Proverbiorum libellus [segue:] Pollio epistula

41쪽

Berbii loco paulo inserius usurpatum Agamus pingui Mineruar

i Inerua ingenium dicitur est enim ingeniorum dea)quare quum significare uolumus no oportere nimis anxievi morose:ati curiose omnia inquirer:dicim': Agamus pingui minerua.idest crasso ingenio quod Colu.lti xii.ita seribens usurpat:in hae autem ruris disciplina non desideratur eiusmodi scrupulitas:sed ut quod dicitur pingui minerua Mearte.cuius deae:quum mentio fac sta sit nerit alienum subiicere illud. Sus Mineruam docet. Ineruam non solum ingeniic ut dictum est Deam esse poetae finxerunused sapientiae omnes appellant quippe quae ex uertice capitis Iouis nata est. quare Horatius in carmine ait:yximos illi tamen occupauit Pallas ho nores. Nadeo nemo proximior est qipse sapiens. At susquum omnium animalium immundissimus sit.quid tam imparvi indecens at absurdum estici suem docere Mine rua quoties igitur hominem impitum videmus qui sapientem docere nitaturmon illepide huiusmodi prouerbio utimur.quod Hieronymus in quadam adRussimum

epistola usurpat.qui illud quoq; loco adagii in eadem epi

stola: Oportet mendaeem edimemorem.

Ieronymus inquit oblitus ueteris prouerbii mendaces memores eta oportere. Et Apuleius in Apoloingiae oratione secunda saepe audiui non de nihilo dici mendacem.memorem oportere.cui illud Terentianum fallacia alia aliam trudit:subiacet. Tenebrae Cimmeriae.

Eius adagium est ab antiqua historia siumptu Cim

42쪽

merii enim Spuli Scytici fuerunt a quibus Bosphorus

cimmerius nominatus est, quavis Strabo in septimo geographiae Cimmerium bosphorum quasi cymbriu a cymbris dictum putet. Cimmeriorum autem ima quum tenebroseisit: dc aer quos caliginosusvit testis est de Strabo in primo:& Tibullus dicens Cimmerion etiam obscuras accessit ad arces. iis nunquam candente dies apparuit ortu. Hinc deductum est prouerbiu3:Tenebrae Cimmeriae in eos:qui tanquam caeci omnis ueritatis expertes

sunt quod Lactantius Firmianus libro diuinatu institutionum quinto capite quinto se scribens usurpatio caecupectus. o mentem immeriis ut aiunt)tenebris atriore. Et Diuus Hieronymus contra Ioannem Hierosolumitanum Rogo inauit quae lata est caeritas Cimmetiis)sicut aiunt tenebris inuoluta Cimmerios etiam Ephorus in Italia fuisse tradit iuxta lacum auernu3.Min subterraneis habitasse domiciliis.quorum morem patrium esse ut solem nemo'intueatur. Verum nocturno tepore egrediune De quibus Dionysius de situ orbis meminit. Et Festus Pompeius ita scribens:Cimmerii dicuntur homines qui frigoribus occupatas terras incolunt.quales fuerat inter Baiasvi Cumas in ea regione in qua covallis satis emineti iugo circundata est:quae neq; matutino .nel uespertino tempore sole contingitur. Homo durae Cervicis.

Eruix in singulari contra Serui sentetiam,prae ter alia significata a scriptoribus saepissime psuperbia usurpatur. Vn ut euelbfi crebruit Ho

43쪽

mo durae Cervicis:hoe est superbus.Ve ab eo:quia cer uix posterior colli pars est. ex qua origo est omnibus ner

uis: di quoniam nerus ipsi corpus erectum ac rigidum fa/ciunt: uiuaceruice lunt collocati:dicimus hominem durae Cervicis:quasi indomabilem nitore sciocium bo iam. Et a: Diuo Hieronymo in interpraetatione uete

ris instrumenti dietum est Populus si durae Cerui cis eae

Dies adimit hominibus dolorem. Oe auctore Terentio in Heanton . Vetus essi, Adagium . apud quem Menedemus conque rens aut illudisquit falsum est quod uulgo uidio diei:Diem adimere aegritudinc in hominibus lignis υcat autem illud quod Servius Sulpitius ad Ciceronem de obitu Tulliae scribens:ait Nullus dolor est:quc non longinquitas temporis minuauatque molliat unde uerare uidius tempus rerum edax appellat quando dolo rem minuit uel tollit quod haud Iacile estinam ut Ci/eeroit Jcui placet obliuiscitur: cui dolet meminit. Nos autem hoc adagio utiquimus: quum innuere uolumus tempus omnia consumere uti Marcus Tullius dicit ni/hil est opera manuque Letum:quin non minuat: conlumatque uetustas. oc Horatius in carmine Damnosa quid non minuit diese

