장음표시 사용
121쪽
DE REGNO ET REGIS OFFICIO LIB. I. io' lerabilis, gravissimi auctores , et in his Thomas prodiderunt: ut sententia illa de tyranno impune necando in quam partem a Coimcilio Constantiensi sessione xv. accepta damnataque sit, intelligatur. Nam tyrannus proprie dictus , de quo primo loco memoravimus , qui libertate ci Vitatis aut gentis oppressa , vi aut dolo tyrannidem invasit, et inVitis heriliter imperat , ut est, sic loco publici hostis philosophorum consensu et more gentium habetur . Ergo malorum regum culpa factum est , ut regis nomen odiosum at ue suspectum esset nonnullis nationibuS, maXime Ro- R6iiiiij o
manis, qui post Tarquinium Superbum Pactosque reges pro tyranno regem , et regnare diceb4nt, Si quis tyrannidem exerceret.
XIlI. Hispanis contra regis nomen Semper magnum fuit ac uigpani Re-
venerabile . Utriusque exemplum eodem loco intueri licet in historia Romana , ubi P. Scipio, magnis rebus in Hispania gestis, multisque maximi et optimi Viri documentis editis, recepta nova Ca thagine , memoratur , maximis beneficiis Hispanos cum affecisset, et a circumfusis Hispanis virtutum ejus magnitudinem in omni genere demirantibus ingenti consensu rex appellari coepisset, ille , silentio per praeconem facto, sibi maximum nomen Imperatoris esse dixisse, quo se milites sui appellassent ; regium nomen alibi magnum , Romae intolerabile esset regalem animum in se esse : si id hominis ingenio amplissimum ducerent, taciti judicarent , VO-cis usurpatione abstinerent. Eamdem rationem secuta esse videtur
scriptura sacra in jure regio commemorando , cum ait VOS 1. RGi quoque vestroS , et vineaS et oliveta tollet , et dabit servis suis, Sed et segetes Sestras et Uinearum reditus addecimabit , ut det eunu bis et famulis suis: SerSOS etiam Urat 9S , et auculaS , et juvenes θptimoS, et aSinos auferet, et ponet in Uere Suo i gres; qu0que UratroS addecimabit , Sogque eritis ei Servi . Haec
ca tranquilidad, fuimos servido mandar :I. que Corriese Ia venta F despa ho de due chu obra loquitur de libro inscripto: In commoda probabilismi, auctore Lud. Vin centio Μasio de Casavallibus Dominica
observar F ensenar la doctrina contenidaeo ia r erida seriou xv. dei Concilio de Constanesa. III. sue en su consequenesano ir , ni ensenar , ni avn con titulo deprobabitidad, Ia deI Ηρ sic Dio F TYRANICI Dio contra Ias legitimas Potest ades. Cum vero in laudato Senatusconsulto probentur quae adversus Regiridium ac TFrannici dium scripta sunt a Μasio quaest. VI. de homicidio , art. v. ) secundum doctrinam D. Thomae Aquinatis, illuc lectoreS amandamus , quo quid tuto a nostratibus in hae perdifficili quaestione sequendum Sit, piae ne intelligant.
122쪽
1o8 GENESII ST p ULVE DAT igitur non quasi probi regis ossicia proponit historia sacra , sed ut improbi et tyrannici peccata. Itaque licentiam , quam mali Reges sibi sumunt , jus regis appellavit , ut jus tyrannicum dicitur et jus paucorum potentiae , quod ad conservandas hujus-Hihil h. rerumpublicarum corruptiones conducit. Ceterum ut rex perne olim b' abuSum nonnumquam dicitur Qui re vera tyrannus est sic
Graecorum veteres scriptores probos etiam reges tyrannos saepe
nominabant , quod Isocratem oratorem plerumque factitasse cernimus . Nos autem Aristotelis philosophorum facile principis morem sequimur , qui proprie his nominibus utitur , et regem a tyranno , quibus notis diximus , discernit. XIV. Nonnumquam igitur reges exsistunt , qui se pro tyrannis gerere malunt, et simile faciunt, ut si quis, cum liceat in otio et pace cum gloria et laude laetam et securam vitam feliciter agere , bellum quaerat periculosum et infame aut si quis,
