장음표시 사용
191쪽
13 8 GEORGII VALLA Eprium quadrifariam. In id quod soli inest sheciei, non utior que toti ut homini geometram este uel toti quidem ed non
Ibi Iut homini bipedem esse uel si Cr toti taed non pera
petuo,ut homini canescere uel soli e oti r semper ut borumini risibile, qui tametsi non si per rideat. potentia taumen semper: ideo non ridentem, sed risibilem dicimns , Crperinde proprium est,quod uniuscuiusque suum.
i. N O Naiti lue toti.) Id est, non omnibus partibus. Sunt autem speciei partes indiuidua.
I Λ ccuens autem est quod adest ex abest praeter ubiecti
corruptionem,ut a biiur,nigror,pasior, edere thre. t tamen accidens aliud quidem separatile, non separatile
aliud eparatile quidem, siedere: infimaratile uero, aduna cum ii sium esse uel repandum,uel simum,er similia. Ex bis, est uidere in praedicamentis faciem ex immutationem quin A que vocum elucestere. Nam quemadmodum in hominis conditione sunt ascendentes, Cr descendentes, Cr in oblivquum tendentes , et cognationes: ita in praedicamentis eam quinque Goces faciem custodiunt , Cr Ucendentium quidem kcum tenent genera, descendentium uero Lecies, sicut oblique euntium di seremiae, at multer proprj: coαgnationes porro accidentium.1 ACCIDENS autem est quod adest&abest. Accidens
est pra dicabile, quod de subiecto Sc negatur & affirmatur. integro interiria subiecto manente. Subiectum autemsἰc matellige, cui accidentia inhaereat Lut homo Iubiectu est albii, A nigrvicalidum sisti duae dens, stans, accidentia. Nahaec pro tepore de homine & aTrmatur recte, & negantur. Est enim homo nunc albus, nuc niger nunc frigidus, nuc calidus, nuclepidus: idemq; homo alias sedet, alias stat, nec interim quicqua decedit homini quo minus maneat homo. Sic ellentia animae subiectu este sciestriam & uirtutu,& quae animae nunc adsint,
192쪽
adllat, nunc non adsint. Porro aptiora fiant exempla huius praedicabilis, album migrum assidum sed stat, quam aTe bo, nigredo,palloresquar tria non praedicantur ut accidentia, sed ut sipecies coloris de singularibus &individuis colorib'. Neque enim recte dixeris, paries est albor, nigror, pallor: sed hic color est albor, ille nigror, ille pallor: & sedere ac stare sunt sipecies ipsius situs. Valla ipsa re uuae accidens est prouo
so significativa, quae ut accidens de siubiecto dicatur.
Simplices quoque uoces sunt ubiectum er praedicatum. Subiectum de quo aliquid scitur. Praedicatum quod dicitur de aliquo : ut, Plato Elputat, hoc ipsum Plato sub αctum, e quo dicitur,di putat. Ita prisci, quibus accedim spolims quam iunioribus,qui praedicatum ubiectum, π coapvsam partes faciunt orationis de qua re, nesta hoc loco
nimius, i putare in praesentia detrectabo. Praedicatum iptatur aut esentialiter dicitur se siubiecto.aut essentiae adhaearendo. Si adGrendo essentiaeiaci accidosiniue aut de indiuiduis dicitur ex non speciebus, ac speciemseu est:uel de speciebus Geu formas libet, ut ciceroni placuit, appellare dicitur: aut de unica specie, facit proprium. de uno siquiderei sola risibile praedicatur : ita de uno binnio bile : ac unumquosque proprium de sua specie praedicaatur, aut de pluribus oeciebus praedicaturo uel in eo quod quid hi, ac facit genus: nam dicenti, quid est bomoere1pondemus, unimal. Cr quid animal, occurrimus, essenatia. Tam enim animal quam elbentia genus: essentia quidem animalis, animal uero hominis. Aut in eo quod quale quid ebi, er facit disterentiam. Interroganti enim, quale quid est animal homo es occurritur, rationale, quae
Gorrentia ether qualis, quae est essentia animal sciscitani
193쪽
1so GEORGII VALLA Eli, occurritur animata sensibila: si rentiae siquidem besunt animalis. Sequuntur utpote inferiores series ipsum
genus : inde diserentia quod proprio sit uniuersalior: inde proprium , quod essentialibus magis affine cognam tum n eo quod quid est praedicatum P Mi accidens, utpote essentia aduentilium praedicatum in eo quod est quale.
