장음표시 사용
471쪽
quenter supponat, te jam non velle facere, quod facere poteras. Unde tanto clarius elucescit pro mora nulla habendum. esse, quando quid disserendum in tempus aliud, quia nunc fieri minime potest. Ita si morbo impediris, quo minus nunc facias, quod faciendum erat, etsi alio adhuc tempore fieri pos. . sit, proprie a te in aliud tempus disserri dici nequiti adeoque tanto minus tu in causa esse potes, cur disserendum sit: quod utique requiritur, si tu in mora esse debes I. 638. .
. 643. Mura quan- αuando mora agenti tmputari potes, culpa es. Etenim cum G sit eo*a. actiones homini non imputentur nisi liberae I. 328. part. I. Phil. Harit. unmo, & quatenus liberae simi s. s 3 a. pari. I. Phil. ra I. unmd; si mora agenti imputari potest, necesse est ut
libere in aliud tempus distulerit, quod nunc fieri debebat 638. , adeoque vel nullum adfuerit impedimentum, quod ne ipsi objiceretur emcere minime potuisset, vel quod, quando objiciebatur, tollere non potuisset, siquidem facultatibus suis uti voluisset. Patet itaque eum negligentem sese pra huisse vel in faciendo, quod fieri debebat, vel in impedimento evitando, vel eodem tollendo . 639. huj. Us. 73 o. para. f. PLE' I. - . . Quoniam itaque negligentia culpa est I. 7s 8. N. L. Phil. radi. unis. , quae CX eadem pro nciscitur mora etiam culpa est. Atque adeo patet, moram esse culpam, quando agenti imputari potest. .
Equidem non ignoro, quod vulgo simpliciter assirmetur υmoram esse culpae speciem; non tamen qui affrmant, animum attendunt nisi ad moram, quae agenti imputari potest, non cogitantes de eo casu, quo ob impedimentum inevitabile ac insuperabile ea agenti imputari nequit s3. 64o. . Ita nemo moram pro specie cuIpae habebit, quae morbo unice tribuenda, seu quando morbus in aliud tempus te dissere cogit, quod nunc erat faciendum. a
472쪽
De modo sese alteri obligandi. 443
. 644. Quoniam mora agenti imputatur, si nullum adsit impe- Idem poreo dimentum inevitabile ac insuperabile I. 64o.), culpa Vero expenaimn est, quando ea imputari potest o. 643. ; mora etiam culpa es, si nusium adsit impedimentum inevitabile ac insuperabile. f. 645. Si mora agenti imputari nequit, culpa non es. Ponamus tauando enim moram, quae agenti imputari nequit, esse culpam. Quo- mora culpaniam culpa tam in genere, quam in specie sic dicta agenti im- non sit.
agenti imputatur, quae per i thesim eidem imputari nequit: quod cum sit absurdum, mora, quae agenti imputari nequit, culpa non est. s. 646. Quoniam mora agenti imputari nequit, si adsit impedi- Idem rea mentum inevitabile ac insuperabile I. 64o. , quando autem expenditur. imputari nequit, nec culpa esse potest I. 64s. , mora cu a non es, si adsit impia rerum inevitabile ae insuperabile. s. 647. 'ui in mora est, ei mara imputari potes; qui non es, ei im' Cuinam mo- parari nequit. Qui enim in mora est, is non facit, eo temporara impat
re, quo quid facere debet, etiamsi poterat f. 638. , adeoque quod fieri debet differt ultra tempus, quo fieri debebat. Quoniam itaque haec dilatio actio libera est g. I et . para. I.
Phil. prarit. - . , actiones autem liberae agenti imputantur G. Ia 8. pari. I. Phil.ract. urim2; mora ei imputatur, qui in
Quodsi vero quis in mora non fuerit, is eo tempore,
quo quid fieri debebat, idem facere non potuit, etiamsi ma-ὸ Kkk a xime
473쪽
xime vellet . 638. . Dilatio igitur ejus, quod fieri debebat, non dependet a libera ejus voluntate, consequenter actio libera non est I. ia. pari. t. Hi praes. - . . Quoniam ituque actiones imputari nequeunt, nisi quatenus liberae sunt j. s 3 p. 8art. I. Phil. 'am univ. , nec illa, consequenter nec
mora I. 638.), imputari potest ei, qui in mora non est.