cum in portu tutissimo et commodissimo navigare vel se continere possit , sponte se in foedam tempestatem conjiciat , quod furoris est et extremae dementiae . Nam reges tyrannici, ut Vitam turpem, sollicitam , Deoque et hominibus odiosam degunt l, sic exitus saepe simillimos tyrannicis sortiuntur , ut ex Romanis Tar Infelix ty quinius Suoerbus et Nero: ex nostris Ρetrus , qui et ipse Super
vitatis consensu auctore Bruto urbe pulsus est. Nero , ut turpis'
Simam mortem , qua fuerat a Senatu damnatus , effugeret , in sui urbana villa , quo latitandi gratia confugerat , sibi mortem mi, Serrimam conscivit. Petrus, cum multae civitates Hispaniae ab eo defecissent, inops ab amicis , ab Henrico fratre , qui in regnum SuccesSit , OcciSus est. Quanto prudentius tyranni quidam sibi consuluerunt , qui ut incommoda et pericula , in quae isti sese sponte conjiciunt , evitarent , tyrannidem ultro deposuerunt ῆ ut Sylla Romanus , qui se sponte dictatura perpetua , quo nomine tyrannidem praetexerat, abdicavit et Pittacus Mitylenaeus, quem bdiςδxVR tyrannum fuisse quidam , ut refert Aristoteles, prodiderunt. Nam principatum deposuisse , inter omnes constat , de cujus consilii
causa idem rogatus, illud Hesiodi respondit, quia dimidium plus
v. o. eSt, quam totum . Alii Vero cum tyrannidem omnino deponere vel quid1m laeti nollent, Vel, ne priVati ab iniimicis opprimerentur , non auderent;
commodiorem imperandi humanioremque rationem , quam quae
123쪽
DE REGNO ET REGIS OFFICIO. LIB. I. Io9 supra explicata est , inierunt , ut et ipsi tutiores securioresque degerent , et imperium redderent diuturnius ; haec autem iuit, ut justos reges, quatenus fieri posset , imitarentur. Nam ut regno regique periculosa , Saepeque perniciosa est tyrannica imperandi ratio , Sic tyranno tyrannidique regiae administrationis imitatio salutaris , cogendi tamen facultate , si civitas imperium detrectet , retenta : hac enim Sublata , tyrannis Stare non potest. XV. Ut igitur reges pie Deum Venerari, Sacris intereSSe , re' dium Vibes
ligionis primam curam habere , & debent & solent : sic hujusmodi iues. tyranni religionis studium Deique cultum simulare solent, ut boni viri et religiosi esse videantur ; tales denique a quibus nihil
metuendum , et quibus laborantibus Deus affuturus esse videatur. Nam ut Deum recte veneretur , vereque religionem colat , qui contra leges divinas et naturales liberos homines servire cogit, et
in eo persistit, ut invitis imperet, quod est tyrannidis proprium, fieri non potest. Item ut reges patresfamilias, qui omnia ad suae familiae commoditatem reserunt , imitantur sic hujus generis tyranni re communi administranda , et tributis exigendis ita se gerunt , ut cuncta ad commoditatem civitatis, et externorum injurias vimque hostilem , si forte ingruat , repellendum referre videantur ; viros probos honorant, donantque virtutis causa ; ab injuriis subjectorum et ipsi abstinent , et suos abstinere compellunt mulieres etiam , ne sint in alias contumeliosae, coercent; constat enim magnis auctoribus muliebres contumeliaS causam et , ου' bii,
originem fuisse multas tyrannides evertendi. In his autem rebus iuridet ceteris omnibus , quae regiam administrationem imitantur, hujusmodi viam tuendae tyrannidis ingressi bonam mentem aut praestare debent , aut simulare . Sed praestare multo satius est, et ad tuendum principatum accommodatius, sit enim longe et melius et constantius, ac fieri potest , ut sic regnum ex tyrannide fiat, mutata scilicet voluntate civium , ut jam volentes imperio
pareant , qui prius inviti parebant : quod Romanis accidit Au- iiiiiid , ii gusti Caesaris principatu, qui cum Julii Caesaris tyrannidem ex-
cepisset, et triumviratus dynasti aeque socios summovisset, ita se
gessit sublatis aemulis , ut libente populo Romano monarchiam obtineret, quod genus imperii in societatem civilem si in invitos Serviliter exerceatur, tyrannis ; sin autem civiliter in volentes, ut est, sic regnum appellatur.
