장음표시 사용
621쪽
. hoc una decernunt ψ9 7. pari. I. Tlea. nai. . . Enimvero qui una idem decernunt, into se conveniunt q. 698.). Quam 'o rein ii paclicentes paebum dilibi viant, intcr se conveniunt, quod ncuter ab altero cxigere tar, quod cx pad.o sibi dc-
tur, eodem modo inest, quo ante promistionem in esse ostendimu not. .42. , ut adeo plura eam in rem dici non sit opus.
s. 843. Verus mo- . Parum pristamn stacto mis contraris a cretrahentitus disos dis, quo pa- vitur. Etenim si contrahentra pactum, quod ioivcrunt, itecti m a con- tum dis irimi, sibi invicem promittunt quod neuter ab al-tralentibus tero exigere velit, quod ex pacto sibi debebatur s. 8 a. , αιieram is de eo inter se conveniunt ε. 833. , consequenter in imutuas solvisuri promissiones conscotiunt . 699. . Enimvero istiusmodi conventio pactu in est . 7 8 8 d. Quamobrem pater, pactum s ristinum Pacito novo contrario a. contrairentibus dissolui.
Atque nunc demum intime perspicitur modus, quo pactum semel initum a contrahent:bus diablvatur, R quod pacti dissi lutio non minus, quam pallum tiam quod dissolvitur mutua. fide nitatur s. 737. . Sed plura de hoc pacta dissol vendi modo addere nolumus, ne justo simus prolixiores, cum quae de eo
dici adhuc poterant, ex anterioribus facile deducantur.
g. 846. Ais pactom Narsi liter tactam valet, antequam in ser Ioram referaruns,liis , an Pacta enim fiunt mutuo comensu paciscentium in candem vel γ vim in emdem promission T 88. . Quamobrem cum oblitio seri oram non contrabatur Diu promiti do g. 393.); obligatio stare rarari tim adest, quam primum consensus iste fuit declaratus con sequenter non alia de causa pactum in stripturam refertur quam ut in posterum certo constet, de quonam fuerit con
622쪽
De modo Iese alteri obligandi.
ventum. Patet itaque naturaliter Vatine pacta, antequam inscripturam referantur. Si seriptura ad pacta convalidanda foret opus, pactum nullum consistere possiet, niti in scripturam suisset relatum: quod quam sit a Veritate alienum, nemo non intelligit. In scripturam rediguntur pacta, ut, quando controvorsia oritur de eo, quod ex pacto debetur, id probatu non sit dissicile, aut prorsus impossibile, & ut praescindantur lites de eo, quod debetur, alias facile oriturae ac subinde non terminandae . ion vero eo fine, ut valida Pssiciantur.
. g. 8 47. Si conveni in inter paciscenus, ne valea parum, antequam fue b-bris insicripturam relatum es subscriptum aut etiam sigι o mumtum rati,is,e antequam utrumquefactum non est validum. Etenim pacta mutuo, nis- is consensu perficiuntur I. 788), adeoque a Voluntate Paciscen iis .mtium pendet, quandonam consensius ipsorum immotus intelligi . debeat. Quamobrem cum conveniunt inter se, consensum non sanie pro immoto haberi debere, quam ubi pactum fuerit inscripturam relatum & subscriptum, immo etiam sigillum inpressum, nec ante immotus intelligi potest g. 4a 8. . Quoniam itaque consensus non ante adesse intelligitur, quam pactum in scripturam fuerit relatum & subscriptum, immo etiam obsignatum, sino consensiti autem mutuo pactio nulla fieri potest . 819. ; nec pactum esse potest validum, antequam inscripturam fuerit relatum, subscriptum, immo etiam sigillo munitum, si inter paciscentes expresse conveniatur, ne ante validum sit.
