장음표시 사용
201쪽
RVUM e lentiae siuuni er peci liare est non fustipere ma
gis er minus: non enim magis animal homo quam, equus, Qualitatis autem fusilere magis ex minM:album si quidem magis er minus dicitur : ita caetera accidentia qualitatis: Quantitatis proprium est aequale π inaequale, ut palinus,vina ut tres tertiae vine anius,uni vinae aequatiles, er quinque et decem inaequalia. Vt bis Pinque ipsi decem aequalia. Eius porro quod est Ad aliquid proprium est opposita colligere Nam patre ex flente se etiam flivi: π domino existent est strum. ubi proprium est comprobensio, sicut ip*u Quando, non permanertim Quere. Facere est actio, ut pati pagies compositum esse est pro
prium situs,ut Habere,adiectio.
RURSUS essentiae suum & peeuliare est. Quoniam eius qui uerum Dialecticae fructum perceperit ossicium est, ad quod quaeque uox praedicamentum pertineat squanquam quae supra aicta sunt hue quoque pertinent uisum est tamen
Vallae operaepretium, se ad ea quae tradita sunt cuiusque praedicamenti proprietates subiicere, explicareq;,quae uelut notae sunt, ad quas resipicere oportet eum qui quan '; uocem, quae in disputationem suscipitur, ad quod praedicamentum pertineat, certo pronuntiare statuereque debeat. Q V ANTITATI s proprium est aequale,&c. Haee est nota qua depraehenduntur uoces ad quantitatem pertinentes, si secundum ipsas aequalitas, aut inaequalitas rerum sitsceptarum, cum aequalia sint,quae parem habeant quantitatem ut collatum stadium spatio ducentum pastuum, inaequalitatem facit, collatum autem centum uigintiquinque aequalita
ε I v s porro, quod est Ad aliquid pro .) Hic intellige.
eum uox aliqua significativa necessario secum alteram trahit ad quam resertur, & ex qua ueluti pendet, qua nota d praehen
202쪽
praehen dis oluae uox ad relativorum iordinem pertineat: ut, seruus collocandus est in his quae ad dominum reseiuntur. serui enim appellatio mecessario tecum trahitdominum : α uicissim dominus seruu.Talia sunt uocabula cognationum, amitatum,contractionum Jocietatumque omnis generis. :
D Ihiditur alitem egentia iii corpus er uacam cornis Di ' - -
re corpus in animatum, oe' anima carens. Animais 'l
tum in sensibile er sensu uacuum. Sensibile vi animal er
opistum. Rursus animal in rationale Cr ratione curens. species autem ultima,ut homo,in indiuidua,ut Socratem, Platonem, Georgium, Eucarpam. Quantitas diuidiarur in lineam,superficiem, corpus locum, tempus, am rum, Cr orationem. Et quantum quidem allade, contianvum, aliud discretum. continui quinque sunt nominatae 'cies: discreti reliqua duo, numerus er oratio. RMUM quanti quoddam est situm habentium adfle inuicem earum quae in ipsis constiterunt particularum, ut linea, super' Ges,corpus,locus:quoddam non habentium situm,ut numerus, tempus, oratiomam licet tempus sit continuum,no 'tamen etiam habet positionem, quod non per let: at quod 'ton perstit, quo pacto positionem habere poterit' Rursus . a quanto quatuor effluunt matbematicae. num continuam vel immobile est,. Geometrium facit:uel mobile; σproucreat Asrinomiam: disicretum uel per si e inmatur,σ'; cofacit Arisbmeticum: uel adulterum aflectionem babet, erfacit Musicum. Qualitas diuiditurin bubitum er aflecti nem pasibilem qualitatem, er pinionem,potentiam, er impotentiam, Ruram, er formam. Habitus est intentio Hai allectionis er in best permanentiae ex iugi er exercitata action ut is naturam transire uideaturior quaedam como ε parata
203쪽
