장음표시 사용
231쪽
L33. II. CAp. I. I9 mira haec proluvies in limosam paludem sensim intra fossas, scrobesque conversa virescere jam urgente aestu, fermentari, computrescere, variaque in secta admittere coepit. IV. Interea temporis vim hujus causae pluria Aeeesserat aquaemum adauxerunt aquae ex Vaticanis fontibus cadu L. δ 90 cae; quae cum versandae cuidam frumentariae molae juxta Arcis fossiam paulo ante a Romano quodam cive impetratae fuissent, atque eae quidem , non nisi adaucta per moram copia, rotam in motum agere nequirent ι identidem in cloaca illa subsistere, putoremque cum influentibus proximarum domorum sordibus inter aestivos praesertim calores co cipere coactae sunt. U. His vero malis accessit etiam frequens affla- observatio ventus vulturni, austrinor trinque ventorum , qui a x0 R ''medio Majo, usque ad Septembrem ejusdem anni MDCUC. identidem recurrentes, non tantum de teriori putredini immotarum aquarum, verum faciliori quoque sublimationi, ac delationi malignorum effluviorum non in vicinas duntaxat aedes , sed etiam usque ad finitimas, adversasque regiones ansam praebuerunt. Unde per ea loca immanis orta fuit epidemia febrium, quas Medici communiter vocant malignas , perniciosas, ac pestilentes; nam contagione quoque serpere Visae suΠx ΗIstoria Ebido VI. Non absimilem epidem iam in Coelio Urbis Coelimo Colle ex eadem stagnantium, & foetidarum aquaia ranae ex Domini. rum causa ortam describit Domin. DbJ Panarolus, ς0 P-Πλ οἰο qui investigaturus unde nam regio Coeli montana , LbJIn dissertata- quam ipse merit3 salubrem esse contendit, sub initium seculi XUII. notam infamis aeris contraXe- io. rit, quamobrem nullis amplius habitatoribus frequentabatur, refert histotiam sedula animadversio
232쪽
196 DE Noxiis PALUDUM ErrLUVIIS ne dignissimam, quam ex Etrusco sermone Latiis
nam huc traducimus. Anno, inquit, I 6o I. Aqua Mariana , vulgo Marana , suo ab alveo extra portam
Caelimontanam egressa, in proximis vallibus sagnabat; tibi eum diu corrupta haesisset, per vim solis putidos vapores em i, qui circumquaque vicina loca a ciens miseros incolas , aut interitu, aut fuga perdidit ; donec
per suffossam cloaca jussu Clementis VIII. stagnans aqua
alio derisata fuit , ct collis antiqua clementiae restiturus : hactenus Panarolus. Hanc vero clementiamnunc etiam servat, servabitque collis Coeli montanus; modo tamen .ssidi Ies perpetuam curam adhibeant , ne unquam fluviolus Mariana extra suas ripas devolvatur, aut perruptis vicinis aquaeductibus, alicubi restagnent lymphae, & computrescant; neve cloaca illa Clementina obstruatur , quemadmodum ante aliquot annos contigit: quo tempore
nisi statim una cum Illustrissimo Praesule de Augustinis diligentissimo AEdilium Praefecto , jubente CLEMENrg XI. cui ipse ego impendens periculum significavi diligenter occurrissemus , rursum gravis illinc serpere , ac dilatari coepisset epidemia.
C A P. II. Describuntur nonnulla phaenomena , quae per id temporis noxias palustrium es viorum etiares in Leonina Regione palam ostenderunt.