Sodsi animum ad demonstrationem attendas, sacile ais pertes conventione paciscentium non mutari naturae le- 2gem, ut scilicet obligatio nascatur non ex consensu, sed ex conventionis in scripturam relatione, nominum subscriptione X fgillorum impressione. Quando enim convenitur, ne ante
623쪽
Ius adver. sus violato. rem pata. Pactorum violatio
valeat pactum, quam haec suerint facta: paciscentes saltem nolunt se pro consentientibus haberi, antequam contractui inscripturam relato nomen suum subscripserint, & sigillum ap- Poluerint: unicuique autem liberum est, quibus signis consensum suum indicare, & in quodnam tempus eum disserre voluerit, reservata sibi ad illud usque tempus libertate animum mutandi. Ceterum ita etiam pacisci poterat, ut Pactum quidem statim sit validum, nec concedatur ab eodem resilire, quamdiu imscripturam relatum minime fuerit; sed tamen non ante vim suam exerat, quam in scripturam fuerit relatum, nomina fuerit subscripta & sigilla impressa Quoniam enim promissiones fieri possunt in diem ; de quo nullum est dubium; nec in dubitationem adduci potest, conventionibus praefigi posse pro arbitrio paciscentium terminum a quo. Quem- . admodum vero pacta in scripturam rediguntur, ut integra eorum conservetur memoria, id quod inprimis opus est, quando eorum duratio ultra hominum memoriam extenditur; ita nomina subscribuntur, ne quis dubitet eam revera fuisse comtrahentium mentem, quam scriptura exprimit, & figilla appo. nuntur , ne de veritate subscriptionis dubium superesse possit.
s. 848. NMuraliter timini competit μs lesii a resus eam, qui pacta non se M. Etenim qui pacta non servat, p stare non vult id, ad quod ipsi praestandum suo consensu obligatur I. 788. 43od. Sed naturaliter homini competit jus belli adversus i eum, qui praestare non vult id, ad quod praestandum ipsi comsensu suo obligatur . 4o8. . Ergo naturaliter homini competit jus belli adversus eum, qui pacta non servat.
Quoniam homini competit jus belli adversius eum, qui
pacta non servat I. 848. I violano actorum justa belli casea es. Hoe nimirum bello persequimur id, quod interest, pacta non fuisse servata : quod aduo in casu particulari facile deter
624쪽
minatur. Et ejus utique habenda est ratio in deliberationibus de hello suscipiendo. . g. 8so. Plura de pactis in genere demonstrare nolumus, non αν --.umdo, quod ex iis intelligantur, quae de promissionibus de- r. nais monstrata sunt in anterioribus s. 8ood; Verum etiam quod, ingenered quando de contractibus& pactis gentium sumus acturi, fiscne eantur. suppleri poterunt, si qua adhuc desiderantur generalia, unde particularia pendent, cum tunc eorum usus statim apparcat, iisdem per particularia lux quaedam affundatur, ut fiant clariora ac facilius comprehendantur, eademque hoc pacto facilius memoriae infigantur & eadem retineantur. Accedit, quod ita etiam consulatur iis, qui artis inveniendi rationem habent, ut perspiciant, quomodo particularia non tantum ansam praebeant cogitandi de universalibus, verum etiam via haud raro faciliori ac tutiori ad ea ducant: id quod instituto nostro maxime convenit, qui, quod jam aliquoties monubmus, satis tamen inculcare non possumus, lectori quoque tacite methodi tam syntheticae, quam analyticae regulas acusium infinuare volumus idem cum Seneca statuentes, quod longum sit iter per praecepta, breVe per exempla.
De Asseveratione, Jurejurando & Volo.
Asseverare idem est ac conscientia sua teste uti veritatis Asseisia is
dictorum: ut adeo Asseveratio sit probatio veritatis di--μ. ctorum per conscientiam testem. Patrio sermone di- 'citur die Eethetaruns. Fiis a Assere..
625쪽
Asseveramus nimirum vera esse, moraliter scilicet, quae di. cimus, ne de veritate dictorum fit dubitandum. Nisi tibi constet, quod assirmatur, vel negatur, esse verum, pIobandum est, ut de veritate constet. Asseveratio igitur probatio est, qua veritas dictorum evincitur.
