De iure et officijs bellicis, et disciplina militari, libri 3

311쪽

-DE rvRE 'ΞT CFEI C. DELL. . em impugnaret aliena bellum in Africa transtulit, & castra quinto lapidu a Car- thagine posuit: & Hannone Poenorum duce superato, vastata Astica,plurimas& nobilissimas urbes, amicitiarum iuri non fide, sed successu ponderates, a Poe-aI,tinata . ius deficientes, ad se pellexit'. Facit quoque pro Scipione cosilium Annibalis ', rquo cum isse primum in Italia per tredecim annos cum maxima gloria belluses sit: tum etiaAAntiocho consilia volutanti de Roma no bello,auctor fuit,ut in Italia bellum gereret :Italiam & milites, & commeatum Ρxqbituram externo, hosti: in Italia Romanos , suis opibus, suis viribus, sitis armis vinci Possi: si nihil ibi moueatur,liceret populo Rom. viribus & copijs Italiet, extra Italia bellum gerer neque regiem, neque gentembrisitu ἰ3 . vllam pare Romanis fore h.& haec quo

que fuit ientelia Agidis Lacedaemoniorum resis ', qui dicebat Etoli; intra fi-

nes suos bellum inferendum, nec permittendum, ut Peloponnesi claustra ineptat. invi- trarentς. Idem consilium post cedem C. - Agi . Flaminis,exercitusque Romani ad Trasymenum, populo Romano dedit Hie ro Syracusaru rex',amicus populi Rom. 'Vt scilicet praetor, cui Sicilia prouincia euenisset, elassem in Africam traiiceret, . ut hostes in terra sita bellum haberent, minusq; laxamenti daretur ijs ad auxilia

312쪽

LI SE C UND Vs ii, Arinibali ibbmittenda'. Hoc quoque a U-a ari onlilio senatus popuIusque Rom. Macedonicum bellum indixit, permadente Seruio Sulpitio consa, cui Macedonia Prouincia euenerat : qui populo, Ut ro-

ationem de bello Macedonico iudicen

o iuberent, his rationibus suasit: non hoc agi, Utrum bellum an pacem habe

rent Romani neque id liberumhs per--issurum Philippum, qui terra maerique ingens bellum molirere r) sed virlim in

Macedoniam legiones transportaret, an hostes in Italia acciperet. Hoc quantum interesset, Punico proximo bello expertos esse . quis enim dubitaret,quin si Sa- guntinis obsessis, fidem Romanoru imploratibus, impigre tulissent opem ;sicut patres ipsorum Mamertinis tulerat, totum in Hispaniam auersuri bellum fuis sent: quod cunei ando cum magna clade Romanorum in Italia acceperunt. Nec

illud quidem dubium esse, quin Philip pum pactum iam per legatos lite squσcum Annibale, in Italia trai jcere. misso. cum classe Levino , qui ultra ei bellum inferret in Macedonia, continuisent multo magis forentem Italiam, multo magis integras res, salvis tot ducibus, . fatuis tot exercitibus, quos Punicum postea bellu absumpsit, aggressum Pyr- rhiam,tamenconcussisse,& Victore pro re ad ipsam urbem Romam vinisse:nec

313쪽

M. DE IURE ET OFFIC. BELL' Tarentinos modo, orames illam Itali , quam maiorem Graeciam.Vocant, sed etiam Lucanos,& Brutios, dc Samnites

ab ipsis defecisse: quae quoque, si Philip

pus in Italiam tiransmissurus esset, quie tura aut mansura in fide non esie:quemadmodum nec bello Punico manserunt.

si piguisset Romanos in Africam traij-cere,etiamnum tunc in Italia Annib lem futurum fuisse, te Carthaginieses hostes habituros. potita igitur esse, Vt Mace'. donia quam Italia bellum haberet, hostium urbes agrosq ferro & igni vastari: expertos iam este , soris ipsis, quam domi feliciora potentioraq; arma esse R. Ex quibus certe constat, id quod Agathocles quoque dicebat: Aliter foris ', aliter domi bella tractari : domi ea sola auxilia esse, quae patriae vires subministrentra foris liostem etiam suis viribus vinci . His adde, quod melior procula domo laturus sit miles ubi nullum

est gium, & necessitas pusnandi

imminet. qua ratione Annibal in Hispania bellum gerens , Africam Hispanorum praesidio firmauit: & pro eo supplementum ipse ex Africa petijt h. sed

, tanto audacius, sortiusque pugnaturus best miles in hostili agro, quanto maior spes, maiorque animus interentis ea bellum, quam arcentis . huc ac

cedit, quod hostes deuicti extra fines

suos.