ros GEORGII VALLAE parata usu natura. Habitus etiam nomen obtinent, quae a natura sunt nobis insita, nedum illictione:ut ii Cr cae Passisa teristnsius. Pusilia qualitas similiter ni pa tonuincremenv-υ - iuni sutelistb die dflficulter delebilis , planeve indelebitis. Non defuerunt pbilosopbi,qui moribus pariterque disciplinis babitum dicerent: potu linque qualitatem in ira,oso, reliquisl perturbationibus ex languore. calιaitate προα sero eurigiditates nuc in babitu erat retione ponerent, cin pugiua qualitate Cr aegritudine: Cr proinde a particia pando bubitus uel alleci o iure dici uidetur caliditus ab al- rq ς' - ierando autem pasiua qualitas uel palim. Potentia, ut indi infante eum dicimus cur orem vel iracundum espe: po tentia grammaticum vel musicum uel astronomum, Cr osmnino eorum quae in praebentia iis posit exerceretat temaporum accessu contingens , ut id pol it escere. Impotem vero eum,qui capax non est natura ad aliqua ob in obeuna. dam actionem:ut bomini uolare impol ibile est, ex aquila in aqua uitam ducere, π equo permocinari, Cr caetera quae factu imposibilia. Figura dicitur linearis estitiis, Fig-- reique alicuius expresiis. Forma prominens qualitas ub* '' IEntiaue s idea, informatio, Cr interpolata colora uia. tιο sunt qIl figuram in rebus accipiant inanimatu: Fordimam vero in rebus animatis. Alij figuram quidem susE-atose procedentem: Formam verosupernam uocantsupertulat m ficiem. Ad aliquid generativi distributum, quadrifuriam diuiditur. Curyntentis Grammatici quoque astipulantur: Vbι. in na tura m, τι unam,artem,cT propositu. Vbi di ributo. tur simpliciore modo in furfum, deorsum, ante, potiri . . . dextrorsum aeuorsum, Sed singula uarium babent acti,ctionem: nam eius quod est fursum,multae disterentiae, in nubibus , in Ghere, in astris i ad polum, Iupra polum.
204쪽
DrssERENDI RATIO. zor militer deorsum: er reliqua in insinitum particularioriabu3 locu euariantur. Quando autem diuiditur in praesens, Q- η praeteritum, futurum tempM .Praesens individuum,reliα qua diuiduntur. Facere dι tribuitur in rem, orationaem, Facere. er seu um interiorem. Actio per manuum exercitiu, per pin iramenta omnia: horu singula in uas actiones sermo in omnium ratιonti id omutuanterroganti nundiquid hic mila fucusoccurrimus emocinatur,disserit,intestigentia excutit. Pati iti ea que ιn anima sunt, ex quae in corpore, P ti
qμα payones siunt infinitae. compositum essee distTibuitur κοων in jutum, pepionem e bitum: quorum singula suas Mabent di frensias. Nam stitus est uel in tota planta, uel in
extremis digitis uel geniculantibus, uel ascensiu aequali uel inaequati: ambobus pedibus,uel uno cruris nisu.Sessio quoque recla,prona, upinat ,alterna poplitis in genua mutatione, sinulibus. Recubitu3 paritersupinus,pronus,qMiqum,atque ita in caetera. compositum esse quoque est ridere et ut in aceruo frumenti, arenae ut in oleo aqua,π β milibus. Ex uarijs agendi Huris. Habere distribuitur ut ua inarmatum , uel quomodocunque tectum esse. permuta*tione aliqua aut impositione: ut in modio, in fidelia,reli- qui s suasis .dicimus nanque modium habere trit cum,uinumue Eabere Deliam. In posse ionem:ut cum quis ba bet opes iugum seri,uel habet,er similia. . . . . :
titatis simpliciter in species, quod genus partitionis tamen Q μ'
sine culpa sequitur, cum disserentiae,per quas alioqui penera commodiu, druiduntur, idoneae non suppetant. Tametsi in hoc genere nihil fuerat huc confugere, quando Milto teles disserentias quantitatis binas ipse reliquerit explicatas,
quas α valla deinceps breuiter perstringit, quod si quis con 3 gita lo
205쪽
na.Nam ab his rebus omnibus, quales quidem appellamur. Quaerenti enim, qualis hic homo recte respondebis:est doctus, medicus, iureco saltus, theologus, uerus, uanus, castus,
libidinosus Porto affectione, quam alii dispositione uocat, hic intellige propensionem quandam sue corporis, siue animi,& uelut praeparatione , quae tanquam gradus quidam sit ad iustam persectionem siue scientiae Aue uirtutis. Ergo quae uoces ingenii propensionem inclinationem clue significant ut dotalis et quoque ad qualitatis gregem sunt referen . HAsirus est.j Sic mobilitas agilitasque digitorum, affectio est&dispositio ad attem pulsandi citharam, quam si iugi exercitatione intendas atquo augeas, fiet ex affectione habitus, id est, prompta & expedita facultas, quoties v
- lis, citharam pulsandi, ut non tam arte quam natura contiagisse tibi eam uim uideri possit. Idem censendum est & in cateris facultatibus usu uenire.
