장음표시 사용
121쪽
rr4 Thaumaturgus eiusque essectus, per accidens aliquod, admodum irregulares esse posse manifessissimum est.
SI quem varia obiectorum coloratio delectat, coloratis utatur specillis: cuius enim coloris haec fuerint, eiusdem & illa apparebunt: viridibus tamen conspicillis id negamus, per quae con- . specta sustum quendam, & pallidum, velutique imortuum colorem induunt, in eo tamen cuiusliabet coloris omnia antecellunt, quod potentiam. visivam non modo recreent , sed & consortent , essicaciterqde conseruent. Delestarent ne eiusmodi quae 9biecta perspecta multiplicent Ecce modum, quo ea praepares. Eorum vitri utriusque uno latere, solito more, composito , reliquum latus in modum gemmularum scindas, polia de oportet: per haec si domum aspexeris, ciuitatem dsi ciuitatem, prouinciam te vidisse putabis: similitem videris, exercitum credes: tandem qTot in his specillis plana forinsecus formaueris ,obiectum toties multiplicatum apparebit, cum species visibilis toties ad oculum derivetur, quot plana sunt: in planorum enim distinctionibus priusquam ab obiecto ad oculum emissa species perueritat , in tot partes
122쪽
Μatbematicus. II spartes quot plana sunt, dissecatur; in tot pa res inquam non integrales, sed homogenias,& proportionales, sic ut omnes istae species, cum obiectum totum referant, simul sumptae tantam obiecti magnitudinem repraesentent, quanta appareret, ex conspicillis eiusdem magnitudinis , utrimque uniformiter politis . Huc inopes , huc auari diuites, quos devorat auri sacra fames , confluite ; atque horum conspicillorum usu, vestros saltem oculos bonis satiate: unum interim
vos volo monitos, ut expositum nummum non
nisi sepositis conspicillis ni falli velit, ) resumatis: nam si manum in nummum verum tuleritis . mirum erit , &mere casuale . Ρrb cautela autem obseruare 9 vos tamdiu verum nummum digito minime tangere, quamdiu super omnes nummos digitus non apparet. Alia quoque insignis voluptas in conspicillis reperitur, nec prioribus minor: fiunt enim eius generis, quae obiectum quemlibet pulcherrime diminuant, omnesque eius partes licet vasti, &corpulenti, in exigua repraesentent specie: dum scilicet domus ingens; superbum aedificium , hortus item amoenus' omni sorum vari tate , vitia colorum discretione, opere naturali commixtorum, depictus, suauissimus deniquω ridentium pratorum viror perspicitur, omnia pulchra, omnia delectabilia, omnia mira appare-
nt , quorum certe elegantiam, verbis licet politis nedum exprimere nequeas, nec ullis quan-H a tumuiS
123쪽
146 Thaumaturgus tumuis peritis pictoribus, ne Apelli quidem , ullo artificio, aut industria, quicquam simili cum obicieto Vlla ex parte comparabile depingere possibile 1it. Horum structurae methodus haec est , Ni apertC, ita compendiose explicata. Artificium totum in eo situm est, ut spissiora circa circumferentiam vitra , in medio vero tenuiora formentur; sic enim comstructa visualem angulum diminuunt; unde sit, ut oculus per haec in obiectum quodlibet pulcrum intendens, repraesentatae speciei elegantiam asmiretur. Est & alius huiusmodi conspicillorum iucundissimus usus . Ea supra senestram erige ,& per plateas transeuntiuin quemlibet specillis obiecta eleuantibus videbis, ipse non visus. Ele uatio haec me pulcherrimae cuiusdam inuentionis memorem reddit.
Quasubtilitate nummum Ois elapsum rura
sumito peluim, siue aliud quodcumque vas ad placitum, utcumque latum; hoc , imposito
nummo, paulisper a. te remoue, donec nummus oculis elabatur, nunc si denuo videre desideras ad pelvim accedere necesse non est, sed aquam solummodo limpidam infundi iubeto. mox qui prius latebat nummus iterim apparebit, tele
Restat, ut de conspicillis istis Galilaeis c ut qui-
124쪽
Mathematicus. δ busdam placet 'alietis Ηollandicis, & Amsteroda- mensibus priusquam presenti problemati finem imponam , paulisper disseram; quae sane omnium visualium instrumentorum principem sibi locum facile vendicant. Praetacta quidem conspicilla senibus, & iuuenum oculos assingunt; haec autem lynceos praestant, atque non modd quid hinc indem terris fiat; verum quid in ipsis caelorum orbibus
lateat, nobis aluis incognitum, reserunt I. Vmbrosa quaedam , & opaca corpora, solem ipsur . veluti circumdantia patefaciunt. II. Planetas nouos, Iouis quidem, atque Saturni comites demonstrant. In. Veneris aeque bene, ut Lunae augmentum , & decrementum, iuxta earum ad solem ap-Proximationem , aut ab eo elongationem declarant. IV. Innumeras alias stellas alioqui nullatenus nobis apparentes, circaestellas fixas Firmamenti , & quaslibet alias detegunt. Instrumentum haud dissicili modo paratur. Vitra bina fiunt,
num Vtrimque connexssm, alterum utrimque Cou-
cauum: illud uni extremitatum cuiusdam visualis tubi appositum, ad excepta' species dilatato angulo visuali augendas; hoc verd alteri extremita- i ii ad discernendos radios, quos prius vitrum se
i solo confusos repraesentaret, applicatum: tubus, autem medius nimium lumen alias circumstans a
j eet: siquidem ad perspicaciter videndum, obie- , ctum in lumine; oculum autem in tenebris esse plurimum refert.
