Caroli Alexii Pisani ... Dissertatio De fideicommissis

31쪽

nes omnes , comparatae heredi, vel in heredem I ae Fuduciarius tueri se exceptione posset adversus Creditores hereditatis, qua se tueri perinde poterat Fideicommissarius adversus heredem , qui Debitores actione directa, adhuc ipsi superstite, convenisset, siquae in fraudem Τre. belliani, quid exegisset a Debitoribus, Fideicommissario comparata in eum suerat actio utilis ad repetendum , quoὸ is exegerat, per apices quidem retenti juris , sed uris umbratilis, & inanis. Sed si hereditas restituta eL

set ex Pegasiano; ac propterea heres sibi retinuisset ex es quadrantem, tunc quasi satis superque esset ejus portiomemolumentum , cessante penitus Τrebelliano, quaecumique onera ipse subibat, nullaque actio in Fideicommissarium transserebatur ex ea ratione, quod Τrebelliano locus esse non poterat, nisi heres restituisset hereditatem eo prorsiis modo, quo a Testatore rogatus fuerat, ut non restituebat, retenta quarta , ac fortasse dure XII. Τabularum id suadente, ex quo nomina hereditaria solus heres persequebatur, solusque actiones quaecumque es.sent aut exercebat, aut excipiebat. Rursus igitur Fiduciarius , qui restituere rogatus universam hereditatem ex ea deducere quartam vellet,

cavere sibi consulto debuit, stipulationibus interpositis, quas partis, & pro parte vocabantur, quaeque jam pridem Legatorum Causa invectae , Lege Falcidia subindalata, pene exoleverant, ne ex quo heres arbitrabatur captare lucrum, imprudens conscisceret sibi damnum. Satis constat, posse legari universitatem, nimirum non singula solum bona, sed partem etiam hereditatis, puta dimidiam , aut quamvis alteram , quae Legati species

32쪽

cies Partitio; O Legatarius vero ex eo Partitia ius est appellatus, quod partiebatur hereditatem, cum ipso herede. Is tamen quum non sit succetar Juris, ut erat heres nullis actionibus hereditariis obstringebatur; sed partem assis sibi legatam sine ullo incommodo , ulloqueis metu capiebat, quodcumque suisset legati genus , ut

erant olim inter se varia: LR Inter hunc igitur, & heredem, qui indemnitati cavebat suae consueverant interponi stipulationes de lucro, & damno communicando, antequam tamen adiret, tum ne ei detrimento esset aditio praepropera, & inconsulta, tum ut Legatarius, vel invitus adigeretur ad stipulandum, ne si recusasset adire heres, Legatum penitus evanesceret. Hinc ad instar ejus heredis, a quo universitas legebatur , coepit etiam sibi cavere, qui retinere salcidiam vellet ex Pegasiano iisdem partis , & pro pane stipulationibus interjectis, cῖ quibus lucrum , & damnumia quodcumque aderat, aut sorte emergere potuisset, aeque inter eos commune fieret, pro rata tamen cujusque , Fiduciario scilicet ex quadrante, & ex dodrante Fideicommissario. Verum praeter potissimum hoc discrimen, ex quo utrumque Senatus Consultum committebatur magis, quam differebat, unde videbantur elidi ad invicem, consectaria etiam quam plura aderant. Heres enim ex Τrebelliano non poterat adigi ad adeundum , cq ut adigebatur jussu Praetoris ex Pegasiano , quo casu retinere snon poterat sibi quartam, sed universam restituebat he. C rediis

33쪽

reditatem, nullo tamen apud eum manente , aut damno, aut periculo alieni aeris. Τrebelliano in er erat locus, siquando etiam scriptus heres rogatus estet, non ultra dodrantem restitueare. Pegasiano autem dumtaxat, si plus , aut solidum quoque assem et atque ex illo indebitum errore iacti B. Iulum repetebatur, ex hoc non item. Utrique ad tollendos utriusque anfractus, Iustini nus admovit manum, stipulationibus quibuscumque se, Iatis, de explose penitus Pegasiano, cujus vires in Τr hellianum, ut stero antiquius, propterea transtulit, adique ex duobus conflavit unum; quae causa est, cur nubia incidat in Pandectis Pegasiani Iuris, Diboniani ope, ra ubique expuneti , prodita mentio. Nullibi extat ea Constitutio, sed aliunda conjici tuto potest, cu tria in primis continuisse; Alterum , ut heredi quati a pars nullo discrimine, salva esset , seu ex voluntate dec dentis , seu Τrebelliani praesidio. Alterum, ut in Fideis commisiarium quaecumque onera transferrentur , pr rata tamen, ac ratione habita proportionis: Postremum vero, ut Fiduciarius deinceps etiam Compelli posset ad adeundum , quod tamen in Fideicommisiariis heredit tibus Testamento delatis, non in singularibus Fideicom missis, eoque minus in Legatis , perspicua obtinet; Adeoque vel ex hoc patet, aequationem Iustinianeam noc processisse in omnibus , nee indistincta Impulere praeceteris Iustinianum veteres illae stipulationes, Papiniano etiam captioia vitae, serendis nimbrum tricis, & alterutrius pericuIo, ac damno obnoxiae, non per seipsis, sed ex eventu. Res enim deduci eo melle poterat, quo talem in irritum si*δ cederent. Sub