Epimenidis somnum dormit. Pimenidem auctor est Plinius libro septimo ea, e lite otii. Laertius libro primo Cnosum puerum aestudi in itinere sessum in specu septem de quinquaginta dormisse annis:rerum faciem mutationes miratem uelut postero experrectum die.ex quo iam loco ii

44쪽

prouerbii uulgatum sibi quum uolum' nectare siem , piam:quia segnisvi somniculosus sit:totumq; uitae fere te pus dormiat dicimus hic Epimenidis somnum dormit.

Nare omniamec passina nec ab omnibus.

i quadam diu Seueri epistolais Imperatoris Antonii graecum adagiu reperitur.ea citatur ab Vlpiano in primo de praeconsulis ossicio:eodem titulo ponitur in digestorum libro primo. Verba sunt haec epistolae quae quoniam elegantissima:&bonae frugis plena:sunt ediscedatis censo:qui rempub.gesturi sunt inuantum inquit ad xenia pertinet:audi quid sentimus greaecum prouerbium est hoe est nec omniamec passi nec ab omnibus:Nam ualde inhumanum est a nemine accipere:sed passim uilissimu3 de Per omnia auarissimum.ab hoc igitur celebri adagio adiγlcant:qui magistratus gerunt uel ipsi etiam princeps ut munera recipienda sint. quae ut in ecclesiastica historia nominus uere quam eleganter legitus occaecant prudentes di iustorum uerba subuertunt in his proinde capiendis modus habedus est:quemadmodum hoc prouerbio mo

riemur.

Pollicem praemere..ui tus prouerbium est:auctor Plinius libro vigesimo octauo cap.ii ubi ait:pollices quum faueamus prae mere etium prouerbio iubemur quod Horatius epistolarum libro primo tetigisse uidetur sic scribens Consentire suss studiis qui cicdiderit te:fautor utroc tuum laudabit pollice ludum, ex quo illud Iuuealis perisissime:Et uerso pollice uulgi quemlibet occidunt populariter:eeust uerso pollice tollatur fauor. nam ut fauere qui pollicem praeme

45쪽

Hnt Uta enseo qui uenerentiaenegate gladiatoribus fauorem eredebantur quemadmodum auctore Augustino de Ciuitate Dei Libro decim ononoiquum de silis, Serapidis simulachroloquitutidigito tibiis impressis:siletium fieri significatur.&tollere digitum teste Cicerone in Verrem,& Mattiale libro quinto ad hospitestest se ud coductorem uel emptorem ex publica uenditione aut locatione significare. Scytala laconica.

Arcus Tullius in quadam ad Atticu epistola siem ait: habes scytalam laconisam quo proucrbialiter dicto significare uolait epistolam breuissitne scriptam N occulto significatu obscurata sicut Lacedaemonii ueteres sacere consueuerunt:qui occultare uoletis

litteras publice ad imperatores suos stasine ab hostib' exceptae consilia sua indicarent: istolas mirando commento scriptas mittebant.Namque lorum tenuissimum surculo tereti atque oblongo complicabant:&in eo loro litteras pertransuersas iuncturarum etas inscribebant: id lorum deide exsurculo reuolutum imperatori suo mittebant:qui huiuscemodi conscius surculo compati quem habebat:Lorum consimiliter complicabat. atque ita ditterae per ambitum eundem surculi eoalescentes rursum eos

hant.& ita integram Mincorruptam epistolam dilataea Iegi praestabant.hoe genus epistolae graece Scytalae laconice:hoc est Scytala laconica nucupabatur. aue es Gellus libro decimosexto capite nono & Plutarchusa Lysandro. Qium Cicero igitur exemptu epistolae Maret Antonii ad se misiae inseruisia epistolae ad Atticu:dixissetque habes scytalam aconica hoc est epistolam breuitate lac iii

46쪽

conica perseriptam.& super rebus arcanis eomposititn. sicut lacones eomponere consueuerant: nos itide quum significare uolumus furtiua scripta uel pernotas composita ut dictator Caesar auctor Suetonio facere consueuit nominare possumus prouerbialiter Scytala laconicam. Conscientia misse testes.

