Planisphaerium versatile, praemissa Sphaerae mundi, quam repraesentat, partium & circulorum non minus utili, quam curiosa descriptione, quoad sui facilitatem ac universalitatem, ... declaratum, et nondiscentium solummodo utilitati, sed exercitatorum

141쪽

cireulis

-& ab AEquatore distantes, quos sol singulis diebus describit Μotu Primo Raptus ab oriente in Occiden rem; licεt enim propter Retardationem quotidie uno sere gradu Ecli. pricae deviet Motu Proprio,atque adeo reipsa Lineas Spirales faciat, ut iuperius jam diximus, communi ramen si stimatione & usu accipiuntur pro C irculis Parallelis, pro quorum, & adhue dicendorum meliore in relligentia serviet apposita Fig. VIII. ubi A. est Centrum Terrae ac Mundi, Circulus BCDE. Meridianus, BD. Horieon, CAE. Circulus memticalis Primarius, quia transit per puncta horae VI. nimisum & EF. C.Zenith,& E. N Hr, F. G. sunt Poli, FAG. Axis Mundi, H ΑΙ. Circulus AEquinoctialis, seu AEquator , KL. Ecliptica cum sua Latitudine aa. bb. quae Zodiacum constituit, MK. &LΝ Tropici, oridi QR. Circuli Polares.

Jam ad propositum veniendo , si v. g. Sol existat in puncto S. de sexibet illa die Parallelam TR qui Horizontem secabit in MPuncto scilicet ortus vel occasus, in inridiano autem, ubi dictus Parallelus eum. ω- .suerit in puncto V, erit Sol in Meridie , in puncton in Media Nocte . Arcus aurem DR . eqnotat Altitudinem solis Μeridi, nam , dc arcus IK. declinationem Solis ab

142쪽

Rquatore. Praeterea Areua Horladmia A . comprehensus inter punctum Orienotia veri AEquinoctialis A. quod coincidie cum pirasto H. 6. di punctum Ortua vel occasus Solia V. dicitur Ampi se Ortiva vel occidua, qui inter se sere sunt aequales. Denique Areua v. eomprehensus inter Heritontem dc Meridiem , dicitur si cur μ

143쪽

; quan um qnim temporis iure vallum interςUit inter ortum &Meridiem, tantum inretaedit inter Meridiem , di occasum.Αlter veroArcua T.QMdemPa. ralleli Solis, latensi infra Horizontem,

Iiε in Duaer Recta δέ obliqua . seu quod idom est , ditantia 4olit 4b hora si vocatur quia etsi aequalia cum dimetrentia inter Λstcnsiunim restam & o liquam Numine autem-Delligitur gradus AEquatoris liqui in Sphaera Rem cum Sole vel cum alio qd unque Si mi ori itur,vql etriam in phaera Obliqua simul eum Sole pervenit ad inridianum i sic v. s. si in Planisphaerio locum Solis in Ecliptica qua,

144쪽

sione Recta gradus I s. 38. Astensio Obliqua Solis est gradus aequat ris cum Sole cooriens in Sphaera Obliqua. In Planisphaerio Ascensio Obliqua reperitui, si distantia ab hora λ seu Differentia Ascenis - o Isionalis quae in dato exemplo est Is. s. alii Signis Borealibus subtrahatur ab Ascenis sone Recta, ob in Australibus eidem addaiaci fetur, & prodibunt I 29. 49. ut in II. Parte pluribus dicemus, & examinanti satis Pa.

Ubi insuper observo, Diserentiam Ascensi

milem, seu Ascensionurm vocari etiam illam , quae intercedit inter duas Ascensiones Reiactas duorum Siderum v. g. Solis & Lunae, de qua in eadem Parte II. redibit termo. . ' Denique Parallet. Sohorianis ites 'er initia Signorum vocantur etiam Paralleli, seu Auus Signorum, quorum unus est Cancro, a Ter Capricorno proprius , reliqui vero iunt semper duobus Signis communes, ut ri. Se

145쪽

- ossicia autem Parallelorum Solis sunt LExhibere declinationem Solis. II. Ampli- . udinem Ortivam. III. Longitudinem Ariseus semi-diurni vel nocturni. IV. Paralle-li , qui sunt ultra Tropicos, specialiter diei postare Paralleli Stellarum , quorum ille, qui

Horizontem praecise attingit Versus Septem . trionem, vocatur Parallelus maximus semper apparentium, qui Vero eundem attingit verissus Meridiem , dicitur ParaIulus maximus .. nunquam appareηtium, qui proinde ab alijs

distinguunt Stellas semper, & na quam an

T Ilara ParalleIos Solis, assignant Gerar phi adhue alios ejusmodi Circulos minrallelos , quos Climata appellant , quo nomine intelligitur Zona quaedam minor, seui Terrae spatium duobus Parallelis tantundemale invicem distantibus inclusum , ut dies longissimus unius, dimidia hor1 differat a die longissimo aIterius. Inter hos duos P rallelos Clima constituentes adhue ponen- dus, vel saltem concipiendus est terrius Parallelus intermedius , qui Clima. bifariam

. vidat, ubi nimirum disserenua Diei lon.

