장음표시 사용
331쪽
saeit, sed animo indeliberato promittit, promissionem quoisque ejus validam esse debere, qui rationis usu destituitur retenim animus deliberatus promissoris non supponi potest, nisi ubi contrarium manifesto non apparet 3. 4as . . Quoniam itaque animus deliberatus cadere nequit in eum, qui rationis usu destituitur ἔ eum supponi, aut si mavis, praesumi non posse manifestum est. Quamobrem cum extra omnem dubita. tionis aleam positum si, deesse requisitum promissionis 3.39 I. ; nec actus promittendi locum habere potest.
. 449. Furiosi durante furore, amentes es infames valiae promittere nequeunt. Eteni in nemo est, qui dubitet, furiosos durante furore, amentes & infantes ussi rationis minime pollere. Quoniam itaque usu rationis pollere debet, qui aliquid pr mittere vult s. 448. , consequenter valide. promittere nequit, qui rationis usu destituitur, Vel quando quis eodem caret; suriosi durante furore, mentes & infantes valide promittere nequeunt. Furor Medicis mania dici solet &, cum adeo manifestumst ex actionibus furiosorum, quod rationis usu destituantur, indefinitione depravationem imaginationis & ratiocinationis generis loco ponunt. Vid. Sennertur Pract. lib. I. pari. a. c. I s.f. Io 8.b. TOm. 3. Oper. In amentibus non minus facultas imaginatrix & praecipue ratiocinatrix a causis praeternaturalibus impeditur, ita ut, quemadmodum idem Sennertus ait l. c. c. s. s. 78. b. imaginatio , ratiocinatio & memoria fere aboleatur, adeoque non magis iisdem concedatur rationis usus, quam suis
riosis. quamvis in istis non adsit ea audacia, temeritas & fero. cia , quae in his deprehenditur. Mania etiam insania appellari solet, quamvis opus insaniae nomine omnia deliriorum genera comprehendat, & ab ea distinguitur stultitia, quod actio depravata cum imminuta concurrat, ita ut homo parum& male iudicet. Dantur autem stultitiae varii gradus, prouti Di sitiroo by Cooste
332쪽
De modo sese alteri obligandi. gos
vel sola ratiocinatio, vel sola imaginatio, vel sola memoria laeditur, vel plures simul laeduntur, notante Sennerto loc. cit. L 3. b. Sed de hisce dispiciemus suo loco in Physicis, quando de statu corporis praeternaturali agemus.. g. 4 Io. Furiosius dicitur halere lucida MIenistra, quando ad tem- Luci a inis pus suror omnis ccssat, nec actus facultatis imaginatricis & te alia δε- ratiocinatricis depravantur: ut adeo Lucida intervasta furiosi riosiorum sint ea temporis spatia, in quibus acuis facultatis imaginatri- quaenam cis & ratiocinatricis reliquo tempore depravati rite sese ha- sint.bent. Quamobrem in antervallis lucidis 4omo abas furiosus usurationis pialec
Experientia constat surorem non in omnHus esse continuum, sed subinde per intervalla remitti: id quod ex amonibus furiosorum patet, praesertim ex sano, quod serunt, iudicio &recta ratiocinatione, ut adeo in illis temporum spatiis sint sanae mentis, atque perinde ac alii homines sanae mentis perpendere possint, quid agant, & quid sibi aliisve conducat, quid noceat, consequenter animo deliberato agere Valeant 3. 387. .
Furiosi in lucidis inremasgis malia promittere posui. Etenim di Udos furiosi in lucidis intervallis ussi rationis pollent 63. 4so. , per-riosival dinde ac alii homines sanae mentis not. q. cit. . Enimvero ramule qui usu rationis pollet, valide promittere potest g. 448. . 'MULQuamobrem surios ; in lucidis intervallis valide promittere. Possunt. Cessat in lucidis intervallis suror, adeoque ratio illa non subsistit, ob quam durante furore valide promittere nequeunt 449.). Quamobrem nec quicquam amplius obstat, quo minus valide Promittere queant. -
333쪽
H Gliri quando forte lucida habuerit interva a. Amore enim infano Iaaer iliat. borantes priVantur usu rationis not. g. 37s. pari. I. Phil. '- anis. . Vnde eodem, quo supra 449. , patet, quod V Ede promittere nequcant. allis erat unam. Quod li tamen lucida habuerit intervalla, qui amore insano laborat, eodem, quo in propositione praecedente 4 s r. , modo ostenditur, quod i valide promittere queat.