. 648. Qis hi Quoniam mora culpa est, quando agenti imputari po- morastica tost fg. 64 3. , culpa Vero non in , quando imputari nequitha. s. 64s. , imputari autem potest ei, qui in mora est, ast nonci, qui in mora non est g. 647.); si quu in mora esti morat culpa es; si in mora non es, nec mora culpa es. Ut adeo constet, utrum mora culpa sit, nec ne, inquirendum est, num quis si in mora, ut ea ipsi imputari queat, acinon sit, ut imputari nequeat. Quamobrem non inconsultum. videtur sequentia addere.
f. 649. De mora se De mora se purgare dicitur, qui demonstrat, se in mora purgare quid non esse.
M. . . Ubi enim probavit satis se in mora non esse, nee mora proeulpa habetur f. 6 8. , nec eidem imputatur F. 647. , adeo. que ab ea labe immunis est . qua insectus vidubatur.
s. 6IO. Gomodo De mora se purgaturus ostendere debet, se ob impedimenstim de mora inevitalite ac insuperabilescere non Dotuisse, quod certo tempore quissetur- faciendum erat. De mora enim se purgaturus deinonstrareget. tenetur, se in mora non esse s. 649. . Quoniam itaque in mora non est, qui ob impedimentum inevitabile ac insiuperabile facere nequit, quod certo tempore facere debebat
474쪽
De modo sese alteri obligandi.
64ad; de mora se purgaturus ostendere debet, se ob impedimentum inevitabile ac insuperabile facere non potuisse,
quod certo tempore faciendum erat. Quomodo aurem ostendatur, impedimentum fuisse inevitabile ac insuperabile, per definitiones supratraditas Epatet
s. 6s l. . Moram non excusat nisi impedimentum inevitabile ac isse e e,se iurabile. Mora enim ideo excusiatur, ne nobis imputetur, eQR mora unica.
stquenter ne i pro culpa habeatur s. 64s.). Enimvero si nullum adsit impedimentum inevitabile ac insuperabile, minra culpa est f. 644. , si vero tale adsit, non est g. 646. r. 'Quamobrem patet, moram non excusiare nisi impedimentum inevitabile ac insuperabile.
Atque adeo intelligitur, susscienter sese de mora purgasse oum s 3. 649.6 48. , qui ostendit adfiiisse impedimentum inevitabile ac insuperabile , immo nulla ratione alia de mora quenquam se purgare posse.
f. 6s I. Nemo in mora e se debet, seu in mora esse non licet. Quodsi heia, enim quis ad praestandum nunc obligatus est, iacccsse cii Mesidis rebra. nunc praestet, quod p standum cs. II 8 .part. I. Phil. praes. sinis. J, neque adeo ipsi jus est praestationcm differendi maliud tempus pro arbitrio suo s. Is 6. pari. I. Ini pract.unis. . Quamobrem cum in mora sit, qui, quod certo tempore praestare poterat, ac debebat, eodem non praestat, sed praestationem in aliud tempus differt I. 638. 3; nemo in mora esse debet, seu in mora esse non licet s3. 37o. 8art. I. mi. 'acLumus Obligationi adeo suae , qua ad dandum vel faciendum, Ideoque praestandum f. 8o. alteri tenemur 3. 338. , statim
475쪽
An moram diat ori in dulgere te
. 6s 3. Cui quid'astandum, is moram indulgere non tenetur, nisi reus debendi de eadem se purgare possit. Nomo enim, qui alteri ad quid praestandum obligatur, in mora esse debet g. 6sa. , adeo ue cum ex obligatione rei debendi tibi nascatur jus praestationem eo tempore exigendi, quo ad praestandum hic tibi obligatur I. a 3. pari. δ. Fur. nato, haud quaquam pati debes, ut reus debendi praestationem differat in aliud tem- p s. 97 s. pari. I. Iur. nata. Moram igitur nemo ei indulgere tenetur, qui ad praestationem quandam sibi obligatur.