. . . g. 83 α. Iuramen- Furare dicitur, qui Deum invocat testem veritatis dictorum quid'. rum & vindiccm mendacii ac perfidiae: ut adeo Dramentum sit invocatio Dei tanquam testis de veritate dictorum & vindicis mendacii ac perfidiae. E. gr. Testis judici iurat se vera dicturum de eo, quod ex
ipso quaesturus est. Dixit adeo se Vera dicturum de eo, quod interrogabitur. Ne judex vel alius, cujus interest, dubitet, ipsum, cum a judice interrogatus respondit, vera dixisse, De. um testem invocat, quod habeat animum dicendi verum, quando interrogabitur; eundem invocat vindicem mendacii, si animum non habeat, quem se habere dicit, ac perfidiae. sinterrogatus fallum dicat, mutato animo. Iuramentum adeo definimus id fgnificatu recepto, ut non solum sussiciat Deo teste uti veritatis dictorum, verum praeterea deposcenda st poena divina tam mendacii, quam perfidiae. Etsi enim supponamus Deum per se esse Vindicem tam mendacii, quam perfidiae, si testis veritatis dictorum invocatus fuerit; disserunt tamen adhuc a Deo puniri & poenam divinam in se deposcere, quemadmodum etiam in humanis accidit, ut poenam deposcamus in nos delictum commissuros, quamvis per se judex idem punire soleat, ubi voluerimus eum tanto securiorem esse' debere, quod a delicto nos abstenturi simus.
626쪽
num moraliten verunai laqVaris, probandum Est, Verba. tua sic emincum 'cogitationibus tuis convenire ι ιS O. . Quando Ver cientiam hoc conliatu nequit ex co, de quo Verba fiunt, cum Iacuvi aut Deam praeter te a 3. Psch. di, & Deum norit cogitationes tuas testem, 23 s. Theol. nato, nemo qtiam praeter te & Deum perspecta in habet verborum tuorum euul cogitationibus tuis comeninentiam. Quamobrcis. patet, si quiS dubitet te moraliter: vo, rum loqui, nec hoc conitare possit ex eo, de quo ucrba fiunt; veritatem dictorum probare aliter non datur, quam per
conscientiam, aut Deum testem. 2 . i Quango probare potes lastice verum esse, quod dicis, ex eo etiam constat, te moraliter: erum loqui, adeoque non opus est, ut veritas moralis probetur: probatur enim per hoc. . quod. logice verum sit, . quod dicit, & logica veritas tibi sit perspecta. E. gr. Si dicis, hoc anno Mercurium per solem tranqsiturum, S alter dubitet, num moraliter Verum loquaris, tu vero Ipsi ostendas ephemerides, in quibus phaenomenon prae- dieitur; hoc ipso patet veritatem logicam tibi esse perspectam& te moraliter verum loqui. Enimvero hoc non temper suci cedit, quan o veritas moralis in dubium revocatur. E. gr. Si
testis promittit judici, se ad quaestiones sibi propositas serum
dicturum; ex ipsa re, de qua quaestiones proponuntur, conustare nequit, num tu ad eas respondens Verum loquaris moraliter. In hoc igitur casu te moraliter verum loqui probare non potes nisi per conscientiam, aut Deum testem. Similitet si dicis tibi esse animum hoc, vel istud faciendi; num re. vera animum habeas, nemini praeter quam tibi ac Deo comstare potest. Quamobrem dictorum veritatem nec probare aliter potes nisi per conscientiam aut Deum testem.
