장음표시 사용
301쪽
Dogmaticam seu positivam, juxta methodi analyticae leges ita pertractauit, ut praemissis quibusdam de natura & constitutione nec non principio Theologiae, ad ejusdem finem, subjectum & causas progre diatur , theses nervosa concinnitate propositas elegantibus notis illustret, cuilibet capiti tabellam, in qua dictorum summa exhibetur, subjiciat,ac tandem in tabula quadam generali totiusCompendiiTheologici conspectium cum triplici indice repraesentet. Toti opusculo praemissa est delineatio discursus prooemialis de methodo studii Theologici rite instituendi. Hujus libelli perlectio uti nobis salivam movit, ita summe Reverendum Autorem rogamus, ut propositum sium persequatur, atque Theologiam Polemicam, Moralem, Exegeti cam , Homileticam, Historicam, Patristicam, Historiamque Ecclesia- dari studio & elegantia haud dubie elaboratam, publica luce
Muntiarimus mense Aprili nupero Triumvirorum celeberrimorum ob tum. Illis quartum nuηc, quem nuper extulimus Eorum se Meti Fratrem adjungimus, Virum Ampsissem Fridericum Benediellania Carpetovium, Pol historem Clarissimum, dieao Mase cum aetatis annum uinquagesimum primlim agerct, vita defunctum. A primis is in
rum nostrorum auspiciis a. haec usque tempora, per octoderim hos anwos, iis componendis ornandisque strenuus nobiscum operam dedit : ut lugere nos ex animo Virum, in aliis etiam de re literariapraeclare meritum,c-ctisfacile persuadeamus. Lugebunt praeterea eundem non Ampli simus
seliam Uriis hujus Senatus,cujus non ignobile membrum fuit, AEditi iomuuere laudabiliterfunctus, sed re alii magno numero, quos beneficiis ossit iisque suis ut fuit Vir inserviendi cujuscunque ordinis hominibus promptitu ine nemini fortasse mortalium siecundus sibi devinxit, aut quisbuscum doctum 'si, dum viveret, Aer literas intercessit commercium. Qu.im fuerit librorum cupidus, bibliotheca, quam reliquit,catalogus Upis, ut Finamur, cum tempore describendui, abunde tefabitur.
302쪽
Cui toti drudito orbi invidendis ingenii monumentis duis
dum innotuit, Vir celeberrimus, D. G. Mortiosius, Dissertationibus quoque Academicis, exquisitissimis iis Madmodum solerter elaboratis, famam haud mediocrem assecutus est. Quamobrem ut ne forsan eae, sparsim quippe antea vulgatae hominum doctorum conspectui & usibus aliquando se subducerent, in unum istas fasticulum Editor commodi publici studiosus colligere, quin & nonnullas, quae lucem hactenus nondum aspexere, modo e forulis beati Autoris protractas, modo ab Amicis, quibuscum istas ille communicaverat,transmissas adjungere dignatus est. Sicut autem praecipuarum ex editis contenta dudum Eruditi solis perspexerunt, aliquarum etiam uberior delineatio Aetis hisce nostris jam olim inserta fuit : ita vel solos earundem titulos, una cum oris dine, quem Editori servare placuit,hac vice indicasse suffecerit. De morbis E, eorum remediis prima,non tam Medicorum juscula, quam
JCtorum jura morbis praescribens agit, quam Iurium tunc &Philosophiae studiosus Morhofius sub D. Henrici Rahnii praesidio A. I638 Ro- istochii propositit. Secunda MDre silentii, pro suminis ii sutroque Iure privilegiis & honoribus A. i661 Franecherae ab ipso fuit ventilata.Tertiam de Enthusiasmose urore Poetico Dissertationςm, lectionibus Autor publicis,in Claudiani de Raptu Proserpinae libros Rostochii A. iodi inchoatis, praemisit. Quarta & quinta Dipisitatem Principum O o con-
303쪽
