장음표시 사용
111쪽
V M omnis res ab Imperatore deleg ta intentiorem exigat curam, & me seu naturalis solicitudo, seu fides sedula noad diligentiam modo, verum ad amore quoque commissae instigent,sitque mihi nunc ab Nerua Augusto, nescio diligentiore an amantiore Reipub. Imperatore,aquarum iniunctuosticium,tum ad usum, tum ad salubritatem, atque etiam ad securitatem urbis pertinens, administratu per principes semper ciuitatis nostrae viros, primu ac potissimum existimo, sicut in caeteris negociis institueram,nosse quod suscepi. Neque enim ullum omnis actus certius fundamentum crediderim,qua quae facienda quaeque vitanda s ni posse decernere. Nim quid viro tam indecorum & intolerabile, quam delegatu officium ex adiutorum agere praeceptis quod fieri necesse est,quoties imperitia praecessit eius cui decernitur usus quorum etsi necessariae partes sunt, tamen ad ministerium ut manus quaedam & instrumentu agentis esse debentῖ Quapropter ea quae ad uniuersam rem pertinentia contrahere potui,more iam per multa mihi officia seruato,in ordinem & velut in corpus deducta in hune Commentarium contuli,quem pro formula admi-
112쪽
nistrationis respicere possem. In aliis autem libris, quos post experimenta & Vsum composui, antecedentium res acta est, in hoc vero & insequentium, cuius fortasse pertinebit de ad successiorem utilitas. Sed cum inter initia administrationis meae scriptus sit, in primis ad meam institutionem regulamque proficiet. Ac ne quid ad totius rei pertinens noti- rotiam praetermisisse videar, nomina primu aquarii, quae in urbem Romam influunt, ponam, tum per quos quaeque earum,& quibus Cosulibus, S quoto post urbem conditam anno perductae sint deinde quibus ex locis & a quoto miliario duci coepis .sent,quantum subterraneo rivo,quantum substructione , quantum opere arcuato: post, altitudinem cuiusque,moduloruque rationem,& ab illis erogationes, quantum extra urbe, quantum intra,quisque
modus,cuique regioni pro suo modulo unaquaeq; aquaru seruiat,quot castella publica priuataq; sint, iodi ex his quantu publicis operibus,quantu muneribus ita enim cultiores appellat quantum lacubus,
quantu nomine Caesaris,quantu priuatoru usui beneficio principis detur,quod ius tuendaru sit earu, qua cotumaces assiciantur poena,ex lege , sefiat us- consultis,&mandatis principum irrogata. AB urbe condita per annos CCC LI. contenti fuerunt Romani usu aquarum, quas aut exTiberi,aut ex puteis,aut ex fontibus hauriebant.Fontium memoria cu semctitate adhuc extat,&colitur. Salubritate enim aegris corporibus afferre credu-tur,sicut C. Amaranus Apollinaris meminit. Nunc
autem in urbem influunt aquae Appia, Anio vetus, Martia,Tepula Iulia, Virgo, Alsietina, quae eadem
113쪽
Vocatur Augusta, Claudia, Anio nouus Appia, M. Valerio Maximo, P. Decio Murenaco S s. anno xx. post initium Samnitici belli inducta est ab Appio Claudio Crasso Censore,cui postea Caeco fuit cognome,qui & via Appi am a porta
Capena usque ad urbem Capuam munienda curauit. Collega habuit C.Fabiu, cui ob inquisitas eius
aquae venas Venocis cognomen datum est. Sed is quia intra annii & sex menses deceptus a collega ta- quam idem facturo, abdicauit se a censura,nomen aquae ad Appii tantu honorempertinuit, qui multis tergiversationibus extraxisse censura traditur, donec & via & huius aquaeductum consummaret. Concipitur Appia in agro Lucullano via Praenestiana, inter miliariuvi. &vrar. diuerticulo sinistrorsus passuu DCCL xxx. Ductus eius habet longitudinem a capite usq; ad Salinas qui locus est ad porta
