장음표시 사용
121쪽
rentur, cum frequentia adhuc contra Italicos belata gererentur. Iam tamen quibusdam locis , sicubi ductus vetustate dilapsus est, omisso circuitu subterraneo vallis tractus,breuitatis caula,substruchio nibus,arcuationibusque traiiciuntur.Sextum ten celibrae locum Anio vetus, similiter suffecturus & aliatioribus locis urbis, sicubi vallium submissarumque regionum conditio exigit,substructionibus arcua-ibtionibusque veteres exigentur. Sequitur hum s libram Virgo, deinde Appia ; quae cum ex urbano agro perducerentur,non in tantum altitudinis erigi potuerunt. Omnibus humilior Alsietina est, quae transtiberinae regioni, & maxime subiacentibus locis ieruit. Ex his via Latina,sex intravi i. miliariu contentis piscinis excipiuntur, ubi quasi respirante riuorum cursu limum deponunt. Modus quoque earum mensuris ibidem positis initur. Vna autem Iulia, Martia quoque, quae Tepula intercepta, sicut supra demonstrauimus , riuo Iuliae ψ accesi erat,nuc a piscina eiusde Iuliae modu accipit, ac proprio canali & nomine venit, & a piscinis in eosde arcus recipi utar. Sumus iis est Iuliae, inferior Tepulae,deinde Martiae,quae ad libra collis Vinii natis coniugitur. Intra re eules ad Viminale usque porta deueni ut,ubi rursiis emergut. Prius tam e pars Iuliae ad spe veteri' excepta, castellis cc LII. montis usibus diffunditur . Martia aut e parte sui post hortos Pallatianos in riuu, quivocatur Herculaneus, de licit se per Coeliu.Ductus ipsius,motis usibus, nihil, 3 o ut inferior, subministras, initur supra porta Capenam . Anio nouus cum Claudia a piscinis in altiores arcus recipiuntur, ita ut superior sit Anio
122쪽
Finiuntur arcus eorum post hortos Pallatilianos, inde invium urbis fistulis deducuntur: partem tamen sui Claudia prius in arcus, qui vocatur Neroniani,ad them veterem transfert. Ii directi perCoelium montem iuxta templum Diui Claudii terminantur. Modum quem acceperunt, aut circa ipsunt montem Coelium,aut in palatium Aventinumque di in transtyberinam regionem dimittunt. Anio vetus citra quartum miliarium intra no viae qua a Latina in Labicanam itur,arcus traiicit, & ipse piscinam habet. Inde intra secundum miliarium Iopartem dat in specum,qui vocatur Octavianus, &peruenit in regionem viae nouae ad hortos Asinianos , unde per illum tractum distribuitur. Rectus vero ductus secundum spem veterem veniens,intra portam Exquilinam in altos rivos per urbem deducitur. Nec Virso,nec Appia, nec Alsictina conce-Dtelas,id est piscinas,habent. Arcus Virginis initiuhabent sub hortis Lucullianis, finiuntur in campo Martio secundum frontem septoru. Rivus Appiae iosub Coelio monte&Auentino actus emergit, Uddiximus,infra esiuit Publicii Alsi,& inde eductus est in Naumachiammam eius causa videtur faetiis QVoniam autores cuiusque aquae & aetates praeterea ordines & longitudines rivorum, &brdinem librae persecutus sum, non alienum mihi videtur etiam singula subiicere. & ostendere quanta sit copia,quae publicis priuatisque non .lum usibus & auxiliis , verumetiam voluptatibus
susscit, & per quot castella, quibusque regionibus 3 odeducatur, quantum extra Vrbem, quantum intra urbem,& ex eo quantum lacubus,quantum mune-
123쪽
ribus,quatu operibus publicis,quantu nomineCaesaris, quantum priuatis usibus erogetur. Sed rationis existimo, priusquam nomina quinariarum centenariarumque & caeterorum modulorum, per quos mensura constituta est, proferamus, indicare quae sit eorum origo, quae vires,& quid quaeque appellatio significet,praepositaque regula,ad quam ratio eorum & initium computatur,ostendiare quaio ratione discrepantia inuenerim,&quam emendandi viam sim secutus. Aquarum moduli aut ad digitorum,aut ad unciarum mensuram instituti sunt: Digiti in campania & in plerisque Italiae locis, Vncia in pupula: ita haec obseruantur. Est autem digitus,ut conuenit, sextadecima pars pedis: uncia duodecima. Quemadmodum autem inter unciam&digitum diuersitas,ita & ipsius digiti simplex obseruatio non est. nam alius vocatur quadratus,alius rotundus. Quadratus tribus quartiidecimis suis rotundo maior: Rotundus tribus undecimis suis o quadrato minor est:scilicet quia anguli deterutur. Postea modulus nec ab uncia, nec ab alterutro digitorum originem accipiens inductus , ut quidam putant,ab Agrippa, ut alii , a plumbariis, per Vitruvium architectam in usum urbis exclusis prioribus venit appellatus quinario nomine. Qui autem
