장음표시 사용
461쪽
. ter minus habeat, quam habere debet f. s79. para. a. Furinat. , neque etiam ut minus habeat, quam habere poterat . 6a . . Quod si ergo hoc effecerit, cum factum insectum fieri non possit, eum restituere tenetur in eum statum, quo perinde est, ac si hoc non effecisset, consequenter ad id, quod interest, tenetur g. 6as . . Quamobrem cum tu effeceris dolo, vel culpa tua ut alter minus habeat, quam habere deinbet, Vel poterat, quia obligationi tuae sciens ac volens, vel ex negligentia non satisfecisti j. Ios. 738. pari. I. Phil. ρυα unmδ; ad id, quod interest, teneris, si quis minus habet, quam habere debet, vel poterat, propterea quod obligati ni tua non satisfecisti.
Non piget propositionem hanc demonstrasse, qua in prae
senti opus non erat, prouti ex anterioribus intelligitur: utemur enim ea in aliis facilius demonnandis, immo etiam clarius. Et, si cui volupe iuvit, is ad propositiones quoque anteriores de monstrandas eam transferre potest,in quibus de damno resarcie do sermo est. Ceterum quod alibi de resarciendo damno annotaVimus not.-6 8 . para. a. Iur nar. , idem etiam de obligatione ad id, quod interest, ab illo juxta anteriora non diversa tenendum. In Jure naturae multo latius ea patet, quam in Iure civili, cum ad res omnes tam corporales, quam incorporales extendatur, quae homo habere debet, vel habere licite potest, & ad omnem culpam ejus, qui obligationi suae cuicumque non satisfacit. g. 6 a T. .
Eo,sia Si promissarius minus habet, quem habere debet, vel paterat . promissor te 'Mia simissor non ad plevit promi ionem hic tenetur adnealis adid,iae, quod tuteres. Quoniam enim promissa sunt servanda vid inter- 4 33 . , si promissor non implevit promissionem & proptera pro- s. missarius minus habet, quam habere debet, vel poterat, ideo
minia habet, quia ille oblisationi suae no satisiecit. Enim-
462쪽
RDe modo sese asteri obligosi 43s
vero si quis mihus habet, quam habere debebat, vel poterat, quod tu obligationi tuae non satisfecisti, tu ad id, quod interest teneris I. 6as. Quamobrem si promissarius minus habet, quam habere debebat, Vel poterat, propterea quod tu promissionem non adimplevisti ; ad id, quod interest,
teneris. Quomodo vero intelligatur in casu dato, quidnam intersit promissarii, ex iis constare Potest, quae supra not. g. 624. . . annotavimus. Iure nimirum naturali id, quod interest, mulis eo stius patet, quam jure civili, & latissime patentis rationem habere jubet honestas, quoties de promtaone adimplenda coogitatio animum subit. s. 628. . A lacrum tuum cessit. minus habes. quam basere poteras.
Etenim si lucrum tuum cessat, impediris, quo minus id obti-m res aneas, quod alias obtinere poteras g. 6I4. . Minus ergo habes, quam habere poteras.
Ρatet abunde ex silperiori exemplo mercatoris, qui merces suoas in loco commodo exponere impeditur nox. g. 614. .
Si quis damnum incurrit, vel lucrum ejus cessat, 'si fere a Maeo asti obligationi mae non satisfecisti; ad id quod interes teneris. Quodsi a is,denim quis damnum incurrit, Vel patitur, minus habet, quam habere debebat 3. 373. pari. a. Iur. nat. , & si lucrum ejus ' eo cessat, minus habet, quam habere poterat G. 6a8. . Enimvero si quis minus habet, quam habere debet, Vel poterat, propterea quod tu obligationi tuae non satisfecisti, ad id, quod 'interest, teneris s. 6a 6.). Teneris adeo ad id, quod interis est, si quis damnum incurrit, vel lucrum ejus cessat, propterea
quod obligationi tuae non satisfecisti. Iiι a. s. 63 .
