S C. Wχ Marea atq; argenteatemploru ornameta

quq Numa Popilius solenibus deoru Δ-cris dicauerat, ne militibus stipendia de-

essent, confiata sunt.tanta fuit in summa egestate honoris publici ratib. no autem Patrii conscriptorum Volunt as, ut inquipςb γ GV ' Valerius laxς. sed tua teterrima necessi

stas, truculent manus illi consulto stylii impressit. Neq;etiam dicitur fieri contra legem ', quod urgente necessitate fit, &. suadete utilitate publica..Supremoenim , t e,quod Iuppiter sanxit, ut quit Ci-el Ilim. 8. cero'Omnia quae reipub. salutaria sunt, legitima δί iusta habetur. Itaq;Scipio Africanus, cum ad necessariti reipub.vsum, P uniam. Sr rio promi opus esseta

t Min

294쪽

tur,aperire non auderet, protinus claues Poposcit,patefiet om aerariolege utilita eti cedere coegit'.& Lacedemonii neces-

litati leges posthabere coacti, dixisse se tur: Dormiat leges hodie KHinc non- b Appian. genulli existimat, si subitu & iinprouisum si . . p--

bellu timetur, Vel alias eX maxima neces .. state, teneri ecclesia ad contributione.ς f.

Ceteru etiam quoci ad ipsam belli admi- , nistratione attinet, Vel maxime impera tori vel duci exercitus, tepori seruiendu oest &ex occasionibus,belli ratio comutanda est, & nunc impetu quoda & ala critate animi ferociter teporis beneficiis . utendormimc cunctando &sededo caute : , i res geri debet. quod quia dissicile est, repugnante natura, cum iasi omnia eidem, ' vi inquit Liuius, dij dederint, magna cura &diligentia,ut ingenium tempori ac comodemus, enitendum: neque semper exemplo Fabii bellum trahamus neque ,

Omplo Marcelli, scipionis, & aliorum, studio pugnadi facile praelium commi

ii tamus. Nam Fabius ' natura cunctator, .. 'non iudicio, temporis beneficio tantam

in rebus hellicis gloria meruit: qui impetum hostis Annibalis bellicosi, & ali- . quot victorijs serocis, clim praelio facilὁ . vinci non posset, afflictis Romanorum viribus, sed edo stegit. sed idem naturam secutus, non tempus etiam restauratis

295쪽

lic DE IURE ET OFFIC. BELLRomanorum viribus, in eadem sentes perstitit, & Scipioni Africam prouin- ci in sibi docerni petenti, contradicebat; cum tamen ea sola ratist esset tr hendi ex Italia Annibalem, ut euentus docuit: μScipio si eo tempore, quo Fabius in Annibalem missus fuisset, verisimiliter ni- o. mio studio pugnae, exemplo Flaminij dc aliorum, qui Fabium praecesserant, rem Romanam amplius amixisset . adeo difficile est ingemum & naturam mutar Qua ratione Mou rchiae pr*ferro solent liberam remetib. in qua inueniat diuer- . sissima ingenia temporibus apta. Cete- rum quam plurium imperium bello in

de rebus bellicis deli rationes a linodii noxias esse . Nasertim ubi facto, magis quam consuto opus est.

i Saluberrimum in consevia imis , ut omnes Umm sentiant.

y a Tardae oe lenta deliberationesperniciose 3 in re tu asperis sertissima sua iurisii, ma sunt. Fraeclarum Scipionis facium.

. CAPUT SEXTUM. CVm in omnibus deliberationibus re

consultationibus,tum praesertim in uicis, aluberrimum est ut unum om-

296쪽

nes sentiant, neque dissentione & pertinacia quae plerumque rem in silminum , diicrimen deducere solent) bona consilia corrumpantur. Quod Appollonidestrincipum Vnus, Syracusanas, mortuo Hieronymo Syracusarum tyranno, ina rimaque inter eos orta distentione, alijs Carthaginiensium , alijs Romanorum amicitiam emtentibus, in tanta per aurbatione rerum, cum non procul a se - ditione res esset, oratione salutari, ut iritali tempore diserte ostendiise videtur, , , inquiens. Nec spE salutis, nec perniciemo a propiorem unquam ciuitatum vili fuisse: O, si enim uno auimo omnes, vel ad Ro-M manos, Vel ad Carthaginienses inclitari rent, nullius ciuitatis statum fortunis D tiorem gratioremque sore: si alios altar, trahat res, non inter Poenos Romanos.., que bellum atrocius sore , quam inter ipsos Syracusanos: cum intra eosde mu- . 's, ros,pars Vnaqueq; suos eXercitus, ita ar- ,, ma, suos habitura sit duces. itaq; ut unuis omnes sentiant,semma vi agendum esse: b, utra societas sit utilior, longe minoris a-M deo rem momenti consultatione Porro quemadmodum contentiose lae, , sic & tardae & Ientae 'deliberationes per- . niciosissimae esse solent,praesertim in Dei Io, ubi non semel consilium, alioqui per . se tutum & salubre, mora temera rium

es inscelix factum luisse legimus. cuius

297쪽

s DE IV RE ET OFFIC. vel documento suEre Lanuuim, qui cimi deliberando tempus terunt, Latanis vi- ctis demum auxilium ferre coeperunt.

