장음표시 사용
71쪽
guntur his animalia bruta, quod Arion Mitylenaeus ostedit alliciuntur,&it semel
dicam naec lumma salus, hoc optimum remedium, quo cor nostrum edentes, cu a Cicero. .
ras tristitias, sollicitudines,instar Pithagorei exanimo nostro explodimus,& adtra 'Riῆα quillitatem, laetitiam mentem reuocamus. Tanta igitur aurium dignitas est, tanta utilitas, quantam nemo satis possit perstringere, quarum praestantiar,&illud ex Aegyptiorum mysterijs accedit, quod ea. obevientiae simulacrum homines illi Pier. .his extare voluerint. Quod etiam ex sacra ' pagina constat,dum secundum antiquae r ... a. legis solennes ceremonias, in sacerdotibus sacris initiandis, extremum auriculae dextra Aroni, iiij eius, immolati arietis sanguine ex iussu Dei Moyses contingebat , quo facto velut signo quodam & monumento intelligerent sacerdotes, se diuino dicto audientes sore,&munus hoc perpetuum coram Domino obituros esse. Vt enim ex inobedientia parentum nostrorum, 'aradiso expulsi, omnium rerum egeni facti sumus, sic ex obseruantia mandatorum Dei, tum boni amissi pendet recuperatio, tum ad patriam,qua exulabamus, aditus patet. Auribus etiam apud H braeos illa indigna seruitutis nota imprimebatur, ut ea maxime conspicua, di oculis hominum subiecta esset. Si dixerit seruus diligo Dominum meum,&uXOra Exodi. 11. rem, ac liberos, non egrediar liber, offeret eum Dominus dijs,&applicabit ad Ostium,4 postes, perforabitque aures eius subula, erit ei seruus in seculum. Voluit enim Deus, ut eo loci, quo potissimum nobilitatis,&decoris argumenta, appen is magni preti gemmis, ingenui homines ostenderent, illi nempe, qui gratam adeo libertatis vocem audiri noluerint, haec turpia, & illiberalia perpetuae seruitutis stigmata circumferrent. Aures etiam memoriar consecratae sunt,quod applicato
ad aurem digito antiqui significabant. Hinc Maronianum illud.
Sed inde huius hieroglyphici ratio profluxit, quod testes in ius rapturi , testium
auriculam, memor esto, dicentes contrecstabant Huc allusit Ouidius. Si quaderit de me tacita quo mente loquaris, Ouid.
Pendeat ex rema moliis ab aure manus.
Verum ex physiognomonicis, quae partem sane commendant,iudicia haec sunt. Aures tenues mores, ueluti circuncisar, fatuum, callidum, malitiosum denotant, crassae, magnaeque surdastrum. Extantes praesentaneam docilitatem,mansiuetudinem, benignitatem, Ut pressae inscitiam,& ruditatem significabunt. Quadratae vero ac mediocriter magnae in audiendo argutissimum. Sed aliquando accedamus ad eam partem, quae nostri operis est, auriculam scilicet, cuius dignitatem tiam singillatim perscrutari licet. Huius utilitas est, ut ab externis iniurijs auditionis organum tueatur, is sonos aliquo pacto excipiat, exceptos ad meatum auditorium deferat. Nam . quemadmodum superciliorum piloS, supra Oculos natura mal. .do constituit, qui priores, si quid in ipsos deflueret, exciperent, ad eundem modum, usu par. i Mauribus apponere Voluit propugnaculum, quod tamen illius obicis magnitudinem excederet. Etenim in oculis, quos sublimi loco positos esse oportebat, non magnum adeo uallum apposuit, at e contra in auribus ingentem satis molem construxit, quoniam illud oculorum aciem magnopere obscurabat, hanc vero non modo sonos non illabentes prohibere, sed insuper etiam sonum aliquem sundere decebat. Huius rei Hadrianus Romanorum consul testis est locupletissimus, qui sensum hunc cum laesum haberet, manus cauas, quo audiret facilius, aposterioribus ad
anteriora spectantes, auribuSObtendebat. Huccedit, k quod equi, asini, caneS,&4 Arist. 1.de animalia caetera, quae magnas auriculas habent eas semper circumagant,ac adso p/r animal. nos,&voces inflexaSconuertant, earum partium usium ab natura edocta. Harum sit a. substantiam natura elegit, neque duram adeo, ut sunt ossa, neque penituS mollem, usu par. ια. vi carnem, sed quod in medio horum est,cartilagineam. Alterum enim duorum accideret, Ut aut rumperentur aures facillime, aut ut contunderentur,praeterquam
quod id neque pulchritudini earum conueniebat, Nam si molles nimis & tenues
essent, considerent exquisite, qua flacci notantur, noxam incurrerent, dura Uero atque cra arrecta semper extenta rigerent. Huius igitur generis substantia hoc peculiare habet, quod satis commode partes subiectas defendat,ut quae ne
72쪽