'usae erat aberum.. Relegenda hic sunt, quae alias de amore insano annotavimus nox. 3.37s. Part. I. Phil. Pra I. uniν. .
Idem porro expendisuris quem ebrietas usu rationis privavit, ejus promissio valida nos. Patet ut supra I. 449. .
Ebrietatem, quae & temulentia dicitur, auferre posse usum rationis, aut, si non prorsus auserat, eandem tamen impedire, experientia fatis superque loquitur, ut adeo ebrietas hujus gradus insania voluntaria appellari soleat. Vnde temulentia si eo usque processerit, homines agunt, quae Parum decent, &quorum postea poenitet, ubi crapula discussa vel sua sponte meminerint eorum, quae locutr sunt ae fecere, vel dicta & facta ab aliis iisdem in memoriam revocamur, manifesto satis iudicio, quod animus deliberatus absit in temulentia, usu ia- euitatum superiorum impedito.
I. 4 Fq. Premi is facta ab ebrio, mi usus rationis adiae integer eras; valida est. Quoniam enim usius rationis adhuc integer est per 'poth. ebrietas minime obstat, quo minus ebrius promittere
valeat . 448. . Ab ebrio itaque facta promissio hoc in casu valida est.
Potus largior haustiis non omnium mentem statim obfuscat, ut judicandi & ratiocinandi facultas depravetur: quin potius non dolant, quibus usus facultatum harum Iargiore invitatio. redis Disit so by GOOste
334쪽
De modo sese alteri obligo l. 3or
ne redditur expeditior. Quamobrem in genere dici nequit quod promisso ebrii iuvalida sit. I. 4 s. Promissionem renovare dicimur, quando quod promisimus 'ami goris denuo alio tempore promittim , Vel dcclaramus, nos pro vel obliga- missa , servare velle. Eodem Pnsu ougatta ren ari dici- tionis remistur, quando nos denuo ad id obligamus, ad quod jam antea varia. nos obligaveramus, Vel quando dcimo declaramus, velle noscite obligatos. Facile apparet, si quis pro Fronem renoUat, quo faciat ahimo deliberato, toto minus esed uandum U. I 8 70. g. 436. Si quis sibrius promissionem in ebrierate factam renomat, ea va- Promi lolida es. Etenim qui sobrius promissionem in ebrietate fa- ebrii a sobrioctam renovat, is, quando ebrietas non amplius usum rationis renovata impedire valet, denuo promittit, quod per ebrietatem pro-num sit --
miserat s. 4 s s . . Quamobrem cum sobrio nil amplius ob- ωα stet, quo minus valide promittere possit s. 4480, si vel maxime promissio per ebrietatem facta non fuerit valida 4s 30; nulla tamen adest ratio, cur promissio a sobrio facta valida esse non debeat. Si quis igitur promissionem in ebrietate factam renovat, ea valida est
Ρromisso a sobrio facta valida est per se, quod nemo non agnoscit, etiamsi per ebrietatem facta non fuerit. Quamobrem in renovatione, quae fit a sobrio, haec spectari potest tanquam nulla, quae per inrietatem facta fuerat, neque adeo demum inquirendum, num in ebrietate promissori adhuc fuerit usus rationis integer. Quamobrem si quis sponte promissionem per ebrietatem tactam renovat, id non iacit alio fine, quam ne promissarius de certitudine promissionis dubitet. Et ubi quis alteri promissionem per ebrietatem factam in memoriam revocat, ut eandem renovet; id non alio fine facit, quam ut promissio extra omnem dubitationis aleam ponatur cf. 4 6 3. 4 3 4.).
335쪽
Delirantis promissonum sit vilio.