DIALECTICA est argumentationum artifex: argu
mentatio aurem componitur ex propositione, assumptione,
& connexione, id est conclusione quarum sin pulta ex simplicibus uocibus significatiuis conficiuntur.porro uocum i gniscatarum ad unum summum genus pertinentium aggreg tio artificiosa praedicamentum appellatur, cuius generi Saggregationes sunt decem: quae singulae summi generis sui appellatione denotantur, praedicamenta decem appellantur, Mambitu sito praedicabilia complectuntur. Praedicabile uero est uox significativa communis , quae de pluribus recte dicitur. Vnde piaedicabiliu aliud genus. aliud species,&c.Postremo quia haec praedicabilia constitu ut quaestiones & propositiones, enuntiatdonesque, ut quarum sint partes, necessario accidat, ut hae partes altera de altera uel assumando, uel negando dicatur utra ergo cli altera dicitur, ea in quaestione aut propositione aut enuntiatione Graece τος Wγουν cita a Latina schola Praedicatum nominaturi De utra uero pr*dicatio haec sit, a Graecis ua μονον, id est, suppositum siue ybaeiectum: ut, iustitia est uirtus : hic uirtus praedfatum, iustitia QMectum est.
PRAEDICAT v M igitur.) Sicut essentiam & naturam explicet eius rei de sua dicitur. ut essentialiter, de equo, in hac enuntiatione , equus est animat: animal enim exprimites lentiam & materiam equi: & uirtus essentialiter dicitur de temperantia , exprimit enim essentiam & uim temperantiae: Inde est quod quae essentialiter de alicuo dicuntur, ea sola uerius & propius definitiones eius constituant: qualia sunt penus & disserentia.
v et Ciceroni placuit appel. Formas uolcit Cicero appellare species, partim quod usum uocabuli speciei sua aetate nondum receptum formidarit, partim quod geous cosusum
194쪽
DIssERENDI RATIO. Isrquoddam est,&generalitate sua inuolutius quam ut uideri ab intellectit ii tim possit. is forma illud dicituri quod conspectili sese offert , putaui significantius dici formas eas sicilicet res, per quas generis natura in partes distincta ueluti ocu .lis conspicienda subiicitur. Sic essentia genus in obscuro est &ueluti deformis , niti in sormas sitas id est. sipecies di Juea tur per diuisionem uidelicet. Essentiarum enim alia corpus en alia spiritus. Cicero in Topicis. ετ sacit proprium. Mirum cur oprium quod reuera γaccidens est ex speciei natura pullulascens essentialiter, & in eo quod quid est, praedicari uelit Valla,praeter omnium ueterum quod quidem sciam sententiam. Sed suspicor illum huc adductum, per hoc, quod proprium quarto modo dictu ita accidens sit, ut quia ex naturalibus principiis ipsius speciei
existit,& totam speciem uelut occupat, naturale rei proprietatem pro natura, hoc est, essentiae parte acceperit: ita quod
addit proprium praedicari in eo quod quid est . tam no est in
uero, ut & disserentia, quae citra controuersiam essentialiter praedicatur, ei lentiaeque pris est, tam en in eo quod juale quid est, pr dicatur. si enim quςrat aliquis, qualis est homo recte respondes, est rationalis, ridet.