Subitus vespillo. T Otatione autem dignum est quod per id
num Interitus ex temporis accidit in eadem Leonina Urbe , sepVlchr pux 'intra sacram AEdem , nuncupatam S. Mariae ad Portam Angelicam; cujus sepulchra , humillimo quippe
233쪽
Lia. II. CAP. II. I97pe loco cavata, Tiberinis aquis redundarant. Itaque initio aestatis, quanquam ii latices maximam partem per terrae poros ad flumen remeassent, attamen usque adeo humidam , putidamque tellurem reliquerunt ; ut cum forte fortuna quidam ex fratercuistis coenobium illud incolentibus decessisset, ac vecpillo in tumulum , nullo quamvis recenti cadavere foedum , descendisset, admirationem simul, & curiositatem sociis excivit , quae causa fuisset , cur elapsa jam dimidia hora nec ad supera regredereis tur, nec saltem inclamaret . Idcirco secundus illuc descendit, quo mox nullum vitae signum praebente, tertius charitate inflammatus , subinde a sodalibus ligari, atque intra tumulum per funem librari voluit ; sed vix accensae beneficio candelae , quam secum tulerat, gregales suos procumbere , humente extinctos solo , conspexit; cum illico vociferare coepit, retractusque mortem vix potuit effugere. Adeo pestifera sunt conclusa effluvia coenosae terrae, si cum spiritu ab hominibus excipiantur . II. Neque san E illud negligendum videtur capi- Capitis dolor extis incommodum, quod multi eo tempore salubrium hi him i lone L. etiam regionum incolae, quod transissent sollim, aut perambulassent loca corruptis iis aquis inquinata, pertulerunt; quos inter prae aliis recensemus Illustris simum ArchiepiscopumBat tellum meritissimum,nuna
Sanctissimi Pontificis a secretis scribendarum ad Prin. cipes epistolarum . Is enim saepe mihi narravit est enim pro sua in me benignitate amicissimus) decursu illius epidemiae, se interdum abstinuisse ab itinere ad Basilicam Vaticanam, cui vespertinae causa psalmodiae pro munere suo addictus erat ; quia statim se
capitis dolore correptum sentiebat, cum veheretur curru a faucibus externorum Arcis munimento- . De Nox. Palud. est. Lib. a. Cc rum ij m by Cooste
234쪽
198 DE Noxns PALUDUM LppLUVIII rum quae vulg5 dicuntur L eortina, ediar ellino in suburbium novum : nam ibidem magna ad dexteram fossa putidas , mal Eque olentes aquas , Obstructo emissario, continebat; quo sane cruciatu non prius levabatur , quam cum ad aedes suas in Quirinali rediisset : ut minime dubitandum videatur , quin a corruptis aquis noxii vapores excitentur , qui ad nostram perniciem per cranii etiam foramina sibi aditum aperiunt. Coloris mutatio III. Confirmabatur quoque exitialis putidarum ex eadem causa. aquarum vis mutatione coloris 1 florido in flavum , luridumque, quo non quidem meridionalis, sed tantummodo septentrionalis illius plagae habitatores , utpote paludibus propiores, sub veris finem foedati conspiciebantur; immo vero multitudine culicum , erucarum, muscarum , aliorumque insectorum vicos illos, scrobes , & fossam , putidamque aquam per aestatem frequentantium.
C A P. III. De certis hujus videmiae limitibus , quos lethfera
coenofarum aquarum Osinisa minime praeterierunt . Quibus. in locis QED inter haec mirandum plane fuit, popularem lue,efigili si morbum haud per universam Leoninam Regionem a sed per eam duntaxat partem desaeviisse, quae a via, quam vulgo appellant Bomo novo, ad septentrionem , hoc est ad moenia, prata, Arcemque protenditur , latδque patet. Contra vero aedes magis ad meridiem conversae, scilicet in semitis suburbi rum , vulgo di S. Spirito, e Boeto vecchio ; quemadmodum' Diqitirco by Corale
235쪽
modum etiam quae ad dexteram Basilicae Divi Petri positae sunt; carceres nimirum S. Inquisitionis, aliaeque domus ad Vaticani collis clivum excitatae , aeommuni lue penitus liberae , solutaeque permanserunt ita ut ducta quasi videretur linea diagonalis apostica Pontificii Palatii parte , quam Be edere appellant , usque ad emissarium magnae illius cloacae , quae in Tiberim juxta Arcis fossam eo loco aperitur, ubi ab onerariis navibus Puteolana terra , lignaque exponuntur. Per hanc vero diagonalem affabre distinguebantur incolae aeris contagione , qua boream spectat, affecti, ab iis, qui, qua respicit austrum , omnino erant intacti . Illud tamen minime
hic dissimulandum , aedes nimirum Nobilium de Alto vitis , nihil obstante Tiberis interjectu , ab infamibus cum fossae tum e Ioacae halitibus nam fe rhcontra illas respectant se tueri non potuisse, quin Praesul, ad purpuram natus, ex confluenti pernici sa febri ibidem interierit. II. Salvus autem, atque secundus status in tanta CR iό2'
miseriarum vicinia , ideo retentus est in habitatori- tabini incolu-bus Leoninae Civitatis ad meridiem; quia illorum mes fuerint.
domos neque Tiberis alluvio quippe solo altiores neque palustria cffluvia, utpote a fossis, pratisque
longius prodeuntia inquinare valuerunt. Immo vero , quod maximi refert, ac raro accidit, australes venti, qui per ea tempora frequentissimi spirabant, ita eas juverunt, ut Iethiferas exhalationes, & procul , & in contraria detulerint; secus atque contigisset, si septentrionales ventos tunc habuissemus .