Agrippam autorem faciunt, dicunt quod quinque antiqui moduli exiles & veluti puncta , quibus olim aqua cum exigua esset diuidebatur , in unam fistulam coacti sunt. Qui Vitruvium& plumbarios, ab eo quod plumbea lamina plana quinque 30 digitorum latitudinem habens, circumacta in rotundum hunc fistulae modulum efficiat. Sed hoc
124쪽
incertum est,quoniam cum circumagitur, sicut interiore parte attrahitur,ita pcr illa quae soras spectat extenditur. Maxime probabile est quinariam dictam a diametro quinque quadrantu: quae ratio in sequentibus quoque modulis usque ad vicenaria durat,diametro per singulos adiectione singulorfiquadratum crescente, ut in senaria quae sex scilicet quadrantes in diametro habet, & septenaria quae septem,& deinceps simili incremento usque ad vicenariam. Omnis autem modulus colligitur aut a diametro,aut perimetro,aut ex recto IV cnsurae, ex
quibus & capacitas apparet. Differentiam unciae,
digiti quadrati,& digiti rotudi,& ipsius quinariae,
ut de facilius dignoscamus, utendum est substati aequinariae, qui modus & certissimus & maxime re- coptus est. Unciae ergo modulus habet diametri digitum unum & trientem digiti, capit plusqua quia nariae octaua hoc est sescuncia quinariae&scrupulis tribus &besse scrupuli. Digitus quadratus in rorotundu redactus, habet diametri digitum unum,&digiti sescuncia sextulam,capit quinariae dextante. Digitus rotundus habet diametri digitum vnia, capit quinariae septuncem,semunciam sextula. Caeterum moduli qui a quinaria oriuntur, duobus generibus incrementum accipiunt , & una cum ipsa multiplicatur, id est, eodem lumine plures quin riae includuntur. In quibus secundum adiectione quinariarum amplitudo luminis crescit Est autem fere nunc in usum, cum plures quinariae impetratae fuerint,ne inviis saepius conuulneretur una fistula, ut cxcipiantur in castellum, ex quo singuli suum modum recipiunt. Alterum genus est, quO-
125쪽
ties non ad quinaria necessitatem fistula incrementum capit,sed ad diametri sui mensuram, secundu quod & nomen accipit,& capacitatem ampliat, vi puta quinariam. Cum adiectus est ei ad diametruquadrans,senarium facit,nec iam in solidum capa citatem ampliat. Capit enim quinariam una, quinio cuncem sicilicum,& deinceps eadem ratione quadrantibus diametro adiectis,ut supra dictu cit, crescunt,septenaria, octonaria, usque ad vicenariam. Subsequitur illa ratio quae constat ex numero di
gitoru quadratorum, qui area, id est Iumine cuiusque moduli continetur,a quibus & nomen fistulae accipiunt:nam quae habet areae, id est luminis, in
rotundum coacti digitos quadratos xxv. vicenum- quinum appellatur. Similiter tricenaria,&deinceps per incrementum digitorum usque ad cetcnumuia cenum.In vicenaria fistula,quae in confinio utrius i. que rationis posita est,utriusque rationi pene congruit. Nam habet secundum eam copulationem, quae interiacentibus modulis seruanda est in dia motro, quadrates xx. cum diametri eiusdem digiti quinque sint. & secundu eorum modulorum ratio in qui sequuntur ad ea, habiat digitorum quadratorum ex gnomoniis xx.Ratio fistularum quinariarum usque ad centenum Vicenum per Omnes modulos ita se habet,ut ostedimus , & in omni genere inita costat sibi.Couenit & cum his modulis qui in
comentariis inuictissimi & piissimi Principis positi&cofirmati sunt. Sive itaque ratio,siue auctoritas sequeta est,utrique commetariorum moduli prac- ualent:sed aquarii cum manifestae rationi pluribus consentiant, in quatuor modulis nominauerunt1 uu