124쪽
tro JOANN. GENESII SE PULVEDA EXUL Diximus de regni et tyrannidis differentia : sequitur , ut
de statu optimatum et paucorum potentia Graece et ολιγαραία dictis eodem modo disseramus: quamquam horum reipublicae generum eadem paene differentia est, quae regni atque tyrannidis. Est enim status optimatum , ut Supra memoravimus,
respublica, in qua pauci viri optimi ad publicam civitatis utilita
tem rem communem administrant, ad quod genus ceterae reipublicae reseruntur, in quibus virtus etiam cum aliis facultatibus ad honores et magistratus suffragatur, ut Carthaginensium vetus respublica , in qua divitiarum ac virtutis et populi ratio ducebatur ; et Lacedaemoniorum , in qua ratio popularis cum virtute miscebatur : nam haec status Optimatum genera dicuntur . Paucorum vero potentia est, in qua pauci divites imperium ad suam commoditatem reserentes dominantur. Post commune igitur rectae pravaeque reipublicae discrimen , quod in altera communis populi , in altera privata suaque commoditas imperantibus est proposita ', proxima differentia est, quod in statu optimatumviri optimi et prudentissimi imperium tenent , in paucorum potentia homines improbi et astuti t, utrobique scilicet pauci: utriusque exemplum petere licet e Romana republica. Nam regibus evactis , cum Consulum et Senatus delectorum scilicet et virtute praestantium virorum conSilio et auctoritate res communis gerebatur , nondum plebi per Tribunos imperio communicato , Romana respublica status erat Optimatum . Tunc vero paucorum potentia , cum Caesaris et Pompeii Crassique, et post eos Augusti , Lepidi et Antonii libido dominabatur . Nam uterque triumviratus mera dynastia , hoc est eXtremum et pessimum paucorum potentiae genus fuit. Ad summam optimatibus id est propositum , quod regibus, ut cum ciVitati universae , tum singulorum civium saluti, dignitati et commodis cunctis rationibus prospiciant. Atque eadem paene officia ab his, quae a regibus exspectantur , de quibus suo loco accuratius disseremus . XVII. Paucorum potentiam communis constituendi ratio est, ut magistratus ex magnis censibus non habita virtutis ratione mandentur; sic enim lege pauperes a republica gerendisque magistratibus excludentur i, qui census, quo majores sunt, hoc imperantium numerum minorem faciunt, et Varia paucorum potentiae genera constituunt , quorum eo quodque pejus est, minusque
125쪽
DI R GNO ET REGIs OpFICIO LIB. I. io legibus temperatur, quo magis accedit ad monarchiam . Itaque illud pessimum est et proximum tyrannidi, et dynastia seu dominatus dicitur , quod a perpaucis magnas opes magnasque clientelas habentibus geritur, qui jam non legibus, sed suo arbitratu
et libidine civitatem dilacerant potius, quam moderantur. Pau- osse, eMiεcorum autem potentiae respublica popularis Opposita est, sed ut Ρ' extremum extremo, quemadmodum prodigalitas avaritiae , audacia timiditati. Nam ut virtuti et medio , reipublicae timocratia ve contraria est , ejusque digres iis si Ve aberratio , et tanquam peccatum. Popularis ergo respublica contrariis ac paucorum potentia rationibus constitvitur et conberVatur. Est enim respublica po- b., et 'pularis, in qua pauperes, qui multi numero sunt, imperium tenent, quae quo minus legibus utitur, hoc deterior est , et illa pessima , quae non legibus , sed arbitrio multitudinis decretisque de singulis scilicet negotiis administratur, estque similis dynastiae,
et ipsa quoque tyrannidem aemulatur . XVIII. Timocratia vero temperatio quaedam eSt et mistura Τimocratia
paucorum potentiae et reipublicae popularis , ac ut Virtus duobus extremis vitiis interjecta, in qua imperium divitibus juxta et
pauperibus communicatur. Est autem triplex temperandi ratio :prima , ut utriusque reipublicae instituta sumantur : exempli gratia , ut judicibus egenis merces proponatur judicia obeuntibus , quod est reipublicae popularis, divitibus, nisi obeant , sit poena