. 4 T. Debrantis promisso valida non est. Etenim in omni delirio iunctiones imaginationis & ratiocinationis non rite procedunt, quemadmodum nemini ignotum est, qui delirantes vidit. Eodem igitur modo ostenditur, delirantium prominsionem invalidam esse, quo idcm de iuriosis supra ostendiamus 3. 449.)Deliriorum multa sunt genera ς Omnia tamen in depravatione facultatis imaginatricis & ratiocinatricis conveniunt, &ex dictis ac factis aegrotorum cognoscuntur, quae istam depravationem aperte loquuntur. Quamobrem in genere deliran. tibus recte de egatur rectus rationis usus, consequenter & promittendi iacultas f. 4 8. 4 s 8 Quamdiu puerorum judicium adeo imbecilli est, ut, quae promisori expendenda sunt, antequam promittat, perpendere non possint; naturaliter eorum promisso valida non es. Etenim quamdiu puerorum judicium adeo imbccille est, ut qiuae promicsiori expendenda sunt, antequam promittar s . 3 94. , perpendere minime possint; nec animo deliberato fieri potest promissio l. 3 8 7. . Quamobrvm cum promissio fieri debeat animo deliberato I. 39i.), pueris in hypothesi propositionis praesentis deest requisitum ad promissonem necelsarium. Naturaliter igitur eorum promissio non magis valida esse potest quam infantum, cum perinde ac hi in praesenti negotio rationis usu destituantur, consequenter valida non est I 4 4 9. .
Non omnes pueri eodem tempore ad maturitatem judicii perveniunr, ut ea eXpendere Valeant , quae ipsis expendenda sunt, antequam promittant s3 394.), ut adeo in definienda maturitate judicii non ad annos artatis, sed ad actiones respieiendum st. Er, si vel maxime negorium, quod geritur, satis intelligant, ab appetitia tamen sensitivo facile in transversum
336쪽
aguntur, ne rationem audiant, quod illius impetus nondum res nare didicerunt, pro diverstate inclinationum naturalium diversos. Ex vero adeo assirmat 'genuorsus de J. N. R G. lib. 3. c. 6. f. s. p. m. 37s. teneram aetatem plerumque inconsulto impetu ferri ac in promissa esse facilem, spei plenam. liberalitatis famam captantem, in amicitias ambitiose colendas pronam & dissidere raesciam. Impetus isti appetitus sensti vi non minus lassiaminant animum deliberatum, sine quo promissio fieri non debet 3 391. , quam defectus judicii immaturi. Nulla igitur ratio est, cur non aeque illorum, quam hujus ita promittendo habenda sit ratio, ubi de promissione naturaliter valida pronunciandum. Quamobrem sequentum addimus propostionem.
- 4S0. Si qtiis naturali quo am affectuum impetu abreptus promisi andoris, ejus omissio valida naIuraliter non est. Affectus enim a ce- a peritus teris, quae simul percipiuntur, attentionem avocant, vel im-sensi maspediunt, quo minus ad alia animum attendere postis . s 3 i. ιnvalidum pari. a. Phil. Way - . , si actio & ad quam attentio' aD reddat pr/ferenda, fuerit contraria ei, ad quam tendit affectus, vel at missum. eadem diversia, hi impediunt attentionem ad candem afferendam g. 332. pari. P. Hil. pract. umb., Immo si nihil obstet, quo minus agamus, vel non agamus, affectuum impetu ad agendum, Vel non agendum abripimur g. 3 36. 8art. a. Phil. 8rm. unis . Ficri adco minime potcst, ut naturali quodam affectuum impetu abreptus promittens ea expendat, quae promissori expendenda sunt, antequam promittat I. 394. , consequenter ut animo deliberato promittata. 3870. Quamobrem cum ad promissionem requiratur animus deliberatus . 39i0, nec is supponi aut praemu mi pollit a promissario, ubi manifesto contrarium apparet . 4etue. ; si quis naturali quodam affectuum impetu abreptus promittit, ejus promissio naturaliter Valida esse nequit.
337쪽
clesia prora cli sit va- l. a.