Noxia enim spiramina a pratis , fossisque etiam usque in suburbium S. Spiritus , atque in proximum praecipue Ianiculi colliculum , ubi positi sunt Barbe rinorum horti, transducta fuissent: quemadmodum Cc a de
236쪽
roo DE Noxiis PALUDUM EFFLUVIIs de huiusmodi ventis Leoninae Regioni insalubribus in late demonstrat Paulus Sanquiricus in ca disserta-μ '' ''' tione quadam Hetrusco idiomate edita 163 A corruptis soD III. Haec autem clare docent , cpidemiam illam sarum aqui snς a eorruptis duntaxat fossarum aquis originem halue, illa. huisisse; cum qui noxios halitus respitarunt , & colu- quinatas lymphas biberunt,communibus malis plerique omnes correpti sint. E contrario autem ab ea contagione illi servati fuerunt, qui domos incolebant extra hanc effluviorum quasi dixerim sphaeram aedificatas. Exempla epidς IV. Nee sanh novit minin Urbe Roma epide-
urbium regiones mi as certis , ac determinatis terminis coercitas
vastantium, quandoque fuisse ; cum apud Alex: fi J Petronium,sbJDe Via. Rom. Marsilium scJ Cagnatum , & Io: Baptista in DdJ Do-
ib. .cop. 3. pu. nium occurrant historiae confluentium malorum,s e 3 Dὸ Tut ι, modo in patulis, & humilibus, modo in editioribus
in udat. pag. rs. Urbis locis. Immo vero hoc autem ad nostrum a I-L. V luvionis casum belle facit elegans est deseriptio λ , j., ό epide micae tertianae, colonos Mutinenses sub an---α, ΠΟΜ DCXC. affligentis , in qua , ut doctissimus
alii io o. par. , & cum viveret amicissimus fi J Rama1inus 23. num. am diligenter animadvertit : popularem illum morbum in humilioribus tantum locis, ae ubi sagnarint aquae, sedem isse , ct non ampliora spatia occupasser eum incola caeterarum regionum , quae ab hujusmodi atmosphaera remotiores erant ut totus tractusspra viam A iliam versus colles nunquam alias is febribus magnis securos se vixisse meminerint. Cur ad Ineola, V. Illud insuper observandum nostra obtigit Mbti, Marii Ion in Epidemia; nimirum vires ejus ad Montem, quem ste di istos perva Marium dicunt, pervasisse ; ita ut Coenobitae, vil- Iici, aliique illius collis Incolar, quanquam sesqui-
milliario clivi a pratis , multoque majori a fossis
237쪽
L13. II. CAp. IV. ΣΟ Iitinere dissiti,tamen pestilentibus febribus magnam
partem occiderint. Hoc sanε infortunium ortum habuit ab iisdem coenosis corruptisque aquis , quibus praedictae fossae, & subjecta Monti Mario Neroniana prata scatebant. Etenim facili negotio aspirantibus diluculo Euro notis malignae aquarum exhalationes , veluti a scopis abstersae, atque et tae, usque ad praedicti montis verticem DI J attolle- I Obbantur. inibus luculenter admonebamur, efflu- icὸ descriptant
via per aerem dispersa, majorem tunc ad laeden- zzz iis . . .,
dum potestatem habuisse, quam puteales aquas,quae imo in summum certe illo in monte penitus innoxiae hauriebantur; semper efut D. Io: Baptista Macauda ordinarius tum Leo GUIDA S Aninae regionis Medicus , & priscae indolis amicus Sermonetae non evidenter se comperisse narravit. c Andri s. t 7.
C A P. IU. De mecbanica ratione , qua ejusmodi videmia
sub initium averti , depellique potuiset.
SAEpe ignaviae, ac negligentiae suae poenas Iuunt Hominum ine, homines, clim sani, atque incolumes tentari ria oriun- morbis incipiunt, quorum causae ex illorum potius ἡφἰ desidia, quam ex naturae necessitate proficiscuntur. demiae Hujusmodi certh fuit in Leonina Regione lues aeris , quae tempestivis a mechanica depromptis praesidiis, vel anteverti, vel saltem quam citissime profligari valuisset. Inter mechanica vero auxilia praecipuum, expeditumque fuisset deducere in Adrianae Arcis fossam aquas omnes , quae ex Vaticanis fontibus tam intra hortos, quam extra, scilicet in Plateam Basilicae D. Petri jugiter effluunt, ex quibus
238쪽
AuctorIs tonsiliu Cardinali Camerario exhibitum .