Si quis dubitet te moraliter verum loqui, nec hoc ipsi constare sistet eratio post ex eo, de quo verba fiunt, S ejus in est, ut de ventate Hritorum Dando sit
627쪽
sit tenus ς aseverare hoc bret. Etenim si quis dubitet te moraliter verum loqui, ejus tamen intersit, ut de veritate dictorum certus sit; dictorum veritas probanda est. Quoniam tamen hoc ipsi constare nequit ex eo, de quo verba fiunt, per F poth. probatione alia opus est. Enimvero cum in hypothesi propositionis prassentis veritas probari nequeat, nisi per conscientiam, aut Deum testem l . 8s3. , verba autem te meraria non sint, quibus in hoc casu conscientiam testem producis I. a 7 6d, ut ab iis sit abstinendum I. a 7 8. P quin conscientia teste uti liceat, dubitandum non est. Quoniam itaque asseveratio est probatio veritatis dictorum per conscientiam testem l . 8so.); si quis dubitet, te moraliter Verum loqui, nec hoc ipsi constare possit ex eo, de quo verba fiunt, ejus tamen intersit, ut de veritate dictorum sit certus, asseverare hoc licet.
Dices sorsitan, in hoe essu etiam licitum esse Deo teste uti. Enimvero patebit deinceps, Deo teste non esse utendum, ubi asseveranti creditur vel tua non intersit, si non credatur, consequenter ut Deo teste uti licitum sit, non unice sussicere, ut dubitantis intersi certum esse de veritate dictorum. Immo aliae adhue subinde esse possunt rationes, cur ultra asseverationem
non si progrediendum. s. 8ss. Agias caseus. Si tua istersit, ne is, cui loqueras, forsan Alites de veritare dictorum, qua ex eo, de quo verba fiunt, parere nequis; asseverario liti a. Ostenditur eodem sere modo, quo propositionem praecedentem demonstravimus.
Quae ad propositionem praecedentem annotavimus, ea etiam de praesenti, mutatis mutandis, Valent.
628쪽
De Asseveratisne, Iurejurando s Volo. 399
rie quid asseverat, temerarie loquitur s. 8 s r. . Enimvero nes remo temerarie nil loquendum G. a 78. . Ergo nec temerarie ria illicita. quid asseverandum, consequenter asseverationes temerariae il
Asseverationes temerariae sunt, quae nullo fine fiunt s. a 6. consequenter quando dictorum veritas non probanda 6. 8sa . . Quamobrem cum demonstraverimus o. 833. 8 40, quandonam hac probatione sit opus; ab asseverationibus temerariis sibi facile cavebit, qui conscientiam suam exacte custodire voluerit. Rationes, quae ab iis abstinendum esse suadent, cum ad motiva pertineant, in philosophia morsi expendendae.
g. 8s T. Poena adjici dicitur asseverationi, si asseverans declarat, vel- Poena quo te sese ne in posterum quicquam sibi credatur, aut ne habe, do assevera tur pro viro honesto, vel mali quidpiam sibi fiat, nisi mo- tum adj
raliter verum loquatur. cIatur. Ρoteramus equidem ex notione poenae hoc demonstrare f. 286. para. l. Phil. Pract. umvsed ut evitetur prolixitas, pro definitione nominali propositionem praesentem accipere ma
Quoniam porea adjicitur asseverationi, ut tanto certius Auando ea asseveranti credatur, eum moraliter verum loqui; si is, cμm nonsit opus. quo tibi negotium es, asseverationi sine poena adjecta habet fidem H nam, ut scilicet de veritate dictorum non amplius dubitet, poenam adjici non es opus, consequenter si hoc non ovante asia 'riatur, id n ullo fit fine, adeoque asseveratio temeraria s q. 276 P.
viseverario nuda est, quae verbis constat nonnisi certitudi- Asseveraris nem veritatis dictorum significantibus, absque poena adjectae nuda UPoenalis vero asseveratio est, quae poenam adsectam habet. natis. quanam.
