장음표시 사용
41쪽
atque id maxime propter oculos, quorum actio eminentiorem sedem, nequaquam ut aliorum depressam postulabat. Illi enim uelut ab alta specula, si quid mali immineat, a longeprospiciunt, & signo dato,caetera membra de periculo commonefaciunt. Quae causa est quod cancris,balςnis, scarabaeis testudinibus,&omnibus animalibus,quae careant capite, ceruicibus longis natura solers oculos imposuit . Sed redeamus unde digressi sumus. In facie etiam est generis indicium, ex facie inuicem homines distinguuntur, in facie totius corporis mensura latet, facies praecipua physiognomiae standamenta continet. Haec aetatem, haec pulchritudinem demonstrat, haec sexum separat, haec dignitatem hominis explicat, haec tandem certissimum animi nostri est exemplum, amplissimum eorum, quae in abscondito latent, theatrum. Quoscunque enim tam animi quam corporis assectus, una facies demonstrat, atque licet occulti sint, nobis tamen ob oculos collocat. Quae omnia, quantum fieri poterit, expendamus, quo faciei nobilitas,&excellentia longe illustrior fiat, atque clarior. Quare ut ad primum accedamus, apparent in facie parentum firmissima indicia,quae coniunctionem sinceram, maxime concupitam attestantur Visuntur in filiis patres,vi uerae prolis uerissima deprehenduntur argumenta. Hinc Poeta:
Accipio, agnoscoque labens , Ut verba parentis, Et vocem Anch e magni, vultum recordor. .
Et rursus. Gaudent tuentes neut
Dardanidae , veterum agnoscunt ora parentum.
Est etiam innumera, ac pene infinita facierum varietas, ut certiseam atque finitis particulis constructam esse, merito quis dubitauerit. Quod ideo factum a natura prudenti censendum est, ut singuli propriis quibusdam notis,& signis non fallacibus inte stinguerentur, ne corporum similitudo quendam in oculis hominum errorem pareret. Quod quanto fuisset incommodo, in communi uita facile unusquisque perspicit. Tanta uero, jam multiplex facierum est diuersitas, ut prodigii loco censeatur, si qui duo in ui ' 7 ηδ discrete speciei, quorum exempla Plinius describit,&qValerius Maximus repe I vii Mik.riantur, atque etiam in illis ipsis, quorum primordia ex parentibus sunt communia. s.cap.I7.
Quapropter haud immerito facierum diuersitatem ueram, euidentissimam disce nendi inuicem homines notam esse dixerimus. Tradunt praeterea sapientiores aliqui, exacta adeo harmonia,& symmetria constare faciem nostra, ut ex ipsius magnitudine, cognitione percepta, uniuersi corporis mensuram, & proportionem coniici posse credant, cum cesseraS partes ad illius normam commensuratas esse appareat. Quo an CPacto faciem ipsam symbolum uniuersae longitudinis, latitudinis, profunditatis humani corporis extare uolunt Opportunum uero fuerit,ut haec, quae diximuricorrobo remus, clarissimorum uirorum de faciei dimensionibus, in medium adducere testimonia. In primis tamen illud praefandum est, dimensiones huius generis symmetraS,symmetro corpori conuenire, haud quaquam monstruoso. Primum autem faciei quantitatem sic dimetiuntur. Quicquid est a summo frontis, qua capilli enascuntur, ad mentum usque, id faciei longitudinem asserunt. Haec ex mente eorum, tribus rursum On- stat partibus: una est a summo frontis sub capillorum exortu ad usque intercilia mox ab interciliis,ad imas nares secunda tertia uero inferiora naribus in mentum concedit Partium harum priorem sapientia mediam pulchritudini, postremam honestatidicarunt. Sed qua longitudinem humani corporis colligunt, talis est ratio Tres illas faciei in longum dimensiones primum ponunt, eas in seductas,ut in quadratis numeris
sit, totam hominis longitudinem nempe facierum nouem, conficere statuunt. QuaSpor e Pop.Gauitationes Pomponius Gauricus ' sic describit. Prima est facies ipsa Secunda a summo: ij φφiugulo seu clavibus summis ad Xyphoidis apicem Tertia hinc ad umbilicum. Quarta
ab umbilico ad summum femur. Binas continent coxendices, ad poplitem usque; totidem ab hoc ad malleolum crura Pars autem inserior ab maleolo ad usq; summam Plantam,d quod est a summo pectoris, ad summum gulae, quod guttur uocant, uto ille semicirculi arcus, qui fit a summa fronte aduerticem capitis, aliam conficiunt portionem, atque ultimam, caeteris aequalem. Nam iunctura partium, nodi poetiteStanquam interfinia, dimites a natura positi, nullis suum ius cedunt. Novies itaque facies in se ducta, Persectam hominis longitudinem complet. Quanquam alii octo, alii, quod
42쪽
, Vit ita. de quod rarius, septem serme, alii decem 'fecerint partes. Nos medium,&quod frequen- arrisiect tius usu uenit, secuti sumus, ac de adulto loquimur uero Facies praeterea, ad latitudinem,quae est ab uno latere ad alterum,rationem subduplam obtinuit Continetur enim Pomp. de facies in latitudine bis singultimam miliarum pro facie inclusis. Brachiorum vero sin-Symmox gula, inuicem diducta sesquialteram habent ad faciem proportionem,& tota manuum longitudo septem faciebus continetur. Itaque dispessae manus rectam ipsius corporis longitudinem definiunt, siue rursum, ut aliquit, siue prorsum, ut alij, metiamur. Cum profunditate autem, siue altitudine, cuius mensura ab imo dorsi recta est, ad summum Vontrem, eam rationem inaequalitatis maioris obtinuit, quae superparticularis sesqui--nona uocatur. Nam faciem continet profunditas semel cum parte eius nona. Itaque&latitudinem ipsa longitudo continet quatuor uicibus cum dimidia, altitudines paulo minus octo unam eXplent longitudinem. At humani corporis latitudinem longit dini collatam habere proportionem sextuplam,& decem altitudines unam constitu