que comminui, neque contundi, quemadmodum dura,&friabilia neque incidi, neque rumpi, Ut mollia,&carnosa queat, quodque nec collabendo subiiciat, cum ad excipiendos sonos hiet continuo, nec Vsque adeo arrigatur, quo minus in adaptando pileo, aut accommodanda capiti galea complicari,&sine offensione intorqueri possit. Quae omnia cum Vtilitate,& pulchritudine earum partium maxime consentiunt. Sed non desunt anatomicorum, qui auribus, Ut Obscure moueantur, quandam musculorum substantiam ascribant, quod cum rarum sit atque insolens, itaque aures penitus cartilagineas,& communi corporis integumento comprehensas, omnique motu orbatas statuimus,& recte decernimus. Quoniam, & prae sit o. a ter Galenum,'&Aristotelem, immobiles homini factas esse aures Plinius etiam usu par. . affirmat. Si praeterea ad temperiem respiciamus, aures certe siccar,4 frigidae fue- ε kbi rint, cum substantiae illius natura&ratio quae cartilaginea est id nobis persuadeat. stbρ.ahim. O Intersecant autem capiti Orbem aequis portionibus, medium ibi locum obtic Plin. lib. V. nent. Auditur enim non modo per directum, sed Mundequaque. Qua de causa hist. n xμ 3 non ut caeteris animalibus in Vertice, sed in oculorum Orbe positae, sunt, neque treliqui sensus ex anteriori parte, sed ad latera atque e perpendiculo ipsis malleo-d Lact. le o lis. Quarum numerus geminus est,cum quod utriusque lateris una sit species tum pificio Dei etiam quod caetera sensuum organa duplicia sint. Illud enim uenustatis speciem , t i ii i cos amendat, hoc Vero hominem ipsum cuius altera pars dextra est, altera sinistra, Gil. ii. de numerinsui S absoluit. Verum enimuero effecit actionum perennitas, quod senus. pax. is tiendi instrumenta eX necessitate gemina,&ex utroque latere singula posita int. Nam cum actione vitam ipsam dimetiamur, qua illaesa vita constans est, superstes, qua sublata protinus,&necessario concidit, itaque Ut saluti operationum consultum sit, ita corporis sensoria natura extruxit, ut si contingat noXam alterum incurrere, nihilominus in altero, quod illς sum superesset, actionum robur saluum, Gal. . de perenne permaneat. Nam prima, in maxime communis gemini organi ratiousspar, 1 o. est, Visi Unum eorum affectum fuerit, affecti Vicem reliquum suppleat. Quod Smyrnaei cuiusdam iuuenis exemplo, cui ad anteriorem cerebri usque uentriculum, uuianus adactum fuerat, dilucido commonstratur. Aurium uero magnitudo talis est, qualem nemo quis estingere possit melius, adeo symmetra,&apta suis usibus. iiiii ii e Nam hominibus tauricularum moles, quanta uel equis est, Vel asinis, incommo-us par. ii afuisset, dum caput aut pileo, aut galea, aliisque in tegumentis obuelarent, quod non raro faciti ierant, quandoquidem&in equis bellicosis minores multo aures asinis habentibus, ea magnitudo molesta est, si aliquando caput illis contegisnus . . Praestiterat igitur aures in hominibus sursum extendi, tantumque meatibus extare, quantum nunc extensar&explicatae sunt, ita enim simul adsonant, meatumque operiunt, simul autem nihil impediunt, quominus quiduis capiti ita ij ciamus. Harum partium figurae duplex consideratio est, vel qua uniuersae auriculae, & anticam ωposticam partem comprehendimus, Vel qua aduersam tantum respicimus. Et enim internorum uoluminum ea ratio est ut minus nocumenti, siquando compli- Gal. D de cari contingat, aures eXciperent, quemadmodum,& quod concauae simul,&cOnus p/x -- uexae sunt, si quid mea tui incidit, ab ingressu prohibent,&peculiare quoddam inpatiendo robur acquirant. Nam rotundum abiniurijs omnium remotissimum est. Igitur ad utrumque eorum multos aures anfractus habuere, cum eo modo magis conuoluantur, atque in seipsas residant, quam iis implex tota,&uniformis utraque fuisset. Connectuntur uero cu osse occipitis, atque ossibus petrosis, in quorum centro meatus auditorius exculptus est, membrana simul atquecuti, communi totius corporis tegumento; atque haec de auribus; quarum natura, & structura considerata, tandem aliquando uela contrahimus, cum de dignitate, & compositione, quarum partium nobis quaestio proposita est, satis superque uerba fecerimus Enim v r ad artis contemplationem, quae illas partes reficit, digitum propius admouea
73쪽
qua dicantur in humano corpore curta, in quibus curtorum chirum
apositoit, quonam a pectuumgenere contineaturis ad
quam medicina partem hic liber reseratur.
an si igitur prope spatio uniuerso, de faciei dignitate,&pr
stantia, atque movenarratis, narium, labiorum, auriumque dotibus, agite nunc huius decurtis chirurgiae, vadosium mare,&adhuc omnibus mortalibus intentatum ingrediamur, ubi pro ingeni nostri mediocritate ita cursum moderabimur, ne abrepti vastissimis huius pelagi sumbus incaute nosmet concredamus, sed ut terram prope, in tuto, ac tranquillo uela facientes, iter nostrum metiamur, atque ad Vocatum tandem portum laboris nostri metam,appellamus Antequam vero adi claranda huiusce chirurgiae principia accedamus, quibus nimirum primordijs, prima artis huius momenta carperint ostensuri, post positis caeteris, ea prius tradere decrevimus, in quibus totius nostri de curtis restituendis negocij cardo uertatur. Id autem summatim,d suspenso pede peragemus, cum quae ad initia huius artis reseruntur, ea saltem digito, ut aiunt, commostrasse sufficiat. Cinerum ne prima haec sine arte nostra sit emissio, quid curtorum nomine intelligamus, denuntiare oportet. Γta seu curtum,h Grammaticos consulamus,id plane est, quod breue&pusillum est, ut apud Horatium.
Nunc 'mih urto luet modo amor.