314쪽

Let a 2 s s T V N D V s. suos, facile restaurare hellum possint, i fines suos tueri: ubi si domi suae ho- ctes superaueris, nulla spacio recrean di dato, facile eos opprimere possis, tabello finem imponere. Muod Annibali victori ad Cannas non difficile fesset, si victoria &beneficio tartinet usus s-set: & fatis constat mora tantuus suam saluti urbi atq; imperio Romano si se . -ι a. Et his quidem argumentis & exemplis in medium prolatis, unicuique liberum

hac de re constituendi relinquimus arbitrium. illud tamen etiam atque etiam .

pensitandum est, si de bello inferedo vel

excipiendo consultetur, an iacilis sit ac- .cessus in fines hostium, an arcibus muniti, an plani campi, an loca montuosa,

ubi insidiae timeri possent, an cum hoste armato & bellicoso; an vero inermi Mimbelli, & cuius vis omnis in petunix cosistat,res sit: qui suis viribus domi suae facile superari poterit,exemplo Cartha siniensium: secus si cum hoste armato& bellicoso, cui domi omnia ad bellum' parata sunt,quales fuere Romani, s sit. . Ceterum si cum hoste bellicoso & vim. cere solito domi tuae belladum erit,non e,1 inutile videbitur Fabij ex eplum sequi qui Annibale iam aliquot victoriis serocem, cum facile certamine vinci non

posse videret, sedendo fregit, & vincere annibalem prohibuit, ut ab aliis vinci

315쪽

mue DE, IURE ET OFFIC. BSI L. posset: satis cito incipi victoriam ratuGubi prouisum foret ne vinceret: qua ra- tione imperium Romanum multis cla- dibus amistum restituit. Suntque prae clara in hanc sententiam eiusdem Fab verba,quibus L. Minitium Paulum con tra Annibalem euntem ita affatus est: una ratio belli gerendi aduersus Anni - , , balem est, qua ego gessi,npc euetus ino' ,, do hoc docet: stultorii iste magister est: G, sed eadem ratio quae fuit futuraque, do- ,, , nec res eqde manebunt,immutabilis est: ,, . in Italia bellum gerimus, in sede ac solo is nostro, omnia circa ciuium ac sociorum ,, sint armis,Viris,equis, conaratibus iu- ouant iuuabiitque .id iam fidei documen-ritum, in aduersis rebus nostris dederunt. ,, . Meliores, prudentiores, constantiores, nos tempus diesque facit. Annibal con ,,ua,in aliena, in hostili terra,inter omniab, inimica infestaque, procul a domo,pro- , , cui a patria: neque illi terra,neque mari, ,, est pax .nuli eum Vrbes excipiunt,nulla is

moenia, nihil usquam sui videt. in diem ,,

rapto Viuit, partem Vix tertiam exerci- ,, tus eius habet, quem Iberum amne tra-H.

iecit:plures fames quam ferrum absum- ,, ' psit,nec his paucis iam victu supeeditat., , Dubitas ergo quin eum sededo supera- ,, turi sumus, qui senescat in dies'no com- is

meatus, non supplementum, non pecu , , MLr, num habeat δῖ Et certe eo Annibalem ,, et tunc se

316쪽

OBER sECvND v time redactum fuisse constat, ut nullo negotio superari potuisset, nisi temeri tas Terentii Varronis occalionem rei be ne gerendae hosti praebuisset. Simili ra- 'tione Cn. Sulpicius dictator, aduersua Gallos in Italia bellum trahebat: nolens

se committere fortunae aduersus hostam, quem tempus deteriorem in dies Sc locus faceret: sine praeparato commeatu, sine firmo munimento morantem: ad hoc ijs animis corporibusque, quorum omnis in impetu vis esset, pario eadem languescere mora*. - aTD. A.' AN PRAEsT ET INITIO PRAELII

magno clamore, di concitato cursu in hostes perge esan vero loco manere, ct busirum impetum excipere.

1 Leuissima quaque in bello non ilinquam metui momenti sunt. a Samnites or Galli primo impetu feroces.s Fabiim fuistinuit impetu hostium er vicit.. Decim impetum faciendo in hostem viritus fuit. 1 FGj exemplum secutus T. Veturiata i6 A. Cornelius C sm di lator hostium impetum excipiendo vicit. Caesar reprehendit consillium Fompei i, qui praedixerat suis, ut impetum Caueris

exciperent.

t ianos Gallorum ct Germanorum initio prasi .

317쪽

n E IURE ET OFFIc. 2EL L. Syri ex clamore indicium sumebant de si

tura victoria vel clade.

Cyri conscium. CAP. NONVM. .

ΙN bello nihil tan leue est ', quod noli ε

magnae interdum rei momentu faciat. cuius nobis fidem faciunt Q Fabius, δίΡ. Decius conss., bello contra Samnites δί Hetruscos: instructa enim acie,ita ut Fabius aduersiis Samnites in dextro cornu Decius aduersus Gallos in sinistro cornu cosis eret, haud similis pugna, in- altara io. quit Liuius , in dextro laevoque cornu fuit. Ronaani apud Fabium arcebat magis, quam inferebant pugnam, eaetrahe bantq; in quam maxit e ferum diei certamen : quia ita persuasum erat duci, re Samnites & Gallos primo impetu fero- aces esse, quo sustineri satis sit longiore certamine sensim et sidere Samnitium animos: Gallorum quide etiam corpora intoleratissima laboris atq; aestus siuere, primaque eorum praelia plus quam Vixorum postrema minus quam feminarrum esse . in id tempus igitur, quo Vinci solebat hostis, quam integerrimas Vires militi seruabat Fabius'. Ferocior De-ῖ cius, & aetate & vigore animi,quantum' cunque virium habuit, certamine primo