constituta , quod paucorum potentiae . Altera , ut medium ex utriusque institutis accipiatur : exempli gratia , ut jus in concione vel senatu deliberandi , nec ex tenui nullove censu more reipublicae popularis , nec ex magno , ut in paucorum potentia ;sed ex mediocribus facultatibus tribuatur . Tertia, ut aliquid ex iistroque Sumatur: ut in mandandis magistratibus paucorum potentiaeeSt, ut Suffragio et ex censu mandentur, populare, ut sortibus, nec habita divitiarum ratione: ex utraque Sumetur , Si magiStratibus alii suifragio , et ex censu , in quibus scilicet major rerum scientia , et ob morum probitatem dignitas observetur , alii sortibus , nulla census habita ratione , deserantur. Ac genera quidem et discrimina rerumpublicarum explicuimus: sequitur , ut pauca de legibus memoremUS . XIX. Legum ea vis est, ut harum auctoritate et imperio de Legum viii ciVitate sublato , respublica nulla sit , sed inane nomen et reipu-
126쪽
Jus gentium. Contra Faustum 22. c. 27ωIn optimis legibus civitatis felici
ria IOANN. GENESII SEΡULVEDAEblicae peccatum. Sunt autem leges duplices , alterae propriae , quae civiles quoque idcirco nominantur, quia civitates suis quaeque legibus gubernantur ; alterae communes, quae quoniam jure naturali innituntur, et sunt hominibus naturaliter insitae , idcirco naturale quoque jus vocantur : quippe quas non legumlatoris voluntas vel opinio instituit , sed Deus et natura cordibus homi num impressit. Itaque his legibus, hoc jure gentes omnes paulo modo humaniores utuntur , et idcirco jus quoque gentium nominantur , eoque jure decalogi praecepta continentur : ad quae
velut capita et principia reseruntur leges Omnes naturales, quae ob eam causam in numero divinarum habentur , quoniam ab aeterna lege per rationem humanam lumenque divinum cordibus nostris impressum derivantur . Est enim lex aeterna, ut definit August, nus , Soluntas Dei , quae ordinem naturalem conservari jubet, perturbari Setat. Cum igitur duo genera sint justarum legum, utrisque bonam rempublicam sic esse munitam oportet, ut nulla naturalis excludatur esset enim barbarum, et humanae naturae , quae ratione potissimum censetur , alienum ; utque civiles sint bono publico ad rectae rationis normam pro ingenio scilicet hominum et natura regionis accommodatae. Ad summam hoc propositum esse debet legumlatori, ut cum ci Ves singulos, tum civitatem universam per optimas leges ad felicitatem perducat: eadem est enim civitatis felicitas, quae singulorum. Loquor autem de felicitate, ut in hanc mortalem vitam cadere potest, quae in usu virtutis non impeditae posita , aditus est ad illam aeternam, quae justis animis aspiciendo et contemplando Deo contingit, qui ultimus finis est , quo vita omnis Christianorum spectare de
bet . SiSe manducatis , inquit Paulus, sive bibitis, vel aliud quid facitis omnia in gloriam Dei facite.
XX. Sed cum duplex sit virtus, altera , quae ad mores, altera , quae ad mentis cognitionem pertinet utriusque ratio legumlatori habenda est, et utriusque impedimenta per leges, quatenus fieri possit, summovenda , cuncta, quae ad rerum locorumque salubritatem et civium utilitatein pertinere videbuntur , promvidendo. Nam virtutis usus saepe corporis imbecillitate , vel inopia externorum bonorum, in utraque vita impeditur , praesertim in ea , quae in actione consistit, quae quamquam inserior digni tale est, tamen fructuosior tum civitati , tum singulis habetur, quam
127쪽
DE REGNO ET REGIS OFFICIO LIB. I.
quam contemplantium vita, auctore Gregorio , qui in libro sexto Drui': Moralium ex duabus sororibus Liae majori natu lippae quidem, sed secundae vitam activam , Racheli vero pulchrae, sed Sterili con- epist0l. 80. templantium similem esse tradit. Ut igitur pax bello, otium negotio praestat ; nam bellum et negotia gerimus, ut in pace et otio vivamus: sic contemplantium Vita , quam res gerentium potior est et pluris facienda . Ceterum qui bella justa pro patriae salute et libertate, aut etiam pro religione strenue gerunt, periculis multisque miseriis subeundis plus laudis et gratiae a suo principe ferunt, quam qui pace otioque etiam honesto fruuntur. Utrum vero eadem ratione, qui in rebus agendis, et virtutibus morum Versantur, quam qui contemplationi vacant, et intellis gentiae virtutibus serviunt, plus mereantur apud Deum, viderint doctiores; ego rem in medio relinquo. Contemplantes enim in otio et umbra frui magis virtutis praemio videntur , quod majus est et optabilius, quam praemium mereri. Nam quod Gregorius idem magna esse dicit vitae activae merita, sed contemplativae potiora, et merito majorem