passiva qualis similite ) Passiones intellige aduentitias affectiones permotionesq; temporaneas siue corporis siue animi. Corporis, ut calor, frigus, albor, nigror, si subito obtingant adueniantque. Animi autem, ut ira, odium, gaudiuin, laetitia, spes, metus. Nam haec&similia pro tempore & aecedunt & recedunt. Sentit ergo Valla harum pasi . sonum confirmatam consuetudinem, qua homines d nominentur, constituere speciem qualitatis. Nam si subito talia recedunt, non denominant eum cui obtingunt.Neque o. ammienim qui ira tangitur, eontinuo iracundus dicitur,sird apud - ι zavi quem ira desidet, & uelut passionem habet, is proprie ira re, ὲν Histcundus dicitur. Cuius generis denominationes pertinent ad oώ;psia1 1 hoc genus passiuae qualitatis. reuuet, uia passivAM QI E qualitate in ira. Hoc est, ea quae facit δε Cisre. io sensum pati afficique, ni pallor ex timore, cuius generis sint
colores, soni, ac frigiditates. Breuiter quaecunq; aliquo se sium percipiuntur, quorum omnium uoces in hunc commu Rnem locum pastiuae qualitatis pertinent. Porro quod iram, odium, inuidiam, ac similes animo ruassectiones, itidem in ordinem axpellationemq; passiuae qualitatis redegit Arist teles, haec accidit,quod denominatiua horum, ut iracundus. iucundus diuidus, & similia, ab animi pallionibus assectionibusq; proficiscuntur. Sunt autem animi affectiones, odium,
206쪽
iradnNidia. liuor, nondbter atque corporis asiactio nes sunt, calor,frigus, albedo, nig, edo. CALIDITAT E s porro & frigiditates nunc in habitu Nassectione ponerent. , Sciliςet si quando si ς cimn cier tur, eorum ratio haberetus, ut ad pat endum aliquid, aut perficiendum, uel praeparationem, uel facua atem habeamus. Tametsi sententia , suta inihi in nullo neque.ue utim, nς- qtie recentium scriptorum lecta est, hoc lautum sitio, quod Aristoteles calore assici corpus obiter do ens , tractans primum genus qualitatis, ut limc colligi polle uid ea , caloniem, ut eii praeparatio ad habitum aliquem advenimuin, siue M. in morbis, siue in fartibus, ad primui in gunus rς. erri posse. . : V:C . ROTLNTIA ut in insante, Sentit Aristotcles etiam ad Mualitatis. tegoriam pertinere eas uoces, quae significent naturalem quandam siue indolem, siue inruitiam,appetatio--nsim , procliuixatemqpe qd aliquid , uel artificii plenum , ad tempus consciendi u patiendi quippiam rius gςnerisi Graecis sunt notiora uocabula, ut ς,.γs senes, currum, ia pugnum alieni, ad di: ndum, ad μαι iam idonei per naturam, qualia sunt La ipi ea . , bibax, au rax, emax, loquax, 40 lis facilis, conarisbe bili' - . Oilis. I una quae his sunt contraria , naturalem s. ndam u1. firmitatem,ineptitudiuemque ad aliquid significap. ix ut mol- dis, quod infirmum significat ad resistendum , imprimis, in is facundus, inamoenus, infestiuus, i 3 docilis, mox usus, dii lir, asper, &. si qua sunt similia, quibus abhorrentem a re quapiam indolem , naturalis facultatis in lirmitatum signi sic
mus. Et sane tot stant huius generis loci, quot iunx aites uirtutesque, ad quas homines pςr naturam uel co inpositi. uel incompositi de praehenduntur, quare haec ratio maxime petenda ex physiognoma a Aristotelis,in qua animantiu ,praeocipue uero hominis, indolis discrimina nom: natim tractantur, qua de re aptius j i is siptione fabulae. FI OvRA dicitur linearis emebo.) Cuius gen eris sunt fi-
.guram Arithmeticaru, Ceometricarumq; uocabula, ut triang*lus, quadrangulus hoc est . cubus, sphaera,orbis. Naquod haec omnia ad spe Me haWc pertineat, argumeto est, P.M8r ematici haec o nimia ceu per figura, ceu genus definiat,
207쪽
eum dicunt: Triangulus est figura, tribus angulis aequalibus inclusi obstat quod eaedem hae uoces, si ut spatia magnitu- ditiis significant, considerentur aquantitatis praedicamento collocentur.