Enimvero quoniam in mora non est, qui de mora se purgare potest I. 649.), adeoque nullam quoque moram eidem imputare licet I. 647 si quis de mora se purget, serendum omnino est ac permittendum, ut, quod nunc heri debebat, in aliud tempus diiDIatur, consequenter mora eidem indulgenda 638. . diuod erat alterum.
Iniustae adeo sunt querelae rei debendi de nimio rigore ejus, qui moram indulgere non vult, ubi de ea se purgare nequeunt: neque enim iis locus est, nisi quando iusta excusatio non admittitur, seu quando non attenditur impedimentum . inevitabile ac insuperabile 6. 6s I. , quale quod adfuerit non
semper probatu facile 3. 639. . . 6sq. Quoniam is, cui quid praestandum, moram indulgere non disi renum tenetur, nisi reus debendi sede ea purgare possit 3. 6330; liceat. si quis indulget, etiamsi reus isbendi de ea sese purgare minime possit, jus suum deritam statim exigendi remittis 9s . . Quamobrem cum quilibet jus suum remittere possit, quando hac remissione nihil fit contra jus tertii ar7d; moram quoque reo debori indulgere iura, etiamsi demorasse purgare minime possit . Non
476쪽
De modo sese alteri obligandi.
. Non tamen hine sequitur, quod prudenter semper saciatae recte, qui reo debendi moram indulget, cum justam non habeat excusationem. Hoc enim a circumstantiis particularibus pendet, quarum nulla habetur ratio, ubi de jure quaestio est. Potest nimirum quis jure suo abuti: quod num faciat, ipsius conscientiae relinquendum s3. Is a. pari. ἔ. Furi nard, nec imprudenter aut minus recte factum ideo irritum.
g. 6 IS. Si quis damnum patitur, vel lacrum ejus cesses, propterea quod , qaid e ra in mora es; ad id, quod interest, teneris. Quoniam enim n RVM r quimo in mora esse debet g. 6set.); si in mora es, obligationi in mora es. tuae non satisfacis L. f. Iao. pari. 1. Phil. 'act. univ. . Enim - vero si quis damnum incurrit, vel lucrum ejus cessat, propterea quod obligationi tuae non satisfacis, ad id, quod interest, teneris β. 6 a 9J Ergo ad id, quod interest teneris, si quis damnum patitur, vel lucrum ejus cessat, propterea quod tu
in mora ri. Late admodum patet obligatio naturalis praestandi interense morae, quae cur & quomodo arctioribus limitibus in civitate circumscribi possit, suo patebit loco. Ex principio autem ge nerali , quod hic demonstratur, multa deducuntur particularia suo itidem loco inculcanda.
g. 636. mo alteri promittere potes se ipsi daturum rem adieram. Rei ad MQui enim alteri promittit, se ipsi rem alienam daturum 3μomusibis promittit, quod dare non Potest s. 6IT.' r. a. y r. nat. , num sit -- consequenter impossibile cst ut det. Quamobrem cum tiri. promissio ejus, quod impossibile, invalida st g. 6330; pr missio quoque rei alienae inValida est, consequenter nemo promittere potest se alteri daturum Tem alienam. Ostenditur etiam hoc modo. Quoniam promissa sunt .c moli Iur. Nat. Para Iud Lil servam
477쪽
strvanda β. 4 3 3 d , adeoque quod te daturum promittis, re debes g. 43o.); quod alteri dare non potes, id nec promittese potes. Sed rem alienam alteri dare non potes s.