consderant, seu cultum principum divinum de idololatricum ab Ethnicis iis tributum, una cum eorundem divinis titulis, ac Theologiam adeo Gentium politicam percensent. Sexto loco comparet pros bonema, quo summos in Theologia honores celeberrimo I ortholio A. 1663 gratulatus est. Septima Dissertatio in fronte gerit titulum, Princeps Mcψιus, mirabilisque illius curationis strumarum dc aliorum morborum a Regibus Galliae &Angliae institutae historiam, ac quicquid amplius rei vel politicae vel physicae eo spectat,deducit. Sequitur hinc octava Deseriptis Actorumpromotionis in omnibus Facultati sin idemiae Christian Albertinae, quae Munii es, Principalibus auspiciis dc sumtibus d. rr Ianuarii A. 1666 institutae. Mox, quae nona est, de Sole igneo Dissertatio Kilonii A. i57r habita, & quaedam de natura Solis, quantum illa per sensus detecta est,ssisputans exhibetur, eidemque decima anciatur de metallorum transmutatione, quam ad Amplissimum Virum, Ioelem Langelotium, Serenissimi Principis Cimbrici Archiatrum, perscripsit. Undecima' paradoxis siensuum agit. Duodecima est celeberrimus ille Mentor ὐαλοκλαςης, cujus sum mam ad Acta nostra A. 1683 p. ly seq. retulimus. Decima tertia Eloquentiam in tacendo commendat, illam nempe oratoris prudentiam , qua id solum , quod in oratione ενεργητικον est , ex primit, caetera vero, quae vel circa inventionem, vel circa elocutionem περγεδεγια sunt aut superflua, ab argumento, personis, loco tempore, re aliena, aut quovis modo inepta, omittit aut indicta esse cupit. Decimum quartum locum occupat de Patavinitate Liviana liber, a nobis itidem in Actis nostris A. 1683, p. 17o seqq. delineatus. Et quas hactenus quidem commemoravimus,distertationes Erudito rum manibus singulae jam diu tritae fuerunt: nunc vero Appendix ea rum , quae primum heic publicantur, sequitur. Inter eas una est de uinta essentia, catholico morborum remedio, quam Viro eruditissimo Detlevo Crusto, Hamburgi privatim agenti vitam,amico suo intimo, Morhofius tradidit, inque ea ostendit, quod, cum in spiritibus nostris omne morborum genus consistat, & ab eorum prava dispositione,debilitate, agitatione inordinata, corporis infirmitas & ipsum naturae se nium dependeat, nonnisi spiritualia quoque adversus morbos remedia adhibenda sint, seu Quintae, ut a philosophis dicantur, Essentiae: quandoquidem illud demum, quod purum est&aethereum in specie aliqua, aptum natum sit operari in spiritus eorumque affectiones ; im
304쪽
pediat vero operationes illas crassa materiae saburra, efiiciatque, ut ' natura debilis in extrahendo puro illo sibique applicando occupata succumbat, quo sublevare labore eam artifex potuisset di debuisset. Excipit hanc epistola, qua Iuvenem quendam in Academia viventem hortatur, ut disputationem de Latinitate in Digestis, de qua ipsi lis erat cum Profestaribus, abrumpat. Denique accedit dissertationis de
meritis Germanorum in Rempublicam literariam exiguum fragmentum , Operisque multo majora, si per auditorum defectum licuisset, incrementa sumturi exordium, inter schedas Studiosi cujusdam,qui ex dictantis ore publice exceperat,repertum; quod vel eum in finem addere vissem fuit,ut Eruditi interGermanos,opus hoc longe utilissimum totique gentiTeutonicae maxime gloriosum,ad umbilicum haud perductum fuisse eo magis doleant. Omnibus vero his & singulis superpondii velut in locum datur Vita Morhosti, dudum impatrentenis quodammodo desiderata, cujus partem ipse Autor consignavit, reliqua vero addidit Vir quidam doctus, qui Bibliothecae ejus forulos ac schedas fere omnes diligenter excussit. Et ex hac nonnulla nobis adhuc delibanda simi. Natus nempe fuit Morhofius misimariae A. i63yd. 6 Februarii, patremque habuit Ioachimum, Iudicii apud misnarienses florentis Secretarium, virum doctum & probum, matrem vero Agnetam Hintriam. Pietatis aeque ac Latinitatis fundamenta