Velsi obe , usique Tarentum. At vocabulum hoc ad non nullas corpori nostri partes mutilatas,&anatiua quantitate deficientes,a rebus paruis deducriam.& commode translatum luit. Quod ex Galeno clarissime patet, qui ea, quae inlabi js,in auribus, vel in narium alis de hs'' sunt κολ ματα graecis, latine vero curta Vocari refert, cui interpretationi clariss M.t a mi quique medicorum, non leue,&spernendum suifragium serunt. NareSigitur, c eis. lib. . aures, dabia, quacunque tandem occasione detruncata tu Crint, curtorum appel- - : ' latione recte de ignari poterunt. Horum resarciendorum ratio in eo potissimum Γ' ' M P consistit, ut materia apparatus, eiusdem locus in promptu sint, Ut partibus mutilatis materia connectatur, atque ut connexa ad partium curtarum similitudinem, aliquando conformetur.Materia est cutis simplex, ante coniUnctionem Una curtis, delineanda prius Meducenda. Locus ®io, ex qua eripitur,est humeri pars anterior. Copulatur autem cum decurtatis partibus ipsam teries, suturarum opera, di pluribus constraeta deligarionibus, ijsque idoneis redie conseruatur quo usque cutis,4 curta collescant. Postquam vero firmo coalitu invicem adlicesserint, recidenda est a brachio materia, in partis execta formam ducenda, sollicitoque tutanda, Ut tandem robur,&constantiam perfecte nanciscatur. Singula haec suis locis fusius,4 exactius prosequemur, quorum tamen exigia a quaeciam, obscura lineamenta ob oculos stibij cere voluimus, Ut ad inuentionis momenta in arte nostra, quae ex agricultura depromuntur, coin modius descendere poli inius. Prius tamen locus uidetur postulare, postquam quid curtum sit id qui sint summi artis nostrae iapices declarauimus,ad quam medicine partem hic liber redigendus se,ut ratione proposita explicemus.Verum cum non latas constet, quot,& quales uere medicinae partes sint, tam ob eiusdem cum philosi, phia amnitatem, qua iam quod hac de re plurimum autores inter se distent , itaque ab initio medicinam ipsam partiri, & ad sua membra principatia reducere teptabimus, atque OX Curtorum naturam iapen demi RS, qua rebe ventilata, cuinam medicinae parti subieeta sit, commode, ni fallor,uidebimus. Nam tantasuit apud antiquos,&recenti OieSin partienda medicina dissensio, ut partes illius ueras uermanas inuentu non modo dissiciles, sed . plane impossit biles esse aliqui non praeter rem a firmauerinι. Non enim hucus' om. inaff.
que ' neque limitibus suis medicina circunscripta est neque certis terminis a. i medicui.
74쪽
losophia seiuncta, cum minime constitutum sit, an quae in usum cedunt medicis,ine' dicae facultati genuina sint,&propria, an Vero ex philosophiae campis desumpta, di in medicina uiridaria transplantata fuerint. Etenim causas morborum,& sanitatis explicare rationes philosophorum est Atque si hoc certum est, Vt est, quanto magis cognitionem de elementis, de temperamentis, de facultatibus, de actionibus corporis, de re anatomica illi Sascribemus Sie plantarum vires metallorum facultates, lapidum Virtutes, caeterorum operationes, quorum berrimus in medicina fructus est, non medicis inquatia, sed philosophis indagandas relinquemus. Veruntamen omissa dissicultate hac, quae non tanta est, quanta prima facie Videtur, quod tam philosophis quam medicis suus cuique finis, pro scriptus sit, huius quidem operationis, illius Vero cognitionis, clarum certe est, certos terminos atque proprios in arte sua medico a Galeno collocatos esse, multis quidem in locis, praecipue vero dum libro peculiari, nunquid ars tuenda sanitatis ad medicam, an iuEi sis , ad gymnasticam acultatem spectet, accurate examinat.Tria enim sunt bonorum med an ad Senera, quae medicar considerationi subijciuntur, actionis nimirum robur, sanita-gym sipost Guriis constantia,&pulchritudinis decus, quorum primum per se in corpore inest, se- cundum causa primi atque origo est, tertium vero ad haec duo consequitur. Prin- ceps autem atque absolutissimum, quo potissimum egemus, bonum est actionum perfectio, cui bonus corporis habitus,&forma elegantia succedunt, hoc quidem naturae quasi auctarium, illud vero non simplex, neque per se corporis bonum, ueruntamen a quo primum in ordine, Velut ex scaturigine profluit Vertitur au- Gai ibi tem' medica faculta primo quidem in praecipue circa sanitatem, Vel tuendam, vel restituendam, cuius compos Vbi facta fuerit, cum uirium robur, tum venustas euestigio subsequuntur. Nam id certe artis finis est,cui artifex, si potiatur,acquiescit. Tale autem quid ipsa sanitas est. Quicumque enim aegri decumbunt, id saltem expetunt, ut sani fiant. Sanitatem igitur essicere uidetur medicina, quam naturalis pulchritudo operationum uirtus sequatur, necesse est Quamuis autem unum illud sit, atque praecipuum, quod a medico consideratur, nempe sanitatis habitus, a que boni huius correctrix, sed largius extento uocabulo, ipsa medicina uocetur, at tamen ob diuersas operationes&ossicia diuersa, quibus opus est, ut fine suo potiatur, uariae Multiplices huius faculiatis partes emergunt. Etenim medicina aut multum corrigit, aut parum:& quae multum corrigit, medicatiua curativaque uoc tur,quae uero paria,conseruatiua Haec rursius insignibus differentijs tripartito distinguitur. Si enim exacte persecteque ualentem hominem susceperit, ut