Erunt sorsan haud pauci, quibus praesens propositio para-ἐoxa videbitur, propterea quod attentioni eorum seresese subduxerit, qui de Iure naturae commentati sunt. Enimvero cum nemo in dubium vocet promi'sonem per ebrietatem factam esse invalidam, si quidem ea obstat, quo minus ratione uti possis f. 433.), ne dicam de surore f. 4 9. , & delirio promisso vim suam detrahente ob rationis usum impeditum & depravatum f. 437. ; eccur non eadem esse debet vis in pronusium assectibus rationis usum non minus impedientibus & depravantibus ' Immo non omnino verum est in validitate promisit . definienda nullam prorsus impetus ex assectu orti rationem ha- huisse autores: contrarium enim elucescit ex iis, quae modo Pulfendor- adduximus not. f. 458. , & suo tempore constabit legislatores in serendis legibus huc non minus respexisse. Utemur etiam hoc principio, ubi in theoria legum civilium naturali demonstraturi sumus, quomodo ex jure nMurali elliciatur civile, ut quam minimum ab aequitate naturali recedant. 46 C.
Promissio G melancholia profecta valida non es. Erenim in melancholia depravatur ratiocinatio quoad istud objectum, 'circa quod facultas imaginandi & ratiocinatio aberrat. Vid.
Senncrius Praei. lib. I. pari. a. c. 8. f. 9 O. TOm. 3. Oper. Quamobrein codem, quo ante β. 3 49. , imodo porro ostenditur, promissionem ex melancholia pro am validam esse non possc.
E. gr. IIuartus de scrutinio ingeniorum c. s. narrat, famulum quendum Hispanum se totius mundi monarcham imaginatum fuissὸ & hinc maxima delectatione ac voluptate fuiste aflectum. Ponamus hac melancholia laborare hominem admodum divitem ob falsam hanc per .ationem promissionea facere liberales, quibus servandis sussiciant opus. Ecquis asseveraverit, promissis eum stare debere & promissario competere jus eum ad promissum explendum compellendi,quod de Rep. admi-
338쪽
De modo sese alteri obligandi. 3 II
administranda prudenter disserens usu rationis alias pollentem sese probaverit φ Neque enim promissio eius prosecta est ex recto, qui in aliis superest, rationis usu, sed ex depravata per
melancholiam facultate imaginatrice quoad hoc obiectum ac ipendente hinc ratiocinatione falsa, quam evitare minime potuit. Poteramus addere exempla alia, nisi hoc unum abunde lassiceret.
. 46 I. Promissis melanctificorum ex melawctilia non prosecta valida es. Limpares Dii enim melancholicorum circa unam rem falsam aberret expenditur. ratiocinatio, de reliquis tamen prudenter ac sapienter ratiocinantur. Vid. Sennenus loci c. Quamobrem quoad reliqua comparandi veniunt cum furiosis, quorum lucida sunt intcr
valla . 4so. . Quoniam itaque furiosi in intervallis luci
dis valide promittere posIunt . 4 s r. i cccur non etiam pro missio melancholicorum ex melancholia minime prolcctorum valida esse debet ΘMercator ille apud Lorsum lib. Io. Observ. I s. cujus ali as secimus mentionem t. f. s 4. 't. I. Phil. prcct. Muim , optime ratiocinabatur, nisi quod ad extremam inopiam se esse redactum falso sibi persuaderet. Ecquis crediderit, ob hanc unam salsam persuasionem ac pendentia inde ratiocinia deprae vata quoad ea, de quibus optime ratiocinabatur, eum sese promittendo valide obligare min me potuisse ' Contrarium clarius elucescet suo loco, ubi ostenderimus, undenam sit ut, qui de ceteris optime ratiocinatur ejus quoad rem unam salsam depravari possit ratiocinatio.
g. 4 6 a. Promisis conditionata dicitur, quae fit sub certa conditione Promisionis sive expressa, sive tacita ex circumstantiis facile colligenda Dionatae hoc est, quando proiiussor supponit, hoc vel illud esse, iussi e pura difaut lare. Para vero est, quae nullam conditionem stippuvi L fer Da.