126쪽
duodenaria,& vicenaria,& centenaria, & centen uicenum. Duodenariae quidem , quod nec magnus error nec usus frequens est, diametro adiecerunt digiti semunciam, sicilicum capacitati quinariae & bessem. Reliquis autem tribus modulis plus deprehenditur. Vicenariam exiguiorem faciut diametro digiti scinisse, capacitate quinariis tribus de
semuncia,quo modulo plerumque erogatur. Centenaria autem& centenum vicenum quibus assidue accipiunt non minuuntur, sed augentur, nec usu Iosrequens est, diametro adiecerunt trientis bessem& semunciam,capacitati quinarias x. semissem semunciam sicilicum. Centeno viceno diametro ad- iici uiat digitos tres septuncem semunciam, capacitati quinarias Lxvi. sextantem. Ita dum aut vicen riae, quas subinde erogant,detrahunt,aut centen riae¢enum uicenum adiiciunt , quibus semper accipiunt,intercipiuntur in centenaria quinariae Σxvla. in cetum uicenu quinariae Lxxxv I. unciarquod cu ratione approbetur,re quoq; ipsa manifestum est. Nam pro vicenaria,qua Caesar pro quinariis sexdece assign*t,non plus erogat qua tredecim,& ex centenaria qua ampliauerui, aeq; certu est.l-Ios non erogare nisi ad arctiore numeru,quem Caesar secun tu illos commentarios cu eg quaque centenaria expleuit, quinarias octoginta una se Item e x centenum uicensi quinarias xcvi M. tanqua exhausto modulo desinit distribuere. In summa moduli sunt xxv. omnes consentiunt,& rationi, &comentariis,exceptis iis quatuor,quos aquarii no- JOminauertit omnia autem quae mensura continentur , certa & immobilia congruere sibi debent:
127쪽
ita enim uniuersitatis ratio constabit, & quema modum,verbi gratia,sextarii ratio ad cyathos, modii vero & ad sextarios & ad cyathos respondent, ita & quinariarum multiplicatio in amplioribus modulis seruare sequentiae suae regulam debet:
alioqui cum in erogatorio modulo minus inueni- , tur,in acceptorio plus, apparet non errorem esse, io sed fraudem. Meminerimus omnem aquam quoties ex erogatorio venit, & intra breue spacium in castelliin, cadit, non tantum respondere modulo suo,sed etiam exuperare. Quoties vero ex humiliore,id est,ex minore pressura logius ducatur, segnitiam ductus modum quoque deperdere ideo
secundum hanc rationem,aut onerandam esse erOSationem aut releuandam. Sed & calicis positio habet momentum;si in rectum & ad libram collocatus est,modum seruat;& ad cursum aquae si oppositus deuexulque,amplius rapit ad latus autem praetereuntis aquae conuersus & supinus, nec ad φ' haustum pronus, segniter exiguumque sumit. Est autem calix modulus aeneus, qui riuo vel castello induitur, huic fistulae applicatur, logitudo eius h bere debet digitos non minus xij. lumen, id est capacitatem quanta imperata fuerit. Excogitatus videtur,quoniam rigor aeris dissicilior ad flexum notemere potest laxari vel coarctari. Formula modulorum,qui sunt omnes xxv. subiecti,quamuis in via xv.tantu frequentes sint,directa est ad rationem,de qua locuti sumus,emendatis quatuor, quos aquarii. o nominauerant.Secundum qua fistulae omnes opus
facientes dirigi debent, aut si hae fistulae manebul, ad quinarias quo capitur computari. Qui non sunt
128쪽
in usu moduli, in ipsis est adnotatum , & diametri trientem digitum dico quam quinariae sexcuncia, & scrupulis tribus,&besse scrupuli.Digitus quadratus in longitudine & latitudine aequalis est. Digitus quadratus in rotundum redactus habet diam tri digitum unum, & digiti sexcunciam 1extulam, capit quinariae dextantem. Digitus rotudus habet diametri digitum unum: capit quinariae septunce semunciam sextulam. F stula quinaria diametri digitum unum digitos tres 3zara II. Capit quinaria unam. Fistula senaria diametri digitum unum semis, perimetri digitos quattuor 8 2V 3 iiii. capit quinarias ix. 13 3. Fistula septenaria diametri digitu Vnu I8: - perimetri digitos sex capit quinarias '. l. In usu non est fistula octodiametri digitos duos,perimetri digitos sex capit, quinarias II.