Trigemina passuu undecim milium centum nona ginta:subterraneo riuo passuu undecimmiliu centum triginta:substructione & supra terra opere ar '' cuato proxime ad porta Capena passuum LX. Iungitur ei ad Anionem vetere in confinio hortorum Torquatianoru Alsietinae Augustae ramus ab miliario ' in supplementum eius addito cognometo decem gemellorum. Hic via Praenestina ad mili rium sextu diuerticulo sinistrorsus passuu DCCCCL xxx. proxime viam Collatiam accipit sontem,cuius ductus usque ad gemellos efficit riuo subterra. neo passuu vi. milia CCCL xxx. Incipit distribui Vetus Anio vico Publicii ad porta Trigemina, qui lo-
o cus Salinae appellatur. Post annos x L. quam Appia per lucta est,anno ab urbe codita CCCCL xxx I x. ML
114쪽
CuriusDentatus,qui censura cu L.PapyrioCursore gessit, Anionis,qui nunc dicitur vetus, aquam perducendam in Urbem ex manubiis de Pyrrho capti curauit,Spurio Garbitio L. Papyrio c o s s. Ite post biennium deinde actum est in Senatu de consummando eius aquae opere. Itaque post annum nonum Minutius praetor edidit edi cium. Tum ex senatusconsulto Duumviri aquae perducendae cre ii Curius & Fulvius Flaccus locauerant. Curius intra quintum diem quam erat Duumvir creatus decessit, gloria perductae pertinuit ad Fulvium. CGncipitur Anio vetus supra Tibur xx. miliario extra portam Raranam,ubi partim in Tiburtinum distri buitur um. Ductus eius habet longitudinem, ita
exigete libramento,passuum x L i I .milium:ex eo riuus est subterraneus passuum XL I I I. milita ccxcv i I.
Substructio supra terra passuum DccII. Vigesimo- primo anno post annos cxxv I I .id est anno ab urbe condita Do i I i. Servio Sulpitio Galba & L. Aurelio Cotta coss. cum Appiae Anionisque ductus vetustate quassati priuatorum etiam fraudibus interciperentur,datum est a Senatu negocium M. Titio , qui tum praetor inter ciues& peregrinos ius
dicebat, eorum ductuum reficiendorum & vindicandorum. Et quoniam incrementum Vrbis exigere videbatur ampliorem modum aquae, eidem mandatum a Senatu est, ut curaret quatenus alias aquas posset,in urbem perduceret,& ampliores ductus faceret.Reipubl. causa tertio miliario opera sa-brorum duxit, cui ab aut ore Martiae nomen est.
Legimus apud Fenestellam in haec opera Marco decretum sestertium iiii & octingenta, sed quo-
115쪽
niam ad consummandum negocium non sufficiebat, statuit Senatus Praeturam in alterum annum
prorogari. Eodem tempore D ecemuiri dum aliis ex caulis libros Sibyllinos inspiciunt, inuenisse dicuntur non esse aquam Martiam, sed Anienem de hoc enim constantius traditur in Capitolium perducendam , deque ea re in Senatu a Lepidio pro collega veibas aciente,actum Appio Claudio , Caecilio coss. eandemque post annum tertium a L. Lentulo retractatam , C. Laelio, Q Seruilioc o s s. sed utroque tempore vicisse gratiam Marci Titu, atque ita esse in Capitolium aquam perductam. Concipitur Martia , via Valeria ad miliariux x x III. diuerticulo euntibus ab urbe Roma dextrorius milium passuum trium villa Subiacensi, atque sub Nerone principe primum strata ad miliarium trigesimumoctauum sinistrorsus intra spa-cium passuum ducentoru finita substructionibus pene statim stagnino colore praeuiridi. Ductugeius habet longitudinem a capite ad urbem passuuLx milium D CC x& semis , riuo subterraneopas. suum L 1i II milium CCLxvii semis,opere supra terram passuum vis milium CCCCxLIii. Eo longius ab urbe pluribus locis priuatis & publicis & D vallis opere arcuato passuum CCCCLXIII. Propius umbem a septimo miliario substructione passuum CL xxxv III. Reliquo opere arcuato passuum 6. milium CCCCL xx. Cn. Servilius Caepio & L. CaΩs iis, Longinus qui Rauilla appellatus est, Censeres, anno post urbe conditam D Cxxvi i. M. Plautio Hipsapone , Ful. Flacco Consulibus, aquam quae vocatur Tepula ex agro Lucullano , quem quidam