e Aug. ty. de re longitudinem, resert D.Aug. dum Noe arcam reliquiarum humani generis prom-riRR Dςi si ptuarium ad hanc persectissimam corporis normam esse constructam assirmat. Quae Whhuis. i. ratio Vitruviane 'potius dimensioni quadrat, que longitudinem faciebus decem,&Ja,rinit. L. titudinem cum longitudine comparatam, sex aequalibus latitudinis partibus circulcribit. Sunt praeterea qui diuersas harum proportionum describant rationes, quod eo referendum est, quoniam diuersia ab authoribus, inter se partium fit collatio. Nam aliqui septem, alij octo faciebus hominem constare dixerunt. Vnde Marte posthaec partium, quae conferuntur, resultant symmetriae, quae aliquod inter authores dissidium facere uidentur. Nos tamen auricam supputationem potius recipere uoluimus, tanquam experientiae communi magis consormem. Sed haec πάρεργα mittamus sproperemus ad alia Dignitatem faciei,& sane haud exiguam constituerunt inter physiognomos metoposcopi,cum naturales, tum astrologici eadem enim est metoposcopis cum principe sua physiognomia diuisio qui animi nostri cum corpore mutuam conspirationem, in passionibus alterutrum summittendis, arctissimum foedus esse aduertentes, illud ausi sunt profiteri, quod ex capitis, frontis, oculorum, narium, labrorum,& breuiter omnium faciei partium, qualitate designata,de animi impetu,& propensione, rebus penitus abditis,callidi homines iudicare vellent eXemplo est ille metoposco. 1;h. 1, pus, de quo scripsit Appion Grammaticus, teste Plinio, qui non modo ex viva homi hist. α Ο num facie, sed ex picturis, scite adeo, & affabre ad vitium ab Apelle delineatis, aut sua turae mortis annos, aut preteritos pronuntiauit Naturalem hanc Metoposcopi patatem clarissimi admodum uiri maxime excoluerunt, scilicet Pythagoras,Socrates, Galcinus, Polemon Atheniensi philosophus, Arthemidorus Ephesius,Melampus, Adamantus sophista, Avicennas, RaZes,&ali sane quam plurimi Verumtamen omnes longo admodum interuallo superauit Aristoteles, qui hanc diuinationis physicae portionem doctissime persequutus est, proprio huic rei libro dicato. Vt autem illius esse nobis ostenderet, duabus praesertirn rationibus usum eum suisse nouimus, quas enarratione dignas censemus, quod metoposcopiae, aut physiognomiae assertio dignitatem faciei plurimum illustret Rationes ergo i les sunt: Si animae quidam cum corpore nostro consensus est ut amotibus corporeis asticiatur: econtra impellentibus anima affectionibus, quomodocunque corporis statum immutari licet, haudquaquam absurdum erit, aut impossibile de internis hominum moribus certi aliquid effari. Sed animas scicundum se non impatibiles, sed passionibus esse obnoxias, atque a corporis assecti-hus impelli, satis abunde demonstrant, quibus cerebrum largiori uino maduerit, aut qui diuturno,&vehementicum morbo aliquando conflixerunt. Sic plurimum corpus ipsumimmutant animae impulsius,&assebiones, nempe amor, tristitia, timor, dolor, uoluptas, caeteraque passionum genera, ut minime dubitemus, quin ex notis incognita, ex conspicuis abdita, ex corporeis lineamentis de animae constitutione quaedam
praedici possint. Amplius etiam in his, quae a natura fiunt, hoc magis apparet, quod in sese corpus, & anima habeant quid congeniti,d natiui, ut mutuo conueniant, 'uam plurimarum inuicem passionum sibiipsis cause sint. Quis unquam animal factum, uel productum esse meminerit, quod unius formam sortiretur animalis, animam Vero obtineret alterius, non semper idem corpus eadem anima praeditum suerit4 Quare consequi tale corpus talem sormam necessariunn est, atque eorum tam arci am esse
43쪽
necessitudinem ut ex unius natura cognita alterius conditio facile elucescat. Sed quid ΘNonne sunt quam plurimi rerum periti, ut ueterinarii, aSasones, uenatores, qui ex corporis confirmatione, generosa animalia ab imbelubus, robusta ab imbecillis fruattuosa ab inutilibus, certis quibusdam notis, di signis eluicacibus discernunt. Queine te si vera sunt,ut semper uera sunt, scientiam quandam necessario dari, quae sagaci coniecisia, ex corporis ligura, de animarum motibus diuinet, atque eam explorandis hominum mentibus esse peraccommodam haec inquam ab Aristotele tradita, liquido Ostendunt. Quam Aristotelis sententiam,vi Galenus docuisse videtur, duria a corporis temperie animi mores profici Ici diceret Mores autem non intelligamus eos, qui ad rationem virtutis, & viiij reseruntur,sed animi passiones Graecis etrcen dicta, ut etiam doctiores sentiunt interpretes, qualia sunt, Odium, ira, amor, spes, gaudium, &huius generis alia. Nihil tamen firmi hac de re, atque certi, ut mihi videtur, afferendum est. Anima enim hominis, utpote diuina a corpore hoc mutationi obnoxio longe seclusa est, potestas illa arbitri nostri soluta, atque libera, Vt nullis unquam corporeis uinculis mancipari possit. Animus persaepe simulatione obtegitur,4 naturalis, si qua adsuerit, in clementia, studio legibus, & disciplina edomatur. Non est igitur, ut corporeis notis persuasi, praecipue in hominibus, de moribus internis aliquid affirmemus, cum a corpore tanto hiatu animus seiungatur, tantumq; sit animae in corpus imperium, ut non modo id, quo impetu sertur, retrahere, sed conatus eius omnino in oppositum possit inflectere. Nisi id uerum esse dicamus in illis,qui naturae praua semina insequentes, sensuum,& cupiditatum,vilia mancipia euasere. Sed hactenus circa physiognomiae principia consulto digressi sumus, cum ex hac facultate faciei dignitatem euidentissimis argumentis eruamus . Facies enim totius physiognomiae