Caesar in Gaul, with introduction, review of first-year syntax, notes, grammar, prose composition, and vocabularies

121쪽

hominum milibus circiter quindecim agmen hostium claudebant et novissimis praesidio erant, ex itinere nostros ab latere aperto adgressi circumvenire; et id conspicati Helvetii,

qui in montem sese receperant, rursus innare et proelium redintegrare coeperunt mani conversa signa bipartito intulerunt: prima et secunda acies, ut Victi a SubmJUS msisteret; tertia, ut veniente Sustineret.

122쪽

fer a dessemus non re the Helvetii an d eas 26. Ita ancipiti proelio diu atque acriter pugnatum est.

Diutius cum sustinere nostrorum impetu non OSSent, alteri se, ut Coeperant, in montem receperunt, alteri ad impedimenta et carros suos se contulerunt. mam ho toto proelio, cum ab Ura Septima ad vesperum pugnatum Sit, aversum hostem videre nemo potuit. Ad multam noctem etiam ad impedimenta pugnatum est, propterea quod Pro vallo carros obiecerant et e loco superi6re in nostros Venientes tela coniciebant, et non nulli inter carros raedasque Io matara ac tragulas subiciebant nostrosque volnerabant. Diu cum esset pugnatum, impedimentis castrisque nostri potiti

sunt. Ibi Orgetorigis filia atque unus e filiis Captus M.

e sumi r metreae into Me terrisor of theta mones Ex eo proelio circiter hominum milia XXX Superfuerunt, eaque Uta nocte continenter ierunt: nullam partem noctis is itinere intermiss6, in fines Lingonum die quarto PerVenerunt, cum et propter Volnera militum et propter Sepulturam CCISJrum nostri ed sequi non potuissent Caesar ad Lingones libteras nuntiosque miSit ne eos frumento neve alia re iuvarent; qui Si iuvissent, se eodem loco quo Helvetios habiturum. a Ipse tridu6 intermisso cum omnibus copiis eos equi CoePit. Die Helvetii negotiauior surrender27. Helvetii omnium rerum inopia adducti legatos de deditione ad eum miserunt. Qui cum eum in itinere convenissent Seque ad pedes proiecissent suppliciterque locuti

flentes Pacem petissent, atque Us in eo loco quo tum S-23 Sent Suum adventum exspectare iussisset, paruerunti OpoStquam CaeSar pervenit, obSides, arma, Semo qui ad eos perfugissent poposcit.

124쪽

Sta Motisandis Memur so Mnase, hut are captum Dum ea conquiruntur et Unieruntur, circiter hominum

milia sex eius pagi qui Verbigenus appellatur, Sive timore perterriti, ne armis traditis Supplicio adficerentur, sive spe salutis inducti, quod in tanta multitudine dediticiorum suam

fugam aut occultari aut omnino ignorario Se exiStimarent, Prima nocte e castris Helvetiorum egressi ad Rhenum finesque German6rum Contenderunt.

28. Quod ubi Caesar resciit, quorum per fines ierant, hiS uti conquirerent et reducerent, si sibi purgati esse vellent, io imperavit; aeductos in hostium numero habuit; reliquos OmneS, Sidibus, armis perfugis traditis, in deditionem

accepit. De Helvetii and their aliae rerum home

Helvetios, Tulingos, Latobrigos in fines Suds, unde erant profecti, reverti iussit; et, quod omnibus frugibus amissis is domi nihil erat qu6 famem tolerarent, Allobrogibus imperavit ut eis frumenti copiam facerent; ipsos oppida VicoSque, MOS incenderant, restituere iussit. Id ea maxime ratione fecit, quod noluit eum locum unde Helvetii discesserant vacare, ne propter bonitatem agrorum Germani, qui trans Rhenum et incolunt, e suis finibus in Helvetidrum fines transirent, et finitimi Galliae provinciae Allobrogibusque SSent. e Boii are avomerio statue among the Haedui Boios petentibus Maeduis, quod egregia virtute erant cogniti, ut in finibus suis conlocarent, concessit; quibuSilli agros dederunt, quosque postea in parem iuris libera talisque condicionem, atque ipSi erant, receperunt.

125쪽

e numiser of the Helvetii and theseisiates 2s. In castris Helvetiorum tabulae repertae sunt litteris Graecis 6nfectae et ad Caesarem relatae, quibus in tabulis

nominatim ratio Jnfecta erat, qui numeru domo exisset eorum qui arma ferre possent, et item Separatim quot pueri, Sene mulieresque. Quarum mnium rerum Summa erat scapitum Helvetiorum milium CCLXIII, Tuling6rum milium XXXVI, Latobrigorum XIIII, Rauracorum XXIII, Boiorum XXXII ex his qui arma ferre possent, ad milia XCII. Summa omnium fuerunt ad milia CCCLXVIII. Eorum qui domum redierunt, censu habito, ut CaeSar imperaVerat, repertu est ionumerus milium C et X.

