장음표시 사용
251쪽
a. Is in Noxns PALUDUM EppL Iis que partium fibras enervant, ut nativo in iis dem ciente tono , propulsiones etiam a centro ad eiris cum serentiam , & ab extremis canalibus in glanduis Ias mirum in modum elanguescant. Quamobrem tu ejusmodi morbis , qui caeteroqui non ferunt in duocias , necesse est , ut ad aegrorum valetudinem rediis mendam emissaria praeter naturae ordinem statim ab ipsa arte parentur. Etenim clim Medicus naturam probe agentem debeat imitari, certo a vesicantium usu hisce in casibus minime potest abhorrere, cum
aegros viderit aliquando ab his morbis valida adnitente natura, per solos abscessus liberari, quod peritioribus Clinicis superfluum est pluribus inces
Quo maior sa- IU. Illud utique nunquam satis accurath a no-niei copi R e Pi3 his repetitum erit, scilicet in hac epidemia aegros tutius aegri eon- eo citius , tutiusque Convaluine, quo maJor laniel valescebant. copia a plagis vesicantium effluxisset; immo quo deinterior etiam ejusdem qualitas sphaceli metur injecisset.
De Uti Chinae Chiae, tanquam altero specificob us epidemide, in quibus ea modis utiliter fuerit propinata.
adhibenda fuerit ehina thinae.
ALterum deinde praesidium peculiare, ac specia
ficum experti fuimus chinam chinae minime adulterinam, quae tamen ante tertiam , vel sali Em quartam diem in perniciosis tertianis exhibenda erat. Nam, si cui propter incuriam , vel serum Meis dici adventum, tardius propinabatur, ejus salus plerunque desperanda. Etenim sermenta maligna virus Diuitig orale
252쪽
L1ου. ΙΙ. EAEDEM. I. CAp. VIII. M virus suum in praecordiis, & nervorum prine ipiis
figebant; tum vermes in rabiem acti suis morsibus gangraenam intestinis inurebant. II. At enim vero non eadem chinae chinae formuis Chutae thinata singulis perniciosa tertiana aegrotantibus pariter lay v profuit, sed secundum varios corporum habitus, diis versaque sympto mala,sua cuique aptanda fuit. Poris ro quos vires languidae, artus frigidi, temperamen. tum phlegmaticum, neque dum coma, aut delirium urgebant; iis quidem cum aequali meracioris vini,&aquae scorZonerar copia, nempe ad uncias tres bis
singulis paroxysmorum diebus, diluculo scilicet, &vesperi; diebus autem vacuis semel tantum jejuno stomacho exhibebatur. Quibus vero corpus gracile,& cerebrum aliquot laesionis signa jam ostendisset, tunc china solis aquis cardui Sancti, & scorgonerae infusa proderat, additis semper guttulis olei Matthioli. Dosis chinae singulis vicibus non excedebat scrup. a. , vel drach. I.; sed bolaris formula nostro, aliorumque experimento prae aliis probata est . Ita sane perniciem febris , quae praecordiorum anxiet
te, extremorum algore, comate, &convulsivis motibus ad augmentum properabat, hoc potissimum remedio antevertere solebamus. Parabantur itaque boli, cum scrup. a. cor t. chinae chinae, & guttulis UI. Ol. Matthioli, addito ab aliquibus etiam scrupulo dia scordii Fracastorii: hi vero donec morbus vigeret, nimirum usque ad nouum, bis imparibus, semel paribus diebus a deinde vero usquoad 14. semel quolibet die nostris febricitantibus opportune exhibebantur. Incredibile dictu est, qua felicitate chinatis hisce bolis , quasi totidem herineuleis sagittis ferox haec Leoninae 'paludis hydra fuerit intersecta. Nam Peruvianua cortex suo al-
253쪽
α 18 DE NOXIIs PALUDUM EppLUvIIschali amaro, atque austero, mutuatis quoque parti culis balsamico-oleo -volatilibus ab ol. Matthioli, se praebuit pharmacum simul febri iugum , an thelm inthicum, stomachicum, ac vulnerarium. Mira ebinae clii' Enimvero dum Romanam hanc opidem iam secundis curis pertractamus, nempe Mense Augusto anali MDCCXV. nobis mirandam plane vim ejusmodi alexi pharmaci videre contigit in Excellentissimo Principe Michaese Angelo de Cajetanis, qui cum a tertiana perniciosa vitio palustiis acris animam pene ageret, post adhibita infernis artubus vesicantia, solo usu chinae chinae guttis olei Matthioli inspersis brevi convaluit.