125쪽
11 8 Thaumaturgus Porro quod ad proportionem inter utrumque vitrum, &tubi longitudinem attinet , licet ea certae subsit regulae , experientiae tamen omnium rerum magistrae potius standum est: indubie enim quaelibet portio, licet sorte regulata, visui cuilibet propria non est, eritque admodum dissicit Concauitatem, convexitatemque, longitudini tu-hi satis exacte proportionare. Vide, quae ea de re Renatus de Chartes in philosophia sua, Antonius Maria Reita in oculo Enoch, & Sedulius in Selenographia describunt.
In iramentum uniueste,quo omnifrisfigurae describuntur. PRaeparetur instrumentum ex aere, aut ligno si mappa sit magna, quod pluris quam 3 s. aut M. solidis constare vix poterit, sex regularum rein clarum , quae ad inuicem applicari potuerunt, adminiculo foraminis,& cochlidij,quae sunt in medio
126쪽
Mathematicus. 856 379 regularum, ita ut singuis a singulis unum pollicem, distent, eritque longitudo maiorum regularum duorum pedum, mediocrium unius, & mi norum dimidii, omnimode ut praesens figura remesentat, deinde affxo instrumento, Ope cuspidis eius A, in tabula super eandem infra instrumentum dicta mappa statuetur, quae cera assigenda est ne commoueri possit, rursusque ex altero ipsius mappae latere alba charta ponenda, ut in ea puncta nouae mappae, quae describenda proponitur, designentur, & quidem si augenda est, statuetur punctum C, quod minus quadratum est versus ipsam mappam, sin autem contrarium serviet, aliud latus, atque sic dicta mappa persetetur .
De magnete, cur acubus eo delibutis .
EA, quorum quotidianus nobis est usus, ple
rumque mirabiliora cum sint, ipso usu frequenti vilescunt, nec eorum praestantiam, uti par esset, admiramur. Quis non miretur serream acum tacto semel magnete, adeo intime eiusdem virtute imbui, ut non semel, aut bis, aut centies, sed
per tacula, unum extremorum meridiem versus, versus septent nem alterum .conuertens, quouis etiam agitata modo, conquiescat Quis hoc mortalium crederet, nisi sensuum stiorum testimonio comprobatum . Experimur omnino, ferreum an-
127쪽
nutum, ad rudis huius, & male compositi lapidis
contactum sursum attrahi; hunc autem alterum
secum elevare, tertium; quartum; &c. usque ad octauum, & plerumque duodecimum, prodam- ldis maiori, minori ve praestantia, veluti facta absique nexibus catena, per solam lapidis virtutem in suis effectibus ita manifestissimam i, ut in suis caussis occultissima est, ex primo ad secundum , itertium, &c. annulos insensibiliter diffluentem , Nonne & ipsos cultellos, si semel summo dunta xat acumine lapidem hunc attigerint, clauos; acus, & limitia lursum attrahere probamus Θ quin etiam ferream manum, supra asserem, ad solum magnetis, sub eo motum, litteras ef&rmare notissimum est. Vidi magnetem, qui acum sarto riam, indito per foramen filo, & extremo fili alligato ad mensam, ita sustolleret, ut applicatus
acui eandem cum filo sursum eveheret, donec a
ctante fiIo ipsa impotens sequi interrupta adhaesione, in aere suspensa permansit, nec deorsum cecidit, nisi ultra pollicis spatium magnes ab acu distraheretur , est siquidem virtus huius lapidis uniformiter difformis in agendo per sphaeram. Hussorijs traditum legimus Turcarum sagacitatem , huius lapidis adminiculo, Mahometi corpus infame , ferrea conclusum tumba, a terra eleuatum, nec ullo corpore, nisi solo aere tactum, immobiliter firmasse. Referente Plinio historiar. naturat. lib. 3q. P. I . constat architectum illum ingenio-
128쪽
Μatbematicus P 3 5 et a rsum Dinocratem Arsinoe fanum in Alexandriai, magnete lapide mcuandum attentasse; quocintili fallacia istius Deae sepulcrum in aere suspenderet. Horum causam, praeter occultissimam ferri, magneti'de sympathiam, vix assignaueris: Virtus tamen magnetis in agendo non ita est uniformis uti est vis lucis; sed magnes agit iuxta axem quendam terminatum in ipsius lapidis duobus punctis, quae vocantur poli. Hos polos deprehendes si sco bi ex chalybe per limam detritae eum inuoluas. nam eo in casu pilosus, & hirsutus fiet magnes,