30. Bello Helvetiorum confecto totius fere Galliae legati, principes civitatum, ad Caesarem gratulatum convenerunt: ' Intellegimus,' inquiunt, tametsi pro veteribus Helvetiorum iniuriis populi Romani ab his poenas bello repetisti, Stamen eam rem non minus ex usu Galliae quam populi Romani accidisse propterea quod eo consilio florentissimis rebus domos suas Helvetii reliquerunt, uti toti Galliae bellum inferrent imperioque potirentur locumque domicilio ex magna copia deligerent, quem ex omni Gallia opportunissi zomum ac fructuosissimum iudicassent, reliquasque civitates stipendistria haberent. A da is se foris mutum councti Petierunt uti sibi concilium Utius Galliae in diem certam indicere idque Caesaris voluntate facere liceret: 'Sese habere quasdam re qua ex communi conSensu ab eo Petere as

126쪽

vellent. Ea re permissa diem concilio constituerunt et iureiurando ne quis enuntiaret, nisi quibus communi consilio mandatum esset, inter Se SanXerunt. Ceriain hiems have a privase inferriem is Caesar 31. Eo concilio dimisso, idem principes civitatum qui antes fuerant ad Caesarem reverterunt petieruntque uti sibi secreto de sua omniumque salute cum eo agere liceret. Ea re impetrata sese omnes flentes Caesari ad pedes prJiecerunt 'Non minus, ' inquiunt, nos id contendimus et laboramus, ne ea quae dixerimu enuntientur, quam uti ea quae velimusio impetremus; propterea quod, si enuntiatum erit, Summum in cruciatum nos Venturo VidemuS. Diviciacus describes the factions in Gaul and Me brin infino Me Germans Locutus est pro his Diviciacus Haeduus Galliae totius factiones sunt duae 'arum alterius principatum tenent Haedui, alterius Arverni. Mi cum tantopere de potentatu inter Israe multo anno Contenderent, factum est uti ab Arvernis Sequanisque Germani mercede arcesserentur. Urum primo circiter milia quindecim Rhenum transierunt Posteaquam agro et cultum et copias Gall6rum homines feri ac barbari adamarunt, traducti sunt plures. nunc sunt in Gallia ad a centum et Viginti milium numerum. e subjectis of the medul' ' Cum his Haedui eorumque clientes semel atque iterum

armi contenderunt; magnam calamitatem pulsi acceperunt, omnem nobilitatem, Omnem senatum, omnem equitatum amiserunt Quibus proeliis calamitatibusque fracti, quias et sua virtute et populi Romani hospitio atque amicitia

127쪽

WAR ITH ARIOVISTUS 33

plurimum ante in Gallia potuerant, coacti sunt Sequanis obsides dare nobilissimos civitatis, et iure iurando civitatem

ObStringere sese neque obsides repetituros neque auxilium a populo Romano implUraturos, neque recuSatum quo minus perpetuo sub illorum dicione atque imperio essent. Sonus ego sum ex omni civitate Haeduorum qui adduci non potuerim ut iurarem aut liberos meos obsides darem. Ob eam rem ex civitate profugi et Romam ad senatum VenIauxilium postulatum, quod solus neque iure iurando neque obsidibus tenebar. Io e muscfled tot of Me Sequani' Sed peius victoribus Sequanis quam Haeduis victis accidit, propterea quod ArioVistus, re Germanorum, in eorum finibus consedit tertiamque partem agri Sequani, qui eS oP-timus totius Galliae, occupavit, et nunc de altera parte tertia Sequanos decedere iubet, propterea quod paucis mensibus is ante Harudum milia hominum viginti quattuor ad eum Venerunt, quibus locus ac sedes parentur. Pauci anni omnes ex Galliae finibus pellentur atque omnes Germani Rhenum transibunt; neque enim conferendus est Gallicus cum Ger-mlindrum agro, neque haec consuetudo victus cum illa o comparanda. comann an crueis of Ariovistus

V Ariovistus autem, ut semel GallJrum copias proelio vicit, quod proelium factum est ad agetobrigam, suPerbe et crudeliter imperat, obsides nobilissimi cuiusque liberos poscit,

et in eos omnia exempla cruciatusque edit, Si qua re n6 23 ad nutum aut ad voluntatem eius facta est. Homo est barbarus, iracundus, temerarius non OSSunt eius imp adiutius sustineri.