677. par t. a. Pur. nat. . Ergo nec eandem promittere potes. E. gK. Titius mihi commodavit librum quendam tuum. Ego tibi: promitto, me eum. tibi daturum.. Promissio statim invalida est Nec ego tibi obligor ad eundem dandum, nee, . . tu jus ullum habes eum a me exigendi. Quods exeipias dari posse pretium aut aliud ejusdem libri exemplar a promissore emtum tibi dari posse: facilis est responso, hoc in promisi, non contineri, neque enim sub hac conditione facta promissio, i. quod aliud exemplar, vel pretium libri dare velit, squidem. hunc, quem promittit, librum dare non possit. . . 6s T.
dea a se, M p premittit, P. sum non est, suum tamen fleri potes; MMisis hiat e U , Τμιε μμm fieri praes; is obligatur ad dandam operam ramisti. ηι -- ου ρ missio valida est. Etenim si quis promittit,avi'. quod seum non qui 2 suum fieri potest; cum dare, adeo que servare promissum g. 43 Q. , non possit, nisi' operam de ut suum fiat, servate autem promissum tenetur. I. 43i. , omnino promissario sese obliga ad dandam operam, ut, quod suum nondum est, suum fiatis Et quoniam dare potest, quod se daturum promisit, quam primum id suum factum est; promisso quin sit valida dubitari nequit
E. gr. Titius, qui mihi commodavit librum quendam suum, eundem mihi vendere Vult. Qui ergo meus non est, meus seri potest. Quodsi ergo tibi promitto hunc librum,
quia Titius eum mihi Vendere Vult; .ego eum. emere tibique idare teneor. EX propositione autem praesenti patet, certo
eonstare debere de voluntate promissoris, num scilicet ideo tia hi librum dare voluerit, quia Titius. eum sibi vendere vult Tunc enim promisisse ceniundus est, se librum hunc a Titio
478쪽
m modosese alteri obsigandi. 4sr
emturum tibique daturum. Quodsi vero de hae voluntate non constiterit, nec valida esse. potest promisso ea soIum de
causa, quod Titius eum vendere vult, consequenter tuus fieri' potest, neque enim ultra voluntatem 'meam me tibi obhgare . 'vales tua accςptatione cf. 382. , consequenter voluntate tua in. γ .
g. 6 8. Si quis promittit, Pod suum non es, suum tamen feri posse Euid mi putat, pura suum sieri Posse potarἰ is is tantundem ilia obligatur, at promissio quaentum 1 endendum evat, ursorem fieret, siquidem suum fleri ne- rei, quam ii. Quodsi enim promittis, quod tuum non est, tuum ta-minam δε men. fieri posse putas, propterea quod tuum fieri posse putas ; n posse pa-
te obligas ad dandum operam, ut tuum fiat, consequenter eamus.
ad implendendum id, Quod impendi necesse est, si quidem fieri prest g. 6s . . Quamobrem si adhuc dubitari potest, num
tuum fieri possit; tacite te obligas ad tantundem alteri dandum, quantum impendendum esset, ut tuum fieret. Quamobrem si tuum fieri non possit, ad tantundem alteri obligaris, quantum impendendum erat, ut tuum fieret. Quodsi propostionem praesentem ag exemplum isodo
datum cnot g. 637. applicare libeat; veritas ejus evadet manifestior. Etenim si Titius mihi vendere voluit librum suum unius aurei pretio, & ego tibi promitto eunoem, quia mihi eundem vendere vult; ego me obligor ad impendendum unum aureum . ut tibi librum dare possim f. 6s . , adeoque perinde est ac st tibi me obligarer ad unum aureum dandum. Quodsi ergo interea Titius voluntatem suam vendendi librum muritavit, ut eum hoc pretio emere nequeam; quin ad aureum uinnum tibi dandum obliger, non est quod dubitemus. Mihi enim perinde est, sue tibi dem unum aureum, sue tanto pretio emam librum tibique dem. Quamobrem dici nequit, plus . a re exigi, seu te ultra id me ubi obligare velle, quam ego
479쪽