eum, quo accepit, sanitatis gradu conferuet, hanc partem κτmo boni scilicet habitus contervatricem appellant. Quae uero medicinae pars illorum uires,qui iam morbi uim superarunt, reficiendas assumit, earn sane ειαλκοντι κου, hoc est instauratricem, seu resumptricem nuncupant. At interutramque illud genus collocatur, quod proprie salubre uulgo autem&conseruatiuum simul, salubre dicitur, qua pars sanitatis, qualiscumque tandem fuerit, moderatrix, aulatri est. Quae uero Imultum corrigit, medicatrix appellata, ea etiam suam subdiuisione patitur, quam Galenus licet innuat, non tamen explicat. Hanc igitur ad illitis imitationem, per sipectis suae partitionis fontibus, ita partiemur, ut alia curatricis medicina pars sit quae leues O hos corrigat, alia, quae mediocres tolla alia autem quae pernitiosiores,& lethales, si poterit, extirpet. Quemadmodum enim ad eam medicinae partem, quae Xie Gai. an ars guos errores eximit,treSillae, nempe analeptice, salubris,&euectice referuntur, R' atque laltem pro ratione maioris,& minoris intersesb erunt, ita&cura tricis
. b. species, si cum superioribus conseramus, magna uitia eradicant,&in eo tantum mutuo discrepant, quod uitiorum, quae pass medicatrix corrigit,non sitςqualis uehementia, sed unius magna,alteriuS maioHS,torti maxima. Quo pacto etiam parua analeptice, minora salubris,omnium autem minima euectice emendat. His aliqui adiecerunt προφυλακτικι idest praeseruatoriam, quae conservatrici parti facultatem habeat aduersam,& homines ab iis milientibus morbis uindicet. Sunt ergo medicinae quinque partes praecipue, nimirum n εκτικn,n υλι ει rin 7 οφυλακτικ9,B-ληπτDcu,atque ah t ευτικη, latinis boni habitus conservatrix ia lubris, praeservatrix, resumptrix& curatrix dicta, quarum quatuor illa, sub uno genere superiori
75쪽
continentur, ultima uero ipsa genus est, illi quidem generi exaduerso positum,
non tamen in sita membra dissectum, quod, quantum mihi constat, sint anonyma,&fines inuicem diuersos, ut caetera Obtinere non uideantur. Sunt tamen&aliato tuu i ca quamplurima, in quibus medicinam uidetur partiri Galenus,&praecipue ' li- .hro iam citato, ubi nouem huius artis partes recenset, atque quam graeci κωμωτιν is, latini comptricem uocant, illis niungit, quam tamen ille ipse partitionem reij cere uidetur, quod comptricis prauitati,d aliarum duarum, quae habitus athleticos moderantur, cum uera inedicina bonitate nil commune sit. Sic innumera pene huiusce artis membra recenset, ex diuersis fontibus petita, aliquando quidem nouem nonnunquam uero tria, eaque principalia, quae tandem in alia minora dispertiuntur. Etenim una ' medicinae pars indicatoria est, alia curatoria, tertias a LG-l d*λblubris . Distinguitur autem indicatoria, insuturorum prognosin, praesentium di 'S 'PU' 'gnotionem. uratoriae alia est pharmaceutica,alia diaetetica, alia chirurgica Salubris tandem partitur, in salubrem, cum suo genere homonymam, in boni habitus conservatricem, in praeseruatricem, in analepticen,&ineam, quisenum curam habet. Illa uero medicina diuisio,haec membra habet,ut prius naturam corporiS, e Gal.de conculus viiijs mederi debet, cognoscat, deinde qui affectionu&morborrigenera per D Ruri ii quirat, mox ea distinguere sciat,& quis eoru euentus futurus sit, praeuisum habeat, ό h in 'post haec ut curatione recta ratione instituat,aptasque' remediorum materias se e ibidem 1 s. ligat, postea ut eos, qui ad morbos procliues sunt, ab imminenti labe uindicet, λε-
quique' conualescunt, reficiat, atque tandem ut qui sanitate inculpata fruuntur, ii u i
incolumes,&integros ab Omni noxa conseruet. Atque ex hac medicina partitio h Ibidem A ne, ego profluxisse crediderim, illam iam usitatasti,&uulgo in scholis, tritam, quod 7 alia pars medicinarsit υσιο λικκ, alia παάολογικου, alia romiis , alia αἰ ιολογικου alia υγιειν' alia ραγαυτικη.Etenim priores duae constitutione corporum,ta iuxta nara ibidem
turς praescriptu, quam ubi limites sanitatis excesserit,considerat,&quae sint hominis G Mo principia, quae partes, quae assectiones, quo pacto laedantur, qui morbi sint,quae eorum causae, quae symptomata,explicant. Tertia uero quomodo unumquodque hOrum, ex notis suis atque signis cognoscendum, quid de uniuscuiusque successu praesagiendum sit, praescribit. Posteriorum autem altera, postquam perspecta sit corporis habitudo, quomodo eius incolumitatem tueamur indicat, altera uerol, quo ea, quae labem contraxerunta ad sanitatem reduci queant, quibus tandem illa, quae causas sanitatis&aegritudinis explorat,4 idonea ad operis persectionem auxilia,subministrat. Est autem adhuc alia medicina partitio, meo quidem iudicio, omnium iam dictarum praestantissima, quam idem Galenus, eodem libro prius citato innuit. Cum enim medicina sanitatis praeses I effectrix sit utique praetermissis alijs, quae alibi apponuntur, insalubrem in curativam, recte eam secabimuS, in Galan ars ob duplicem quidem fine eumque aduersum, quibus sanitatis ratio in actionem ca im si 'dit. Namque ea uel praesens, uel absens est, itaque illa conseruatur, haec uero redu- ' ' IU Citur,atque id equidem curatricis partis opera ut salubris subsidio altera i Diuiditur autem haec adhuc in alias particulas, quarum ratio ex diuersa, quae medicinae subijciuntur, corporum arsectione petitur. Etenim corpora uel sana sunt, non tamen usque adeo firma, ut bonas,&laudatas operationes obeant, uel firma quidem sunt,&constantia, ueruntamen ab ultimo perseetionis apice decedunt, uel