Recensentur alia praesidia , quaenam
'victus ratio adbibita. Theriaca quo- Eque interim tacendum est aliquibus theria-itidum fion; ' ol ς m etiam profuisse I cu3us profecto vires inodomanda castrensium febrium pernicie plurimum 1 uoque laudavit Hercules faJ Saxonia omni laude - dignissimus Auctor. Theriaca cnim , clim sit phar-m cum aromaticis, amarisque potissimum herbis eonstans , vicem chinae ex Peruvianis regnis nondum advoctae, olim gerere solebat. Immo vero nostra etiam aetate plures ex algida febri ad necer properantes, sola theriaca citin vino exhibita feliciter liberatos conspeXimus. Formulae reme. II. Interea temporis usu moderato diu , noctu diorum . que ad diluendum sanguinem , & blande volatili- Eandos, cicurandosque sales acres , tum jura alterata ex rad. scorZOnerae; contrayervae, limat. CC.,
eboris, & foliis, succove sonchi, tum aquae stillati. tiae
254쪽
Lihi II. spintu. I. CAp. VIII. 2Istiae ex iisdem simplicibus cum stib. diaph. , nitro sti-biato , CC.philos marg. propriis, & smarag. orientalibus . Gelatina etiam CC. apud divites , atque emulsiones ex amygd., & sem. card .san.cum marg.,& smarag., nec non consecti de Hyacint. de Alcher.& dia scord . Fra castorii utiliter propinabantur. III. Uictus erat tenuis;immo nihil magis aliquibus obfuit, quam large nutriri, die potissim lim pa- Vimi tenui eratroxysmi, in cujus idcirco progressu satis erant jura uxendum-hisce optima pullorum, nunc simplicia, nunc cum ebul η' ψkβ 'lito pane, & CC., nunc vero cum unico recentis ovi vitello. IV. In ejusmodi autem medendi, curandique Usque ad xi I. ratione ut plurimum usque ad decimum quartur si di ei: '' diem manere oportebat, scilicet donec aegri omnem acutiet vim effugissent. Sed quoniam plerisque eorum, qui evasuri erant, in diuturna mala, ac praesertim in quartanam morbus concedebat, superfluum reputamus methodum subnectere, qua iidem liberabantur . Nam satis est indicasse, alios simplici coeli mutatione, alios usu rhabarbari cum china; nonnullos tartar. emetico; aliquos etiam de eocti salviae, &pul. myrrhae sub hyemem , vel ad veris exitum percommode convaluisse .
C A P. IX ue profuerint in febri continua pestilenti.
HActenus, quae maxime juverint in tertiadis Valida purgan
perniciosis exposuimus, nunc quibus potissθ-oberant ea-mum continuae pestilentes oppugnatae sint, describa in ni
mus; illud tamen minime dissimulantes Ualida pur- eausam.
gantia in iis etiam sub initium plurimum obfuisse.
255쪽
s I91. cap.7. Leviora cathartica probari usu . a. vescamἰa.
ΣΣo DE Noxus PALUDUM EFFLUUIIs Nam praeterquam quod boni, vel saltem minus i quinati succi a visceribus , ac sanguine magna cum virium jactura a catharticis eliciuntur;semper stimu-Iorum copia, in qua praesertim eorundem actuositas viget,mortiferas turbas in fluidis,& solidis acute febricitantium excitatura relinquitur. Quo magis admiramur suininam Hippocratis sapientiam,qui filios
Artis admonuit, ne inter acutorum morborum initia alvum inconsul tb moveant; sed Clinicorum prudentiae, ne dicam timiditati hujus rei deliberationem commisit, inquiens , L. 3JIn acutis morbis raro , ct in principiis medicinis purgantibus uti, O hoc cum praemeditatione faciendum scilicet diligenti observatione inquirendum, num febrile fermentum primis viis ita haereat, ut citra turbationem purganti medicinae possit obtemperare ἔ num contra uniis versae humorum massae interius permixtum, quod in continuis, & prae malignis, passim contingit vehementibus purgantibus obsistat,quo minus revelli
atque amoveri patiatur ; imo vero deterius agitetur, acuaturque. Nam saepe, ut probξ sua in epidemia advertit b J Ca gnatus aegri quo die medicamentum biberint, eadem in media purgatione occiderunt .