prima a Patre ejus jacta sunt, quibus posthac in schola patria, ac de inceps etiam in Lubecensi,non citra fructum malores profectus No.ster inaedificavit. Anno aetatis decimo septimo ad illustre paedagogium, quod est Sedini,se contulit Iohannis maxime Micraelii&Henrici Schaevii fidem ac dexteritatem inibi expertus. Sub loachimo autem Fabricio Ebraeam linguam addidicit, & sub Iohanne Sithmanno Iuris studium,cujus initium sub Patre sumserat,continuavit; latius
mox grassatus, cum anno aetatis decimo nono in Academiam Rosto
iniensem concessisset. Ita tum immersum se fuisse Iuris studio fate. tur, ut, nisi eum occasio s nonnullae ab axissent, parum curae inelegantiora impensurus fuisset. Triennium circiter Rostochii commoratus cum fuisset, diem suum Vir clarissimus, Andreas Vcherningius, Poetices professor, obiit. Scripserat tunc Morhofius epiceis dion joculare in ciconiam, cum convivium in aedibus Decani Bodockii celebrarent novi Magistri, a quopiam interfectam. Illud non Oo a nullis
305쪽
nullis ita placuit,ut autor ejus tacitis multorum votis ad locum vacantem designaretur ; quinimo is amicorum impulsu & suo quoque ductus ingenio permoveri se passus est, ut spartam ambiret, quae a Sere. nissimo Principe Gustroviensi promte ei data fuit. Honores interima Collegio Philosophorum petiit, eosdemque a Brabeuta, Augusto varento, Hebraearum literarum tunc Professore, impetravit anno 166o, quo ipso & Prosestoriae spartae admotus fuit. Quandoquidem vero unum itineri annum indulgendum exceperat, iter Batavo-Anglicum ingressus est, & in Anglia imprimis inaugurationis Regiae solen
nia vidit, pompamque omnem carmine encomiastico celebravit. Ex
Anglia rediens, in Academia Franecherana honores in Jure Doctorales est adeptus,indeque A. i66i Rostochium rediit, spartam Professoriam aggressiirus, qua tamen nonnisi usque ad annum 166s functiis est, quippe quo innovam Academiam Kiloniensem Serenissimus Hol- satiat Princeps, Christianus Albertus, eum evocavit, professionemque Eloquentiae ac poeseos ipsi clementissime demandavit. Anno i67ocirca dies caniculares, Serenissimi Principis, Academiae Nutritii,venia iter Batavo Anglicum alterum instituit,& familiaritatem cum Viris doctissimis contraxit, e quibus Marquardum imprimis Gudium impense celebrat. In reditu ex Anglia praesentissimo naufragii periculo prope Brielam ereptus, salvus tum incolumisque cum rebus suis in Belgium pervenit. Ast invaluerat tamen de ejus interitu per Holsa tiam fama, qua commoti amici funeralibus carminibus mortuum falso creditum prosecuti sunt. Amstelodami quoque certissimae mor. tis periculo liberatus fuit. Cum enim in ossicina libraria Elaeviriana staret perlustrandis libris intentus, magna librorum & chartarum moles, quae trochleis in suprema tabulata attrahebatur, in aream cecidit, adeo ut tergum ipsi librorum illa mole concuteretur, quae si vertici incidisset, alium utique de vita fuisset. Perfecto autem ita in Bel gium atque Angliam altero itinere, vitae sociam opportune & se.