Dulei aqua pa Iustres sordes diluendae . Aeeensis Ignibus insecta , & aerismiasmata disti. panda .
et Oh DE NoxiIs PALUDUM EFFLUvIIS hus procul dubio, si in unum alveum confluerent, non exiguus amnis assurgeret. II. Hanc porro sententiam deferre tunc temporis non dubitavi ad Eminentissimum Cardinalem Palutium de Alteriis, Virum sane non acri solum judicio, sed diuturno etiam difficillimarum rerum usu mirabiliter subactum, cum scilicet, nὰ suo deesset muneri erat enim S. R. E. Camerarius sciastitatus esset a me,qui Medicinam apud eundem faciebam, an, & quale inveniri posset opportunum praesidium ad compescendam stragem suburbani illius populi, ex patuit ribus aquis frequentissime decedentis . Etenim illico non voce tantum , sed scripto etiam respondi, me probe cognoscere principio, quo tunc urgebamur, aestatis mortuas eas aquas, corruptumque coenum citra formidinem augendae perniciei, nec penitus removeri, nec vel minimum , interno illato motu, agitari posse : reliquum idcirco esse, ut ad depellendam epidemiae causam duo alia in usum revocarentur auxilia , videlicet : Primo fluxus jam memoratus uberrimae,
dulcisque Vaticani Collis lymphae per omnes Arcis fossas , qua quidem temperatae prolutaeque sordes sensiin in cloacam , ac Tiberim dilaberentur . Secundo r Simul etiam resinosis ex lignis accensus ignis per octo saltem dies intra majores fossas, potissimum vero in marginibus, qua spectant aedes , &vicos Leoninae Civitatis r arbitrabar enim ab igne,& flamma non insecta solum comburi, sed aeris quoque mi asmata ita comminui, & conteri debere, ut partim antiquam indolem exuerent , partim sublimius exilirent, atque extruderentur. De quo sana ignis praesidio, clim plura dicta a nobis sint Parte a.
lib. I. cap. F. non est ut hic cum Lectorum nausea crambem recoquamus. Sed Dissiligod by
239쪽
Lia. II. Chr. ΙU. 2o 3III. Sed quanquam, ut mihi quidem videbatur , ejusmodi consilia validis rationibus instruerentur, ac praecipue defluxus jugis aquae paratu admodum facilis videretur;neutrum tamen cum Eminentissimus Princeps ad oeconomicum quendam coetum rem detulisset consiliis in diversa abeuntibus ) probatum fuit. Et quidem, quantum spectat ad facilitatem, utilitatemque fluxus perennium aquarum in fossas Adrianae Arcis opportuno tempore deducendarum ; nos ipsi anno MDCCIX. usu frugiferum comperimus. Cum enim Sanctissimo Patri CL E M Enr i XI. necessitatem hujus remedii ad praevertendam ex fossarum coeno aeris labem sub illius veris initium imminentem,demisse exposuerimus , e vestigio Summus Pontifex re in essici mandavit, ut de faJ Rheumatica epidemia scribentes fusE commonstravimus. IV. Unum dumtaxat subito, quippe nulla impensa perficiendum , prohibitum fuit, ne scilicet aquae a Vaticano cadentes ad versandam molam prope Arcis fossam adhiberentur . Subsistebant enim identidem in cloaca, ut superilis cap. I. animadvertimus . Quod quidem ab eo tempore dejectis etiam molaribus machinis , accuratissime observatum est.
Neutrum effectu fuit, ob opinio num dissensum.
240쪽
eo casu noxia. Pro vario fit udomorum, & habitu corporum diversa morbi symptomata.
Duplex Febrium e demicarum natura, in quae maxime aegros 1 tomata affixerunt. HI S pro rerum fide, ac perspicuitate narratis ,
ad ipsam veniamus epidem iam . Paulatim
medio Majo, atque sub initium Iunii per solam plebeculam in suburbiis S. Angeli, Pio, aliisque
prope moenia, fossasque degentem, serpere coeperunt tertianae febres, eaeque primum simplices , benignaeque indolis; modo tamen Medici a phlebotomia abstinerent. Nam quibus aegris vena secta fui met, illorum febres in continuas, & malignas statim convertebantur . Mox vero caput extulerunt febres reipsa perniciosae, ac pestilentes , quae ad Idus usque octobris ferocius, latiusque contagione quoque vagatae sunt. II. At enimvero illud maxim h notandum fuit, non eandem per aestum in omnibus promiscuh naturam morbi saevit me,sed secundum varios eo tempore corporum habitus , diversosque saepe domorum situs, plus minusve a fossis dissitos , varias etiam ma.
lignarum febrium differentias pravis quidem, sed inter se diversis distinctas signis emersime . Porro duobus potissimum dissimilibus symptomatum agminibus in aciem tunc temporis prodierunt; aliae si quidem primis illico diebus intermittentes , sed
omnino perniciosae tertianae, eaeque frequentissimae extiterunt. Aliae vero , sed infrequentiores , statim videbantur continuae, pestilentem pariter naturam praeseserentes.