116쪽
Tusculanum credunt, Roma & in Capitolium ad . ducendam curauerunt.Tepula concipitur via Latina ad xi . miliarium diuerticulo euntibus ab Roma
dextrorsus milium passuum duum, inde riuo suo in urbem perducebatur, Iuliae post mixta: Nam Agrippa aedilis post primum consulatu Imperatore Caesare Augusto,M.Lelio Volcatio co s s.anno post urbe conditam DCCxix. ad miliarium ab urbe xi I. via Latina euntibus ab Roma dextrorsus miliu passuum x II .alteriusque proprias vires collegit, &Tepulae riuum intercepit, acquisitaeque ab inuentore nomen Iuliae est datum,ita tamen diuisa erogatione , ut maneret Tepulae appellatio. D uehus Iuliae efficit longitudine passuum xv.militi ccccxxvI. opere supra terra passuum v I I milium:ex eo in proximis urbis locis a vii. miliario iubstructione
passuum D xxv III. reliquo opere arcuato passuum Vi.milium cccc Lxx II. Praeter caput Iuliae trans
fluit aqua quae vocatur Crabra. Flac Agrippa emisit,seii quia usum improbauerat, seu quia Tusculanis possessoribus relinquendam credebat. Ea namque est . quam omnes villae tractus eius per vicem in dies modulosque certos dispensatam' accipiunt, sed non eadem moderatione. Aquarii nostri parte maximam eius semper in supplemetum Iuliae vindicauerunt,nec ut Iuliam augerent , quam hauriebant largiendo compendii sui gratia. Exclusa ergo est Crabra , & tota iussu Imperatoris reddita Tucculanis, qui nunc forsitan non sine admiratione ea sumunt,ignari cuius clusa insolitam abundantiam habeant. Iulia autem,reuocatis derivationibus per
quas subripiebatur,modum suum quamuis notabi-
117쪽
li siccitate seruauit. Eodem anno Agrippa ductus Appiae, Anienis,Martiae,paene delapsos restituit,& singulari cura cum compluribus salientibus aquis instruxit urbem. Idem cum iam tertium consul fuisset, C. Sentio, Sp. Lucretio coss. post annum xiii. quam Iuliam deduxerat, Virginem in agro quoque Lucullano collectam Romam perdu-φ' xit. Dies, quo primum in urbem responderit, V. iduum Iunii inueniturVirgo appellata,quod quaerentibus aquam militibus, puella virguncula quas. dam venas monstrauit,quas secuti qui foderant,in-gcntem aquae modum inuenerunt. Aedicula soniati apposita,hanc virginem pictura ostendit. Concipitur ergo via Collatina ad miliarium octauum palustribus locis,Signino circuniecto continendarum scaturiginum causa. Adiuuatus ex compluribus aliis acquisitionibus, venit per longitudinem passuum xiiii. milium c v. ex eo riuo subterraneoro passuum undecimmiliti DCCcLxv. supra terram per passus M. ccx L : ex eo substructione riuorum locis compluribus passuum DXL: opere arcuato passuum Dcc. acquisitionum ductus rivi subterranei essiciunt passus Μ. c c c c v. Quae ratio mouerit Augustum prouidentissimum principem producendi Abietinam aquam, quae Vocatur Augusta, non satis perspicio , nullius gratiae, imo & parum salubrem,& nusqua in usus populi fluentem, nisi sorte cum opus Naumachiae aggrederetur,ne quid salubrioribus aquis detraheret, hanc proprio opere perduxit:& quod Naumachiae coeperat superes.