liciter invenit in Margaretha, Casparis de Degingli, Senatoris tum M postea Consulis Reipubistae Lubecensis, filia, A. i57i ipsi solenniter juncta, e qua silios suscepit quatuor, quorum duo in pueritia mortali
tatem expleverunt,duo vero madiis & vestigiis paternis inhaerent. Ne . que vero conjuge ita auctus Morhofius in literis quicquam remisit,
sed tum legendo ac meditando,tum docendo & scribendo non minus
306쪽
stat occupatus. Et lectionum quidem ab eo in Academia Niloniensi privatim publiceque habitarum non minus, ac scriptorum ab ipso in lucem editorum, catalogum Vir doctissimus, qui vitam hanc compo'sait, annectit, qui & rationem omnem, quam in Polyhistore suo AMtor tenere constituerit, exponit, ac de Morhosi scriptis quoque ata' etis commentatur. Sed ut ad vitam ab eo bene laudabiliterque transactam redeamus, post primam, quam diximus, Professionem novam ille Historiarum A. 1673 nactus est. Bibliothecae Academicae poa Samuelem Rachelium praefuit ab anno circiter I68o, eandemque mustis bonis libris auxit. Ad vitae exitum quod attinet, non mors so- sum conjugis sitavissimae A. 'i687 eius animum graviter affixit, sed pertinax quoque literarum studium inde a prima juventute frequen'tatum usque adeo corpus A. i5yo fregerat, ut ille ipse annus ei fatalis fore videretur. Erat tamen sanitatis pristinae spes in pyrmontanis acidulis,ad quas sequenti anno profectus est,sed eo cum effectumimusto quam ante, infirmior hinc redierit Lubecamque properans,in domo socrus suae d. 3o Iulii A. 16m obierit, ex doctiismorum Virorum morbo, cachexia puta totius corporis,aetatis anni quinquagesimi ter iii mense sexto exeunte. Sicut autem vivus in magna apud Omnes existimatione fuit Morhosius, ita moriens quoque ingens di desiderium post se reliquit. Utrumque inter alia existis elogiis, quibus eum vivum cumularunt, & ex epicediis, quibus mortuum ornarunt Eruditissimi quique, & quorum magnus numerus huic ejus Vitae subjunctus cernitur, invicte colligas.
gem Portu galba s Rempubluam missandicam gestorum, δε-ctore IOR IOSEPHO A S. TERESIA, Carmeli
Romae ex typographia heredum Corbelletti, r6ρ8, in fol. Constatue Alph. & 9 plagulis, nec non, praeter figuras alias, tabulis Geo, graphicis & Topographicis elegantissimis a .
307쪽
A Dmodum Reverendus atque Clarissimus Autor, qui seribendis a lias rebus Theologicis vacavit, cum otio abundaret, ut ipse profitetur , ad hanc Historiam componendam accessit. Equidem jam ante ipsum in hoc argumento versatus fuerat doctissimus Caspar Bariatis; sed is tamen non nisi partem Historiae exhibuit, res scilicet per octennium in Brasilia sub Mauritii Comitis Nassoviae praefectura gestas; ast Autor plenius eandem sistit, omnia Lusitanorum fata in illo Regno, praesertim quoad Batavos, prolixe persecutus. In praefatione asserit, nihil se in medium protulisse, nisi quod diligenter contulerit cum relationibus eorum,qui gestis interfuerint, aut exactissime saltem ex fide dignis monumentis res gestas descripserint. Tabulas quoque Geographicas totius Regni Brasiliae exhibet, ad illarum formam concinnatas, quae in Bibliotheca Eminentissimi Cardinalis Petri Ottoboni reperiuntur. Ipsum de caetero librum in duas partes divisit ; quarum utraque septem libris absolvitur. Et in primo quidem libro partis prioris, ut lectorem eo melius in notitiam propositae historiae introduacat,occasionem describit , qua detecta fuerit olim Brasilia. Misisse videlicet anno iso o Regem Portugalliae Emanuelem, cognomine Felicem,ad explorandas Indiae provincias,classem dumi Archithalassi Petri Alvares Cabral, qui tempestate jactatus pervenerit ad regionem incognitam, quam, quod incideret tertius Maji dies, inventioni sanctae Crucis dicatus, terram S. Crucis dixerit, postea Brasiliam appella. tam a ligno, quo abundat, pannis tingendis aptissimo. Interjecto tempore missum a Rege Americum Vesputium, celebrem Cosmographum, a quo totus ille terrarum tractus Americae non acceperit. Profectum postaa eo jussu regio GonZalum, qui vario portus novos
detexerit. Mortuo interim Rege EmanHele, cui summa tribuuntur
elogia, ejus successorem Iohannem III novam es assem, ductu Chri .stophori Glaques in Brasiliam misisse is quem Petrus de Sousa, & Martinus Alphonsus de Sousa, fuerint secuti. Subjungit deinde Autor Brasiliae prolixam descriptionem Geographicam, & miram ejus serti
litatem depraedicat. Barbariem etiam veterum incolarum perstrin.