128쪽

'misi quid in te populoque Romano erit auxili, omnibus Gallis idem est faciendum quod Helvetii fecerunt, ut domo

emigrent, aliud domicilium, alias Sede remotas a Germanis petant fortunamque, quaecumque accidat, experiantur. Maec si enuntiata Ariovist sint, non dubito quin de omnibus o fidibus qui apud eum Sint gravissimum Supplicium Sumat. Tu vel auctoritate tua atque exercitus vel recenti Victoria Vel nomine populi Romani deterrere potes ne maior multitudo Germanorum Rhenum traducatur, Galliamque omnem abio Ariovisti iniuria potes defendere. V

eui nce of the Sequani32. Hac oratione ab Diviciaco habita, omnes qui aderant magno fletu auxilium a Caesare petere coeperunt. Animadvertit Caesar unos ex omnibus Sequanos nihil earum rerum facere quas ceteri facerent, sed tristes capite demisso temis ram intueri. Eius rei quae causa esset miratus, ex PSis

quaesiit. Nihil Sequani respondere, sed in eadem tristitia

taciti permanere. Diviciacus explain Mese desperau starat Cum ab his saepius quaereret neque ullam omnino J-Cem exprimere posset, idem Diviciacus Haeduus respondit: et ' Hoc est miserior et gravior fortuna Sequandrum quam reliquorum, quod soli ne in occuli quidem queri neque auxilium implfrare audent absentisque Ariovisti crudelitatem, Velut Si Coram adSit, horrent, propterea quod reliquis tamen fugae facultas datur, Sequanis vero, qui intra fines 23 uJ Ariovistum receperunt, quorum oppida omnia in Pote

late eius Sunt, omne cruciatus Sunt perferendi. '

129쪽

Cresar omises Ais assislance and dismisses Me cisi s33. His rebus cognitis Caesar Gallorum animos verbis confirmavit, pollicitusque est sibi eam rem curae futuram; magnam se habere spem et beneficio suo et auctUritate amductum Ariovistum finem iniuriis facturum. Hac oratione

habita concilium dimisit.

His rearans for decidiv Io expia Ariovistus Et secundum ea multae res eum hortabantur qua re sibi eam rem cogitandam et suscipiendam putaret in primis quod Haeduos, fratres consanguineΟSque Saepenumero a senatu appellatos, in servitute atque in dicione videbat Gemmanorum teneri, eorumque Obsides esse apud Ariovistum ioa Sequanos intellegebat; quod in tanto imperio populi

Romani turpissimum sibi et rei publicae esse arbitrabatur. Paulatim autem Germanos consuescere Rhenum transire et in Galliam magnam eorum multitudinem Venire, Opulo Romano periculosum videbat; neque sibi homines feros is ac barbaros temperaturos exiStimabat quin, Cum omnem Galliam occupavissent, ut ante Cimbri Teutonique fecissent, in provinciam exirent atque inde in Italiam contenderent; quibus rebus quam maturrime occurrendum putabat. Ipse autem Ariovistus tantos sibi spiritus, tantam adrogantiam oSumPSerat, ut ferendu non Videretur. Caesar aias Ariovistus for an inurriem, utrae declines

34. Quam ob rem placuit ei ut ad Ariovistum legatos mitteret, qui ab e postularent uti aliquem locum medium utriusque conloquio deligeret: velle sese de re publica et Summis utriusque rebus cum eo agere. Ei legationi Ario-asvistus respondit Si quid mihi a Caesare opus esset, ego

130쪽

ad eum venirem; si quid ille me volt, illum ad me venIre Oportet. Praeterea neque sine exercitu in eas partes Galliae Venire audeo qua Caesar possidet, neque exemitum Sine magno commeatu atque moliment in unum locum contras here possum. Mihi autem mirii videtur quid in mea Gallia, quam bello vici, aut Caesari aut omnino populo mano negoti sit. 'Cresar commanis Ariovistus to restore Me libentes, Me meaeui

35. His responsis ad Caesarem relatis, iterum ad eum Caesar legatos cum his mandatis mittit: V Quoniam tanto io med populique Romani beneficio adfectus, cum in consulatu me re atque amicus a Senatu appellatus sit, hanc mihi populoque Romano gratiam refert, ut in conloquium venire invitatu gravetur neque de communi re dicendum sibi et cognoscendum putet, haec Sunt quae ab ed postulo primum, is ne quam multitudinem hominum amplius trans Rhenum in Galliam traducat deinde, obsides quos habet ab Haeduis reddat, Sequanisque permittat ut quos illi habent voluntate eius reddere illis liceat neve Haedu6s iniuria lacessat, neve his sociisque eorum bellum inferat. et ' Si id ita fecerit, mihi populoque Roman6 perpetua gratia atque amicitia cum eo erit Si non impetrabo, eg - quinniam M. Messala M. Pisone consulibus senatus Censuit uti quicumque Galliam provinciam obtineret, quod Commodo rei publicae facere posset, Haedu6s ceterosque amic6 populias Romani defenderet Maedudrum iniurias non neglegam. Ariovistus unius bacis an insolent re Fas Ad haec Ariovistus respondit Ius est belli ut qui Vicerint, ei quo Vicerint, quem ad modum velint, imperent; item populus Romanus victis non ad alterius praeScriPtum,