463쪽
- 63U. Ganri ea Quamobrem cum promissor promissum servare debeat conIralatur s. 43r. , adeoque obligationi siuae non satisfacit, si non serapromissore. vet; se promissarius damnum incurrit, vel lacrum ejus cessat pro- mssione non adimpleta, promissor ad id, quod interes, tenetur. Puto nos jam abunde satisfecisse iis, qui ex eo, quod quis
obligatus sit ad damnum resarciendum, inferri nolunt, quod teneatur etiam ad lucrum cessans reparandum, consequenter ad id quod interest F. 6a a. , nec dissicile erit judicine, quantus sit Iuris naturae ac Romani consensus, etiam . iis, qui verba magis, quam mentem legum inspiciunt, nec consensum in re perspicere Valent, ubi in verbis apparet dissensus. Cete- rum ex anterioribP abunde etiam liquet, eorundem verh rum multo latiorem esse significatum in Iure naturae, quam in Iure Romano, cum hic damnum ad jacturam boni omnis sve animi, sive corporis, sive sortunae, quod nobis actu erar, Iucrum autem cessaris ad omnis honi clarentiam, quod habere poteramus, nisi ab altero impediti suissemus, extendatur. Nec ingratam operam hac digressione nos praestitisse confidimus tam iis, qui veritatis indagandae ac demonstrandae & sententiarum conciliandarum studio tenentur, quam illis, qui Ius Ro-- manum intimius perspicere, ejus cum jure naarae consensum 8 dissensum ab eodem scrutarii aut 'stema Iuris civilis condere in animum induxerunt. Sed redeamus ex diverticulo in
Si modo non adimpleto Auficienter declares nosse te, ut promisia si ρου μινε restimat, q- promusione modati consecutus, vel etiam a non rares, tequam sirim era meterat, ut resimatur ab Hiero, od ad certum
Atim modis, Mem eidem 4 ut ς promissarius vel debitor ab obsidi ione sed i adire eo beratur, is jus tuum extinguitur. Etenim si promissarius morant et quod dum non adimpleVir, quod ex promissione modali consecur tu S
464쪽
tus, tibi restituere tenetur, & promissione modali implςta, H, fibrii idem modum adimplere tenetur .. 6 a. . Quodsi ς gQ assimpleios. modo non adimpleto, vel etiam antequam adimpleri pote . rat, sussicienter declares' nolle te ut, quod ex promissione, modali coniucutus, restituat; omnino declaras, nolle te ut is tibi pmstet, ad quod praestandum obligatus, consequenter' jus tuum remittis I. 9s . . Enimvero quando jus tuum remittis, deboor ab obligatione sua liberatur & jus tuum e. . tinguitur β. 97. . Quare si modo non adimpleto, vel etiam antequam adimpleri poterat, sufficienter declares nolle te, ut promissarius restituat, quod ex promissione modali consecutus; ab obligatione sua liberatur & jus tuum extinguitur.
Similiter si quid tibi datur ob certum finem, scilicet ut hoc facias, tu ad hoc faciendum, adeoque ad modum im-μendum s s 8), obligaris I. 3 3 6.). Vnde porro eodem prorsus, quo ante, modo ostenditur, si modo non adimple- . to, vel aliam antequam adimpleri poterat, sussicienter duci res, nolle te ut alter tibi id restituat, quod ad certum finem' ipsi dedisti; ab obligatione sua eum libcrari & jus tuum ex
Nimirum si modus non fuerit impletus, nec impleri adhuc possit, reuudebendi liberatur a restitutione 6ns, quod accepit,& jus tuum restitutionem exigendi ' ad eandem ipsum cogendi nisi restituere voluerit, extinguitur: si vero modus nondum impleri potuit, tu reum debendi liberas ab obligatione eum . . implendi & jus tuum urgendi impletionem cum juretxigendi restitutionem, ubi implere noluerit, extinguitur' Te autem
jus tuum remittere in hypothes propositionis praesentis posse, indubium est f. III. . I. 632. Si tu damnum quiadam patiaris, vel lucram quoddam tuum tauomo,
465쪽
ναν ab olli. cesset , mypterea quod alter obligat i sua non satisfeceris, velatigatione'a- quod non strumeris prosis, susscienter autem declares niae te assandF ad. . aeneatur ad id, quod inter est; hic quidem ab obligatione sea libera- quod interis tur, jus vero tuum extinguitur. Et im in hypothesi propo-
est. sitionis praesentis qui obligationi suae non satbsecit veluti qui promissa non servavit, ad id quod interest tenetur s. 6a9. 63o. . Eodem igitur modo, quo in propositione pra . Cedente I. 631. , porro ostenditur, eum ab Oigatione sua liberari & jus tuum extingui.