sed ibi maxime, ubi poli eiusdem consistunt: istic enim perpendiculariter ei pili ferrugines insistentuti erinaceo aculei sui, deprehensis in hunc modum polis duobus, & consequenter axe eiusdem, reclina magnetem vel in ligneae scutellae lando, ut in ea, veluti nauicula natet super aquam , - Velaxi eidem circumligato filum tenue instar aequin ctialis circuli se & sic sine vel in aere volui, acre- uolui, donec sponte sua suspensus quiescat, vel natans in scutella consistat sponte, tunc deprehen deris , quae pars magnetis tui se vertat ad austros ;& quae ad septentriones. Neque tamen statim opinaberis, polum respicientem ad septentrionem , ita eum respicere, ut unum idemque coeli, u
rium, & hoc loco, id est Coloniae, &Parisijs re- ciat ; nequaquam. sed declinat haec conuersio alibi plus, alibi minus a puncto septentrionis, alibi nihil omnin6. Qua de causa acus magnete per
129쪽
ira Thaumaturgus frictae, dum ab insularum Flandricarum, seu Asmridum recto meridiano deflectimus , septentri
nem praecise non designant, sed octo interdum gradibus ab eodem declinant, ad polos tamen potius quam ad ullam terrae partem tender2 videntur . Rursus si magneticam acum aequilibrem duobus cardinibus inter duo vitrea plana . secundum meridianum circulum erecta conclute is, ex una parte ad poli arctici supra horigontem I altitudinem attolletur; ex altera, ad antarctici, sub ho- fronte depressionem demittetur. Sed cur magnetis virtus tam aqua, quam igne deperditur Ratio haec ex occultissimis naturae arcanis petenda est; cui assignandae fateor non suffcio. ferro autem eam conseruari, maximeque roborari probatissimum est: tantam enim vim fe ri beneficio accipit, ut eo circumcinctus, quadruplum attrahat eius, quod nudus attraheret. Testes
mihi sunt hi oculi ; quod unum Ambsterodami
viderim, nudum quidem vix unius unciae clauim eleuantem, serro autem tectum, malleum plusequam octo unciarum suspendentem. Huius vi tutis augmentum,& robur optime notarunt Ioann.
Bapt. & Guilli. Gilbert. ex ferri pr sentia causari . Hoc rursus mirabile est, qudd si eum in plurima frusta diuiseris, quodlibet horum similiter in duobus diametraliter oppositis punctis virtutem sitam habebit : quorum inueniendorum iterum hunc ex Cilberto accipito modum. Lapidi utcumque
130쪽
rotundato serream acum superpone, per suum centrum, siue medium eum tangentem ἱ hanu
mouehinc inde, donec subito immota haereat . ex centro ut dictum est lapidi adhaerens e tum
enim una eius extremitas borealem, altera australem lapidis polum designabit: sub acu lineam nouta, eamque ad usque lapidis circumferentiam eontinua; quod chordulae,aut fili usu facile praestiteris. Hoc notata , in lapide , circulo, alium inuestigato priorem duobus in locis oppossitis seindentem , quem ut priorem , chordaea describes, aut circino ad quartam lapidis partem si tame rotundus fuerit ) expanso Tertius circulus eadem rati e quaesitus , operationi tuae fidem faciet: si enim per puncta ii rsectionum priorum circulorum praecise transeat, correcte; snautem, in correcte operatus fueris . Eadem puncta hoc modo inuenies. sume serti particulam ad hordeacei gra ni longitudinem, cuius unam duntaxat extremitatem lapidi offeres, vatijs locis admouens , done et erecta adhaereat, &punctum a ferro erecto tactum, polus unus, pars opposita, alter etit. D1scernere autem quodnam boreale sit, & quodnam australe, eum difficile admodum sit, operae pre lium fore duxi, methodum, qua id praestes, in ngare. Inuentum lapidis polum vinim horologio paruo solari admoue: si enim polus iste partem