pars est praestantissima, quod, que ab eius partibus signa depromantur, coeteris potiora sint, atque firmiora. Τotus enim homo in capite,uultuque consistit, ut sentit Apuleius. Ibi ratio uiget,& sen , Ἀνὰ suum instrumenta locata sunt. Sic Aristoteles hin electione signorum, alia alijs magis apol. 1. propositum declarare ait; at quae e principalibus locis petantur, ea omnium cstema b re denisestissima. Locus autem maxime principalis est, ubi oculos, frontem,labia o totum it ' caput conspicimus. Huic succedit, qui est circa pectus,& humeros,o post haec circa crura, & pedes. Ventris autem regio Ceterarum infima est, & abiectissima. Conueniret uero pro amplificanda faciei dignitate, ut singularum partium iudicia, qua ratione ex physiognomoniae sontibus petuntur, in medium afferremus, sed quia ad altiora nobis properantibus, id operosum est benigno lectori tediosum, de uultu saltem&facie
communia quedam atque praecipua capita ab metoposcopis mutuata,& quantum huic nostro negotio ex usita suerit, paucis attingemus Vultus igitur, ut ab eo exordiamur,nil aliud est,quam peculiaris quaedam faciei figuravi constitutio ex animi passionibus momento prodiens Vultum doctiores dictum esse uolunt, quod uoluntatem detegat, quod appetimus portendat. Habitus enim siue status faciei est qui ob diuersos animi affectus, diuersias etiam mutationes induerit. Hinc facundissimus oratorum Cicero. non enim nos color iste senilis, ait, non pilosae genae, non denteS putridi, deceperunt: e Cieeri in oculi, supercilium, frons, uultus denique totus,qui sermo quidam tacitus mentis est hic tibia in fraudem homines impulit,hic eos, quibus erat ignotus,decepit.Et rursus imagogant όΣ mi uultus est, indices oculi: hic apud oratores uectis praecipuus ad euertendos iudicum animos,& hominem uoluntates coercedas.Quintilianus etiam deuultu haec scite pro e Quintilia- tulit: dominatur autem maxime uultus, hoc supplices, hoc minaces, hoc blandi, hoc tri nu*stes hoc hilares, hoc erecti,hoc summissi sumus, hoc pendent homines,intuentur,hunc spectant etiam antequam dicamus, hoc quosdam amamus, hoc odimus, hoc plura intelligimus, hic est saepe pro omnibus uerbis Multiplex igitur,&varia apud homines peritos nempe ex multis&uarijs animi motibus uultus est descriptio Dicitur enim subtristis, uarius, meticulosus, bonus, humilis, remissus, grauis, temerarius, iracundus, elegans, illiberalis, uenerabilis,o austerus. Ex hoc quasi speculo auersum Labani animum Iacob conspexit, cum ad uxores suas conuersus diceret, cognoui ex facie patri Genesai. uestri, quod non est amplius erga me ut heri,& nudiustertius. Sed his non temere assentiendum est fallaces quandoque, ac dolosos persaepe esse hominum uultus,notant uiri perspicaces,&in rebus politicis uersati. Quare Platonicus ille orator mens humana, a stem de
inquit,multis simulationum inuolucris,& quasi uelis quibusdam obtegitur.Vniuscuius ' seque
44쪽
que naturae frons, oculi, uultus per saepe mentiuntur,oratio uero saepissim e Sed haec denultu Nuc de iacie, ut diuersos nobis animi mores atque abstrusas oculis inelinationes patefacit,agamus Diiae autem facie quemadmodum a physiognomonibus traduntur, in prunis recensendae sunt Petuntur uero ex magnitudine,uel iusta uel excedete, uel ex paruitate cum moderata, tum nimia, Differt non minus facies,si sit carnulenta, carnosa,aut macilenta si breuis, si longa, si ossea,si plana, si rotunda, aut rugosa,atque horum omnium uasta Polycleti regula, si medi0cri. Facies magna, quod ea sit asinorum,&houm, ignauiam refert excedens magnitudine stoliditatem Perpusilla simiae feli similis, animi abiectionem indicat: parua calliditatem atque assentationem, ex Polemonis adamastri sententia. Verunt men si colore croceo suffusa sit, hominem pessimum, uitiossem, deceptorem, uinosum arguit. Facies carnosa, qualis boum,ine etiam & pigruam vi aedicit carnulenta, ut sentiunt Polemono ipse Adamantus, cundum ac vegetum ingenium ostendit. Si fuerit gracilis macra, cautum atque circunspectum rerum suarum, ac curiosum hominem indicat. Si ossea non tamen praeter modum,quod asinis ieruis sit peculiaris, timiditate si nimis,simiamq; representet,laboriosos, timidos, ac insulsos demonstrat oblonga facies, quod ad canes uiliores possit reserti, iniurios ac inuerecundos animos portendit.Plana facies malorum est eminarium LNam hominem litigiosium,iracundum, morosum, inuidum, significat. Rotunda iracunda est ex Polemonis mente, fatua opinione Rasis Rugosa facies, quod in lugetibus contrahatur, merenti ab Aristotele ascribitur. Facies autem mediocris, uera-Cem,amantem, sapientem, prudentem, ingeniosum, est breuibus dicam,in omnibus mediocrem, congruum ostendit. Non igitur minimum luciso splendoris ad faciei commendationem asserunt, quae physiognomones, natura experientia edocti hac de parte tradiderunt; Facies enim uiua animi imago est,&plurimarum cOSitationum alias abditarum non incertus index.Sed haec dicta susticiant
Vpersunt quamplures adhuc faciei dignitates, de quibus&nunc breuibus agemus . Itaque haud contemnenda est ea faciei dignitas, quod argumentis certissimis elates hominum ex illa colligere possumus. Que sand dignotio, tanto maiores faciei praeconi parit cumulos, quanto minus admiratione assequi possumus, quomodo in ea artatum flexus, annorum decursus, quasi quibusdam suffragiis, deprehendantur,4 velut in ea descripti sint,agnoscant. Nam pueritiae, a doloscentiae, iuuentutis, caeterarumque artatum quam minuta etiam interualla ex facie aSnoscimus. Hinc Poeta ait.