tandem perfecta, consumata sanitate potiuntur. Posteriori itaque praeest eueci,ce, priorianaleptice,mediae uero salubris pars in specie sic appellata. Ad eundem modum, & curativa pars diuidi potest, ex triplici morborum genere, quorum alij, ut alcni uerbis de sanitatis gradibus utar, sunt in habitudine, ut proxime a sanitate ad morbos inclinent, quibus debetur praeseruatio, alitiam sunt in habitu, manifesto laedunt, alij uero non tantum ad habitum peruenerunt, sed praui simul,&perniciosi sunt, ut prauo habitu eos praeditos esse recte dixeris. His duabus morborum differentijs, curatrix pars, alia quidem a suo genere natura, nomine tamen nequaquam diuersa, praeficienda est. Sed ut aliquando redeamus unde digressi sumus,uideamus tandem cuinam medicinae parti,haec nostra operatio subscribenda sit. Omittamus autem caetera partitionis membra media atque ea, quae extremis locis posuimus, in nostrum usum conuertamus. Ille enim partitiones non uacant er-D rore,
76쪽
ror cum unumquodque genus in differentias oppositas secari debeat male enim dicimus aliam partem medicinae indicatoriam este, aliam salubrem, aliam curatoriam . Utraque enim harum suis aut sanitatis, aut morbi indiciis indiget, siquidem mederi corporibus, pr.eeis Velit Quare illa cum caeteris pondere,haudquaquam aequalis fuerit, nec aduerso loco ponenda, cum&cognitione prior sit,&utique famuletur. Nam Opposita, matura simul sunt,&mutuo stare nequeunt, neque unum ad alterius essentiam quiςquam confert. Sic male videtur assignata ea partitio, quae in physiologicen, in pathologicen, in reliqua membra medicianam ducit. Cum enim extremae medici Operationes sint sanitatem conseruare praesentem, absentem restituere,Vtique caetera quaeque,tamquam principia ad obeundos hosce fines diriguntur, neque cum illis sub idem genus conuenire possunt. Nam antequam tueri posses sanitatem corporum substantia, eiusque partes, ciccidentia, tibi pernoscenda sunt, priusquam sanitatem amissam cures, inuestigandi erunt morbi causae, hmplomata. Non ergo membra haec cum illis ad idem genus referenda sunt,cum eorum natura alia sit ab his,& dissentanea,& quaedam causae rationem, quaedam vero effectus, uinis essentiam obtineant, mutuumque inter sese habeant respectum, non tamen contrarium. Quemadmodum neque pars pathologicae,quae causas sanitatis considerat,cum alijs differentijs conuenit,ut&neque chiratoriae partes sunt pharmacia,chirurgia,&diaeta, siquidem haec instrumenta sunt, quibus,&conseruamus valetudinem, reducimus. Acceptanda igitur est ea partitio, quod medicinae pars altera exigua uitia tollat, altera vero insignia emendet, quodque alia sit salubris alia curativa, quarum utraque rursus in enecti cen, in salubrem, in analepticen in praeseruatricem,& in curatricem diuiditur,lhoc saltem addito, quod γηροκοπικη pars, quae senes curan,in prima partitione caeterisadijciatur, quae tamen actionis natura eadem est cum prophylactice, at propter aetatem, eorum, quibus cura adhibetur, ex accidenti differt Etenim qua morbo ingruenti curatio conuenit, eadem etiam in corporibus senum vacillantibus medela ex usu est. Non enim tam senectus morbosa est, quin ipse morbus. Sed videamus quo referenda sit haec curtorum operatio. Veruntamen necessarium est ut quo ge nere affectuum praeternaturam culta comprehendantur, prius consideremus. Id enim classem, quo referendus sit hic liber nobis monstrabit. Nec discedemus iaci parte ab autoritate ipsius Galeni, qui duas morborum innumero posuit difforentias, alteram quidem parte quadam abundante, alteram vero eadem deficiena Gai 7 de te. Sive enim ' pars quaedam radicitus perierit, siue ex dimidio,vel amputata,Vesest 'ς - mutilata fuerit, atque id aut a primogenerationis exordio, aut ubi quis in lucem edatur, omnia inquam haec naturalem partium numerum impersectum esse indicant, quemadmodum eum abundare dicemus, si vel integra, vel dimidia particula praeter naturae decreta superfuerit. Reij ciunturi ergo nares,labia, Maures decurtatae in eum morborum in numero ordinem in quo pars quaedam deficiat, atque Gai. i. de id etiam ipsius Galent' testimonio.Vnde constat,quod quae circa ea Vertitur actio, di Cm0r ' ad curatricem medicina partem reserenda sit, Ueleam, quae leuia tollit incommo- ς' η'ς vel quae morbos iam confirmatos non tamen adeo immites,4 esseros abigit. Non enim non potest medicinae curatricis opus esse, effectus, si qua pars humani corporis deficiat, ea artis beneficio restituatur. Etenim hoc est sanitatem partis deperditam reducere. Veruntamen si labiorum, aurium, nariumque detruncationes, quantum afferant, Vel ad dignitatem,uel ad uenustatem detrimenti consideremus , utique chirurgiam hanc,ad comptoriam partem spectare, neque huic nostrae artium laudatissima acceptam referendam esse dicemus. His enim aut laesis,aut resectis tanta inest sceditas,tanta turpitudo,tanta aspectous prauitas,ut nimium quantum totius faciei decor, elegantia, ex hac exigua adeo particula pereat,4 intercidat,quibus restitutis pristina aspectui gratia,& pulchritudo,redit Etenim defore Comet mitatem quandam in labijs, auribus, naribusque amputatis, nisi sunditus excisae