Nimirum extinguitur jus exigendi id, quod interest, seu .ut damnum datum & lucrum cessans, quod eidem aequiparan dum *.6a I. , reparetur, & obligatio praestandi id, quod in. terest, tollitur: quodsi vero alia adhuc restet obligatio, ea subsistit. Neque enim hie sermo est nisi de eo, quod interest, quando obligationi non satisfactum, vel non satisfactum eo tempore, quo fieri debebat.
. f. 63a Promissis Promissis eius, quod impossibile, invalida es. Quoniam enim ejus, quod ad impossibile nulla datur obligatio . ao9.part. I. Phil. 'act. impossitis, univ.); nec qui promittendo alteri sese obligare vult I. 363. , num valeat. ad id, quod impossibile est; sese obligare valet. Promissio itaque ejus , quod impossibile, invalida est.
Homines sese promittendo sibi invicemώobligare non ponsunt, nisi ad dandum, vel faciendum f. 3380. Sive igitur impos-sbilest, ut alteri des, quod te daturum promittis; sive im. . possibile fit, ut facias, quod te facturum promittis; promisso id alida est. s. 634.
promissis Quoniam adeo impossibile est, ut alteri des, quod in
rei, qua in rerum natura non est, nec esse potest; promisso rei, qua nec in rerum natu. rerum natura es, nec esse pus, ori alida es s. 633. .ra existere
466쪽
De modo sese asteri obligandi.
. Huc refert Imperator' I I. de inut. stip. Hippocentaurum nequis qua- hoc est, semihominem & semiequum, qui fingi quidem, sed tain rerum natura extare nequit, nisi intelligatur de statura, vel
pictura, de qua hic non esse sermonem, per se patet. . g. 63s. Similiter cum impossibile sit, ut alteri des, quod non Promisso amplius habes, cum te adhuc habere putes, vel quod interiit, rei, quam . cum id interiisse tibi nondum amstet; promisso ejus, quod no= non amplius adhuc habere putamus, sed non amplius habemus, aut quod interiisse habes, num 'nondum nomimus, invalida est a. 63 3. . sis valida.
Non est, quod excipias, praestari posse aestimationem, ruemadmodum sit, si damnum detur, Vel lucrum cesset, con-equenter reum promittendi teqsri ad id, quod interest j. 6aa. . Error enim dedit promissioni causam. um eam non pro missurus fuisses, squidem constitisset, te rem amplius non habere, vel eam interiisse s f. so . : Valida vero non est proin. missio, cui error causam dat g. 369. , Quamobrem cum ex hae promissione nihil coloqui possis, nec jacturam ejus, quod jam tuum erat, nec ejus, quod tuum fieri poterat, facis, adeo- . que nec damnum dici potest, carentia ejus, quod tibi fuerat promissum g. 486. pari. a. γ . t. , nec ideo lucrum tuum cessat, quod nota consequaris rem tibi promissam 3. 6I . . Nulla igitur ratio est, cur ad praestandum aestimationem, sive interesse teneri debeat promissor F. 63 α. I 636.
