장음표시 사용
241쪽
mum corripiebant , qui Improba Victus ratione utentes, jam ante exortam epidem iam , viscerum
obstructionibus obnoxii fuerant. Hae quidem principio ut plurimum tertianae simplicis, raro duplicis , semper tamen intermittentis typum servantes, quinta plerumque die perniciosissimum morem in continuas versae detegebant , aegrosque non raro In eontinuas fe- septimam inter, & undecimam jugulabant, paucis bros vertebant. hercle ad decimam quartam pertingentibus; nisi si cui morbus in dysenteriam, aut in chronicam febrem, per totum subinde autumnum , hyememque afflicturam, concessisset. IV. Hoc autem modo pestilentes ejusmodi
tertianae corripere, atque Increscere solebant. Pri- variaque sem-mlim facies incolentium vicos illos promiscue cum Plom ta. feminarum, tum virorum,tam adolescentium,quam
adultorum a noxiis effluviis subflava reddebatur. Subinde ab inappetentia cum gravativo capitis dolore , rigor ingens repente corripiebat cum vomitu non solum phlegmatis , ac variegatae bilis ; sed plerumque minutissimorum etiam vermium ; denique calor, & sitis e vestigio urgebat. Saepe febris duobus primis paroxysinis effuso sudore ita remittebat, ut Infirmi ab omni se penitus malo immunes,ac vin. dicatos putantes secunda , immo quarta etiam die non modo surgere , sed interdum in publicum prodire visi fuerint. Verum interea temporis urinis croceis, crassis , immo saepe confusis , & ut ajunt, subjugalibus redditis, febris quinta die novo rigore cum ingenti praecordiorum anxietate, ac jactatione in tantum crescebat, ut lippis etiam, ac tonsoribus naturam continuae , & morem perniciosissimum ostenderet. Caeterum lingua erat arida , dc De Nox. Palud. UN. Lib. 2. Dd sub- Distrigod by GOoste
242쪽
subobscura; verum accedente mentis motione, nulla ut plurimum querela sitis audiebatur ; pulsus varii, saepius parvi, atque inaequales; artus frigidi pusillis convulsi vis motibus, quos jectigationes dicunt,
omnino inconstantes ; papulae in cute lividae, facies cadaverosa, frequentes lipothymiae , venter elatus, tensus, ante delirium dolens , ac frequenter post sextam pallido-biliosis, & foetidissimis , non raro ctiam cruentis liquaminibus solutus. Lumbrici ab ipso morbi principio magna copia, plerunque mortui,per sedem etiam deturbabantur. Denique gravi cum sopore, algido sudore,urinis tenuibus fictis, parotides erumpebant, ac septima , vel nona die, raro undecima plerosque aegros , priusquam opportuna inventa esset medendi ratio, suffocatos de medio tollebant.
Continuarum, V. Febres vero , quae initio ideam continuae febrium sympto, pestilentis ostendebant, rarae admodum fuerunt,
atque in iis duntaxat Civibus spectabantur , qui paulo longius a fossis positi meliori tum victus ratione usi, tum vultus colore praediti, innoxiorum humorum speciem , ante quam aegrotarent, exhibuerunt. Invasionis autem modus erat cum levi ut
plurimum horripilatione, magno, graviquC capitis dolore, inappetentia, oris amaro sensu , atque minori, quam in tertianis, ad vomitum propensione; deinde excitato ingenti aestu dolor capitis augebatur ; mox continua persistente , solumque pomeridianis horis crudescente febri, cum pulsu, magno potius, quam parvo , peticulae ad cutim rubrae, subinde livescentes erumpebant. Augebatur malum quarta die cum vaniloquio , & sopore, accedentibus primum levibus jectigationibus , subinde apertis convulsivis motibus, cum lingua arida, &facie
243쪽
Lig. II. CAP. V. 2 OTfacie aliquantulum rubra, lotioque nunc subjugali, nunc tenui; sanguis e naribus post sex tam larga copia non inutiliter multis effluxit. Per alvum interea circa septimum biliosa cum paucioribus quam in tertiana vermibus erumpebant. Tandem supervenientibus ut plurimum parotidibus, aucto quo sopore, multi a poplectico modo decedebant nona, vel undecima die, frigidis sudoribus magna copia ab universo corpore exundantibus. Paucissimi interim naturae ope servabantur, vel crassarum urinarum copia, vel conversione in alium morbum , scilicet in dysenteriam, aut quartanam : licet postea inventa curandi ratione, ut mox dicemus, multi pristinae valetudini fuerint restituti.