. 6 3 9 Afri, uti in Quoniam in hypothesi propositionis praecedentis ad tan
do Ab iis tundem alteri Obligaris, quantum impendendum erat, ut tuum fieret, quod tuum fieri posse putabas, quando tuum fieri nequit; si rem quandam alteri promittis, quia tuam fieri posse putas, ea autem tua fieri nequit, non teneris ad rem ejusdem hpeciei majori pretio compWandam, es eam promi fano dandam
Retineamus exemplum paulo ante datum not. f. 6s . . Si librum, quem Titius tibi pro uno aureo vendere volebat, mutato animo vendere non vult, eundem vero pro majori pretio in bibliopolio emere possis, ad hunc emendum minime obligaris. In promittendo enim ratio etiam habita pretii, quo eum tuum fieri posse putabas, immo fieri potest, ut pretium si non unica, potissima tamen fuerit promittendi ratio- Neque vero est, ut in his promissionibus excipias, errore eas Vbtiari, quoniam error non dat causam promissionr, consequenter nec vitiare eandem potest spo. . Quod non det causam errori, vi definitionis statim patet F. so4. . Ecquis enim affirmare ausit, hanc unicam fuisse promittendi rationem, quod res promissa nostra fieri posse putetur I66 .
Si res, quam nosam fieri posse putamus, alteri promistimas, si is nisa, sistro sic se autem data fuerit opera, ut minast ; ad ni-υι iam ωρ sim serast tenem-r. Etenim qui ita promittit, adhuc du risyriis G num ea siua fierὲ possit, adeoque non promittit nisi
ι ,.s. sub hac conditione, si uua fiet. Quodii ergo frustra dederit
iamia G, Operam ut sua fiat, conditio deficit. Quamobrem cum de disi alis ficiente conditione promissio pro non facta habenda s. ue a 4. ς qui rem, quam siuam fieri posse putat, aIteri promittit, si ea sua fiet, frustra autem dat operam, ut sua fiat, ad nidit proausiario tenetur. Vide auid via Diuitiaco by Corale
480쪽
m modo sese asteri obligandi. 4 3
Videmus adeo diversos esse casus, quibus alteri rem, quam nostram fieri posse putamus, promittimus. neque de rei istiusmodi promissione in omni casu idem esse pronunciandum. Quamobrem in hisce promissionibus probe inspiciendus est animus promissoris, ut constet se quaenam sit ejus obligatio, quodnam jus promissario quaestum. Quoniam itaque promissiones animo, deliberato fieri debent 39r.) ς promissori quoque ante probe expendendum, quomodo promittere lit , & opera danda, ut animum suum satis perspicue declaret.
teri promissistr, fit aliena, antequam promissionem adimpIe-nvisti, eam promissario dare nequis . 677. pura. a. Iunnat I misse ρ Quoniam tamen tu ad promissum serVandum I. 4 330, adeo- standam teque ad rem istam dandam obIigaris s. 4 3o0 minus habet, neamur. quam habere deber promissarius, & quia voluntate vel culpa tua aliena facta est per bipoth. tu effecisti, ut minus habeat, quam habere debeto Enimvero nemo essicere debet, ut alter minus habeaz, quam habere debet g. 379. pari. z. Iur. n. J. Ergo minuS habet, quam habere debebat, propterea quod obligationi tuae non fatisfecisti Iao. pars. I. Phic rast univJ. Quoniam itaque ad id, quod inter est, teneris, si quis minus haber, quam habere debet, propterea quod obligationi tuae non satisfecisti . 6a6o, adeoque in casu praesenti promissarium restituere debes in eum statum, quo perinde est, ac si res promissa non facta fuisset aliena f. 6asd; ad praestandam aestimationem teneris. Patet itaque, si res, quam alteri promisisti, voIuntate vel culpa tua fit aliena, te
ad praestandam aestimationem teneriis Promitto tibi dare hunc librum : postea me persuaderi patior ut eum Titio vendam. Tibi ergo pretium libri dare te. Llt 3 neor.