A o aliquid generalius. Ad genus naturς pertinεt agna-..tionum cognatio numq; uocabula Massinitatum: haec enim omnia naturalem sanguinis coniunctionem significant, pa- .
ter, filius, socer gener, nepos, a S patruus, matertera,Me-
misi auunculus, glos. lenir, nurus, &c.quae Iure con sulti pe sequuntur indoctrina successionis haereditariae& gradibus. . Ad fortunae autem to eum collocamita sint seruitutis domi inii, possessionis,& similium coniu'ctionum uocabula ut docminus seruus, herus inimiter, princeps subditus, patronus , cliens. & si qua sunt alia fortunarsim necessitudinumqtie nomina Adirtem porro pertinent ut exemplis agamus prς ceptordhesputus, imo erator miles, ari hitectus, aliaque uaesseam sinit Mationem aliunde uelut: mutuantur, quando Omnis artisex operis alicuuis est artifex:& omnis qui docet aliquid,& ab alio discit, tot sint relationes, quot sat species artium, quibus docendis discendis que opera hominum coniunguntur. P posita deniqMiuntnoluntariarum necessitudinum appellationes, ut amici, inimici, hostes, pacati, conuiuae, contubernales, uicini ac similium nominum, tu eicόniumstione in aliquam inter homines consulto sesceptam declarant. s. v A N D o autem diuiditur. species enim praeteritim in priris sunt,m d A, dudu herr nudiustertius nudiusquarminando. tus, ab hinc Mensem, ab hinc biennium, centum ab hinc an nos,&similia discrimina, quae utcunque circun loquendo explica mugati de suturi teporis sipecies sunt paulo pbit, statim post horam, ad uesperam, cras verendie, proxima septi mana sequenti mense, annos poli decem, liret rationes pertinent proprie ad Chronographos obseruatores supputatoresque temporum.
p Ac gna distribuitur. Primus locus categotia: ipsius
actionis sumitur ab ipsi re, quam faciamus agamus ue, ut fabrificare. aedific ire coponere, statuere serere, metere, quod Facere.
genus distinctius explicaueris, si lingularum artium &rusticarum & in echanicarii locos seceris,& quodq; genus facie diper
208쪽
per instrumentoriam, quibus fiat, uarietatem, in species distribuas. Tales loci,agrum colere, architectari,sabricare, nauigare, sarcire, lanare,pingere, fingere, sandare, texere,co fare, quae omnia secundum materiam diuersam , & inlliumentorum, quibus utuntur opifices, uarietatem, deinceps
diuidi possunt. Nam infinitae sunt species huius Oxegoti eum actiones ipsae sint infinitae. t i a T orationem.ὶ Sensus est, alterum caput esse semendum a facultate loque adi. Loqui enim species esti sius actionis ad quem locum pertinent sermocinam, disputare, diis rere definire, diuidere, ratiocinaria contendere, asseuerare, as rinate,negare, optare,precari,petere Latine loqui, Cret-
E T sensum interiorem. Sentit enim uerba, quibus amones interioris hominis,id est, animi, declarauimus item pertinere ad hanc eategoriam, cuiusmodi sunt intelligere,im ginari, decernere, cogitare statuere,dubitare, credere. spera
te, & similia multa uae singula deinceps diuidi possunt ita
species,donee ad indiuiduac eueniatur. Ρ ATT.ὶ Breuiter eadem est ratio eategoriae huius speries deducendi, quam tradidimus explicuimusque esse actio. Dis . Cui que enim actioni respondet sua pallio. Divide ergo pastionem secundum ἀiscrimen earum rerum quae fiunt. Fiaunt autem opera uaria manuariis artibus. Itςm dictitur multa & diuersa: Abricantur denique in omni ossicina, quae uarietates diuersas faciunt species passionis. Sed & huc perti nent quae de generibus motionum disputant Phi Wsophi,ut
mouere, generare,corrumpere, augere, minuςre, de loco ita locum transferre, atque horum passiva. . .