1vr Erum enimuero quoniam praedicantiu quaedam aequi-V voce praedicantur q uaedam univoce quaedam denominatiue , quia in libris Expetendorum ac fugiendorum pluα rimis id prosicuti sumus, satis erit cognitionis tenuis cauox fa paucis compraebendisse. Aequivocim igitur est, cuius
nomen solum comm Mne: praeter nomen uero, essentiae ratio μών simalia: ut baec vox canis, terrestris est Cr marini Cr cale- ε. sus. Praeter nomea autem ratio essentiae cuiuslibet borum propria ac sua est: aliam siquidem Alcitantibus terrestris, aliam marini, aliam coclestis reddemus definitionem. Viii- voca porro, quorum nomen commune, Cr praeter nomen ratio Uentiae eadem, ut animal er homo Cr equus, quimbus
195쪽
GEORGII VALLAMbus praeter nomen ratio essentiae eadem, essentia siquidem
που, me. animata sensilis tam bonio quyn equus. Denominatiua porro,quae ab alio casu dis runt, praetiss nomen babents appellationem ut a grammatica grammaticus, a musicam rectus , quae Cr nominis, cir rei babent communicatioαnem, di irrentiam rei π disti rentium nominis . sicut e etiam ostendit de Ruttio. Quae enim furit ab aliquo, communicant in eo quod ab eosed non unum er idem1unt: distr-ruiit siquidem caue, utvrammatica grumstaticuη, in relis
- ὰλ tamen communicant. l stud pariter nos ne lutea aequi uocis e regione opeoni pol 'onγma, rem in nominibus disestrentibus bubetia communem,ut ensis,gludivi, machaera, sinu a. s alba.Vniuocis e regione objci heteron ina,quae di trantium rei Cr nominis babent,ut homo cr albor, nam alterarum anima alterum color. Lossim medium inter baec quatuor obtinens Immonγma,inquam,pobonma, Cronon ina, beteronγma, i paronymum. natenus enim coma municationem babet nominis, a imilatur aequivocis seu homonγmis ut di mile pol γηγmis cir beteron inis. Qua
1 VE R V M enimuero. Cum vocum, quarum naturam, vim ac proprietatem , praedica Silium ac praedicamentorum do Arma compleo itur, aliae simplici significatione unius co' ditionis rebus conueniant, deque iisdem praedicentur , idq;st cundum traditam do strinam,uel ut genera,vel ut species, uel ut disseremiae,uel ut propria uel ut accidentia: aliae uero multiplici significatu praeditae, diuersae naturae rebus apten
196쪽
tqr, operaepretium fuerit &hoc discrimen noli ignoraria Dialecticis cui sibi electam quandam iudicude uocisus facie: idi autoritatem seo quodam ure uendicant. QuamobrεVald Oiler postea au. m qua emcuno; prae Acabilium, praeis 'dicamento tu in i gulfirm exhibuit thde homo numis sv-nsnVmisq;.ul eu, duplici uq sum ratione seiit. 'quini sin-
AE Q. t V.C C 'M ipitur. J.Circunspeci isti me seeli ,risto teles qui& is rima vexi sic enim uoca liesrii fica tionis uocabula j plii rati ii nurnero defin re uolsisti Darei' cum signa ficata necessario ad sua siqn a, id e Lehi, Q. Q, ces reserantur, & ex ipsis ueluti pendeant atque hic linuto capariter & aequivoca intelligenda sint signffca p. gum suis signis a s simu ne aliquod nomen respicientita,no poterat alirua plena'fieri explicatio, nisi nutria hoc en succommoti inocum haberetur ratio . kouar sub communitala Ireti ii mpra henderentur,pnanodo intelligerent tir sielu honao, bos eo, asinus, no per se, sed ad animit comtine. celat ani-it mathiar ut quς nomu animalis inter se commune M Q&s e finition si quoq; esuidem notae coinutiis qui n- ri or rammata, sentietas. gressibile, pariter admitt/tsi
s I ENOMr A τIvA lorro,) Denoni nasu Syropte ea dicuntur m Qistri ominae dedumtramim in ab aliis no inimi us primogeniis derivata cuiusnodi sere supt, Iiu Gramaticis adiectiva appellantur illaec quoniam sere acci entiae sunt, atque ad eius praedicabilis naturam pertinent sed regida fuerat, delinitionis huius docia Aeto a primogeniis: quesquanquam ipsa re accidentia sint, partim cor oris , partim animi, tamen secundum rationem uocis praedicationisq, speciei naturam habent. Subiiciuntur enim generi Sus quaeque sua . & dein diu duis pluribus pr. aedica itur, quae e. t natura
specierum. Deinde & illisamone naum ' erat. Gan quani primogenia ac deductita ad diuersa praedicabilia pertinent, . ad id talneu praedicamentum reserri.semper enim eius ordi I
197쪽
nis praedicamentum censendum est denomina tuum, euius fuerit suum mimogenium. Itaque cum albedo ad qualitasis orginem pe tineat, dem quoque referendum est albus,M hi eanes 'asMelcere.& caetera ex eodem fonte derivata. o spR AE τε ηὐε nomen habent appellationem. Nam particula aec,praeter nomen,in libris dialecticorum ex uitioia Aristotelis interpretatione irrepsit. Etenim quod Aristoteles habet - --, id est, secundum nome, siue ad imi. tationem nominis, ipsi reddiderunt Praeter nom en, mani le-, sto certe errore , in hac defensione. cum denominativa ha- beant appellationem tuam non Praeter, sed iuxta primoge nium nomen a quo deducuntur.