ἰά οῦ Sed non'postremo loco ponenda est illa faciei dignitas,quod fulgur ille eximius pulehritudinis, per accepta omnibus sormae species in ea enitescat, quam actioniataque partium utilitati dignitate esse proximam, semper existimarunt philosophi Natu- oiij.ii. iis aenim' postquam ea, quae magis necessaria sunt, recte administrauerit, adornavis par. 13. tum operis, pulchritudinem etiam, atque ut Galenus ait ta ιουσία adiungit ,&quasi elegans auctarium uenustatem in membra imprimit. Tanta.n. eius est benignitas,n nullam partem neq; impolitam,neque illaboratam, aut sine rhythmo,in lepore instructam relinquat. Quod praeter operis institutum non raro boni etiam faciunt artifices, qui artis ostentandae gratia, in clathris seu obicibus,in clypeis,in ensium capuIis, nonnumquam in phialis opus quoddam statuarium aut haederam, aut ViteSrie Ο-sus, aut cyparissum, aut id generis emblemata, praeter tamen artis regula S, pro orna- s,1.ad Vsi mento insculpunt.Verumtamen duplex adhuc esse pulchritudinis genus recte obseruanr i.e. dum est. Unum verum natiuum, non diuersum ab optima corporis constitutione
45쪽
& temperie,quod actionibus metiri,secundum Hippocratem, vere possumus. Haec pulchritudo non albedine, non mollitie non corporis leuore, non alijs quamplurimis te nocinijs ostentatur Altera est neque nativa, neque Vera, sed fucata, adulterina,&arte accersita, ad faciendum quaestum mangonibus, mulierculis de sorma plus nimio solicitis familiaris. Quo fit, ut alia quidem corpora oranius, alia Hippo crates laudaturus sit. Neque vero apud Xenophontem iocari Socratem sortasse existimandum est, ambigentem de pulchritudine cum illis, qui aetate sua formosissimi vid bantur. Is si simpliciter loqueretur, neque referret ad actionum constantiam speciei decorem, forsan Utique solum iocaretur. Sed quoniam toto illo iermone particularum pulchritudinem, in actionis bonitate & virtute collocat ipsum non tam loco quam serio loquutum esse credamus. Haec namque Socratis musa suit,&industria, Ut seria iocis semper immisceret Triplice igitur ex hisce,quae a nobis dicta sint, pulchritudinis speciem colligimus . nam quidem vexam Hippocrati ascriptam, quae optimus est partium status, dymmetria, quae ex actionibus tantum bonis innotescit. Alia est quae ex natura benignitate atque in fabricando solertia accedit , ariorem illam indiuiduo passu consequitur, quae in quibusdam partibus per se manifesta est in quibus 'et I 4ς dam ab utilitatis splendore obscuratur. Tertia tandem est, quae Gre sis κι-ω ρ,καλ ,' Ur
λω' ιι , latinis lenociniu,comptus,elegantia,fucata,& adulterina pulchritudo vocatur, natura simia, Viscus,&hamus miserorum amantium. Formae igitur decus maxime cum partium utilitatibus est coniunctum, atque id in facie, tamquam in praecipuo domicilio resplendet. Quod vicinum esse sanitati atque maxime ab hominibus expeii Athenarus docet, dum Platonicum illud. de pulchritudinis censu: in publico homi 'βςh0 Φ00
num congressu decantari solitum, hunc in modum recenset. Vtinam' qualis tunusquisque videre, discissoque o b Athen. De Pectore se animoprospedio,vb os rursum clauseris, apnos. 13.
Amicum cera mentem hominem ae mare. Bene valere optimum smortalibus.
Deindepulchrum Basi o ne fraude dictari,
vanum vero cum amIGs pubescere.
Hoc diuino pulchritudinis dono ornati,diuinis olim ministerijs ascribebatur,quod ΑΔ.h.D.
acceptiores sore victimas, si a speciosis manibus proficiscerentur, existimarent. Hu irnota; ius examen in Elide fiebat, Athenaei testimonio. Sic Archidamum regem, quod cum hinc formosam mulierem spectasset,illinc deformem, sed diuitem,&ad hanc animum applicuisseti ab Ephoris mulctatum, obiurgat aq; seuere legimus, quia potius SpartiatiS regulos quam Reges procreare mallet. Formae si quidem liberali augustum quid, regium in esse homines volebant, sic ut pulcherrimis viris plurimae gentes regnu detulerint. Sic Euripides egregiam pulchritudinem,& quae alias dotes vincit, regno dugnam esse ait. Si praeterea ea, quae Homerus de Helenae, Polyxenes, aliarumque illu-itrium,farminarum forma tradit, recensere velimus, profecto pulchritudinem rem diui. nam ab antiquis esse habitaria,&caeteris humani generis dotibus longe illustrioremo digniorem, facile demonstraremus. Sed nimis extra propositi cancellos digred Tcmur, quare hςc de pulchritudinis dignitatem fatis dicta sunt. Eius, ut antea dictum, praecipua sedes quamuis per uniuersi corporis molem blande&suauiter sese effundat)omnium sane testimonio facies existit. Nam& hac in parte anima nostra,faltem secundum medicos, si non philosophos, tamquam in domicilio suo,collocata est hic Vim suam, potestatem, atque imperium ostendit:hic sensuum sunt receptacula, qui Ve' lut apparitores, Isatellites, iusta Domini excipiunt, ferunt, refernnt, molestias vi iniurias si qua ingruant,a rege suo propellunt. Accedit quod hoc loci forma, quam
carieris,multo dissicilius acquiratur, ubi tot,tantae,&tam diuersae membrorum dimensiones,in harmoniae in unam eamque aptissimam figuram concurrunt;ideoque naturam diuitias suas, hic potius quam alibi, ostentare voluisse, certo credendum est. Frons enim supercilia suam habent uenustatem, suam decentiam oculi, suum nitO- rem nares& malae, suum itidem plendorem labra atque mentum obtinent. Quarum
partium elegans delineatio,&8mmetra costructio,ad hanc unam admirande pulchritudinis speciem exstruendam solummodo conspirant.Propterea faciei honorem prPcipium in suo philosophico poemate Lucretius tribuit. - Lucretia
46쪽
Condere caeperunt urbes, arcemque locare