Cels.lib. .ca fuerint, solummodo pertimescendam esses Celsus refert. Itaque non sine ratione' hanc curtorum operationem non tam ad curatricem partem quam ad comptoriam pertinere quis crediderit, praesertim si ea membra penitus non perierint, a que hinc non eo loco cum caeteris medicinae partibus collocandam esse. Sede
77쪽
rat proculdubio, qui hoc dixerit. Non enim colorem vegetum, membraque mollia,non crines aspectu iucundos, non caetera pulchritudinis lenocinia,natura prius negata, quod comptoriae proprium est, Opere nostro arcessimus, sed ea, tuae nati radederat, fortuna abstulerat, membra reducimus, resarcimus, integritati restituimus, non ut oculos delectent, sed Vt animae operanti emolumento sint,non sucis ita
liberalibus, sed praestantibus auxilijs,non ut mangones sed ut bonos medicos decet, magni illius Hippocratis sectatores. Quamuis enim pristinum faciei decus restia tuatur non tamen hic finis est, haec meta medici, sed ut membra illa actiones suas ex naturae decreto obeant, neque hinc illa pulchritudo est sucata, spuria,& medicorum filiis indigna, sed vera illa. germana, quam singulis membris uelut operis quoddam additamentum, natura diues, di benigna indidit, neque unicam saltem particulam hoc lepore non ornatam esse voluit. Idcirco sub curatricis opera hanc chirurgiam nostram, haud immerito collocabimus, eique soli, non alijs medicinae officiis eam ascribemus,quod tamen si quis in gratiam etiam native pulchritudinis fieri dixerit, non repugno,
in quo huiusce operationisprincipia traduntur
VNC vero, illis praelibatis declaraturi sumus hanc curtorum operutionem defluxisse ex agrorum cultura, atque velut aemulam illius
artificiose stirpium propagationis, ab insitione Originem suam d sumpsisse. Itaque docta antiquitas, quae de insitionum generibus tradiderunt, ea hoc loco nobis repetenda sunt, atque sedulo perquirenda, ut orationi nostrae lumen accedat,in quomodo nonianam saltem, sed complures insitionis species, quod admirabilius est, haec nostra chirurgia complectatur,appareat. Hinc etiam patebunt huius artis exordia,& momenta prima facile innotescent,quibus adducti nostrae tempestatis homines, hanc operationem non minus serio quam auspicato aggressissent, eamque inhumanis
corporibus exercuerunt. Vnde ab omni temeritate,&oppugnatione malevolo-Tum artem hanc uindicabimus, qui casu, quodam, non ratione illam extitisse asse-Tunt. Apparebit enim certissimis argumentis,4 exactissimis coniecturis, ad opus hocce, autores primos, quicumque tandem fuerint, instructos accessisse &cum nouum hoc atque inauditum priscis hominibus esset, huius artis principia, ir gressus, marte proprio sedulo perspexisse. Quare admiranda certe est,atque suspicienda hominum cura, cui nil arduum, nil dissicile est, ad quod rationibus innixa non peruenire, quod ipsavndem studio, tolertia,non superarepossit. E contra commiseranda est eorum conditio, qui nihil tentando suam desidiam alunt, quasi iam omnia plana, omnia inuenta, omnia experta,omnia antiquorum sedulitate &doctrina peruagata sint, nihilque sit reliquum, in quo uim ingenii exerceas, noua inueniendo medicinam ornes, adaugeas, illustres, uaniloqui crepitant, non solum autem,quibus inuenire datum est,bonis inuident, sed quod odiosius est, illorum foetus calumnijs obruere, atque sinistris delationibus tentant euertere.
Sed ut recte negocium nostrum pernoscamus, omnes insitionis modos enumeremus, qui tam ex recentiorum quam antiquorum praeceptis in uniuersum quaternario definiuntur. Quicquid enim inseritur uel surculum, uel semen, vel gemmam,uel traducem requirit.Tres priores modos eleganti carmine Palladius diserare expressit. 3 Pallad. OPrincipio ' multa peries industri oleo infit lib. I , Protuli se doctam, it iniremanum. Nam quaecumque uirens alient rondibus arbos
Comitur, his discit credit erre modis. νι noua discretosiguntingermina libro
78쪽
AH uirides oculos extremumgemma tumoris a C0l in I Accipit, or lentos gitur unda simu .
Tria igitur ' genera infitionum in primis antiqui tradiderunt, Vnum quod resecta,&fisa arbore recipit insertos surculos aliud, quod inter librum, matricem
arboris semina admittit tertium Vero ipsa gemmas, cum eXiguo cortice in partem delibratam recondit, quam insitionem agricolae emplastrationem vocant, velut
quidam inoculationem. Est autem hoc genus inlitionis subtilissimum, neque omni arborum generi idoneum, sed ab ijs tantum recipitur quae humidum, succulentumque in validum, ut ficus, librum obtinent Haec enim lacti plurimum remittit, &corticem robustum obtinet. Optime itaque ea tali pacto inseritur. In ea arbore,ex qua inseri uelis,quaerito novellos,& nitidos ramos, in his gemmam obseruato,quae bene apparebit, certamque spem germinis habebit. Illam duobus digitis in quadrum circumsignato, ut gemma media sit, ciculo scalpello circumcidito,diligenter quidem,ne gemmam laedas Delibrato item quam arborem inserere velis,in ea nitidiisimum ramum eligito,d eiusdem spatij corticem circumcidito,& materiam
delibrato Deinde in eam partem, quam nudaveris, gemmam aptato,quam exauter arbore desumpseras, ut tamen ante circuncis parti emplastrum conueniat.