itaque clim iam portis prima signa

pars agminis esset egressa: & nuncio at lato de clade Latinorum, couersis signisi retro in urbem redirent, praetorem eo rum Milonium dixisse ferunt, pro pau- Iula Via,magnam mercede Romanis esse

a Tiribb. s. soluendamR. potuerat autem Lanuuini,

vel quiescendo Romanorum amicitiam conseruare, vel suo tempore auxiliu se vendo Latinis, coniunctis viribus superiores es e. Et huc facere videtur, quod, Latinis ad defectionem a Romanis spectantibus, & decem principibus eorum Romam euocatis,cosultantibus quid ad . Ca, quq secum actum iri crederet, responderi placeret: Annius praetor eorum di- icebat: Quanqua ipse ego, inquit, retuli, ,, quid responderi placeret; tame magis ad ssummam rerum nostraru pertinere ar- is

bitror, quid agendum nobis, quam quid loquedum sit: facile esse explicatis con-b Lot;. s. iiiijs,accommodare rebus Verbo. Nul- ,, Ius itaque ςunctationi locus est, ut in quit Tacitus, in eo consilio, quod non potest laudari, nisi per actum & in rebus asperis & tenuibus ', ut inquit Liuius, 3 fortis finia quaeq; consili utissima sunt: quia si in occasionis momento , cuius prΨteruolat opportunitas, cuctatus pau-4 Iulum

298쪽

LIA PR sECvNDvs., lulum fueris,nequicquam mox omissam queraris. Vnde C . Caesar, audacia dc magna facinora facienda: non delibe randa esse dicebat. estque in hanc rem praeclarum P. Cornelii Scipionis ' facinus . nam clim post Cannensem cladem

ij qui Cannutium perfugerant, ad Ap Claudium Pulchrum, & P. Cornelium Scipionem tribunos militum summam imperis detulissent, & iis consultaptibus

de summa rerum, P . Philus cosularis viri filius, nequicquam eos consultare nun claret, perdita spem fouere, desperatam esse rempub. nobiles iuuenes quosdam, quorum princeps esset L. Caecilius Me tellus, mare ac naues spectare,ut deserta Italia ad regum aliquem confugerent: Cumque tana malo nuncio omnes stuperent, & qui aderant consilium conuocandum cens erent, negabat consilii

rem esie Scipio iuuenis fatalis illius belli: audendum atque agendum, non consultandunt in tanto malo esse: irem se cum armati, qui rempub. saluam vellent: n 'squam verius, quam Vbi ea cogitarentur, hostium castra es e. pergit deinde ire sequetibus paucis in hos itium Metelli α cum concilium ibi iuuenum, de qui

bus allatum erat, inuenisset, stridio super D capita consulta lium gladio: Ex mei animi sententia, inquit,iuro, t ego reIna a pub. non .deseram, neque alium ciuem

299쪽

MO DE IvRE ET Oppi C. BELLRomanum deserere patiar: si sciens fallo,

tum me Iuppiter opi. maX. domum, miliam, remque meam, pessimo leto af- fictasAn hqc verba C.Cςcili iures expo-

Annibalem cernerent , iurant 'omnes,

custodiendosque semetipsos contra Ana tia. D. M. Dibalem Scipioni tradunt . Quod certἡ facinus maiorem Scipioni gloriam pepe rit,quam omnes postea acti ab eo triumphi. Non itaque cunctatione opus est,

Vt inquit Tacitus, ubi perniciosior est Iionibus locum habet: in quibus,ut idem Tacitus ait, nihil festinatione tutius, de

magis facto quam costilio opus est. Omne enim malum nastens, ut inquit cice-

, Philyn. s. ro h, agens de bello Antonio quam pri-msim inserendo, facile opprimitur; inueteratum fit plerumque robustius. atq; ita Caesar, Gallis belli consilia renouantibus,coniurationesque facientibus, magnis itineribus, repente omnibus locis occurrit; nec dabat ulli ciuitati sipacium de aliena potius, quam de domestica salute cogitandi: qua celeritate, & fideles animos retinebat, & dubitantes terrore, ad conditiones pacis adducebat, & ma-. xima facilitate Gallorum conatus com-

300쪽

t hqR s sic VNDVs. pescuit . Q lare ut eu in trouerbio,te- a C. M δε' pus nosse debemus: ne ut in infelicibus consilijs euenire silet, optima videantur, ut inquit Tacitus, quorum tei useffugit, & inutili cui alione agendi

tempora consumantur. -

grae, ne minioquin quidem regi, vel rei publ. dem testate sua concedendum esse: & errare eos qui arrogantiam hostiunt, modestiadi paxtenua vinci poti

Re maiestas ubi coepit tali, Iaria

pracipitatur. Hosti non facile quid conredendum. Protat bello tacitum cedere regno,qua sine certamine.

salis obuiam euntam in tempore . pologus de cane. Gualis conatibus hostium nunquam belli metu concedendum.

pologus de lupo , pastoribui ct e

nibus.

Nihil quicqua verius prosecto, uam.

quod Scipio Africanus Antiocho dicebat, monens ne conditiones pacis quas dabat, respueret: regum scilicet