Praesidium reges ipsi b perfugiumquc, Etsecudes, agros diuiserebatque dedere 6 acie cuiusque,se uiribus Menioque. νNam cies multumualuit., psis 1 Accedit' tarbararum foeminarum consuetudo, quae faciem succis illinire, sorma Histo nat i conciliandae gratia, assueuerant, more ad nos etiam propagato Accedit&auctoritas Poppee Domiti Heronis coniugis, quae asinino lacte in facie dealbanda&exornanda usa suit. Sed quorsum haec nonne id sensus ipse ueritatis magister docet Θ Vnica facies est, i primo spectatur, prima uisu percellit, prima placet:prima displicet; hechoium oculos commouet haec allicit hec a1um subit,hec prim ad precipua amoris semina conhcit Sit enim quantumcumque corpus bene compositum,&affabrefactum, ut neque ad persectionem etiam quam lagacissimus natura aestimator aliquid desideret, tamen si paulo illiberalior,& indecentior facies accedat, haudquaquam pulchritudinis nomine, sed turpitudinis potius id de signamus. E contra dummodo facies adsit elegantior,& iucundibr, quamuis plurimum corporis dispositio ab iustitia sua,&rhythmo deflectat,eam tamen praedicabimus&ob formae decentiam laudibus extollemus.Quare summa cum ratione pulchritudiniso uenustatis regionem, faciem ipsam describemus,cum uel non modo uulgus,quod asseetibus rapitur, sed etiam sapientiores quam plurimi, quibus ratio imperat, idem senserint. Facies praeterea seXus inter se distinguit, cum in mulieribus depilis sit, atque mollis in uiris hispida,&aspera. Dignitatem uero uirilem peculiari ratione maxime commendat, quod praeter coeteras notas in aetatiS progres sugenae pulcherrimo pilorum ordine undiquaquam circumsept.e inuestiantur. Hoc et Eld enim ornatu mas ipsa scemina multo est uenerabilior, aspecti grauior Tanta fuit naturae in efformanda facie secoris assectatio, ut ob hanc unam pulchritudinis causam malae iasius pilorum expertia pro dueta fuerint. Etenim si integra facies hominis pilis consita, quasi sentibus quibusdam obhorruisset, haud certe mansuetum animal politicum, sed agreste potius serum hoc pacto euasisset. Caeterum apud antiquos tantus honor, tanta dignitas, tanta reuerentia faciei habita fuit, ut eius decorem maxime intemeratum conseruare niterentur, labefactatum quam ingenti precio solicito redimerent. Vt de Claudio Tiberio narratur,qui ad delendum faciei lichenem quinqua in 'p' ginta millia coronatorum medicis impendit. Faciem S gestare velatam uirgineSan-d emit de liquituS, dum ad uota accederent, consueuerunt, uel propter honestatem, uel propter uelan Virg. uerecundiam. Ingenui praeterea homines ac serui ex facie dignoscuntur, secundum 'Li Plautum, Terentium. Quin&uitatinstitutum ex eadem facie deprehendi possest
dolo. gimus. Huc etiam referuntur,quae a iurisperitas memoriae mandata sunt.teX. in l. liquis
Teren in in metallum c. icen. Si quis in metallum pro criminum deprehensorum qualitate φVRRς isto damnatus uetit, minime in eius facie scrib tur, cum&in manibus,&insuris possit pς inadamngtionis u0a inscriptione comprehendi, quo facies, qua adsimilitudinempti chritudinis est figurata minime maculetur. Addunt etiam aliud si in pluribus locis cor pus aliquos sepultum fuerit, principalis censebitur ille, ubi aderit caput,ut pote in quo sit imago,pnrquam mortuum hominem dignoscere ualeamus.
mefaciei dignitate secundum medicos.
Onstat ergo faciem inter alias corporis nostri partes, plurimum excellere,&dignitate praestare. His tamen&rationibus,&grauissimorum hominum testimonijs adiungenda sunt, quae ex medicinae ambitu, huius rei gratia, in medium afferri possunt. Non enim nobis silentio praetereunda sunt, tum quod ad professionis nostrae limites spectent, tum quod institutum nostrum, non aliunde accersitis, sed natiuis coloribus manent. Atque ut anatomicorum sontes primo gustemus, certe in partibus animalis
47쪽
cstor mandis maturam triplicem finem sibi Ob oculos posuisse constat, nempe ut aliquae
illaru uitam tueantur,ut per aliquas commodius uita traducam US per quasdam uero, ut genus humanum ab interitu per propagatione rivi indicemus. Nequit .n. substantia ex corporibus adco dissidentibu extructa, quo ad nature leges, perenne duratione sortiri. Exprimo censu cerebria sunt, cor atque hepar: secundi ordiniS, nareS, aures,oculi: tertij uero generis,lestes, matrice, pudenda Vnumquodque aut harum particularum loco,
sed e conuenieti, natura docta prouida collocauit. Quanta igitur dignitas faciei a cedit, quis honor, quae exstimatio, si ordinem jositum caeterorum membroru,& praecipue, quae generis conseruationi famulantur,cum illa conseramus Θ Taceo dereliquis, quoniam is demonstrare esset infiniti operis, agam alte id, ut perspecto situ membrorum genitalium, quanta ratio habita fluerit excellentiae faciei atque nobilitatis, quodque membra haec iustissimo architecti consilio, non exiguo interstitio inter se dirempta sint exacti e cognoscamuS. Nam cum cerebri sit propago quaedam facies,ad quam sensuum omnium organa deflectant,&quo in loco animae uirtus, diuinas suas uires exerat, quid inconuenientius utilet, & protoplasta indignius, quam membra illa pecuina&abieina, cum partibus adeo nobilibus&diuinis confundere Hoc enim dominum
esset cum mancipio eodem loco ponere. Namque munia sensuum turbaret talis constitutio, mentis aciem obtunderet,&rationis imperium euerteret. Innata enim hominibus cupiditas, leui etiam de causa instigata, ac indomita bestia multoties in rectorem suum insiliret, labenis excussis, de sede sua eum deij ceret. Non dicam quantu obfuturum sit decori uenustati, quantaque loci suerit iniquitas,&laboris dispendium, si omnino membra illa eo locari debuissent.Quare ea procul hinc abrepta, natura sapiens discrevit, faciem alta in sede, conspicua collocari, membra uero genitalia, instar vile pecus, in stabula, locum uilem, depressum detrudi iussit. Vt enim rationi cum