339쪽
Oalida, quando invalida. E. gr. Conditionata est promissio, si suppono, aenatum me. um mortuum esse & opimam mihi haereditatem obtigisse, Achoe supposto tibi me centum aureos daturum promitto. Similiter conditionata promissio est, ubi dico dabo tibi centum aureos, s munus. quod ambio, nactus fuero. Αst fi simpliciter dico: dabo tibi Lentum aureos; Promissio Pura st.
. 463. . Promisis cond=tionata valida non est nisi infe certa canditione. b,di tibnata hoc est, n s verum sit, Τη taΠquam Ucrum a Arom gore sumanitur, aut
sit isto sit vel stat, quo esse vel scri pose putat. qui enim condi tionate
promittit, tibi se obligire non vult, nili quando hoc verum cst, quod tanquana Vcium stlpponit, aut quando hoc futurum
est, quod fieri posse putati Quamobrem si hoc verum non fit, quod tanquani Verum simponit, aut illud non fit, quod fieri posse putabat, nec tibi obtigatus csse potest, cum obligatio
non nascatur nisi mutuo conicasti s. 3s7. , neque adcopraeter voluntatem tuam alicri obligari pollis. I atet itaque promissionem conditionatam validam non clis, nisi conditione CX l ltcntC. Equidem non ignoro, nonnullos, quos inter etiam est Pus Dura fur de J. N. & G. .lib. 7. c.' s. existimare, quod ad-jeetiones, quaeveseruntur ad tempus praesens Vel praeteritum, proprie non sint conditiones, licet quoad formam verborum grammaticam tales videantur: quoniam tamen dissileri nequeunt, recte promissioni posse adiici conditionem, quae referatur ad tempus praesens, aut pr meritum, squidum de illius existentia utrique aut alterutri, quibus invicem n otii est, non constiterit, neque sano sensu aIiter intelligi potest canditio ad prae- sens vel praeteritum tempus relata, nulla ratio nos urget, quominus pro conditione habeamus adjectiones tam ad praesens &praeteritum . quam ad futurum tempus relatas sensu non grammatico , sed logico. Praesens itaque propos rio nulla premitur α dissicultate.
340쪽
. 46 4. Quoniam promisso conditionata valida non est, nisi in 'umissis
se certa conditione g. 463. ,s verum non fuerit, P tanquam conditurata verum a promisere summitur, seu conctio is tempus praesem1 aut quantas nul- praeteritum relata in se non certa, promissis in se nusia est. D.
Nimirum in se semper certum est, num res praesentes non sint, vel praeteritae non fuerint: de quo nemo dubitat. Cumque futura omnia, etiam ipsae hominum cogitationes, deteris minatam habeant veritatem ab aeterno f. 63Z. para. l. Tris. nat. ; in se non minus certum est, num res futurae non sint extiturae. Respectu autem nostri incertum esse potest, num res praesentes sint, an non sint, num Praeteritae fuerint, vel non fuerint, & tantum non semper incertum est, utrum futura:
snt extiturae, nec ne. Quamobrem ubi validitatem promissi suspendis a conditione sive ad tempus praesens, sue praeteriatum, sive futurum relata ; quando in se spectatur promissio. ea statim invalida est, seu nulla, s verum non fuerit, quod tanquam dubium sumitur, etsi non statim tibi constare possit. utrum invalida fit, nec ne, ubi conditio resertur ad tempus suturum, quemadmodum fieri potest, ubi ea resertur ad praesens vel praeteritum, propterea quod in praesentium & praeteritorum notitiam venire, futura autem praevidere non possumus. Dissentit equidem Imperator F. 6 I. de V. O. validam promissionem statim tum demum esse pronunciam, quando conditio ad tempus praesens, Vel praeteritum refertur, minime autem, quando resertur ad futurum; non tamen nos a
sententia nostra dimovet hic dissensus. Supponit enim Imperator, res praesentes & praeteritas esse insecertas, sue natura, uemadmodum ipse loqui amat, etsi respectu nostri incertaent; futuras autem & natura. & respectu nostri incertas esse rid quod fallit. Non minus verum, seu natura vel in se cerintum est, hoc futurum non esse, quam verum, seu natura vel in se certum est, hoe nunc non esse, vel non fuisse. Quamobrem cum in utroque casu tantummodo incertitudo adsit ex