s s E NTIA igitur res est subsistens cr
persi, qμctenus essentia existens, alio non egens:t mel si ortui ac geniturae substet: si
i cui cum primum prolucta esst: nasiolus Delm ...
in tortu caret. nroerie ger sie e Mit, quia ab' 'omnibuη quod sat nas Iutum ac timidium est: at reliqua pr edicantenta circa etentiani. Nouem siquidem praedicaumenidis uni. absunt praetersu Secti, quae .s essentia. corruptionem: quippe quae accidera micte nuncupatur. Magnum nans Cr parsium,quod quantum est inuistiano et Q Ni persistit , quod incrementum rediminutionem subeat ad corporis babitudinem. continentis Cy parcitis, maior crminor odera manente subiecto,us homine: pueri siquidem ad uirilem aetabem excrescitas, in eadems essentia per amanemus, quassime difirmites. Itidem nunc assum, nune nigrum Rem cernitur qualitate distinctum, ubi eadem essentia. Et qui nunc amicus, mox inimicus, disert in eo
. , quod Ad aliquid cu tamen essentia non mutetur. Et nunc
198쪽
Drys EA ENDI RATIO. Nit diramenti,nee alteram admittit esentiam. Praeterit nunc, er idem manet quod erat subiectum, idq; est Quando. modo Itit, moto si et, quos est compositum esse. Et ar, Ο matum est, Cr inerme, quoi est Habere. Gest aut steris' ' idem manens e sentia neutiquam immutita, Us praedicamentum Facere. Eti catur quis aut caeditur immutatus sentia His Pati. Decem uero,nec plura sunt praescam is e is, id quod ex quadam certum est distributio ie, vise est λbuiuisos: Ens aut in subiecto ela, aut non Ut in si ibiecto:
quod in subiecto non est, facit essentiam: quos in siubiecto, aut per se in*icitur,aut non perfle: quod non persi , facit Ad aliquid: ilecta si quidem unt, qsae adusiquid rideo non
perse 'ectantur , CT alium restrunt. Filius enim pat re enseruus autem dominum, stater patra byra,
asu rudibile est Crficit Quantum: diit' in diuistbile, ereo istituit Quale Red qua ex praedicamenta ex horum mi.
Ibone gignuntur. Essentia nanque eum quanto mista uet. in loco θectatur, ex Vbi praedicamentum facit, uel inatempore, Cr Quando efficitaeum qualit te mista: uel auctionem habet, estq; Facere: uel palson imber est Pati. cum eo autem quod est Ad aliquid conueniens, vel in alio ponitur, Cr compositum esse dicitur: uel ei accommoda,
tur atque a Veitur alterum,estq- Haberesem circumireb dis er facit tabere.compraebendit enim tunica corpis' 'Cr virtutes, i uitia animam. Rursius quemadmodum essentis,ita er quantitati nihil est contrarium, ob boe inviacem communicantia fiunt proxima. Qualitas anteit quos
est ad aliquid : quoniam quale per m est: Ad aliquid ψ
astem affictum, ac in relatione posituri est. Reliqua his substruuntur. Vbi nanque praecedit indor qμod T . ' n a laeu
199쪽
lacus immobilis,tempus vero mobile: atqui quies motum praecedit, principium ortum ipsium,er immobilitas motum. Facere antecedit pati, quoniam facere quam pati no ,
bilivi est compositu esse praecedit habere,quod poni quam circuiti=om simplicius.