cupiditate, haudquaquam conuenit, sic neque membris, quibuS facultates hae imperat, nulla est amnitas, nulla coniunctio, nulla penitus cognatio. Sunt ' autem in maribu a Gal. 14.de eque ac foeminis partes genitales, ea ratione dispositae, ubi locus cum ad sperma reij us pax s P- ciendum,recipiendumque, tum ad foetus incremetum, atque enixum omnium est aptissimus, qua neque sensuum operationes, neque mentis ollicia interpellari, neque splendor ille pulchritudinis obtenebrari potest. Quae omnia in faciei praestatiam eiusque dignitatem manifesto cedunt. Eam tamen non imminuit, quod cerebrum&quae ad mal de faciem spectant, non prius efformentur, quam brachia iam,&crura ad suam perse 'ς ι'ctionem deuenerint. Id enim ea ratione fieri existimamus, quod natura, quae magis necessaria sunt, in primis peragat, quae minus, posthac esticiat. Nam quo pacto uiris illustribus aliquo accessuris, prius quae usui futura sunt, adornantur, sic natura prudens ante omnia apparatum earum rerum instruit, quae accedenti parti principi ad obeundas actiones commodo sutura sint. Neque scelui opus est cerebro, quando uel uidere, uel audire, uel olfacere, uel gustare, nequaquam eum oportet. Sic teste Aristotele inrist. a. de praestantiora, tersectiora generatione ignobilioribus, atque imperfectis longe po p*Ρ δ' 'δὲμ steriora sunt. Maxima igitur faciei dignitas est, tam quod in loco adeo eminenti,&singulari posita sit, quam quod constitutis iam coeteris partibus ministris, ipsa postrema omnium tamquam domina perficiatur. Illud etiam inter initia protinus certissimum excellentiae faciei argumentum est, quod in ea, ac in tabula, temperiei signa,cum totius corporis, tum ipsus cerebri nobis exponantur, per quae uelut manu ducti in uniuersi corporis cognitioncm peruenimus Cutis enim cum laXasit&tenuis, neque plurima camne suffusa, naturam humorum affluentium, atque essentiam, nulla cum dissicultate prodit. Protinus enim color succorum subiacentium, nisi compulsi retrocesserint, per c tem efflorescit. Sic roseus color in calidis & humidis, citrinus in calidis siccis, niger,suscus, atque liuidus, in melancholicis, albus,d pallidus in corporibus humidiso frigidis &faciem,& coeteras partes undiquaquam persundit. Itaque quocumque humore corpus proluatur, eiusdem semper indicia, eaque certissima facies ipsa asseret. Confert etiam facies maxime ad cerebri intemperiem indagandam, si illius magnit dinem is paruitatem, figuram, sensus ibi collocatos,oculos, aures, nares, atque alia mal.de arti consideremus. Etenim haec mutuo sese indicant,& principij, qua a principijs oriuntur, medi Mai. quorum a principis ortus est, principium, uirtutem,&imbecillitatem attestantur. Suggerit etiam facies indicia ad nonnullos morbos maxime essicacia. Vt enim acere-
48쪽
bri affectibus exordiamur, videmus ueternosos cerebro oscitare, labijs deductis hiare, .HV ith si non desistere sed diu sic torqueri, palpebris connivere. Hinc Aetius ' qui cato-'y che, aut catalepsi prehenduntur, ait, inter caetera indicia facie quoque manifesto sese produnt. Adeo si mentem occupati sunt, ut fixos ueluti oculos, palpebras habeant penitus immobiles aliquando&easdem apertas, aut nitictent, aut intense uideant, sicut neque oculos claudant,si quis manum ijs obtendatJn pneumonia peculiarem signi efficacis rationem habet malarum rubor, quod ad pulmonum anathymiasin tussiendo expressam uolunt attinere. Certum est obuenarum angustiam quae sanguinis persusionem a maioribus uasis excipiunt, halitus illos&uapores illic subsistere nequeex- Cςii 3 pirare. His additur, quod ex calore uaciei laborantes morbo regio, nullo cum n gocio deprehendantur, praesertim uero ex oculis, in quibus, quod album est luteum fit, Gil. s. loe. uiro sum. In quam sententiam Galenus ' oculorum alba faciei partes tempori- Ur bus propinquas, itemque malas pallore quodam suffundi refert. Accedit reliquis faciei dignitatibus eximium illud, atque pene omnium consensu caput, quod ex ea in pluribus affectibus euidentissima, efficacissima de euentu morbi argumenta eruamus. His maxime susti a Satur omnis antiquitas, hoc quotidiana experientia, testis locuples,confirmat. Nam omnium bonorum auctor, parens Hippocrates nam facic mante omnia paulo exquisitius in morbis acutis explorandam esse docet, atque illud presertim in ea circunspiciendurn, num aegrorum facies cum sanis conueniat,&an sibimet ipsi suaeque natura consentiat. Sed liceat ipsius verba nobis subscribere. Hip.praeri Considerare porro hoc modo conuenit in morbis acutis primum quidem faciem xφη- . roti, an similis si hi ς, qui in sanis sunt, maYime vero an ipsa sibi ipsi: ita enim optime fuerit: Si vero maxime contraria simili fuerit horrendissima est. Itaque ut videmus ex facie morborum signa depromuntur, quae non solum prima sunt eorum, quae medico occurrunt, sed caeteris fere potiora, quaeque acrius examinata, insignem in morborum prognosi certitudinem pariunt. Cum vero haec sententia sit Hippocratis tanti uiri, ea nobis sicco pede nequaquam transeunda, sed diligentius ruminanda est,ut quid velit,&qua ratione Velit optimus Hippocrates, recte intelligamus . Tria igitur perlustranda iam nobis proponemus. Primo, quod Hippocrates dixerit, in morbis acutis primum quidem faciem aegri attendendam esse, nunquid similis sit his, quae in sanis sunt: Videamus ergo quaenam sint illa, quae insanis conspiciantur Deinde cur considerari velit, an ipsa sibi ipsi similis sit Negligere enim praecepto hoc sanortinas acum Uidetur. Postremo curem cacia adeo argumenta,&ad praedicendos euentus in morbis acutis Vtilia, facies nobis exhibeat. Considerare igitur oportet, quae ad partium faciei spectant, colorem, molem, situm, substantiae