Quoniam etiam impossibile est, ut facias. quod vires Promissi a- tuas transcendit; promisso facti, quod vires tuas transcendit va- cti vires M. Laeu es s. 634. . si s rran
Saepe homines plus sperant de viribus suis, quaman iis est,scendentis 3c saepe adest voluntas, ubi Vires desunt. Immo casu accidit, num si va- ut, dum promittenti sunt vires sufficientes ad faciendum, quod lida. se facturum promittit, eaedem deprehendantur debiliores, quwo do sa-
467쪽
do faciendum, quod suerat promissum. Plures adeo rationes sunt, cur quis promittat factum, quod vires suas transcendit. Quodsi excipias factum aestimari posse, adeoque aestimatio. iem adhuc praestandam esse, eadem hic Valent, quae ad prct
positionem praecedentem annotavimus. Spectandae autem sunt vires, quales sunt eo tempore, quo faciendum, quod fuerat promisium. Si enim non tueri n. eaedem, quae erant tempore promissionis factae, promissor per errorem supposuit. eas sore easdem eo tempore , quo promisso praelianda. i I. 637. An talia prom t rem, piam Ic non amplius ιabere, aut . quam, omisis rat interiisse, sco πω β in us extare no σοῦ ρ ωssio in vutida es... M ,bis ' Etenim si quis promittit rem, quam sic non amplius habere, hibisὸ sel aut quam intertula, seu nan amplius extare novit, serio eam Zae ara Aba dare Velleo equit, adeoque deiicit in promittendo con sensus ipsius . 63 8. 8art. t. Isu. praes. unis. J. Quamobrem cum homines ad dandum perfecte sese sibi invicem obligen mutuo consensu g. 3s 70; cx promissione non serio facta nulla oriri potest obliga. io, c tequentzr ca statim invalida est.
Non una de causa accidit, ut promittamus ei, qui rem quandam sibi promitti petit, vel stipulatur, eandem, etsi noverimus, quod eam non amplius habeamus, aut quod ea non amplius extet, propterea quod Vulgo agnoscitur rei, quam non amplius habemus. Vel quae non amplius extat, prcimissionem esse nullam, cum nemo dare possit, quod non habet, aut
quod n est. Exemplo esse potast stipulator, qui pertina-- . ius instat, nec a stipulando desstere vult, etiamsi alter neget se rem istam ipsi promittere posse. Nonnunquam etiam ist smodi promissio per jocum fieri solet: id quod ex circumstantiis facile colligitur. Qui dicit, se tibi dare velle, quod non amplius si habere, vel extare novit, adeoque dario non posse pro certo tenet. ἔς ipsa negat. se tibi id dare velle.' . Qui
468쪽
De modo sese alteri obligandi. 44I
Qui enim dicit: Dabo tibi, quod dari non potest, revera dieiti Non dabo. E. gr. Si Titio promitto nummum argenteum, & tu interrogas, quid mihi dabisy ego autem respondeo, tibi dabo aureum, qui est in area mea, cum in eadem nulluι sit: nemo non hine concludet, perinde esse ac si dixissemi Tibi nihil dabo. g. 638. Misa est dilatio ejus, quod fieri debet, ultra tempus, Mora quid quo fieri debebat. Vnde in mora esse dicitur is, qui, quod sic certo tempore facere debet ac potest, eodem non facit. Et moram non fert, quod in aliud tempus differri nequit, seu statim fieri debet.
E. gr. Ego tibi hodie dare debeo decem aureos: quodsi dies totus fuerit praeterlapsus, nec ego dederim, in mora sum. Similiter si quod hodie agendum in crastinum dissertur, dilatio in crastinum mora est. Hinc μου mora fieri dicitur quod . statim fit, vel eo, quo fieri debet, tempore, immo ante diem: Et Hie mora ulteriori fit, quod, eis dilatum ultra tempus, quo fieri debebat, non dissertur diutius. Moram vero india. get, qui in dilationem sue tacite, sive expresse consentit.
I. 639. Si tu efficere nullo modo potuctis, ne impedimentum Impedisen sese offerret, seu in causa non ri, cur tibi objiciatur , impetitimem tum ineri itim dicitur inevitabile. Quodsi vero Oblatum tollere mini- labiis μοί me potes, insuperabile Vocatur. Hinc simul intelligitur, quod- nam st. nam sit reua te ac superabile.