34쪽

oluerat etiam id Modestino, qui aliam propterea viam,

qua heres precavere sibi sicilius posset per . . admota. )praestituerat ; cui tameu Imperator , Papiniani secutus mentem , praetulit alteram praecidentem prorsus captionum Causam.

Operae pretium is certὰ secit, secissetque arbitror, longὸ majus, si explodendis priscis ambagibus constitisset, sed ut proclivior ad leges condendas erat quamplura adjecit, quae e re haud fuisse Viri emuni, naris jud,

carunt.

Illud non moror, ut a veteribus quoque traditum, nimirum , distinguendum etiam ex eo esse inter diversas capiendi Caulas, ex quibus conjici tuto possit, an heredi actiones pro parte maneant, an vero in solidum transferantur. Siquidem restituere rogatus . cui quarta portio praelegata, seu quovis alio modo salva sit Τrebeblianicam deducere non potest , quia eam Fiduciarius ex voluntate Τestatoris integram habet, sed transferuntur actiones omnes in Fideicommissarium , cui restituitur , ac transferuntur ex ea Causa, quod ipse solus hereditate recepta, sit loco heredis . Fiduciarius autem cui ex hereditario jure nihil reliqui prorsus manet, licet reipsa sit solus heres, Legatarii locum , vicemque subeat ; Id quod Iuri quidem apprimὰ convenit ; ac Pegasano a huc vigente intererat, ut servaretur, eo vero sublato , obtinet quidem per Iuris apices , sed alicujus usus vix esse potest. In eo consisto ; nullum olim superfuisse remedium, quo fraudulento heredi, ac remotis Arbitris onerato, F, deicommissum extorqueretur Α , quamquam Judicis par-C a tes

35쪽

tes erant ejus conscientiam sedulo excutere, ac perscrut ri. Justinianus ergo constituit O , ut si Τestator ab herede reliquerit, seu universale, seu singulare Fideico missum, de quo neque ex quinque testium numero pro novissimis voluntatibus praeter testamentum praestituto , neque ullo alio praesente Τeste, nec scripto constet; ac

recuset heres implere fidem; Fideicommissarius, emisio prius juramento calumniae , deserre illud heredi possit , sique jurare detrectet heres, omnino nihil a se relictum ,

aut fateatur quidem, sed ita obtendat relictum esse, ut nullo jure deberi constet, teneatur utroque casu servare fidem, ne postrema decedentis voluntas irrita sit.

Belle id quidem, sed plura sunt, quae animadverti

videntur posse; Inprimis vero , necesse est, ut decedens praesenti commiserit, non absenti. Si enim heredem absentem fingimus suisse rogatum, omnino oportuit, aut per nuncium, aut per epistolam; quibus casibus Constitutioni locus esse nequit, aut enim adigeretur heres ad Jusjurandum, quod rei inscius praestare non posset, aut compelleretur jurare alter, cui voluntas innotuisset, &praeterquamquod non ea mens Justiniani est, delaberemur in plura absurda, quae tutam sternerent fraudi viam. Si cogeretur contra jurare heres, a quo Scriptura reli- .ctum fuerit, consequeretur, frustra numerum quinque

Τestium adesse oportere Fideicommissis, propterea quod eo identidem deficiente, praesto esset confugium ejusmodi subsidiarium , quo Lex eludi, ac fraudari etiam impune posset . Componere quidem ex allato discrimine haec incomposita tuto licet: sed ab eo tradita absque

delectu componantur oportet, ac proinde nemo non ubdet, quam longiὶ absint a perspicuitate, & simplicitato