rationem, splendorem,&quae ex his omo nibus resiuitat, quasi ad unum scopum collimantibus pulchritudinem. Haec autem col-c ρ ρ '' ligimus exhorrendissima illa faciei hypotypo si cum inquit:hasiis acutus, Oculi caui, collapsa tempora, aures frigidae contractae,& eoru extremitates auersae,cutiScirca frontem dura, circumtensa, larida, iolor faciei pallidus aut niger, aut liuidus, aut plumbeus. In primis igitur aegri facies cum sanis conserensa est,in videndum, nunquid partes illius a colore bene Valentium, figura, mole, forma,&alijs eius generis,&quantum desciscant. Sed cum sanitas in unoquoque sit, quod sibi secun cum naturam inest, quantum quisque ab natiuo illo tenore,&typo discrepet, tamU Vchementiorem lacriorem morbi vim existere necessum sit ideo faciem ad semetipsam collatam, exacto ius perpendendam esse censebat Hippocrates, ut singulis quidnatiuum sit&familiare. quid morbosum alienum pernoscamus. Quae praeceptio certe firmiter memoriae mandanda est, ne turpiter quandoque decipiamur. Contingit enim quam plures aspectu a fanis differre, labitu mortuos potius quam UiuoS exprimere, praecipue vero senes & melancholicos, atque illos, qui in diuturnis vinculis, paedore, squallore confecti, aut ad transtra damnati suerunt. Qua in re Cardani historiam lubet recensere. Is famulum quendam suum, ait, qui per decem: Octinannos apud Afros, ad remigia deuinctus fuerat, cum oculos clauderet, neque Ullam sui corporis partem moueret, in nullo mortuis absimilem potuisse dici, adeo pallor, maiies,extensa cutis,arctae nares, color plumbeus, ac serrugineus, cum tumore quodam,oculi uix occlusi mortis speciem reserebant Sciscitandum itaque primo,dum aegro Occurrimus, haeccine sibi facies connata sit,an secus ne in dijudicandis morbis eorumque
49쪽
que successu in errorem impingamus interum illud profecto dignum est inquisitatione, cur ex facie certa adeo indicia salutis, vel perniciei, ita Vel morti veruantur. Potiora enim sunt eorum,& prima medici oculos seriunt. Cardanus subtilis tres cauta fas proponit,cur facies potius, accinerae particulae virium lapsuma morbi magnitudinem ostendant. Prima et partium minutissimarum copia, iraecipue forma dissimilium, oris menti, maxillarum, nasi, oculorum, frontis, palpebrarum, temporum, aurium, quae facilius noxam subeunt,4 euidentius, litius a natiuo statu recedunt. Est&cutis tenuitas, Ut facies quam primum tendatur, palleat, contrahatur. Multis in locis cartilago subest, Vt in naribus in auribus suntque frontis musculi tenues admodum exangues Cerebrum prarierea faciei proxime adiacet, cuius affectionibus si percellatur, ut inmerore, in letitia, quam plurimum&subito eam mutari contingit. Etenim morbis concussi corpore, actutum incalescit, contrahitur humoribus grauatur, flatu, in vapore distenditur, abscessibus opprimitur, sanguinein spiritu destituitur,&alijsquam pluribus malis corripitur. Itaque non admirabimur cur ex facie aegri inspecta, aut salutem, aut interitum pronuntiari possimus. Sunt&aliae causae, non ta-omen Vsque principales, nempe sanguinis copia, in quibusdam locis legionis letior, quorum gratia multo facilius,&expressius, impressiones factas a partibus internis facies demonstrat. At ego Cardani acerrimo certe viri ingenio diligentiam in his maxime desidero, cum ieiune admodum, ii summis, quod aiunt, vestigijs rem adeo praeclaram, Icitu dignam attigerat,4 pertractarit. Tentabimus itaque nos, Ut pro maiori negoci intellectione, quaedam in medium asseramus,&effectus huiusce causam. pro virili discutiarnus. In primis hinc euenire censemus, Ut facies caeteris partibus euidentiora, mortis, atque Vita argumenta pnebeat, quod nulla sit corporis nostri, pars, quae ex tot, ac tantis differentibus specie particulis, conglutinata, consensum adeo euidentem, atque efficacem habeat cum visceribus, atque artubus, aeque ac ipsa
facies. Atque hoc duplici modo. Non ignoramus conuinctam esse in seriori Ventris, ciem,ut supra dictum suit, per Cesophagum, qui communi vinculo uniuersis infimi ventris partibus annexus,&recto tramite ad superiora elapsus, in fauces,&inos ipsum desinit. Scimus praeterea,& ventri medio coherere faciem, quod aspera arteria innumeris fere propaginibus per pulmones dispersis, atque in amplum caudicem aliquando collectis non secus, atque oesophagus,eodem ductu ad fauces emergat,&indecumore participet Videmus tandem&cerebrum in dissolubili foedere cum facie coniungiataque id per portiones illas, quas Vocant,mam miliares, quae ex intimis cerebri penetralibus, in faciei centrum, nares ipsas, recto passu producuntur. Maxima iSitur faciei cum membris praecipuis, ut Videtis, necessitudo intercedit. Si etiam nulla corporis Pars, quantumuis exigua, ab uiscerum consortio disiuncta est, sed communi prouiden tia Uinculo connexa, certo certius fateamur necesse est, cum prima viscera cum facie ipsa conspirent, singulas etiam vel abiectissimas corporis uniuersi particulas, ob commercij legem, cum eadem conuenire,&colligari. Eructat praeterea Venter infimus, ac Viscera eodem ambitu contenta per Cesophagum, quicquid amplitudine continet, seu Vaporis, seu halitus, seu reliquorum orborum somitis Spectatur hoc in iliacis, in nephriticis, in ictericis, in hepaticis affectibus, nec non in uteri morbis . Quam expurgandi rationem 4horax venter medius insequitur. Sepe enim pulmonibus destillatione turgentibus seu alterius mali alluvio cossietatis, non sine vehementi cruciatu, pera spe arteria tubum, hic sua in os recrementa effundit. Non secus terebrum, quandocunque afficitur, in uniuersas faciei particulas colluuiem exonerat,a seces suas deponit. Hinc tantus ad aures,ad oculos, ad nares, ad os, ad cutis superficiem, superfluorum estluxus. Tantus igitur est consensus,tanta connexio, tanta faciei conspiratio, Veiam dictum est Muniuersis corporis nostri partibus . His succedit Malia ratio societatis mutua membrorum, superiori illa multo prior, atque illustrior, in cuius cognitione inmemoriam reuocanda siunt, quae a Galeno multis in locis fuere declarata Quodnimirum tria sint viscera, penes que corporis nostri sit arbitrium;& quod illa per peculiaria organa, quasi per canales laquaeductus uim suam in singulas partes demandent, atque effundant. Quapropter uti nulla est nostri corporis pars, quantulacunque