esse contemplativam , in eam sentemtiam dictum esse videri potest, ut merito , id est, dignitate contemplatio potior esse intelligatur, non autem quod plus praemii mereatur. Quamquam enim caritas principem locum tenet in ratione merendi vitam aeternam, proximus tamen tribuitur voluntatis conatui, qui major in rebus arduis, unde. labores, pericula variaeque difficultates deterrent, quam in otio contemplationis, quae ipsa per se, suaque honestate et pulchritudine animos hominum allicit ad se magna cum jucunditate fruendum . CaritaS au- Caritas Dei. tem in Deum cur minor esse dicatur in eo, qui propter Deum magnos labores et aerumnas, certaque pericula, in aliorum utilibratem perfert subitque , quam in eo , qui in sola Dei veritatisque contemplatione adquiescit 'XXI. Nam quod ajunt, Deum diligere majus esse , quam pro-rimum , Verum est, si fiat separatim: sed si quis proximum di ligit propter Deum , is utrumque diligit, sed multo magis Deum, ex trito illo philosophorum praecepto : propter quod exsistit quo Lque , is magis exsistit: itaque duplici caritate censetur. Cui sententi e Apostolorum quoque vita videtur suffragari, qui Christi mMgi ut Vestigia sequentes, evangelicae praedicationis laboribus et P. pe'
128쪽
periculis usque ad mortem ob eamdem rem oppetitam perseverarunt , et his meritis ad aeternae beatitudinis praemium pervenerunt. . Tim. 4. De quo Paulus Bonum , inquit, certamen certabi, cui Sum consummavi, ridem se Uaυi, in reliquo repoSita mihi eSt corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die : cujus Apostolorum vitae
labores et pericula uno certaminis vocabulo complexus est. Et a-I. CV - 5. , inquit , tantum SperanteS Sumus in Christo , miserabiliores SumuS omnibuS hominibuS. Nam munus praedicandi Evangelium ad vitam activam pertinere Gregorius , hanc Liae similem esse ipse declarat his verbis: Lia, inquit, lippa est,
et fecunda , quia nimirum menS , cum contemplando otia appetit, plus videt , Sed minus Deo flios generat; cum vero ad laborem praedicationis se dirigit, minus videt, sed amplius parit. XXII. Videndum est igitur, num vita contemplativa non tam meritis commendari videatur , quam dignitate . Est enim imitatio quaedam vitae divinae , certe in beatitudinibus evangelicis , auctore Thoma ; quae ut merita memorantur , ad activam Vitam , quae ut praemia , ad contemplativam pertinent, et sunt vel ipsa beat, ludo aeterna , vel aliqua ejus inchoatio . Quo intelligitur vitam contemplativam iis tantum convenire , qui prius vitia per virtutum moralium actiones exstirpaverint. Prius , inquit Gregorius, ab appetitu gloriae temporalis , atque ab omni carnalis concupiscentiae delectatione detergenda menS est, et tunc ad arcem contes; lationis erigenda. Contemplatio igitur potior est et majoris dignitatis , actio magis necessaria , ac proinde saepe et multis magis eXpetenda et capessenda : ut vitiosis et incontinentibus, quos prius oportet per labores et molestias virtutibus moralibus colendis pravos habitus moresque delere ac exuere, vicissimque contrarios induere , quam contemplationi, quae plurimum malis moribus impeditur , et tamquam inquinatur , se dedant. Ceterum fieri vix potest, et rarissimum est, ut quisquam etiam vir optimus , et virtutibus moralibus perculius sic se intra fines contemplativae vitae contineat, ut non saepe ad activae munera necessitate et officioreVocetur. Nam in periculo patriae , exempli gratia , et difficili aliquo suo , vel propinquorum amicorumve tempore Officiosum ,
ph 16koui s. aut etiam necessarium laborem , et Salutarem actionem otiosae contemplati0ni non anteponere, contra officium esset. Non enim ut
129쪽
DE REGNO ET REGIS OppICIO LIB. I. os