36쪽

rei constitutae, quae amica legibus adeo est, praesertim vero quum non solum ea quaestio possit de raro contingentibus appellari, quia vix unus, aut alter erit, qui verbo tenus, ac praesente nemine heredem roget, sed siquando inciderit, excogitari vix etiam possit, quo prinsente numine id innotuerit. Deinde Imperatori sucum ex eo videtur factum, quod sola fide niterentur olim Fideicommissa, eique e re rase propterea visum , ut quasi postliminio redirent ad statum pristinum, haud tamen animadvertit haberi a se insuper Juris regulam, qua non licere perspicue traditur probationes eruere Θ domo rei, ac succidisse etiam pro parte Nervos Constitutioni de quinque Testibus cH. Α, rogavit insuper legem alteram , quantumvis mox

Codici inseri jussam, quae, si Iemnitas juris deest, deberi Fideicommissa disertδ negat, nisi Iuris solemnitatem

pertrahamus etiam ad Iugurandum, quod per vim extorquetur ; Accedit, contra Iudiciorum quoque naturam,

constitui quasi Iudicem sui ipsius, qui constituitur sui Testis; quod in jure novum certδ non est, sed non ex

tendatur temere oportet, eoque minus in Legem abeat.

Dissimulari haec possent, nisi ad incertum, summaeque amcipitem rei exitum, cui subest confiagium Iustinianeum, accederet etiam penurii metus, & quidem vehemens. Nam facile ad pejerandum adducitur, qui fortunis ali

nis inhiat, & suilius is , cui nihil pensi servare fidem

amico fuit. Alterum a Iustiniano haud satis consulto fortasse invectum c3 , in illud redit, quod prohibere Τestator heredi possit, ne Falcidiam, seu Trebellianicam detrahat, eoque recusante adire hereditatem, Fideicommissis on C 3 ra

37쪽

ratam . eam quoque Iure suo possit adire alter, seu Fb

deicommissarius , seu Legatarius , ne dempto quidem servo, atque heriae etiam ab intestato. Et ita Iustiniis nus , qui initio caverat, valere dumtaxat Tinatoris Sententim , si expressem diagna verit, non velle heredem retinere Fastidi- , postea expressum ad rationem quoque taciti traxit, nec modo arbitrarium Falcidiae bus; sed conjecturis etiam obnoxium secit. Probo heredibus voluntati Τestatoris obtemperare nolentibus, auferri ut indignis hereditatem, quae antea in poenam cedebat Fisco, quaeque ex ea Constitutione Legatariis, & Fideicommissariis adcrescit, in quo la dandus est Imperator. Verum non video , quid opoP tuerit , ad tuendam voluntatem defuncti, ab ejus voluntate recedere & regulam juris jamdiu recepti, magis

evertere, quam turiare, ut utrumque fit, u permittatur adire, quem Τestator adire noluit, quia non instituit, atque adire, ut heres , qui heres non est. Liber talum conservandarum causa, quae semper potissima injure suit , Lex non indulsit, ut adire quicumque posset arbitrio suo , sed ut addicerentur dumtaxat d Iuncti bona , vel uni ex servis, vel cuique personae liberae ea postulanti. Nec Τrebellianum ipsum transferendarum Actionum Causi, Fideicommissarium heredem secit, aut indulsit adire posse, sed in eum, ut in her

dem actiones transtulit, adeoque utiles, non directas . Quemadmodum vero heres, tum Edicto Praetoris , tum

Iuttiniani quoque Constitutione , ad adeundum compelli poterat, ita potuisset aeque compelli, incolumi prorsus, salvoque jure, eique hereditas , ut indigno , nec gerenti ex fide defuncto morem, auferri in poenam perii diae

38쪽

diae suae, atque addici pro rata aliis, non ut heredibus, ut non sunt, sed loco heredum, ut esse possunt. Quo vero ad Falcidiam , seu Τrebellianicam pertinet, ostendit propalam Justinianus, dum redit in t tum ad jus vetustius, fidisse se nimium heredum fidei, quos Publicus Syrus, nasci magis, quam scribi, febat, adeoque Jure Falcidiar absque deleetu, & ut collibuerita Defuncti arbitrio pendere juta , incauti revertimur ad

absurda, quae praecavenda Cautiores duxerant. Scio ho die Fideicommissa restitutoria plerumque esse post mortem tantum , id quod veteribus non incognitum, ut quidam perperam existimarunt, η sed aliquanto infrequentius fuit ; ac propterea ex usu interesse plerumque heredis adire etiam hereditatem, quam solidam alteri rem tuere debet, ratione fructuum quos sibi percipit uti Dominus , suosque jure dominii facit, praesertim vero post Beneficium Inventarii ad temperandam asperitatem antiqui Juris provide inductum, & quo tutus est aere alieno quod ultra vires hereditarias emerserit. Sed neminem contra Iatere arbitror, Fideicommissa , ex nostris moribus quoque fieri, ut statim rest, tuantur, seu ex voluntate, si ita placuerit, seu ex juris necessitate , qua hereditas inflectitur oportet , v