ςsiudi: impetum faciendo in hostem, φ

318쪽

L I 8 E R s E C V N D v s. luod illi no bene cessit: nam sui milites primo coflictu in sugam acti sunt de dis sipati: quos cum nulla vi sustinere posset, Vt morte sua eam, quam per victoria consequi non poterat gloriam, sibi pararet, exemplo P. Decii patris, se lesiones que hostium pro exercitu populi Rom. quiritum deuouit: & qua confertissima

cernebat Gallorum aciem, concitauit equiim, insere iisque se ipie insellis telis, interfectus est: & Romani amis o duce,

quae res terrori alias esse solet, sistere fugata ac nouam de integro instaurare pugnam coeperunt: quibus cum superuenissent subsidia, ex nouissima acie iussu

Fabii ad pr sdium colleget missi,victoria

potiti sunt. Et Fabii exemplum secutus s T. Vetusius c5f. in Volscos missus, cum ad dimicandum hostes acie excivisset, Mmultitudine aliquantulum Volsci sape

rarent: nec promouit aciem, nec clamo

rem reddi passus est; sed defixis pilis stare suos iussit: ubi ad manu venisset hostis,

tum cohortes tota Vi gladiis rem gere rent: in quo genere pugnὰ Mars est a-' trocissimus. Volsci cursu δί clamore fessi, cum se velut stupentibus metu intulissent Romanis, postqua impressione sensere ex aduerso factam & ante oculos micare gladios,haud secus quam si in in sidias incidissent, turbati verteriit terga,

dc ne ad fugam quidem fatis virium fuit: R a quia

319쪽

,s , DE IURE ET OFFIC. IS LLquia cursu in praelium ierant. Romani contra, quia principio pugii e quieti sie terant,vigentes corporibus,facile adepti fessos, Se casti a impetu ceperiit; dc castris exutum hostem, jVelitras persecuti, Uno ia Ilic lib. 2. aῖmine Victores cum Victis irrupere . Similiter A. Cornelius Cossuspdictator , s. acie decirtaturus cum Volscis, quorum ingens erat eXercitus, milites suos ita af- ij fatus est: Nostra victoria est milites, si quid dii vatesque eorum in futurum vi- ς et, dent. Itaque ut decet certet spei plenos, S ς cum imparibus manus conserturos, pi- ς ς lis ante pedes positis, gladijs tantum de-ς ς

κ . Xtras armemus: nec procursari quidem

ab acie velim, sed obnixos vos stabili ς ς gradu impetum hostium excipere: ubi ς ς illi vana iniecerint missilia, de effusi stan- tibus vobis se intulerint, tum micet gla-ςς dij, re veniat in mentem unicuique deos ς esse, qui Romanum adiuuent, deos qui ς secundis auibus in praelium miterint. dc sic Vt praeceperat pugnant , nec ditate b U'. li giones, nec fortuna fefellit ducem h. Hoc quoque consilio Pompeius, praelio de certaturus cum Caesare ad Pharsalii, suis 'praedixerat,vi Caesaris impetum eXcipe

rent, neue te loco mouerent, aciemque

eius distrahi paterentur: idcu admonitu C. d. xi arii fecisse dicitur, Ut primus eX-

ci: rsius visque militum infringeretur, a

320쪽

L I B E R SECUN DV s. is pila sperabat, in loco retentis militibus, quam si ipsi immisisis telis occurrissent: simul fore, ut duplicato curtu, Caesar milites examinaretur, &lassitudine conficeretur: quod Caesari tamen nullo con silio fastum videbatur ':propterea quod est quaedam animi incitatio, 'atque ala

critas naturaliter innata omnibus, quac studio pugnae incenditur: hanc non re primere, sed augere imperatores debere; . neque frustra antiquitus institutum esse, ut signa undique concinerent, clamo . remque uniuersi tollerent: quibus re bus &hostes terreri, & suos incitari exi

a stimauertit . Sic Galli&Germani , uibus inconsulta ira & sutor erat,si quado cum hoste congredi pararent, dis no &rruci cantu, quem harritum vocabanticum ululatu & tripudijs scuta quatiendites,praelium inibant, ex 'uo futurae pugnae fortunam augurabantur. Similiter Syri 'primo coli gressit, Solem Venerati, ci classico signo dato,pugnam inirent, primo occursit ad ardorem excitandum, ardentissimo cla more concurrebant, tasgua inferebant: qui si consona voce editus, neque impar, Varius, Vel disnsonuς foret, haud dubie satis animorum ad certamen esse, & suturam Victo- iriam spondebant. nam is erat index Voluntatis & animi cuius me et si vero ex-

stratior crebriorque ab hoste sublatus