Satis igitur fuit aut nullum , aut primo loco placidissimum tantum Ienitivum, scilicet drachmis aliquot pulpae tamarindorum cum fioribus cassiae , nimirum addita drach. sem. pul. oculorum cancr. &scrup.sem .rad.contrayervae ante tertium diem exhibere.Interdum vero solis clysteribus omnem purgationis indicationem securius explevimuS. II. Sed quoniam communis istius quoque febris causa fuit atmosphaerae intasma,naribuS,Οre, cu- teque haustum, & Incolarum sui dis adglutinatum ;igitur secundo, vesicantia mature adhibita magnam Opem
256쪽
opem contulerunt ob rationes superiori capite adductas , de quibus , ne crambem hic recoquamus, dicere supersedemus . Tertio, china chinae matutinis juribus, & aquis diaphoreticis infusa ,
non leve attulit emolumentum; quod tamen non adeo praesentaneum extitit , quemadmodum in
tertianis perniciosis, in quibus , donec intermissio viget, lues acris parte sui minima universo sanguini, maxima vero propter viarum impedimenta, quae in corporibus male affectis obtingunt subsistit in osculis , & folliculis glandularum tum cutis, tum imi praesertim ventris: idcirco major perniciosi fermenti moles primarum viarum succis irretita specificum excipere, illiusque vim sentire facilE po.
test . Secus atque in continuis, quae homines alio qui magis robustos, &specie incolumes corripere solent, noxa aerea propter pervios galaXiae, pulmonumque ductus libere intra vasa devolvitur, ac prsparato quoquo modo sanguini associatur; quamobrem hujus febri fugi usu nec subito, nee tam valid hemendari potest ; quia antequam ipsius chinae vis ad subclaviam ascendat, succorum stomachi, atque intestinorum torturam subire debet, quibus nona modice perturbatur, atque invertitur. Utinam interdum vitium non concipiat: proficiebat nihilominus amarum hoc pharmacum, mediocri do si exhibitum , quod blandam quandam acrium , acidarumque particularum cum volatilibus mixtionem promoveret, vitiosique humores inducta veluti coctione eam crasim, ac mobilitatem adipiscerentur, qua opus est, ut ad loca salutarium abscessuum proclivius devolvantur. III. Deinde cum in ejusmodi continuarum fe- Haemorrhagla
257쪽
1 1 1 DE Noxus PALUDUM EFFLUHIs capitis urgerent, saepe larga etiam sanguinis copiae naribus effluens non levem multis utilitatem , attulit. Cueurbἰtulae, IV. Cucurbitulae scarificatae tam infernis artu-ς- i5ς- η' bus, quam sub scapulis , & juxta Occiput, atque, ubi cerebrum comate , delirioque obsidebatur , aliquibus profuerunt. Sectio vena- V. Quinto , sectio venarum jugularium opem
dii ' ciues . . tulit, hae siquidem venae cum sanguinem a sinubus
fuerit . durae matris, ac propterea e penitioribus cerebri partibus referant, si aperiantur, ac sanguinem
fundant, necessario augent momentum motus re
circulationis, quod opponitur e diametro momento adhaesionis , & morae, quam idem sanguis intra cerebrum sustinere , & comato sum morbum inferre cogitur . Multi pariter levati fuerunt persecta in fronte vena . Ex quibusvis enim locis, modo fuissent a scapulis , & collo sursum , venarum vulnera iis in casibus stipatum , nec libere refluentem
sanguinem , partim evacuando minuebant, partim ad motum promovendo, prohibebant, quo minus intra cranium pertinaciter subsistens certam, ci- tamque mortem induceret. Aliorum reme- VI. Caeterum emulsiones sem. card. sancti, mediorum formulae, Ionum & cucurbitae cum stibio diaphoretico , nitro
stibiato , ac praesertim margaritis, & smaragdis maximopere utiles visae fuerunt; Hyacinthina quoque, cardiaca, suaveolentia, & pretiosi, quae dicuntur pharmaca, praeter vim dulcificandi blandeque vivificandi, profuerunt etiam , quia sub gemmarum imagine , & odoris suavitate spem aliquam in credula plebe sustentant. VII. At enim vero clim tria potissim tim singularia maIa, quae apud Medicos nomine symptomaeum Dis tiroo by Ooule
258쪽
LIB. II. EDIDEM. I. CAP. X. 223 tum venire solent, tunc temporis tam aegris, quam Curantibus crucem maxime figerent, scilicet ingens verminatio : suffocans parotis ; & dysenteria perniciosa ; idcirco de istorum morborum medela singillatim tractare constituimus .