lati adjecta Codicillari Clausula Testamento, quod ut

injustum vi sua careat, eamque mutuetur a Codicillis , in quos convertitur I aut si eveniet etiam, ut is, qui decessit, universam hereditatem, nullo condito Τestamen to, sed Codicillis dumtaxat ab intestato reliquerit. Fingamus utroque casu a morituro suisse vetitam Falcidiae simul, ac Trebellianicae deductionem, atque insuper Ue-

39쪽

titam non disertis modo verbis, sed & enixis; num pterea heres legitimus , in quem solum hereditas unia versa dire sto iure transire potest , & jure transit, nullo

ei suppetente lucro , atque ut umbratilis prorsus heres, adibit ultro, aut adigendus propterea erit, invitus etiam,& aegreserens, ut molestias unice sibi comparet; velei hereditas, ut indigno auferenda est , aliisque temere concedendum, ut quicumque malint, adire possint, prinpterea quod , qui solus heres de jure est , non alia ex causa recuset esse , quam quia legis beneficio caret in fraudem Legis aliena tamen, non sua culpa P Non puto equidem, & vereor ne Justinianus in Syrtes nos conjece rit, quamquam negari profecto nequit pensiculati), ae plerumque provide, quamplura etiam constituisse. Ut autem tum ex bure, quod ipse invenit, tum ex eo, quod retinuisse videri potest, praecipua vero ex Fideicommissorum natura , ac vi, sicilius introspiciamus sub involucro verborum tape latentem , ac per se ancipitem voluntatem, excitari posset non una quaestio , ut agitantur in dies plurimae, ita operae pretium fortas se sacerem, si ad eas ex ordine properarem; Uerum ab his recensendis abstineo Iibens, ne eo molestius evadat sermo, quo susior est. Pleraeque enim ex iis sunt quae certa haud nitantur regata, cujus impatiens est voluntas humanar Illud monendum, & ad dignoscenda , & ad interpretanda Fideicommissa palmam ferre ipsam volu tatem , quae dominatur , ad quam eruendam, primas gradus stant ipsa verba, quorum in dubiis ea est capiem da significatio, quae Voluntati propius accedat; pugna tibus vero invicem voluntate per spieua , ac perspicuis verbis, his ea semper est praeserenda . Secundum gra dum conjecturae constituunt, sive eliciantur ex ipsis o bis, sivὰ extra verba, actam ex Facto, quam ex Jure .

40쪽

Quoniam vero iterata incidit Codicillaris Clausulae

mentio, non abs re puto animadvertisse, compendiario tamen ut a junt calamo , sere ab ipsis restitutae Jurilpradentiae primordiis c0 , disputatum fuisse acriter de ejus effectu , & quidem omnium in jure maximo: An pra terito filio nato, vel nascituro, seu is Postumus verJ sit, seu habeatur Postumi loco, ut Aquilianus, & Uelida,

nus; uno verbo, Τel amento Patris, alterutrius praetoritione, aut nullo, aut rupto , universa haereditas ex clausula Testamento adjecta , in causam Fideicommissi vertatur, & tam Institutio, quam caetera, quaecumque sint, inflectantur, seu potius infirmato penitus Τel Mmento , quaecumque relicta, aut conscripta sunt, evan scant, ac plene ad intestati causam res redeat: Huic quaestioni, nemo non videt, praebuisse saltem ex parte lincum, diu agitatam quaestionem alteram, An post Authenticam Ex causa differat amplius praeteritio paterna , seu a paterna exheredatione, seu a praeteritione, atque exheredatione materna, ita nimirum, ut Testamentum utroque casu sit aeque irritum, aut sit irritum primo tam tum ; Secundo autem rescindatur unicJ per querelam, nec ultra solam Institutionem . Rescindi dumtaxat nec fuisse recessum a jure veteri . tenuere plurimi ejus aetatis, iique Interpretes acutissimi, quousque insurrexit altora Schola, quae in communem, ut vocant subinda abiit; unde Fautor alterius Bariolus coactus est rem quasi transigere, ac distinctione adhibita temperare, cui deinceps, ut fieri solet, alii alias adjecere distinctiones . Nobis