Has definitiones si attenta mente penstes, fieri posse animadvertes, ut impedimentum aliquod si insuperabile, quod derat evitabile, & vicissim superabile, quod erat inevitabile.
469쪽
alterutra saltem obtineat, moraetenti impuratur ; si tale ad si imparari nequis. Quodsii enim impedimentum adsit inevitabile, tuessicere non potuisti, seu in causa non es, cur tibi objiciatur,& sit idem fuerit insuperabile, oblatum toIlere in potestate tua non est fg, 639. . Quamobrem si ob tale impedimentum facere non potes, quod certo tempore facere debebas, di eo tempore facturus eras, impedimento non oblato, vel sublato ra6. Ont J; a voluntate tua non dependet dilatio ejus, quod nunc fieri debebat, in aliud tempus, conuequenter mora 3. 638. , adeoque mora non dependet a libertate tua . 94t. Psch. empirδ, consequenter aetionibus luberis accensenda minime Venit I. Ia .para. I. Phil. act. univo . Quoniam itaque homini non imputantur actiones nisi liberae 3. 328. 8art. f. PLL 'act. unis.); mora agenti imputari nequit, si adfuerit impedimentum inevitabile ac insuperabile.
Enimvero si impedimentum suerit evitabile, tu essicere poteras, ne tibi sese offerrer, &, si superabile fuerit, tu idem rollere poteras, ubi oblatum fuerat . 639. , consequenter si veI utrumque, vcI alterutrum fuerit, dilatio ejus, quod nunc faciendum erat, in tempus aliaes, adeoque mora g. 638. a libertate tua depend& I. 942. Psych. ems . . Quoniam itaque mora acti ibus liberis in hoc cassi accensenda venit
tur agenti, si impedimentum, quod ipsi objicitur, fuerit vitabile ac superabile, aut si alterutrum horum obtinuerit.
αα, erat alterum. Hinc patet rario, cur eum demum in mora esse dicamus, qui ultro dissert, quod nunc faciendum erat, cum & facere debuisset, ac potuisset f. 638. Quod si morbus impedit, quo minus facere possis, quod nunc facigndum erat, adeoque - . ia in
470쪽
id in aliud tempus disse re cogeris: mora tibi nulla imputari potest. Ast si otio indulgere, vel aliis non necessariis tempus terere, quam quod faciendum erat, iacere malueris: mora omnino tibi imputari potest. I. 64 I. Cui mora impurari nequit, is in mora non es. Cui enim o . ' .
mora imputari nequit; cum actiones imputari nequeant nisi μ' ' liberae g. 28. pari. I. PHLpracr. -jυ. , is non libere differt ' μή quod nunc faciendum erat, in tempus aliud I. 638. , consequenter quod differt, tunc facere minime poterat, quamvis maxime vesici 94a. Ps h. empir. J. Quoniam itaque in mora non est, qui facere tunc non poterat, quando debebat, quod in aliud tempus differt g. 638.); cui mora imputari, nequit, is in mora non est Nemo ad impossibile obligatur 3.ao9. Part. l. NH. Practistinis. , consequenter ut faciat, quod facere non est in potestate ipsius. Quamobrem moraliter pro mora nulla habetur, quae ab arbitrio agentis minime dependet, qualis omnino est, quae imputari nequit. Ita in mora esse dici nequit. qui modibo impeditur, quo minus opus coeptum statuto tempore absolvat, quo alias idem absolvere poterat ac absoluturus erat.
Quoniam mora agenti imputari nequit, si ipsi impedi- - .lu mentum inevitabile ac insuperabile objiciatur f. 64O. , in ν- eaerem Mora vero non est, cui eadem imputari nequit s. 64 id; in dirari'
mora non es, qui ob impiamentum inevisabile ac insuperabile facere neruit, quod certo tempore facere debebat.
Si per te non stetit, ut impedimentum evitares, vel oblatum tolleres, quod faciendum erat, omittere cogeris, adeoque proprie dici nequit, te disserre in aliud tempus, quod nunc faciendum erat, cum dilatio habeatur pro actsone libera, conse-