Ihil equidem est:quod magis penitus homine3

introspiciatreiusque animum noscaticlipsa con scientia:quae si scelerum colita est nos semper solicitat&torquet:Iuuenale dicente. Et tacita sudant prae /cordia culpa Si autem bene aetae uitae non expers est oblectat de fouet:atque aduersus omnia maledicta tuetur. de uetus manavit prouerbium Conscieritia mille testes. Perinde ac si diceretur eam uim conscientia habere:quam

mille testes. De quo Quintilianus in quinto meminit.

Albus an ater sis.

Atullus in Caesarem hoc uetus prouerbium ex primitrubi inquit:albus an ater homo per quae uerba prouerb:aliter dicta significat se nihil facere utrum Caesar boaus fretan malus Albus embonums liberalem. Ater uero malum, sordidum s/gnat.sicuti inrerpretatur Porphirio apud Horatiumquire ipse infeci indoepistolarum libro in ultima ad Iulium Florum epistola hac prouerbiali elocutioe usus e illo uetia mortalis i unumquodq; caput uultu mutabilis Albus ater. De quo intellexit Quintilianus libro undecimo: rum negat inquit se magnifacere aliquis poetarum uis Caelarait ater an albu homo, auod apud eruditos

47쪽

hemens est seut apud Apuleiuni qui ita scribit in apo

logia:Etiam libeter te nuper usi albus an ater esses ignora adhuc hercle non satis noui.& apud Diuum Hiero nymum scriptum legimus in libro contra HeIuidium: Quare balbutis, erubescise albus ut aiunt ater uisisnelcio. Nos autem hoc adagium usurp/re possumus in eos quos subdole notamus et Q uod minime boni sint. . In portu navigo, Am qui a portu nauigatautus est a tempestate fluctuum impetu.ex quo quum uolumus dit

cere prouerbialiter tutus sumidicimus in portunauigo. Da mihi tem stimonium mutuum. Raeci nullius religionis:nullius fidei hominum g genua utpote qui uitiorum omnium ut Plinius ait libro decimoquinto capite quarta Jgenito res sunt:testimonia inuicem inter te mutuant oro fit huiusmodi testes non iusiurandi Sed laedendi eum uer hameditantur: in quem testificantur. Vnde apud eos Proverbium erat:Da mihi testimonium mutuui dicente Marco Tullio in Oratione pro Lucio Flacco testimo niorum religionem di fidem nunquam ista natio coluit: totusque huiusce rei quae sit uis et qua auctoritas:quod podus ignorat. Vnde illud est'e Da mihi testimonium miti tuummum Gallorum rium Hispanorum putaturno

tum istud graecorum est quod nos in falsos testesti in eos qui turpiter inter se beneficia sueneraturrusurpare pos

Tan habeas tria nomina.

48쪽

Obiles Romani fere omnes tilibus nominbius pn i nomine:noie:cognomine notabantur:ut.C.Iulis ius Caesar. anticis aut simplicia nota erant ut Romulus de Remus:praenomena sabinis eos sumpsisse Prisanus autumat idque uel disserentiae causa et uel et tempore quo sabinos Romani asciuere ciuitatisad confir manda coniunctionem nomina illorum suis praeponebant nominibus.esse factum tradit. ex quo illud Satyricum tanqua habeas tria nominaiidem tanquam is nobilisnaeItanquasi in libertatem affertus. ut politiano placet qui hoc de

iis amanumittebantur a poeta dictum putat. Sed unde cuni sit:iam in prouerbiu cessit in eos. qui sibi ipsis plusci par sit ultra dignitatem tribuunt. Opera dcoleum perdere.