De Remediis mermes necantibus. NEmo sane , qui naturalem historiam vel modi- Verm Ium infinice callet, nescius est, vermes infiniti pro- 'E tar:
pemodum generis reperiri, rebusque fere Omnibus, mediis interimu vegetabilibus potissimum, & animalibus peculiares tu innasci, atque innutriri: ita ut non eadem pharmaca cunctis insectis promiscue habeantur hostilia , quae Graece dicuntur anthelm intica: cum vermes, qui in amaris nidificant, amaris etiam ; qui vero in dulcibus, dulcibus quoque ; qui in acidis, aut acribus, acidis pariter, acribusque nutriri , non autem pro si gari , aut occidi consueverint : experientia quo compertum sit peculiaria plerunque remedia certam vermium speciem in fugam conjicere , atque interimere. Oleum duntaxat,& Mercurius omnia penitus oleum, & Μerinsecta modo ad illorum contactum venerint in- Curius omnias ge. discriminatim fundunt, ac perimunt: oleum qui- 'Sdem: Nam cum haec animalcula non per unicam pulmonum tracheam, sed per innumera bronchiorum foramina, in universum corporis ambitum aperta,re. spirent, statim atque oleo merguntur, perire solent; scilicet quod iis obstructis , viaque aeri omnino interclusa , vitales motus amittunt, qui ab aere, tanquam a fluido apud viventes majoris usus, magnam F f a partem Diqitigod by GOrale
259쪽
2 24 DE Noxiis PALUDUM ErrLUUIIS partem proficiscuntur . Mercurius vero, clim scateat corpusculis pernicissimi motus, simulque sub parva mole ingentem metallicae materiae quantitatem contineat unde mire gravitare solet j non sollim facile in tenella insectorum viscera , minimamque villorum texturam penetrat; sed suffocat etiam,
enervat, atque interimit. Lumbrici intς' Verum , ut propitis ad humanos vermes ac-
stanorum incolae , P . . V L . . . et .
sunt, ibique nu- cedamus,satis jam constat Iumbricos, de quibus seriarriuntur. monem nunc instituimus , ita esse intestinorum incolas , ut eorundem intra cellulas concipiant, deponantque Ova , dulcibusque chyloso-lymphaticis succis alantur, atque augeantur : quam Obrem merito Clinici ab ejusmodi curationibus penitus arcent dulcia, lactantia, iisque similia . E contrario autem , amara, acria , oleo se, & mercurialia plurimum laudantis
lata uis' bi' ΠΙ- Sed quemadmodum sepissime accidit, ut
modo non pro- in pestiferis constitutionibus Medicorum artes defuit,sed & letha' ludantur; similiter in nostra contigit epidemia , ut .. . V: ' MI quam operam, studiumque in profligandam vermium sobolem , eorumque malignitatem cicurandam contulimus , plerunque perdiderimus : quia
scilicet lumbrici non fuerunt solitarii, sed cum febribus pestiferis ipsi quoque maligni, atque pestiferi. Idcirco sublimatum dulcificatum , quod alioquin in communi verminatione specificorum maximum esse solet, non tantum nullum in nostro casu emolumentum, sed lugendam plane perniciem at tulit; dysenterias enim omnino lethales acceleravit , iis nimirum salibus motum praebens, qui suapte inae remedia natura proni erant ad erodendum i sola infusio me ..' 'es S ui curii vivi parata In aquis card. sancti, & rutae capr
ii. ' '' ' ' riae si non profuisse, saltem nihil nocuisse comperta
260쪽
L18. II. EPIDr M. I. CAP. XI. 22 est. Tutius tamen anthelminticum fuit oleum de scorpionibus Matthioli tum simplex, tum chinaechinae, immo oleo amygdalorum dulcium admixtum . Clysteres quoque ex jure , & lacte, additis guttulis ejusdem olei Matthioli mortuos vermes per se dein feliciter educebant; quo sane oleo, &guttulis spiritus citri si nares , atque umbilicus
inungerentur, non levis utilitas aegrotintibus accedebat ; contulerunt pariter terra sigillata M. D. C. C. philosoph. & pul. corallinae cum succo rutae caprariae, vel decocto scordii addito c. cervi usto . Ubi viscera vi. IV. Illud vero candide fateri cogimur, omnia plane verminecia sit denuo verbo venia fuisse in 'um iosuerant. tilia , ubi viscera , atque intestina praesertim eκ veneficis morsibus summam labem, & erosionem contraxissent. Sed ne moremur amplius in parte hac ,
in qua plus fortasse a peritis lectoribus intelligi, quam a nobis scribi poterit.
De Parotidibus , earumque curatione . IN fidum plane morbi genus merito cunctis iis , Parotidum in qui longo Iatricae Artis experimento subacti morsunt, tumor ille habitus est, quem in glandulis pa- g RV 'rotidibus vix natum saepe saepius adultum repente in febricitantibus videmus. Nam,tametsi vitiosus in visceribus , & canalibus humor per vim naturalium
motionum fluxilis reddatur, tandemque totus forte in quo universa fer E critici decubitus ratio posita est ad enunciatas glandulas urgeatur ἔ plerun-rue tamen in epide micis febribus evenit , ut tantat influentis ac subsistentis ad est ernum angustumque