Pauli Manutii In orationem Ciceronis pro P. Sextio commentarius ...

171쪽

ct quia magistratus gesserat, et quia consiui erat de natus .est enim meo , qui magistratum gerit, poteras, in eo, quire rus est, auctoritas . itaque in oratione in Pisionem de ri Metello consule desi nato dixit Ille de gnatus consul , cum

quidam tribunus pl. suo auxilio magis ros luaorum ludos contra senatus consultum facere vi sis set , priuatus uetuit , atque id, quod nondum p te te poterat , obtinuit auctoritate . o.R A et 1 o .

Hoc interim tempore P. Sextius, iudices, designatus iter ad C. Caesarem pro mea salute suscepit . quid egerit, quantu profecerit, nihil ad caussam . equidem eximmo, si ille, ut arbitror , aequus nobis fuerit, nihil ab hoc prosectum; sin iratior, non multum. sed tamen sedulitatem, atque integritatem hominis uidetis . Imgredioe iam in Sextii tribunatum . nam hoc primum iter designatus reip. caussa suscepit. pertinere & ad concordiam cDuium putauit, & ad perficiendi sacultatem , animum Caesaris a caussa non abnox ere . Abiit ille annus. respirasse homines uidebantur, nondum re, sed spe reip. recuperandae . exierunt malis ominibus, atque execrationibus duo uulturii paludati : quibus utinam ipsis euenissent ea, quae tum homines precabantur i neque nOS

172쪽

ia in

prouinci m Macedoniam cum exercitu, neque equitatum in Syria , & cohortes optimas perdidissemus. ineunt magistrarum tribuni pl. qui omnes de me promulgaturo. confirmarant. ex his princeps emitur ab inimicis meis is, quem homines in luctu irridentes Gracchum uocabant: quoniam. id etiam fatum ciuitatis suit, ut illa ex uepretulis extracta nitedula remp. conaretur arrodere. alter uero,

non ille Serranus ab aratro, sed ex deserato Gavii Oleli horreo, calatis granis, in ah Calatinos ac Lelios insitus, subito , nominibus in tabulas relatis , nomen suum de tabula sustulit

Designatus : non paucis in libris mansscriptis gitur udex designatus , sed mendose . nam Seratium significat Cicero non iudicem designatum. sed tribunum pL quod nemini, qui paulo sit humanior. ignotum existimo; cum tribunWpt fu rit Sextius eodem anno, quo P, rentulus consul: ut , eodem anno designatum utrunque fuisse,necesse sit . mendi ca*ga fuit, quod, Designatus, unica dictio posita est , magistratus nomine praetermisso. Equidem existimo: plus est in hac periodo artificis, quam fortasse aliquis opinetur, cum enim, ut Sextis beneficium in se maximum ostenderet, quod quidem ab hac narratione ab

173쪽

ipsa caussa alienum non erat; posset dicere, iter illius in Galliam ad Gesarem magnopere fructuosium fuisse: non dicit tamen , de industria

rem implicat, ut neque Urmet, neque neget :callide sane, ingenio δή nam, si profecisse eo itinere a rimaret; Caesarem bi antea fuisse inimicam ostenderet: quod pugnaret cum illis uer bis, qua supra posivit, cum dixit: Ipse autem far, quem maxime ignari homines initatis mihi esse iratum putabant, erat ad portas'. Sin profecisse Sextium negaret, vel quod iratum Caesarem non inuenerit, uel quod ita iratum , ut placari non potuerit ; inanem, O inutilem illam proseolionem significaret. cum igitur ad mira que partem ossensionem uideret, quo incuserere , uel si asi maret, uel si negaret, cogeretur: ad artem confugit; rationemq; , ut neque asrmaret , neque negaret, iniuit, hanc stilicet, ut dubitatione, quae inter asrmationem O negationem media est, uteretur. 'dixit igitur, Equiadem exsimo, si ille, ut arbitror, aequus nobis fuerit, nihil ab hoc pro sentum; sin iratior, non multum. Verum dubitabit aliquis: cur, cum Sextii profectionem Cicero neque fructuosam v lit ostendere , neque negare , tamen potius iueam partem inclinat, ut neget, quam ut affirmet Θ imminuit enim dubitationem, cum ait, litarbitror. Respondeo. quia nihilo minus lauda tur Sextius, etiam si nihil profecerit. noluntas