CAP. VI.βue in carieteribus decedentium propter epide- micas febres observata fuerint, eorumque
UT duplex epidemicarum febrium genus per id
temporis grassatum est, ita duplex quoque constanti exitu fuit animadversionum genus , quod in cadaveribus eorum egimus , qui vitam cum mo
II. Primum in iis , qui ob tertianas perniciosas In II qui tertia- occiderunt,ingens malorum sedes sub aspectum ve- na se byς in te' mi in abdomine, ubi exta pene omnia livida,& pom doininis viseeratissim tim hepar subfusci, ac bilis cystica atri coloris .itiata depre- passim occurrerunt. In testina autem fere undique i ςndimu sphacelo tentata continebant sedissima recrementa, vermiumque copiam; imo vero circulares hic illic subnigras maculas exhibebant, quarum in centris
244쪽
Cur intra abdo men viscera e morbo corrupta fuerint.
1o8 DL Noxns PALUDUM r FLUVIIS scissuras quasdam insculptas vidimus , quas nemo
nostrum propter lumbricorum vicinitatem ambige. rc potuit, corundem esse vestigia morsuum , atque erosionum. Caeterum praecordia, alioqui mollia,& laxa , nigro cruore, quo etiam cerebri vasa diffluebant .
III. Studiose vero inquirentibus nobis in causam, cur abdominis viscera, atque inter ea grande quidem morbosae vastationis theatrum hepar , atque intestina prae aliis viderentur , repetenda est unius rei superilis explicatae recordatio, scilicet aegros illos jam antequam tertianis febribus tentarcntur ;tum naturalium viscerum diserasia, tum improba victus ratione usos fuisse. Quamobrem facili negotio imi ventris organa, &praesertim jecur propter morbidam bilem; atque intestina quoniam in illorum cavitatem, tanquam in cloacam multigena liquida a glandulis suis qua externis, qua internis secreta confluere solet,ac detineri peculiarem labent contraxerunt. Potissmii in vero quia enormis illa complexio corpusculorum, quae a palustri solo cum organica, tum in organica elevantur , & per oeso phagum cuni saliva, cibis , & potibus in accolarum stomachum feruntur, fovendis principio , multiplicandisque lumbricis nostris aptissima esse consuevit. Quod sane vermium genus ut in externis passim observamus quemadmodum alimentis naturae suae analogis majori semper & mole, & numero augetur, ita deinceps inducto, ac fervente febrili aestu, evectisque paulatim ad summam acrimoniam pravis intestinorum succis , usque adeo commovetur , ut quaquaversus inusitata rabie eorundem intestinorum parietes morsibus adoriatur, ac
venefico quasi afflatu contemeret, & assiciat. Nec
245쪽
L13. II. CAp. VI. 2 os IV. Nec sane irrequietos inde factos lumbricos Quo pacto, &huc illuc discurrere dubitandum est, ubi experi- 'Rδl . 'ξlηρ
mento abunde constat , eosdem rugam exitumque tur.
ab ejusmodi aegris per os, & podicem, admiranda certh industria, pro viribus exquirere; quinimmo illos gravissime aegrotare, atque interire; cum ut plurimum hisce in casibus, vel phlogo si affecti, vel mortui dejiciantur . Dum igitur noxia paludum cia fluvia quaqua versum sanguini, & liquido nerveo permixta in viscera , & artus debbacchantur, ipsi etiam lumbrici suis ictibus,ac venefica veluti saliva intestina ita labefactant, ut vulneris labia aliis etiam confluentibus, interceptisque pravis, toxi- eoque similibus succis , postremo nec rosim concipiant . V. In corporibus autem , quae ex continuis pe- In IIs,qiri ex eon.
stiferis febribus apoplectico modo decedebant, in- ' ἡ . ter viscera naturalia certe ipsa intestina a vermibus pinsertim
neque multum obsessa, neque adeo depravata comis labefactum re perimus; secus vero cerebrum frequentibus varici- por mu
bus, & plcrumque sanguineo sero intra corticis
sulcos effuso deprehensum fuit: indicio profecto
satis manifesto tum fibras , tum fermenta viscerum imi ventris apud robustos, & continentes homines aeris inquinamentis quoquo modo obstitisse; ut inter morbi initium seracissimum lumbricorum ovarium augeri admodum,ac multiplicari passa non fuerint . Quamobrem vulnera, & necroses , quemadmodum in vulgaribus , maleque nutritis aegrotantibus intra ipsa intestina non admodum sunt conspecta. Uerum sulphureo-venefica atmosphaerae effluvia partim per pulmones, dc cranii meatus, partim
per galaxiam in venas sulphureo jam liquido plenas admissa, omnem in cerebro suffragante etiam
246쪽
Vulgares semi minae frequen tius morbo conficiebantur . No eomium aegris muliercu-
11 o DE NoxIIS PALUDUM EppL IIS inventa apud aegros plethora vim suam coagulan do fluida , & irritando solida exercuerunt.