629쪽
Ita nuda asseveratio est, quando dicis, te moraliter verum . . . . loqui adeo certum esse, quam certum sit Solem in coelo existere, vel nunc lucere; te hic stare, aut jam loqui; tibi esse hoc nomen, vel te in hac dignitate constiturum. Certitudo nimjrum veritatis dictorum aequiparatur certitudini rei cujuscunque alterius, de qua alteri nihiἰ dubii sumeressi Exempla ' vero poenalis asseverationis patent ex ipsa d finitione poenae assevcrationi adjectae f. 8sI J. s. . 36O. ollisam ni Sira. qui quiae assevera ,puenam asseverationi adjicii ι se ipsumi sectae eu Abiit a i fuso non a severoau . Et nim qui poenam asseve.. ora G- Razioni adjicit, is declarat, quod nolit in posteria in quicquam etia tibi credi, aut quod nolit pro viro honesto haberi, si falso
alleveret 8 3 7.), adeoque indicat hanc osse rationem, cur falso quid asseverare nolit . s 6. Onrol. , consiequenter cuinassi verando motivum aliquod cor nectit, ne falso quid asse-verct l. 8 87. Och. . Quoniam ita luc scipsium obligat ad falsum non asseverandum , qui ni biiuuin aliquod cum hac actione contactat I. ii 8. 8art. I. Phil. pracf. unis. D si is, qui quid asseverat, poenam allevcrationi adjicit, scipium obligat ad fallo non asseverandum. Qui adeo sub poena quid assevera smni animi epotentione id agit, ut sbi credatur. Vnde ea confirmamur, quae de asseveratione temeraria Paulo ante I. S's 80 demonstrata sunt. . 86 I. -
, eae poe- Oniam qui sub poena quid asseverat, scipsimia obligat
is isset era. ad false in non asseverandum . 8 6 o. , ex obligatione auia iis, erutem passiva, quae eX activa resultat f. r I 8.'pera. i. ALI Hact. Eie i na uniri ), jus alteri nascitur, in cuj e gratiam temet ipsum obli γ b, j. - gasii, si poena in ejus arbitrium collata I 'UN. Ly . nard qui si poena quid aleverat . in alterum transfert ius menam in ejus
630쪽
De Asseveratione, Iurejurando re Volo. 6OI
Immo fluit hoc ex ipse definitione poenae asseverationi adjectae collata cum definitione juris . a s 6.part. I. Phil. strin. um. .
Nisi enim hoc jus in alterum transferres poenam exigendi, nisi moraliter verum loquaris, inania verba proferres, dum Poenam promissioni adjicis f. 8 3 7. : Quod facere non licet cum ad animi tui lenia alteri patefacienda obligeris 3. 833. 8 4. Et si vel maxime inania proterres, adversus te tamen habetur pro vero, quod dicis I. 4ar. . 862
Euendo nude asseveranti credimr, asseveratio poenalis illicita uana aseest. Etenim si is . cum quo tibi res est, asseverationi absque se ratio poena adjecta habet fidem plenam, consequenter si nude aupoenalis Ag severanti credit . 8 s 90, poena temerarie adjicitur I. 8 s 8. , cita. adeoque poenalis asseveratio temeraria est g. 8 3 9 d. Enimvero asseveratio temeraria omnis illicita est 3. 856. . tago etiam asseveratio poenalis illicita est, quando nude asseveranti creditur. Equidem non ignoro, Vulgo de iis, quae hactenus diista sunt. parum cogitare homines, immo facile praevideo fore haud
naucos, qui nimium in censendis moribus rigorem accusaturi . sunt; non tamen lassiciens haec ratio est, quae me permovere potuit, ut ea omitterem, quae ad intimiorem juris naturae com- tionem faciunt, praesertim cum per ea rectius pateat juris natu.
rae eum doctrina Christi consensus.
86 3. Mala sibi, vel aliis imprecari dicitur, qui verbis declarat, Imprecatu velle sese ut sibi vel alteri mala eveniant, vel etiam eventur sim sent Unde Imprecario est significatio voluntatis nostrae de malis, quos nobis, vel aliis eVenire, vel evenisse cupimus.
Verbum imprecari plerumque in malo, sibinde tamen in bono etiam sumitur significatu. Quamobrem ne significatur