tiam, quae affectiones a principijs transmissas, non suscipiat, ita penitus nulla est, ubi citius fiat,&facilius, atque in facie,ob arctam adeo cum membris principalibus consue- tudia
50쪽
tudinem. Sed videamus qualis haec consuetudo sit, atque cordis consensum prius emplicemus. Patet manifesto truncum arteriae magnae, Cumque altiorem, per cautim thoracis assurgere,& Vt ad primam iuguli regionem accesserit, in ramos binos,eosque crastiores findi Eorum alter in partes penitiores sese insinuat, in cerebri culmina conscendit: alter vero cutis regionem extimam perreptans, Vniuersam capitis peripheriam circum quaque discurrit,&iugulares, quaSVocant anatomici, eXteriores consit tuit. Harum igitur arteriarum flagella eXigua in ambitum faciei desinunt, quibus inter nuncijs, siquid in corde, hi quid in proxunis vasis nouitatis contingit, id statim faciei enuntiat Patet hoc in affectibus animi, in ira,in gaudio, seu tenuiori sanguine proptius in alturn euolante, seu lege naturae id expetente, ut reconditi hominum mores, his tacitis delatoribuς patefiant. Succedit his iecinoris pervenas cum facie communicantia, quae a cordis consortio haudquaquam discrepat. Vena namque regia, quam primum ex hepatis conuexo egressa est, in binos. ramoS,eosque quam maXimos discinditur, quorum alter statim reflexus, indepressas partes dispergitur; alter uero, oper phrena, incumbendo thoracis Pertebris, in altum attollitur. Hicce ramus, posta
quam ad usque thymum, Unico stipite progressus fuerit in duas& amplas se se scindit propagines, quarum intima cerebri sedem subit; at extima per capitis regionem disseminata partes externas alit. Ab hinc surculi quidam non contemnendi ad faciem concedunt,&praecipue per musculos,&43er musculosas eius particulas disperguntur, ea de causa, quod frequentius agitatae, ampliori sanguine pro alimento indigent. Ter lius tandem conneXuS faciei est cum cerebro, longe omnium clarissimus,acet acacissimus. Nam cerebri germina, sensuum domicilia in ambitu huius consiliunt divrum abest quin partes hae ob viciniam concurrant, ni interiectus cranii paries obilitat, adeo tamen pertusus, ut undiquaque exituS, aditus ultro citroque concedatur Quare fieri non potest, quin uel minimarum turbarum, si quae animae arcem concutiant,
manifesta in facie indicia appareant. Hinc ira excandescit, metu pallescit, uerecundia erubescit, maerore contabescit: haec tristitia ob sicurat, haec spe extollitur, inuidia contrahitur, haec gaudio explicatur Ataque cum e multis adeo atque diuersis partibus facies constructa sit, quaeque cum praecipuis corporis uisceribus, manifesto ita,& multifariam connec' atur quid miru sit tot tantas suggerat praedictionis ieconditarum affectionum notas;Facili me enim iaciei partes, ob societatem cum reliquis noXam incurrunt, quae cum in aliis largius, in alijs parcius sese prodat, ob multitudinem tamen ii uersitatem substantiae membrorum, hic minime omnium latere potest, sed quam promptissime perspici Quod fieri contingit,cum per qualitates .ptarnas frigoris,&caloris, secundasque aspectabiles, tum per molem, per figuram, per situm, per substantiae modum, quae omnia faciei typum exprimunt,&in aegrorum examine considerantur. Ha- , sis rum occasione quam plurima oracula, ex quibus uarios morborum euentus licet praemodib. ect., dicere, diuinus ille seneX prodidit Talia sunt: in 'magnis malis, facies si bona suerit, Hipp de bonum signum est, in paruis autem contraria, malum. Item:albae hoculorum part CSin si*h μ4φς pri hcipio morborum denigrari solim, si inualuerit morbus: hae igitur si purae fiant, perse nam sanitatem indicant, leuiter quidem tardius, uehementer autem citi US. item. ς Hi l pren. Si quid albae partis Oculorum subapparuerit palpebris non commissis, si id non ex FS' alui profluuio, aut medicament potione fuerit, aut aegrotus non ita dormire consueuit, malum signum ualde lethale est: si Vero retorta, aut contracta sueriti a pebra, aut liuida, aut pallida, aut labium,aut nasus, cum aliquo ex signis aliis, morti esse proxi- se mum sciendum est Lethale est etiam habere labia respluta,&pcndentia,&frigida,&Λ6Liεά. ' albicantia; Talia etiam sunt: si lacrJIIJentur oculi inuoluntarie, aut distorqueantur, aut
alter altero minor fiat, aut altas parte rubenteS habeant, aut sordes circa ocul ΟSappareant, aut mutabiles, aut iminentes,aut caui uehementer facti,aut squalentes,&Obscuri
fuerint, aut color totius faciei obscuratus, haec Omnia mal ad perniciosa putandum est. Hip ες' - Rursus uero sic refert: facies, qqae ex tumida humiliatur di vox leuior, debilior eua haddi: . dem,&spiritus rarior,&leuior, remissionem in sequentem diem significant. Item: iud tex. i. si partes circa faciem gracilescant, uenae in manibus4 oculorum anguli S aut super ciliis quietem habeant, cum prius non quievisseiat, huic si uox suerit debilior&deuior, iues uti spiritias rarior, & tenuior aequenti die remissito morbi contingit. Item Si febre β te
ρὰ ζ 'δ nente partes circa faciem graciles fuerint, in die impari, equenta die soluetur. Et rursus