174쪽

enim ipsa, O sedulitas laudabilis 6ὶ . Pendet

autem potius Cicero in hanc partem , in qua ita caesari gratificatur , cum sibi aequum fuisse indicat, ut Sextii tamen laude non imminuat; quam in eam, in qua , se Caesarem iratum fuisse Mn caret , Sextis quidem in Ae beneficium augeret , stilitateprofectionis illius demonstrata , uerum caesaris animum posset ossendere: cum in amiciatia praeteriti odii commemoratio dii liceat. S dulitatem : quod tuerit ad Caesarem. Integriatatem e quod in Ciceronem , hoc est in ipsam rempublicam , optime fuerit animatus . laborem enim pro eo, quem non diligit , nemo fere susciapit. Concordiam ciuium: nam si cum Ct dio consentiret Caesar , haud paulo plus in restituendo Cicerone contentionis fuisset. caussam au tem Ciceronis no aperte Caesar iuuit,ne Clodium,

hominem populat em , O famosum , contra se

irritaret: iuuit tamen, ut illa uerba demonstrant

in epistola ad Lentulum: Sese, quae de measalute

egisset, uoluntate Caesaris egisse , ipsum meum

fratre testatus est. Ille annus: quo Piso et Gabinius consules iuertit. Exierunt: in prouincias euntes , Tisio in Macedoniam, Gabinius in oria. Vulturii: Vultares inter insalicti ominis animalia numerantur . sic Piso, o Gabinius, quasi mali ominis aues , calamitatem reipublicae , quae consecuta est , portendere uidebantur. Neque

nos: significat, non ipsis euenisse ea , quae ho-L ' mines

175쪽

mines exeuntibus precabantur ,sed reipublicae . de prouinciis consularibus, in Pisonem. Ineunt magistratum: I m. Idus Decembris . Di πysius, Liuius . Gracchum uocabant : Gracchus O Quinctiae gentis, O Semproniae cognomen fuit . hie Numerium Quin tium, de quo imsta mentio fit, si humat : cognomen Gracchi ad irrisionem transfert: quod in homine mi inimico , nec alioqui satis insigni, tam bonorificum

cognomen non libenter agnoscat. forte autem itate , qui se Ti. Graccho natam simulabat, ex cognomine occasionem arripuit, quod Gracchres uocantur: quanquam non esset e Semproniis ,sed ἡQuinctiis. appellat enim eum Quinctium scriptor libri de uiris illustritas: O Valerius Maximus duobus libris, o I. Ix.ter Ε quitia nomia

nataeis no Valerii, sed libraris mendo putofuisse:

cum, Quinctius, non Equitius, uideatur legem dum . eundem O Cicero in oratione pro C. Rabirio perduellionis reo Gracchum vocat. Nitedula : uenuste cum perpusillo animali nitedula Vumerium comparat, ut contemptissimum ct inmmae fortis hominem sigηificet, qui rempublicam

tamen, fato quodam, iasierit. Alter: emitur. Serranus: de Sex. Atilio Serrano loquitur . quem ne putetis, inquit, Cato illi Serrano, quem serentem dati bonores inuenerunt, cui d fere do agro cognomen est inditum , praestantissimo uro ,similem esse . non hic ab illa Serrano, cuius, cognomen

176쪽

i ui

e nomen refert, originem duciti sed, cum Gauscuiusdam Oleli lius esset, ab inopi ac vacuo pa-Itris horreo motitiam familiam per adoptionem transiit. quod quasi iure quodam factum est. nam cum in deserto illo Gavii horreo ita pauca grana essent , ut calarentur, hoc est uoce numerarentur : paucitas enim mensuram non requirebat:9 merito hic eius filius a calatis granis in eam famialiam , qua Calatini cog omen habet , insitus est . fuisse autem egente Atilia Calatinos, uetera monumenta declarant. Ac Lelios: Atilios, rectius: e qua gente Calatini fuere. Subito,n minibus in tabulas relatis: subito , dixit, quas nemo ita fore existimasset: cum Atilia illudisri gente Gauius , homo teterrimus ac turpis- mus , minime dignus iudicaretur. vel, subito , quasi occulte fraude aliqua in tiliam gens tem irrepserit. In tabulast quo in libro Ga'Mit nomen, cum praenomine., o cognomine,De rat; ex eo libro priora nomina sustulit; O reposuit, Sex. Atilius Serranus . nomina autem hic Cicero dixit, pro praenomine, nomine, cognoumine. quo modo o Plutarchus tria nomina diaxit esse, Marcus , Tullius, Cicero: quorum primum praenomen, alterum nomen, tertium c gnomen proprie uocantur. alibi nomen usura patur pro familia. Nomen suum: Gavius. vel ,si nomen et hic prolixius accipias, Gavius Olelus cum eo praenomine, quo ante usus erat, de ta-

lusustulit. ORA.

177쪽

VsNIvNT kalendae Ian. uos haec melius scire potestis: equidem audita dico: quartum frequentia senatus, quae expectati populi, qui concursus legatorum ex It lia cuncta, quae uirtus, actio, grauitas P. Lentuli consulis fuerit, quae etiam collQ-gae eius moderatio de me: qui cum inimicitias sibi mecum ex reip. dissensione susceptas esse dixisset, eas se patribus conscriptis dixit, & temporibus, & rei p. permisitirum . tum princepS rogatus sentenatiam L. Cotta, dixit id, quod dignissimuTep.fuit; nihil de me actum esse iure, nihil more maiorum, nihil legibus: non posse quenquam de ciuitate tolli sine iudicio rde capite non modo ferri, sed ne iudicari quidem posse, nisi comitiis centuriatis : uim fuisse illam, flammam quassatae Tei p. perturbatorumq; temporum, iure , iudiciisq; sublatis: magna rerum permuatatione impendente declinasse me paulualum, & spe reliquae tranquillitatis prassentes fluctus, tempestatemq; fugisse: quare, cum absens remp. non minus magnis

periculis, quam quodam tempore prae-iens, liberassem, non restitui me solum , sed etiam ornari l senatu decere. disputauit etiam multa prudenter: ita de me il-