Vbi haec feceris circa gemmam bene uincito, ne laedas, posthaec commissuras,&vincula luto oblinito spatio relicto, qua gemma libere progerminet Materiam, quam inserueris, si sobolem, vel stupra ramum habuerit, omnia praecidito, ne quid sit, quod possit avocare, aut cui magis, quam insito seruiat,4 post unum & uigessimum, diem emplastrum solvito. Tres igitur sunt arbores inserendi rationes, quas prisci cognouerunt,& in usum traduxerunt, quibus tamen quartam Columella ad didit, cum duos uitium inserendarum modos patefaceret, alteram quidem, quae fit rescissa uite,& malleolo implantato, qui modus supra etiam dictus est, alterum
Colum. s. uer cum Vite perforata per soramen palmes traducitur. Hic igitur talis est. Indo xς Mβ λβ hac insitione, quae fit per terebrationem, primum ex uicino fructuosissimam vitem confiderare oportet, ex qua velut traducem inhaerentem matri, palmitem a trahas, ter foramen transmittas.Haec enim tutior,& certior est insitio. Et si enim Vere proximo non comprehendat, sequenti certe, cum increuerit, non abest quin coniungatur Mox Vbi palmes coaluerit,a matre rescinditur,&insitae uitis superfi- e Cato de ρε te usque ad receptum surculum detruncatur. Videtur tamen ab his omnibus di-xuscap. I. uersa esse, quam M. Cato S describit insitionem, quando, quae haud procul distent,&tenerae fuerint Vites duae obliquum pre acuuntur,&inter sese medullis mutuo applicatis,uinculo libri colligantur Sed licae insitio ad primam speciem, que arbore fissa surculos immissos recipit, aliquo pacto referri poterit, qua ratione,& his annumeranda est,noua illa,& ante Columellam minime cognita infitio, tua diuer-DCbium.ibi sa penitus natura,&figura arbores coalescere& propagari tradidit. Veteres enim dem quo su nullas arbores lenitus posse inseri, maxime ratum, quasi lege quadam sanci-Pxδ tum esse uoluerunt, nisi germine fructu,libro,&cortice conuenirent. Sed id falsum esse ostendit Columella, modum huius insitionis diuersorum surculorum cum diuersis arboribus satis apte demonstrat, quam nostro negotio, cum magnopere quadret,lubet ascribere Existimamus, inquit Columella, errorem huius Opinionis discutiendum esse, tradendamque posteris rationem, qua possit omne genus surculi,omni generi arborum inseri.Quod ne longius legentem fatigemus quasi unum exemplum subij cimus, qua similitudine, quod quisque volet genus omni arbori poterit inserere Scrobem quoquo uersus pedum quatuor ab arbore oliuartam longe fodito, ut extremi rami ole possint eam contingere. In scrobem deinde fici arbusculum deponito,diligentiam adhibeto,ut robusta,&nitida fiat post triennium aut quinquennium, cum iam satis incrementic perit, ramum liue,qui tibi Vide tur, nitidissimum deflectito,& ad crus ficulneae arboris religato, atque amputatis
ceteris ramulis, ea tantum cacumina,que inserere Voles relinquito Totam arbO-
rem fici detruncato,plagamque leuato,& mediam cuneo findito Cacumina liue sicut matri inherent, utraque parte abradito, fissure fici adaptato, cuneum erimito, diligenter Obligato, ne qua ui reuellatur. Sic interposito triennio, Oliuq ficus coalescet,&tum demum quarto anno, cum bene poterit, uelut propagines Olee
79쪽
ramulos ramosa a matre resecabis. Hoc modo omne genus arborti inseres.Ditari autem a primo hic insitionis modus, quamuis commode ad eum reducatur, quod illic auulsus surculus, hic uero matri adhuc inhaerens,atque insitus alterius arboris stirpi committatur. Ex his itaque constat quatuor est insitionum genera, si Catonis,&hanc vltimam Columella primae antiquorum ascribamus, nempe cum arbori resectar dissae surculus imponitur, cum inter corticem, & librum arborum germina induntur, cum arboriS ramo, cum eXiguo cortice gemma Vna adaptatur,&cum perforata, quae inseritur, arbore, alterius arboris ramulus, quem traducem appet
lant, transmittitur. Haec igitur insationum genera duo postrema, qui recte connuerauerit, Videbit certe primos huius artis nostrae standatores, ad hanc artificiosam operationem, quemadmodum, o OS, certa coniectura perductos fuisse, Vt decurtatas nostri corporis partes hoc aliquo modo restitui, lenouari haud dubio existimauerint. Cum enim ipsae arbores natura plane dissentientes, per traducem, longo licet interuallo, exacte adeo coalescere, ut in idem ingenium abirent, cirmiter coniungi viderent, idcirco facilius multo, minori temporis impendio, quod temperie conuenirent amputata membra cum alijs ijsque salvis, Vniri posse crediderunt. Quid enim brachi pars, e qua traducis desumitur substantia, a partibus resarciendis, nisi exigua imaioris, aut minoris differentia, temperie dissentit ΘPraeterea cum corticem arboris, cum aliena arbore coalescere, ut fit in emplastratione certissima experientia cognoscerent, nihilo secius etiam cutem ipsam, quae cortici respondet, cum alijs eiusdem corporis partibus firmo coalitus nexu colligaripos e sibi persuaserunt. Confirmauit successus operis, operationum omnium, quae fiunt in animantibus principis, opificis caloris uis, atque robur. Non enim contingit nisi genitalis caloris copia, eiusque uirtute,ut arborum insitiones selicius, quam umquam alias, tempore Verno succedant, neque fieri potest, ut dissimiles libro, tructu arbores, totaque natura dissidentes, traductione coniungantur, ne ex longo caloris uiuifici sotu uigor,4 incrementum accedat,4 quasi perpetuo ab ubere materno tradux ipse alatur,&benigne educetur. His itaque rationibus permoti,qui ad hanc artem primo sese transtulerunt, non insulsi naturae aemuli, partes quoque corporis nostri amputatas, aut quouis modo recisas resarciri,d in integrum restitui posse autumarunt, cumque ad operationem semet recepissent, id quod sibi persuadebant, haud infeliciter consecuti sunt. Conuenit enim si quis rem introspiciat, haec ars recte insitioni,& non saltem uni generi, sed duobus, imo tribus maxime conuenit, inoculationi nimirum, per traducem insitioni, & quae surcu- Ium a matre pendentem recipit. Nam qua sola cute in restaurandis labris&nari-hus utimur, ea parte inoculationi respondet,cum ipsius arboris cortici atque libro,