Arcus Tullius libro septimo epistolarum familiam rium ad Marium uetus prouerbium usurpat sita inquiens:in quibus ipse Pompeius profitetur se Moperama oleum pdidisse:hoc est omnem laborem irritum fuisse quod tractum est:uel a palaestritis:quib' dabatur oleum:ut ungeretur uel ab his:qui multum, seu/stra uigilantes oleum cosumunt. Vnde in prouerbio eru/ditorum dicitur:jus olei cluini consumpsi.qd equidea tu illustiussime Guide uere usurpare potes.qui manifestu3 iter ad ingenii Iumen ostendens a teneris ut graeci dicut unguiculis:perinde primis litterarum elementis insiste re coepisti:ut uide quantum sit assuescere Deinceps nullas studiorum labores nulla ue incommoda subteria gisti . Quare tu tanquam illud Anthistenis praeterfe/rens dictum idest insanirem potius quam oblectater.non uoluptatibus undis circi

49쪽

susis ut caetrei solerit:quibus perinde ae tibi sortuni reria

omnium copiam praestiterit.sed litterarum studiis donee per aetatem munus militare obire nequisti:omnem tu am operam per noctesque lucubrationes enavastit plus igitur olei quini consumpsisti. ut ille quoque Demosthe/nes cuidam eius eloquentiam demiranti respondisse ser/tur Cui non absimile est illud:quod Macrobius resert libro Saturnaliorum secundo de coruo sutoris Caesare salutante: qui quum Augustus se talium salutatorum satis domi habere dignTet quoniam memoria tenebat euillarquibus dominum querentem audire solebat:statim sub texuit:Opera & impensa periit: Talis hominum oratio qualis vita. Eneca libresepistolarum uigesimo ad Lucilllum H ait. apud graecos in prouerbium cessit:talis hominibus suit oratio:qualis vita. cuius etiam Pilius in epistolis libro quarto meminiti& Democritus inquies Actionis umbra existit oratio. auctor Plutarchus de liboris educandis:nam ut aeratinitu:ita homines sermone dignoscuntur.

Acta agis. Voties ea quae iam acta sunt:quispiam frustra sae pius reperit prouerbialiter dicimus. Acta glauci est nihil facis quod perbelle Cicero ramicitia declarat hisce uerbis. Sed quum multis in rebus inquit ne gligentia plectimur:tu maxime in amicis diligendis& m.

lendis. praeposteris enim utimur consiliis:d acta agimunquae uetamur ueteri prouerbio.quod etiam Terentius in

Ade his usurpauit.

Qui non stigat Celebs est.

50쪽

l, te reperitur.quod inde ortuni est:quia dos uxo tialis uiris est dicente Iuuenale Veniunt a dote sagittae:&ipse uxores in nocte semper coquestuosae dc gatulae sunt:ut:idem nonne putas melius: clitecum puli dormit:pusio qui noctu nolitigat:quasi inuens cum uxoribus semper coniugibus litem de iurgium esse et propter quod Metellus Numidicus deducendis uxoribus ad populia haec uerba seest. Sisine uxore possumus. Quirites

esint omnes ea molestia careremus. sed quoniam ita natu

ra tradiditvit nec cum illis satis comodemee sine illis ullo modo uiui positisaluti perpetuae potius ci breui uoluptati consulendum .hata ex Gelio libro primo capite sexto quulitis itaq; ut Chilon Lacedaemonius auctore Plinio libro septimo dictitabat,miseria ipsa perpetuus comes sit hoc

prouerbio monemur uxorem non esse ducendam.ut nobis illud sit:quod urbanissimus poeta sibi exoptat dicens Sit nox cum somno:sit sine lite dies. Mensa uobis solis est.

Iuus Hieronymus in epistola ad Paulinu scribit d Apollonium philosophum perrexisse ad aethio γpia:ut Gymnosophistasti famosissima solis mesam uideret:quae talis eradauctor Herodotus libro histo riant tertio:uin aethiopia inquit suisse pratum omnium quadrupedum carne refertum:qua per noctem magistratus illic ponere festinabat. & ubi illuxisset:cuilibet licebat ad illud accedere epulum. indigenae existimabant copiam epularum diuinitus suppeditari.& hanc solis mensa3 nuncupauerunt.ad qua3 inspicienda oli Cambyccs misit legatos in aethiopia3: Solinus graeco uocabulo hellu trape3am