quinque. Fistula denaria demetri digitos septem
3. LI Hi . capit quinarias quattuor.Fistula duoden
ria diametri digitos sex capit quinarias quinque, in usu non est, unde est alia, apud aquarios ha-zobebat diametri digitos iii a 3 3 v. Capacitatis qui narias sex. Fistula quinundenum diametri digitos
quattuor. E. perimetri digitos xI I et L .alia capit quinarias novem. Fistula vicenaria diametri digitos
octo. 3 Ii capit quinarias sexdecim. apud aquarios habebat diametri digitos octo. Capacitatis quinas. Fistula vicenu quinum diametri digitos decem & septe capit, quinarias viginti In usu non est fistula tridenaria diametri v I perimetri digitos decem & nouem capit quinarias viginti quatuor zz 3. quinque fistula triceni; quinum diametri digitos sex. 3III.
129쪽
perimetri disitos capit quinarias viginti, in usu non est fistula quadragenaria diametri digitos septem perimetri digitos
xx II .capit quinarias xxx II. Fistula quadragenu- quinum diametri digitos x M.&vI I i. perimetri digitos xxxi m .capit quinarias xxxv I. octo in usu non est. Fistula .quinquagenaria diametri digitos septem. quinque perimetri digitos xxx I. IIII ,capit quinarias XL. Io IIII .Fistula quinquagenum quinum, diametri digitosum. x.perimetri digitos xxv I. capit quinarias xLI IIII X.in usu non est.Fistula lexagenaria diametri digi-tOS xx Ix. capit quinarias xLIx. VI .Fistula sexagenu quinii quinaria diametri digitos Ix.
2LI I. perimetri xxV III. 3. capit quinarias LI I. octo in usu non est Fistula septuagenaria diametri digitos ix. zra. sex perimetri xx IX. capit quinarias L I I . 3 .sex. Fistula septuagenum quinum diametri digitos xi. v I .perimetri digitos. xxx. capit quinarias xLI. in usu non est. Fistula octogenaria diam ctri digitos decem x II . perimetri digitos xxx n. capit quinarias LXII. Fistula octogenum diametri digitos x. perimetri digitos xxx. in usu non est. Fistula nonagenaria diametri digitos x. x. perimetri digi-t9s xxx I II. capit quinarias LXXI II, IIII. Fistula nonagenum quinum diametri digitos x. io S. perimetri digitos a III.& capit quinarias LxxvI ii. in usu non est. Fistula centenaria diametri digitos xI. I x,perimetri digitos xxx x I. capit quinarias Lxxx i . apud aquarios habebat di
130쪽
metri digitos x Ii. capacitatis quinarias xC II .Fiastula centenum vicenum diametri digitos xia perimetri digitos xxxv i II. capit quinarias xxXLVI I I. apud aquarios habebat diametri digitos XI II. capacitatis quinarias CLx III. Qui modus duarum centenariarum est. Fi Nis PRIMI LIER I.
ERIECvTus ea quae de modulis dici suit necessarium, nunc ponam L quemadmodum quaeque aquarum, principiu commentariis comprehe- , sum usque ad nostram curam habere visa sit,quantuquaeque erogauerit,deinde quae ipsi scrupulosa inquisitione, praeeunte prouidentia optimi diligentissimique principis Neruae, inuenerimus .Fuerunt ergo in commentariis in uniuem se quinariarum x II. milia DCCL v: in erogatione I II I .milia xv m. plus in distributione quam in accepto computabantur quinariae ΜCCLx I I I. Huius rei admiratio, cum praecipuum ossicii opus inexploranda fide aquarum,atque copia credere, non mediocriter me conuertit ad sciutandum queadmodum amplius erogaretur quam in patrimonio. ut ita dicam,esset. Ante omnia itaque capita ductuit