git ; inque eorum linguis, quae supra centum sint , id dignum notatu cum Barlaeo advertit, quod in omnibus desint literae F, L, R, nonsne omine, quod sine Fide, Lege & Rege vixerint. Descendit porro ad Sebastiani, qui post Johannis III mortem regno Portugalliae prae fuit,
308쪽
MENSIS IULII A. M DC XClX. 29s
sisit,adversam in Africa fortunam recensendam;cujus succetare Hen. rico Cardinali defuncto, quae fuerint variorum Principum praetensi' ones in Regnum Lusitanicum, memorat, nullamque justiorem,quam Ducum Bragantiae, fuisse ostendit. Expugnatum tamen Regnum a Rege Catholico Philippo II, opera Ducis Albani, inque victoriae prae' mium, praeter Lusitaniam, Brasiliam quoque cessisse. Post obitum Philippi II, abalienatos multum ab Hispanis Lusitanorum animos, Ob exigua valde suae in ipssis propensionis signa, quae ediderit siccessor ejus Philippus III; neque mitius fuisse sub ejus filio Philippo IV imperium, utique postquam is rerum fiammam commisisset Comiti Olivariensi,vi atq impetu pleraq; agere assueto. Interim postquam bellum interHispanosBatavosque,finitis induciis,recruduisset Batavos a Prin cipe Auriaco excitatos, occasionem Brasiliam invadendi, stabilita, So cietate incidentali cepisse, ejusque metropolin Bahiam expugnasse. I is Recuperatam tamen eande sequenti anno ab Hispanis, duplici classe, Lusitanica nempe ac Hispana, missa,cum serum nimis fuisset auxilium, quod ad eam obsidione liberandam Batavi miserant. Classem post modum Regiam domum redeuntem, cum effugere Anglorum ipsi imminentium conspectum vellet, vi tempestatis fuisse disjectam, at- , que ita misere affictam, ut paucissimae naves salvae ad portum venerint. Tentasse interim classem Hollandicam ingressiim in varios Prasiliae portus, sed irrito successii ; eoque rediisse eam , amisso prae fecto, in Hollandiam. Hinc perculsos Batavos abnuisse novis sum ptibus denuo lacessere fortunam, quam semel adeo sibi in illa parte terrarum adversiam experti erant; animos tamcti ipsis a Principe A-rausionens additos, persuasiamque variis rationibus, ut existimarent, propter solum hunc fortunae ictuma proposito desistendum haud el- se. Itaque ex eo ipsos tempore denuo variis modis asstixisse Lusita nos, recollectisque viribus, maxime capta aurifera classe ex india in icit . Hispaniam tendente, instaurasse Societatem Occidentalem, novam que classem ad subjugandam provinciam peri lambucensem misisse, neque tamen tam ipsorum viribus, quam per nimiam Hispanorum in illa defendenda negligentiam,sa*um, ut brevi tempore munitissimas urbes Ohndam atque Nec iam sub potestatem redegerint, variaque si, A. ioso. bi castella extruxerint. His tam prosperis initiis adhuc magis animatos ipsos,insulam Tamaricam invasisse. Dimicatum postea mari ab
309쪽
utraque parte acerrime, varioque successii multa utrinque tentata. Neque ita multo post novas ex Belgio advenisse copias i Lusitanis au-
A. 163 . xilio & sumptibus destitutis obsedisse itaque Batavos Paraybam, neq;
inde abstractos a Lusitanis esse, vano ab his impetu in urbemRecimm facto:neque sic tamen Hispaniam profundo veluti sopore oppressam evigilasse. Itaque Batavos brevi, praeter munita quaedam castella alia, Paraybam eae pugna sie,ut&Nazaretu, quamvis, qui in hujus praesidio erant constituti milites, mirae in eo defendendo constantiae & fortitudinis exemplum edidissent. Iii sequenti libro refert Autor, novo cum Gallis bello Hispaniam involutam, consiliis Comitis Olivariensis. Conquestum quidem apud eumRegem de jactura tot in Brasilia locorum ; sed callidissima ratione mitigatum rursus, omni culpa in Albuquerquium translata. Huic proinde abrogatum imperium, de latumque Friderico deToledo; qui tamen rerum gerendarumpruden tissimus Dux, quod videret minus suppeditari, quae ad tam grave bellum necessaria erant, id recusaverit , eam ob