ovo N I A la breuius praedicamentorii naturas ac prin/pr m perstrinxit,quam ut praecepti' obs uxit te non
L .... Rrenitatem sidouod supra no lamel dicta
tenus res sunt, in hoc se et i capite accuratius perscriberet, .&si gulorum pesedicamelorum proprietates, quibus interlse differunt,ex lini rerum disci minib1Is mutuaretur. Nam rerum discriminibus recte perceptis , facile est eadem ilia dc in uocibus , quae rerum sunt signa, ammaduertere & sequi. C o N i I N ENTIA& parcitas. Ex causa probat quan- titatem, eodem essentiae subiecto manente , non candem manere, sed augustpre crescere l; pro continentia corporis. . viqi,put parcixate nunc maiori, nunc minori Neque ita accipienda sunt uerba Vallae, quasi continentiam & parcitatem quantitatis exenipi ponat, 'ed qui has ceu causas proponat quantitatis maioris aut minoris. Quanto enim continentius uixerit aliquis, tanto minQrem corporis molem incit: alioqui co itissentia & parcitas in uirtutum genere sunt,uu - itus autem ad qualitatem p rx30ςx' -- . Quo D porro per se ) Essentiae,quatenus essentia est,proprium non est in parteis distrahi posse , id est dividi: 'lioqui
de spiritus &Deus . quae essentiae sunt, ipsi partitioni essent obnoxii. At neque spiritus, neque deus partibilis est. Unde sequitur ea tantum distrahi posse quae quata sunt ,hoc est, cluet subiiciuntur longitudini, latitudini, ac prosin ditati. qqaeque numero sunt multa, qualia sunt corpora rerum naturalium. oculis ac sensibus exposita. Omnis ergo partiendi facultas quantitati dςbetur.
200쪽
Eet constituit 'vale.) Quanquam enim qualitas, ut albor in pariete, diuidi posse uidetur, tame ipsa di liconisuis,& facultas quantitatis quae inest parieti, ingenio proprie debeturmisi enim paries insus, latus,& profundus esset, non inaberes quod dis labries, ., .. , is 3 i. in lo in jectatur.) Locur enim est species quarii. Locin talis. Definit nanque Aristoteles locum esse hiperficiem eort poris continent 1.Sit aquae superficies lo eiu est uauium : Ec .aeris supersicies halbet auium uelocium. Ergo ss rerum l .ritudinem, qui minentur essentiae, id est, itin gutur . --. biunturquet, Hesideres una cuiri essentiis quae a iunio, existunt ex hac conium i ne quantitatis & est tiarum appellationes uariae rotarum, quae quo ordine digesta 'Mim nise se Vbsconstitium: . . . . rhsu et in temporς Π piis, docente Aritu tele,seppμ- .iduo quaedam eius mox us, qua circumagitur machi 'a .coeli, quae sua perpetuauertigine describit nobis horas, dies, men
v M eo autem Sensus est horunt obscurisiimoru ue borum, si colungas essentiam cum his tebus vi rum omnis natura eli ad aliud reserri, qualia sunt locus, vellimentum, Parago tum. Tum hoc autem sic sit, ut certum situm habeat .essentia,unde existit categoria generum ac specieru situs,sti sint sedere,stare,incumbere: dextrorsum, sinii trorsum, ad o- 1lentem & occidente, lupinu esse, & similia situs discrimina: api ut ipsi est entiae aliquid tale certo modo circumponitur, quales uestitus, armatura, unde est categoria uocu ad habiturirtinentium, quae a genere suo summo habitus appellatur. E T uirtutes&uitia.) Suspicor hanc claululam a sciolo 4 quopiam, qui categoriae uim huius non intellexerit,primoni adscriptam, poli librariorum uitio in contextum irrepsisse. Neque enim uel uirtutum, uel uitiorum uocabula ad hac ca-3eξoriam pertinent sed ad qualitatem sunt reserenda, ut surra in Quinque vocum tractatu, Posteaquam rationem nu- imeri. Quinque uocu reddiderat, subiecit & causam, propter
quam ordine illo Quinque vocum doctrina digessisset. Ita l. 'sic quoque post redditam causam numeri decem praedica. Neritorum, addit cur hoc ordine, ueteres ipse imitatus, Cate .soriarum traci xionem instituerit. . . . .