Eo, quod partes inuolutas conseruent.&foueant, cum nostra cute commune sit ossicium. Sed cum quam primum a matre evellatur cortex,&in alienam arborem immittatur, at nisi prius cum partibus, quibus coniungitur bene cutis coaluerit, non rescindatur,ea ratione plurimum ab emplastratione haec nostra chirurgia dissentit. Quae vero per traducem fit insitio, 'uar in uitibus Caton is praecepto celebratur, nec non qua omne genus arborum inseri posse tradidit, ea maxime huic negotio competit.Non enim hic secus,ac illic, pars agglutinata,& commissa a matre non reciditur,quousque diuturno alimenti subsidio confirmata parti,cui coniuncta sit, firmiter adhaeserit. Differunt autem, quodnaec solam cutem, illa Uero totiuS materiae Compagem cum medulla, libro,& cortice traducem desideret Causa vero est partium illarum imbecillitas, tam ob caloris penuriam, quam substantiae ipsius conditionem, quod cortices cum arboribus, quo pacto fit in nostro corpore, traductae, haud quaquam unianturvi coalescant. Etenim in stirpibus quoquo pacto a medulla conteκ diuulsus est, neque ut cutis per uasa sua caeteris membris alligatur, matrici adeo agglutinatus, quo fit, ut pars illa non admodum robusta sit, sed plurimum exhausta calore, alimento uiribus langueat. Nec ita seXilis est, ut rite alienae arbori adaptari possit, nec futurae plantae in se semina cortex continet, cuius gratia insitionem expetimus, quae omnia in refectione curtorum nullatenus requiruntur. Non enim nouum hominis foetum condere, sed particulam quandam, quae peri
80쪽
pagari, quod fieri in nobis videmus, nequaquam posse recte entimus. Sed qua ratione tribus illis insitionum generibus, haec nostra operatio in quibusdam respondet, in quibusdam vero ab ijs differt, ita ab ijsdem,& plane ab omni insitione duscedit, dum additamentum quoddam ex artificis industria recipit. Cum enim agricolae uni tantum arborum coalescentia studeant, quodque assequantur, praeter earum conseruationem, nil amplius moliamur, non tamen id hoc locistisiecerit, sed postquam curia membra cum traduce hinniter adhaeserint,& propago ab antiqua matre diuulsa fuerit, tunc rudis penitus in insorinis illa materia subigenda,&in figuram amissae partis, summa opificis solertia reducenda est. Hic enim ultimus scopus est, haec cura praecipua, cur partes humanas inuicem inseramuS, ut aliquando, quod insitum fuerit, nasi, labi j & auris figuram repraesentet,&natiuam partium illarum formam aemuletur. Cum igitur caetera natura potius ascribenda lint,&Vt Videtur, petita ex agricultura, s itis vulgaria, hoc opus maxime admirandum, aris nostrae proprium est, in cujus perfectione naturam ipsam doetam, ingeniosam, liberalem, arti sex prudens, solers, benignus non leuiter superat. Sed hactenus postquam chirurgia nostrae principia ex agricultura cepisse declaratum suit, atque adeo ex ipsis insitionurn generibus effluxisse,&cum eam tribus insitio- Dis modis arfinem esse demonstrauimus, praecipue vero illi, quae istud diuersarum stirpium adulterium conciliat, tarn quoque distinctius haec nobis consideranda sunt,
ut ex insitionis praeceptis negotium omne instituamus, ac praeci pti uid Camus, quomodo partes iniitioni subiectar, tam in arboribus quum in nostro corpore, nec non quo pacto inserendi rationes, tibi inuicem responci eant. Primum itaque curtae partes, cum arbore illa, quae inseritur, detruncata&fissa conueniunt. Mox illa pars ex qua pro curtorum restitutione, cutis educitur, huiusmodi arbori assimilahur, unde qui aptus fuerit pro insitione ramus secernitur,4 cum olivstut eXemplum Columellae ad aptemus, comparatur. Cutis uero iam educta, ramulum illum oleae nitidissimum, atque ad arboris crura reflexum, qui infici fissuram post immittitur, liquido repraesentat. Caeterorum quidquid est, reliquum curationis adhibendae indicat, summam potius insitionis ostendit, quae tande imposteaquam cui an CUStradux seu propago educata fuerit, in humano corpore administratur. Accedit tandem confirmati O, parti cuique, quae reuocatur, propria; genuina, quam sit Ol
co aliquando docebimus. Sed ut distincte singula comprehendi possint,' quomodo haec insitio fieri debeat, intelligamus, altius exordiendo rursus de substantia cutis traducis, de quantitate eiusdem, de loco, atque de coniungendi modo cum patatibus caeteris, indequentibus agamus.
me materia ad refectionem curtorum idonea.
A, igitur prsmum est in hac curtorum disciplina dirigenda , quod&in reliquis artibus,rerum natura sic eXposcente, usu uenit, ut materiei omnis naturam,in substantiam consideremus. Diximus cnim supra, cutim esse materiam, unde esse iocur torum paranda sit, cum huius artis exordia patefecimus. X quo recentiorum error,
qui e carne nares resarciri dicunt, manifesto deprehenditur, quod suo loco transigemus. Itaque singillatim inpendendum est; quanam ratione cute tantum, non item alijs partibus d hoc negotium opus sit, 'uae huiusce rei argu menta habeamus. Certum est atque Omnium medicorum consensu receptum, Gai arte quod partium humani corporis, si quid quondam perierit,primo quidem atten-Mς4 ς'ῖ βε temus, ut aliquid substantia quam simillimum, in loculi, amissae particula restituamus Atque si id nobis denegatum fuerit, hoc saltem sedulo curemus, quo tale . quid, quod eundem usum cum priori praestet, machine inur. Quod ex ossium fracturis abunde liquet, in quibus cum ossis tibiae saepe portionem magnam eXcindere cogimur, ut alteram eius loco substantiam producamus, naturam ipsam medicamentis