- Maar xv d Tot sunt species habitus, quot sunt figurae
tum armorum, tum uestimentorum, quae a corpore habentur. Huius generis lignificat loricatum esse, galeratum, pileatum. tunicatum. Breuiter appellationes uestium & armorum in hanc eat ego iam sunt digerendae. Item habere dicimuc permutatione aliqua, quomodo uir habet uxorem, uxor
209쪽
bus omnis oritur ambiguitas,consequens uidetur,ut ambiguitatu , siue quaestionum genera ollendamin,quae uetera conflensia Philosopbο-
rμ ιut foci deo,uel naturae coelestisunt cognitain ut omnibusubula uisolis peritis hominibus explorata. Quaesoliniturae coclesti cognita,nefas indagam. quae omnibus cerata,deliru Hi dii tando exquirere. sola re lent igitur periis taeduntaxat inplorata affone Cr in teiligetia patefacere, quoru ratio est omnino quadripartita. Quaeritur siquide,
an sit quid sit .gitale sit, π cur sit. An sit,ut VI pes Maceoc Jerit. An ustra Indiam sint populi. An Genua a Magorix Poeno sit dirutam a Romanis restituta. Quid sit bo-ino,quid sit eclipsis,quid sit continentia,quid sit electrum. Quile sit: ut.quaIis sit indica natio, qualis fuerit Plato, .
qualis Naeiam celtica, qualis Neroniana vita.cur sit:ut, cur coelum rotundum: cur bomines ciuitates condiderint: cur leges,quibus tenerentur sciscendas esse existimauerint, cur Gallorum rex in Italiam duxerit exercitu. Proinde, An Α, μsit,coniectura explicatur hoc modo: ut cim quaeritur natur Hesti ius inter bomines,an opinionibus: aut clim quaeris tu quae fierit origo cuiusque rei, ut, quae origo Grammasticae aut Rbetoricae, disciplinarumve reliquarum: aut de interitu , ut num sit in homine virtus interitura. Quid Q. dsit.
sit,definitione explicatur: ut cim quaeritur,quid sit iusti. tia,quid sit sacrilegus, quid sit aether: propriumnesitreocte loqui grammatici : ornate dicere sit ne proprium oratoris:aut quot sint partes orationis,quot sint uirtutu genera: aut si quaeritur, quae sit natura duari editiosi glovis,inses. Q*ale, sit 'ne appetenda gloria, an expeten. Quas sit. da
210쪽
ros GEORGII VALLAE, ita pecunia. time an opes niugis sxpetendae. nuni fugienoda paupertas aequamne sit Micisci iniurias Monestumne hi Cur sit, gloriae causa mortem obire. cur sit, finem stem Cor con- liectura explicaturi lEXPOSITIS simplicibus rebus aeuoribus. Eu autet
quaestio sententia cum nota quaerendi id est, dubitandi proposita. Sunt autem particulab quibus quaerimus, an utrum, quid ,cur,quo modo, quale, quod genus, quςstiua nominae Grammatici. Sic quaestiones sunt, An Deus sit, qualis svulia: Dei, cur mundus sit creatus, an utiles literae, an Rei p. n'xii. mercatores, andRcenda uxor studioso. CONIECTvRA explicatur ) Id est, quadam ingem G- gaestate, qua adiuuatur doctrina locorum post tradendoris Quod enim est sagittariis, quorum studium est st'pym strinre directo colentoq; arcu, uoc est ueri inquisit irrisit uitaem. geniis sagacium hominum. Et ut sagittarius non semper seri copum, ita no semper uerum in causis dubiis disputat o Iris contentione appraehenditur. Quamobrem haee in uestim in o iniseniosa quae per singulos locos,& uelut mentis xέ i in cauis. scopum dirigit , coniectura dicitur. Translatio esti' in δ' . . . sui inpra ob iisdem sapittariis, qui cum multa tela inuriant. simulque emittant, non tamen semper omnes seriunt.
quodam in Remp. lite ariam assectu commoti, Dialecti IcM Moseliani commeniatiunculas intermori non sum si po. stho MM quidem ista . ita tamen tenuinas, ut prater postr-- - - toris manum nihil νu ipsis dis teres. Nam quemadmod'min reb- . humanis posthum , licet summa enut tantur cura, fera tamen uix potest, quin germana aliquid remutant indolis,qua puterili eparem ne ad maturam ρον erat peruenirefugem : sic in hac quoque ca aquus lecDr non statim coelum terrae miscebit. si lucubratiunculti,inas autorem parentem, Juum non per omnia exprimere uiderit, qMiu totim reputabit secum, arche pi copia de litutos mbιluoluisse conari, quipte qui tutivis rati, maiorems nos apudfudiosos inituros gratiam . si fidim magμ quam semeriιatem praestarem Vale, nostram operam amplectero