res quaeque melior est et praestantior ', sic semper et omnibus magis eligenda, ut exemplo philosophiae Aristoteles docet: Philosophari , inquit, res melior eSt et proeStantior , quam pecuniam quaerere; non tamen magiS eligenda , SiUe expetenda rebus necessariis indigenti praeStantiuS en enim , quod rebus necesSariis suppetemtibus ex pulchris et hone)tiS rebuS quaeritur; fortaSSe tamen necessarium fere semper eSt eligendum. Quae philosophi verba declarant, tunc contemplantium Vitae eXcellentioribus muneribus vacandum esse , cum actuosae necessariis officiis satisfeceris. Sed in utraque vita, qui virtutem sublatis impedimentis colunt , felices sunt : seliciores tamen , qui contemplationi vacant . XXIII. Hoc igitur maxime legumlatori providendum est et considerandum, qua ratione , quibus studiis et exercitationibus homines ad virtutum cultum, non modo moralium , sed etiam i tellectualium , per leges inducantur , et utrique animae parti consulendum . Est enim duplex facultas animae ', altera rationis compos , altera per se quidem rationis eXpers , sed quae valeat rationi temperare ad quam excolendam et moderandam , ut rationi libenter parere assuescat, Virtutes morales pertinent. Quarum omnium eadem animae pars rationis expers, ut libro primo Magnorum moralium habetur , subjectum est, ut philosophi loquuntur , et quasi sedes. Ratio vero , quae intellectus quoque et mens dicitur, quam virtutes intellectuales informant, duplex est, contemplativa , et activa ; quarum illa in veri consideratione , haec in rebus agendis
versatur, et prudentia virtutum moralium magistra et moderatrice maxime censetur . Quamquam enim virtutes morales ejus partis habitus sunt, quae ratione vacat, quaque irasci Solemus et coim cupiscere , tamen earum actiones Sine ratione moderante non obeuntur; ut equus , sit licet domitus et assuefactus, equitis tamen
arte impellendus, ac vicissim cohibendus est, et in gyrum dum
XXIV. Cum autem omnis humana vita in negotium et Ο-fium, bellum et pacem dividatur , et rerum agendarum quae dam necessariae et utiles sint, quaedam honestae bellum pacis, negotium otii, necessaria vero et utilia honestorum causa suscipi
debent. Ad haec igitur omnia spectanti viro civili legisque latori serendae leges sunt, tum per animae partes, tum per ip arum
130쪽
JOANN. GENESII SE PULVEDAE actiones, sed ad meliora et fines magis spectare debet , eodemque .gρα. modo Vitae ac rerum partitiones considerare. Nam negotia bellaque gerendi magna , major tamen pace atque otio fruendi facultas civitati adesse debet: item necessaria commodaque gerendi , major tamen , quae honesta sunt, obeundi, et ad hos fines puerorum educatio , et ceterarum aetatum , quae disciplina indigent, D. lib. 6 institutio per leges dirigenda est. Cujus educationis ac disciplinae
xum ς Vς' - , a pueris bonis honestisque rebus assuescant, et contrarias devitent: consuetudo enim habitum ingenerat : habitus vero facit, ut cum voluptate operemur ', quae autem des
clant , haec sere homines sequuntur probi perinde atque improbi; sed interest, quod alteri rebus honestis, alteri turpibus oblectan-
Leges quales tur. LegeS igitur serendae Sunt, quae bonarum rerum consuetudine , VirtutIS amorem , ac vicissim odium turpItudinΙS ingenerent,
.L ςMybi ςy Lycurgique vitandus error , viri alioquin optimi et prudentissimi, qui Lacedaemonios, quibus leges scripsit, ad negotia bellaque gerenda optimis legibus instituit , sed pacis usque adeo negligenter
rationem duxit, ut hi, cum ceteros Graecos bellicis virtutibus anteirent , tamen potiti rerum , quia pacis artibus bonisque uti nesciebant , imperium amitterent. Sunt autem virtutes propriae belli sortitudo et tolerantia, pacis philosophia et veritatis contemplatio. Communes vero utriusque temporis justitia et temperantia , sed otiosis et in pace degentibus magis necessariae. Nam in bello necessitas ipsa justos esse cogit et temperantes , in otio Vero et pace , secundaque sortuna licentia desides et contumeliosos facit, et voluptatibus multifariam servientes nisi justitiae et temperantiae praesidio his malis occurratur , et philosophiae ac doctrinarum studium occupatos animos habeat, qui honestissima, eademque jucundissima rerum optimarum contemplatione fruentes nullam praeterea voluptatem ex iis, quarum vel ipsarum, vel rerum, unde com parantur , cupiditate homines ad facinus impelluntur , requirunt. XXV. Ceterum haec praecepta in eos maxime conveniunt, qui
se pullos0' rebuS neceSSarl1S Suppetentibus arbitratu Suo vivere possunt, et suam
filiorumque vitam, ut libet, instituere. Pauperes enim rerum necessariarum inopia , quasi bellum, operi addictos in officio continet, ab injuriisque et voluptatibus refrenat, eademque tenuitas filiis , quasi servis uti cogit, nec satis otii et facultatis relinquit ad munera quarumdam