Per summam Innocentii XII. charitatem noetum in Cimitate Leonina Nosecomium pro aegris
V Ulgares seminae, quippe pauperibus assidu8
famulantes, cum saeviente Romana epidemia prae viris frequentius decumberent; simul etiam propter rerum Drh omnium egestatem majori numero decederent; cumque in Leonina Civiatate nullum ad excipiendas mulieres No comium, maximum vero S. Spiritus in Saxia aegrotantibus tantum viris patere te Summus Pontifex Innocentius XII. tunc felicissim ξ regnans, pro ingenti, quo erga egenos flagrabat, amore, statim atque accepit,
aliquot pauperculas ita necessariis praesidiis jacuisse destitutas, ut sind assidentibus, atque adeo absque Christianae pietatis ossiciis naturae concessissent;jussit publicum instrui pro sequiori sexu Valetudinarium, loco quidem minus insalubri, nimirum in suburbio, quod vulgo Novum appellant nunc autem cessit in Hospitium Sacerdotum illudque non solurn quavis domestica supellectili, verum etiam accitis, quod magis interest , Sacerdotibus, constitutisque Medicis , Chirurgis, universaque, & A lsidentium , & Ministrorum Familia, quam celerrimε
comparatum, Ornatumque voluit. Atque hinc factum est, ut sua nec animae, nec corpori medicina
deesset; mirumque proinde fuerit cemere,miseras illas
247쪽
Lin. II. CAP. HI. 2 I Iillas aegrotantes optimis cibis , remediisque fotas, magnam partem a mortis periculo fuisse vindicatas . Adeo verum est , Romam prae cunctis totius
orbis Civitatibus singulari pietate, & charitate ut innumeris exemplis demonstrat faJAmydenus refulgere; Romanosque Pontifices nullis usquam Lis ίνυ-
sumptibus , laboribusque parcentes de utraque ho- tate Rowana. minum salute in perpetuum esse solicitos.
λι enam remedia in nostra epissimia maxime profuerint,'primo de metbodo curandi tertianas perniciosas. tDIctum sane videtur in Medicos, quod ama Η;sto ἔa MedIgnis, ac sapientibus viris traditum legimus , et in facem prae- historiam esse lucem v critatis, ac vitae magistram. D η
Nam , cum ingens sit in rebus Medicis obscuritas , nostris vero in jndiciis infirmitas, nisi semper historiarum , atque observationum faces memoriae obversentur, ac praeluceant; saepius certε, ac facilius in errorum , atque inscitiae tenebris maximo cum Reipublicae detrimento versaremur.
II. Observationes itaque iatro physicae ad vertistatis lancem, non ad nudam lectorum delectationem sunt expendendae: Propterea in describendis grassantium febrium curationibus , candide commemorabo ctim ea, quae nocuisse , tum quae opitulata esse a nobis compertum fuit. III. Quoniam vero vix ulli fuerunt, quos a tam Pavei natiirς beia diro malo sola natura vindicavit, scilicet pauci neficio s. r.ati duntaxat ex iis, qui longius a paludibus habitan inRς tes per abscessum dysente ricum , aut urinarum
248쪽
nit inventa; tametsi magnum jurh commodum alias expertus fuerim;praesertim in illo pravorum humorum apparatu , a quo malignae dylanteriae progignuntur. Qui contra non nisi post tertiam die curationi se submittebant clysteribus potius, quam ulla etiamsi leni purgatione tractandi erant. Etenim multiplicata per id temporis in primis viis malignorum succorum copia, ob vim eorum, quae alvum movent, agitari magis, fundi latius , ac potius intra vasa urgeri solebat, quam evacuari; quin immo hinc , cum irritati vermes glandulas, ac fibras intestinorum pungerent, atque exederent, cruciatus,
dysenterias, ac postremo etiam intestinorum ne-eroses facilius arcessebant. Sed in castrensibus iis febribus invenire ad amussim minuendi occasionem tam est rarum , ac difficile, quam optimum esse Medicum, quem semper hortabor, ut memor sit experimentorum magni faJ Hippocratis, qui in Con- saI3-0M.t f. 3stitutione pestilenti ex nimiis pluviis , atque adeo palustri solo exorta, claris verbis periculum a purgantibus perstringit, Purgationes plurimos amplius Iaedebant; & paulo infra, qui exacutis, maximὸ ex iis, qui per alvum fecedebant, mortui fiant: omnes enim alvu usulit. Legatur Uallesius in Commentario. VII. At enim vero duo praesidia huic malo Vesicantia, &comperta sunt utilissima, vesicantia nimirum, & ςhina chinae mi cortex chinae chinae , quae Opportune adhibita Iure prosii iunt.