. lum

178쪽

lum amentissimum,& profligatissimum hoste pudoris, & pudicitiae scripsisse, quae

scripserat, iis uerbis, rebus, sententiis, ut, etiam si iure esset rogatum, tamen uim habere non posset . quare me, qui nulla lege abessem, non restitui lege sed reuocari senatus auctoritate oportere. hunc, Nemo erat , quin uerissime sentire dic rei. sed post eum rogatus Cn. Pomeeius, approbata laudataq; Cottae sententia, dis xit, sese ocii mei caussa, ut omni popul ri concitatione defungerer, censere , ut ad senatus auctoritatem populi quoque R. beneficium erga me adiungeretur. ' a

Kalendar Ian .quo die magiIratum consules inibata Melius scire: nam ego tum aberunt : uos assu sis. Frequentia senatus: cum eo die de Cicerone actum iri Lentulo conside non ignorarent . Moderatio : cum enim QEMetellus P. Cl dij frater esset, ct inimicitias cum Cicerone exercuisset, qui etia tribunus pl. consulatu abeuntem cocionis habendae potestate priuarat: tamen, Lerntulo referente, moderatione quadam usus , fesse continuit, inimicitiis reipublicae remissis. Et temporibus ,& rei p. malim, oe temporibus reipublicae: quod reipublicie tempora ita ferrent. aut, si lectionem impressam retinemus, additum,

Et reipublice, a Cicerone putandum est, ut quasi

exponeret

179쪽

exponeret illud, Et temporibus. quae enim tempora, nisi reipublicae, potuit intclligere Princeps: non, quod esset j consularibus antiquissumus: nam triennio ante illum P. Seruilius Isau ricus consevi fuerat: sed antiquissimres eorum consularium, qui tum erant in Ienatu. opinor enim, eo die Isauricum non afuisse . nondum autem de

signatos consedes fuisse, quisiententias primi rogabantur, satis liquet, cum essent calendae Ianuas xij. Nihil de me dic. hoc scripsit O in oratione pro domosua, legibus libro III. More maiorum: qui optimis reipublicae temporibus ualuit ut lex. de legibus libro i I.Non modo se ri : si ferenda lex de inpite; ferri centuriatis mitiis necesse fuit: se non dico ferenda lex, sed,

quod iustius uidetur, ante iudices de capite ciuis disiceptandum; neminem, nisi populum δ' nucenturiatim coactum, oportuit iudicare, dimntur autem comitia non modo cum ad magistratus creandos, sed etiam cum ad legem scillandam , aut de ciue iudicandum populus coni enit. quod in

libro de legibus demonstratum est . Flammam quassatae reipublicae: quid simile est inter, Flamma, et Quassatae uitium hic uidebitur imperitis r quia duorum generum in eadem periodo metaphora damnantur. uerum, non est uitium , sed est potius absolutae metaphorae lumen et orna mentum. tunc enim estperfecta metaphora, cum

o caussim mul , quod ex caussa sit, comple-

180쪽

m tam Ita

ctitur: ut si dicas: Ex illo morbo languet re, blica: stuctus uberrimos ex his feminibus licet ex pectare: in tempesate reipublicae naustagium fecit. item hic, cum ex motu vehementi excitetur ignis, regie, O eleganter , quassata republica flammam illam, qua ipse perustus est, extitisse

demonstrat. Impendenter pulcherrima traia latis , Impendente, Declinasse , Tranquillitatis, Fluctus , Tempestatem . nam, Fugisse, neque cum hac una metaphora conuenit: dicimus enimo, flammam fugit illorum temporum ; Ocommunem ciuitatis pestem fugit: neque ad metum impendentis rei duntaxat ,sed ad ea quoque, quae aequo loco sunt , accommodatur. Absens et

quia discessi, ne inter ciues cotentio excitaretur . Praesens: cum in consulatu meo exortam rumpentem coniurationem compressi, atque e

tinxi. Verbis, rebus, sententiis: lex indifirmatur a se ipsa, cum in ea, quod non licet, stris plumes . in oratione pro domo sua. Etiam si iure: : etiamsi de mea pernicie iure rogaretur ipsa tamen scriptione uim legis amitteret. Cn. Pompeius: secundo loco rogatus est dignitati caussa, non quod esset post Cottam consularium uetustis mus . nam ante illum confulatum gesserant, qui tum uiuebant, M. Lucullus , L. Gellius . nisi si, non eo Aefuisse eos in senatu, alia quis dixerit. Defungerere liberarer: ne quis tribunus pl. aliquado concitandi in me populi o casionem