causam carceri in lusus ac in eo vita defunctus. Oblatum postea idem munu archionideVOlada, id declinare non auso ; praemissum tamen,qui vicibus ejus sun geretur, Borgiam, paulo post in praelio contra Batavos extinctum, eique succestarem datum Comitem de Bagnuolo. Batavos inte- Δ. issi novas copias duce Mauritio Comite Nastaviens in Brasillam mi sisse, qui siimmo animi robore & alacritate congressus acie cum Ba-gnuolo, victoriam ad ultimum reportaverit, postquam Bagnuolus cum aeterna nominis sui labe fugam turpiter capessivisset. Arcem Portus Calvi deind*a Belgis expugnatam,& quibuslibet liberam potestatem in Brasiliam navigandi, Mauritio suadente, a Foederatis provinciis factam. Latius hunc postmodum circumtulisse victricia arma , ejusque clementia invitatos Siarae populos sponte se dedidisse, atque adversus Lusitanos obtulisse auxilia : Minam,validissimam in Africae littoribus arcem, occupatam: Bahiam obsidione cinctam,sed paulo post desertam, indignante Mauritio, qui postea urbem aedificarit a suo nomine Mauritiopolin dictam. In sequentibus usque ad fi nem partis primae, Autor varias Comitis Olivarietas in Lusitanos mo. chinationes recenset, quibus insidiatus eorum libertati & privilegiis fuerit ; eoque rigore exasperatos Porrugallos,consilium de excutiendo penituν juso Hispanotum cepissς. Hoc quomodo procesierit,
310쪽
MENSIS IULII A. M DC XCIX. apr
in lib. I. partis secundae ostendit. Consensisse videlicet Ducem Bragantiae Iohannem,ab uxore sua exstimulatum,in sui electionem: constitutum proposito exequendo diem primum mensis Decembris, ejus que horam decimam sextam : hac audita Proceres Regni congregatos in arcem Olisipponensem irrupisse, pulsisq; excubiatoribus,& diffracta janua conclavis, in quo morabatur Secretarius StatusVascongellus,hunc in arca, in quam se abdiderat, primum ictu globulorum occi. sum, deinde de proxima fenestra praecipitatum,miserrimeque a plebe dilaceratum fuisse: hoc facto, fausta omnium acclamatione Regem Lusitaniae pronunciatum Iohannem IV Ducem Bragantiae. Ab hoc Legatos ad praecipuas Europae Aulas missos,ut legitimum ipsius in regnum jus demonstrarent: accessiste ad partes Regem Galliae: abnu- iste Batavos restituere regiones vi Lusitanis in America ereptas; induciisque ea conditione callide initis, ut annuum ad eas in America
publicandas spatium relinqueretur,interim latius in Brasilia grassatos, ingensque damnum intulisse Lusitanis: expugnatas urbes Seregippam&Sancti Ludovici: occupatam etiam, facta in Athiopiam expeditione,a Comite Mauritio Loandam Regni A ngolae caput, & Insillam Sancti Thomae. Coeptum inde Hispanos inter &Portu gallos bellum; mistiamque denuo Legatum a Rege Portu galliae ad Batavos, sed irrito successu, acriter quippe bellum prosecutos in America contra Lusitanos, qu i feliciter interim adversu, Regem Hispaniae in Castilia &Gallicia pugnarint. Accidisse postea,ut Batavi,cum principis Auriaci potentiam suspectam haberent eamq; sensim enervatam cuperent,consilium ceperint de Mauritio ejus cognato ex Brasilia revocando; neque id dissicile fuisse, accisis ipsi stipendiis militaribus, cum eadem auctum iri, ob virtutem suana & res feliciter gestas, sperare posset. Ubi Autora Barlato dissentit, qui Foederatos ordines invitos vacationem a Bra .liens Praefectura,aliquoties a Comite postulatam, ipsi dedisse memorat, neque aliam ob causam in dimissionem consensisse, quam ne siste. 16 3. 5erent vota ad majora enitentis animi. Exponit deinceps Autor crudelitatem, quam adhibuerint in Brasilia Batavi; unde incolae Mara-gnanae provinciae, excitato tumultu, ipsos armis adorti, prosperoque successu usi,tota insula eos pepulerint, Lusitani etiam provinciam Starensem recuperarint. Exponit in sequentibus Autor seditionem
novasque turbas in Brasilia contra Batavos ortas, duco Victra, qui seu