ac merito apud nos specifica medicamenta perniciosarum ejusmodi febrium dici poterant, cum saliis multorum iisdem constiterit. De Nox. Palud.ess. Lib. 2. E e SE-Dj0itigod by Corale
249쪽
De locis , ac tempore, quibus mescantia adbibe bantiar ; er cur miram utilitatem hisce in se-bribus asserant.
Quibus mem. T E sicantia primo cruribus, quinimmo etiam fe- Ei eth ui ' β' in Oribui , praesertim in carnoso, & subpin gui habitu praeditis ; deinde brachiis etiam, atque occipiti, clim affectio comatosa urgere coepisset, adhibebantur . Porro singularem, ac pene incredibilem opem, si propere admota fuissent, aegrotis nostris attulerunt: quo magis laudandum venit saJ DUpotissisti monitum Uzrculis faJ Saxoniae, qui, cum disputa- de phaerip. feti ve- tionem scriberet de Pisaurensi epidemia , quae no-
vi. r. ',,' huic Romanae quam simillima fuit: Tempus, inis. 161. quit, admini randi ve cantia in febribus pesilentialibus sit eodem die , sisieri post, ct prima bora , qua morbus incipit; imo verosi eos , qui febri pessera tentandi sunt , ante quam in morbum inciderent, digno-Iere possemus, ve cantia ante aegrotationem apponere conducibilius esset. Nam tunc maxime proficiunt, cum nondum ullus de cubitus in visceribus sit ii choatus . Quemadmodum e contrario tunc nocent vesicantia, clim vel erosiones in interaneis , vel ca-chectici in cruribus tumores adfuerintlfacile quip-st J De Feb. ms- pe , ut expertus admonet Petrus af b J Castro, sts sed M. O.m3 a. aegri in necν es immedicabiles delabuntur . Duplici de eau Modus autem,quo hisce in febribus phoeni Psa prosunt vesi-mata, & vesicantia vim suam exerere, atque utili-ebi'. i, 4 i ta xδxζm solent afferre , duplex est ; Primo quidentas'eniora tu es: quod particulae acro-volatiles sinapis , euphorbii,
250쪽
Didorum corpuscula cuneorum ac menstruorum instar summovent, ac solvunt, unde fluxiliora redduntur liquida, atque ad separationes facilius comparantur . Secundo , quia ab acribus hisce stimulis a. Augendo ar- necessario augetur in artubus vi S tensiva, & circum- 'vi id si,'. . pulsiva canalium, qui propterea validius premunt peliunt exitialia contentos humores, quorum sero se , ac lymphatica mollii sem a. pars, quae per vesicantium emissaria elicitur, mali
gnas particulas scilicet salinas potissim tim solutas continet, cum pulsionibus promptius obsequatur, per ipsa vesicantium emissaria utiliter secerni solet: quo fit, ut viscera a maligna congcstione, lethalique
cubitu praeserventur. O . . . . . a i. Facilius etiam
III. Prodest etiam hoc remedii genus , quia per ''hi ha A
illa ulcera artificio reserata facilius citiusquc pro- vaporum parti- movetur excretio eorum corporum, quibus ambienia ς, ιδ te ab aere ipsarmet carnes quas tum cx ventre,
tum, extrinsectis aliquid semper allicere docuit feJ Hippocrates in palustrium locorum incoliS im- seJ6.EI MDU.6.
butae sunt. IV. Sed ut rem hanc summopere necessariam Quare pernIeio- altius repet armis , perniciosa fermenta, quae intra ta sermenta per
sanguinem , & viscera turbas agunt , e Xtra corpuβ ubu hi hii ,
dissiculter derivari possunt pereas glandulas , quae excretiones fiat, naturalibus duntaxat secernendis liquidis ob assue- derivari nequetudinem comparatae sunt ; atque idcirco crises salutares in pestilentibus affectionibus raro spectantur . paleiscere. Nam recrementa vere maligna, quoniam ob peculiarem particularum cohaesionem, motumque toto, ut ajunt, genere a naturalibus succis differunt, aegerrime cum ordinariis secretionum organis , benignorum tantum succorum moli, & crasi congruentibus, accommodari, atque commensurari solent.
Huc accedit, quod pestiferi succi ita solidarum quo- E e r que