146쪽

rae haec tamen spatia Climatum, ac interrivallai Para orum non suot aequalia, sed majora prope &qudrMemaasi minora seminper veriu Polo.. Quoniam vero sub mquatore diea sunt lv horarum , sub Circulis Pol tinua vero dies lovissimu4esta , hora .rum, evidens est, disserentiam dierum. tifici liam ab AEquatore usque ad Circina Pol res Oiso im horarum , & consequentera . Climata constitui deberet ita ut in I. Cliam to diea longissimus se Ia. horarum cum dimidia, in II. vero II horarum, de sic de

caeteria. His 24. Climati addunt Μ

derni Geographi adhuc sex alia in ipsa zona Frigida udiue ad Polum , ubi dies longissimus in quovis Clim in crescit integro me se, usquedum sub ipsa ridia dies evadat mnioti semestris, ut saepius iam insinuatum

est. Serviunt autem haec Climata ad coingnoscendum, quantus sit dies longissamua

alicujus loci sub tali, vel tali Climare si

enim numerum Climatia reduco ad horaa

dimidias. statim apparebit, quot horis aut semihoria dies lovgissimus plus contineae aqv m in AEquinoctio et sic v. g. Monachiisum est sub Climat Vlu. nondum completio, i 8 autem dimidiae horae dant .intUrasiqua: si addantur duodecim taris, Gue Ic. borata

147쪽

Circtilis. st δι

unde colligo , diem longi ssimum Monaeensem esse totidem fere horarum, sicut&Clima octavum ibi nondum est integia finitum '& completum: Ec vicissim si scio, quot ho- litas dimidias diea longissimus alicujus loci habeat ut tra duodecim hoe ipso etiam seio snumerum Climatis. Plura dabit Tabula

sII. in fine opusculi ponenda.

Cyreis Verticales

tes per zenith & Nadit , Horizontem ad angulos rectos intersecant,qualisvetiam est ipse Meridianus , circulus vero Meridiano perpendicularis , ac transiens per puncta neri orientis & octιdentis , nim. per puncta V. &-1eu H. s. vocatur Rraticalis Primariaus, qualis in Fig. VIIL est ' circulus CAE. Circulus autem transiens per centrum s lis, in quoeunque demum Signo existentia Rerticalis solis appellatur , estque ibidem Circulus CSE. Postunt autem concipi rinia cales infiniti , sieut & infiniti Horizonter , tot nimirum, quot sunt puncta Horizontis. tibi notatu dignum occurrit, quod , quanado Zenith A. c ut in Fig. IX. est intra duos Tropicos,stu quando Elevatio Poli est mis c

148쪽

nor 232. gradibus , vertiealis solis existenritis v. g. in Tropico G. subinde secet hujusis modi Parallelum Solis in duobus punctis . nimirum in C. & D. tam ante , quam post Meridiem, quod tunc contingit , quanda Parallelus Solis c qui in dato exemplo est Tropicus G 3 magis distat ab &quatore quam punctum verticale A. seu Tenith , M

149쪽

cireulis. i Taytunc in loco habente hujusmodiElevationem

Polli umbra styli in Horologio Solari ad in

star Horologii Achaz . Reg. 2O. V. II. 3 re trogredi videtur, quia nimirum bis cadit in eundem verticalem, adeoque ad eum accedit, recedit , ac denuo accedit. Ossicium autem Circulorum verticaIium est l. Mensurare altitudines Astrorum. II. Eorum distantias a Zenith. III. Amplitudinem Ortivam, si nempe observetur distantia veraticalis Solis vel Stellar Orientis a verticali Primario. IV. Serviunr Circuli verticales ad cognoscenda Arimutha, &ad construe da diversa Horologia Azimuthalia, in quo rum uno ad lineam umbrae perpendicularia

directo , & Areubus seu Parallelis Signorum debite instructo, solum verserium, seu M us Magnetica , ubi quieverit , horas de monstret 3 alterum autem stylo perpendicu Iari ab uno Signo ad alterum mobili sine ficit Magnetiea idipsum praestet; ad tertium de alique limbo horario mobiIi Instructum,Li gul a Magnetida quiescente horam currenrem designet. De quibus commoditis alibi. In Planisphaerio autem Circulus Rertitalis rimarius facile habetur, si Polo ad Latitudinem Ioel dati disposito , a gradu Π nagesimo, seu Tenith per Centrum planisphaeo

, iςu punctum H. 6. recta ducatur, sal

150쪽

tem oecultri quae tamen alias in planilphaerutio, utpote univerIali , per se loquendo noui exprimitu

' culi minores, inter se,& cum titonate paralleli , verticalibus autem perpendi- eulares , qui semper decrescendo pertingunt usque ad Tenith tanquam polum suum ton amunem, ἱta ut minimus sit , qui ea proximus puncto vertieati, seu gentili , a maximus,s qui est proximia Hori2onit. Non exprimuntur tamen in planisphaerio , quia non sunt Cireuli stabiles, sed cum Hori2on te continuo mutantur. Tales sunt v. g. circuli polares, Tropici, . ac reliqui Arcua seu Paralleli Signorum , si planisphaeriunt dispodatur ad situm Sphaerae parallelae I imo in Planisphaerio pro quacunque Elevationapoli eos repraesentabit filum Regulae , si hoc in situ Horizonti Parallelo iurium promoaveatur,qua ratione omnes in quibusvis Ciraculis holatiis vel Parallelis signorum haberi possunt Alxitudines solis supra Horizontem, prout in IL Parte ostendemus. Eadem ra atione habentur initia & fines crepusculos tum