se , hortis subiacentibus & priuatorum usibus ad irrigandum concessit
118쪽
Solet tame ex ea in transtyberina regione, quoties pontes reficiuntur,& a citeriore ripa aquae ces . sant,ex necessitate in subsidium publicorum salientium dari. Concipitur ex lacu Alsietino via Claudia miliario xiiij. diuerticulo dextrorsus passuum vi. milium D. Ductus eius e sicit longitudine passuum vigintiduum milium septuagintaduorum: Opere arcuato passuum CCCLVIII. Idem Augustiis in supplementum Martiae, quoties siccitates V rcnt,auxilio aliam aquam eiusdem bonitatis opere Iosubterraneo perduxit usque adMartiae riuum,quae ab inuentore appellatur Augusta. Nascitur ultra fontem Martiae,cuius ductus donec Martiae accedat,efficit passiis DCCC. Post hos C. Caesar, qui Tiberio successit,cum parum & publicis usibus, & priuatis voluptatibus vi I. ductus aquarum sufficere viderentur,altero imperii sui anno M. Aquilio Iuliano. P. Nonio Asprenate COSS. anno urbis co-ditae D C C x C. duos ductus inchoauit, quod opus Claudius magnificentissime consummauit,dedicauitque Sulla & Tutiano Coss. anno post urbem roconditam DCCC. sexto Kal. August. Alteri nomen, quod ex fontibus Caerulo eM Cursio perducebatur, Claudiae datum, haec bonitate proxima Martiae:Altera,quoniam duae Anienis aquae in urbem fluere coeperant,ut facilius appellationibus dignoscerentur, Anio nouus vocari coepit, & quod illas omnes praecesserat prior Anio,cognomen ei vete. ris est adicinam. Claudia concipitur via Subiacensi ad miliarium xxxv . diuerticulo sinistro iis in-3otra passiis CCC. ex fontibus duobus amplissimis &speciosis,Caeruloque,qui a similitudine appellatus est,
119쪽
est,& Curtio. Accipit & eum fontem qui vocatur Albudinus, latae bonitatis,ut Martiae quoque ad tutorio quoties opus est ita sufficiat, ut adiectione sui nihil ex qualitate eius mutet. Augustae fons, quia Martiam sibi sufficere apparebat,in Claudiam derivatus est,manente nihilominus praesidiario in Martiam,vt ita demum Claudiam aquam adiuuaret Augusta,si eam ductus Martiae non caperet. Clauio diae ductus habet lungitudinem passuum xLvI. mitilium. Ex eo riuo subterraneo passuum xxxv I .milluccxx c: opere supra terra passuum x. milium LXxxifex eo opere arcuato in superiori parte pluribus to cis passuum trium milium & Lxxv s. & prope urbe a vII. miliario substructione riuorum per passus
D cIx:opere arcuato passuum VI . milium ccccxcI
Anio nouus Subiacensi via ad miliarium Ex 1 I. in suo riuo excipitur ex flumine,quod cum terras curatas circum se habeat soli pinguis, & indo ripas solutiores , etiam sine pilaviarum iniuria limosum & ' turbulentum fluit ; ideoque a faucibus distus interposita est piscinia limaria, ubi inter amnem Mspecum consisteret & liquaretur aqua. Sic quoque quoties imbres superueniunt, turbida peruenit in
urbem. Iungitur et riuus Herculaneus, oriens eadem via ad miliarium x L I I I . e regione fontium
Claudiae transs lume viamque,natura purissimus, sed mixtus gratiam splendoris sui amittit. Ductus Anienis noui efficit passus Lu III. milia Dcc: ex eo riuo subterraneo passus x LIX. milia ccc. opere, o supra terram passus I x. milia cccc:&ex eo substructionibus aut opere arcuato superiori parte pluribus locis passus x r i .milia Dccc: & propius urbe a
120쪽
xii. miliario substructione riuorum passus D cIx. Opere arcuato passus vi. millia ccccxc i. Hi sunt arcus altissimi subleuati in quibusdam locis clx. ped. Totaquaru tam multis necessariis molibus, pyramidas videlicet ociosas coparem,aut caetera ine tia,sed fama celebrataeGraecorum opera' No alienum mihi visum est longitudines quoque riuorum cuiusque ductus & perspecies operum complecti Nam cum maxima huius officii pars in tutela eorust,scire praepositum oportet quae maiora impendia exigant. Nostrae quidem solicitudini non suia fecit singula oculis subiec isse, sed formas quoque ductuum facere curauimus, ex quibus apparet ubi valles quantaes,ubi flumina traiicerentur,ubi motium lateribus specus appliciti, quantoque maioreas iduamque perterendi ac muniendi hi exigat curam. Hinc illa contingit utilitas,ut rem statim velut in conspectu habere possimus,& deliberare tanqua
astentes. Aquae omnes diuersa in urbe libra proueniunt. Inde fit, ut quaedam altioribus locis serviant,&quaedam ire eniti in eminentiora non pos . sint: nam & colles si snt, propter frequentia incendiorum ruderibus excreuertit. QEinque enim sunt ductuum altitudines, quaru duae in omnem parte urbis attolluntur,sed ex reliquis aliae maiore, aliae leuiore pressura coguntur. Altissimus Anio est nouus,prox irna Claudia, tertium locum tenet Iulia,
quartum Tepula,dehinc Martia, quae capite etiam Claudiae libram aequat. Sed veteres humiliore directura perduxerunt , siue nondum subtili explorata arte librandi,seu quia ex industria infra terram aquas mergebant, ne facile ab hostibus intercipe-