De ligno sancto commentarium

61쪽

a ligno nostro Gua iaco, seu Sancto vero, ut noni per maiorem minorem ue bonitatem, siue praestant tiam tantummodo, sed mavis tota specie, siue natura, unum ab alio valde plurimum differat: si conditionem utriusvis sensatam proprijs designatam qualitatibus perpendamus, deinceps Diuino fauente Numine sumus clarissime demonstraturi ;pollea quam ex sensatis cuiusuis rei proprijs, &veris solum, nec aliunde,rei cuiusq; , tum speciem,

siue naturam , tum speciei, naturae ve maiorem ,

minorem ve praestantiam, necessaria demonstratione Concipiamus; quatenus porro sensata haec latentem rei naturam consequentia , pro ipsorum varietate, rei etiam formam , siue naturam, specie differre, aut mavis pro similitudine,naturam , di speciem unam. eandemq; sore oportere demon strant; Ueluti demum saepe fit, ut haec eadem sensata , intra propriae conditionis latitudinem exiestentia,magis tamen,siue minus, ita suae integritati accedant,ab ea ve recedant, ut non mutata sorma, vel speci , maiorem solum, minoremve rei praestantiam vigere ostendant.

62쪽

CAP UT VI. Pramittitur autem imprimis, ex ligni

conmtutione, ac temperamento pra-cogmto, ad propniose gradus iuste deducto, cile licere spullatis omnibus difficultatibus 9 in rei proposita deuenire notiliam.

DIPSUM itaq; nos iam do utroq; ligno prosequuturi operae

pretiti merito duo esse duximus praemi Ictenda, quorum primum es . Corpora omnia natura Cons ant ia, ex materia, & sorma, UC-luri primis, summisq; principijs,

di elementis certo con stare,componiq; necessario quando semper agcn S, quod ex natura , nepe spon te , & proprio agit impulsu, subiectum circa quod aetat omnino supponat, quippe ipsi operanti, ad instar eorum prors S, Quae arte a gura , materies subiiciatur, quemadmo Jum simulacroaeS, aut lignia, alias enim ex nihilo q cquam natura produceretur . Atqui quidnam haec ira ateria sit, circa quam versatur agens continUO, de cx qua primum omnia fiunt, profecto co . . fu te admodum concipitur, ex quo

63쪽

ex quo puta saltem illi tamquam fundamento initatur corporis forma , ac insit, & dum res ipsa composita ad formae corruptionem perit,in aliam facessit , una eademq; permaneat, quod sit ideo unicum omnium vicissitudinum, & commutati num receptaculum ; adeo quod du gignitur, qui

dam, eius solum forma nascatur, & de nouo emem gat, dum autem occidit, & extinguitur, eadem similiter sola occumbat ; materia autem una, e

demq; omnibus formis communi , & ad Omnes inisterminata manente perpetuo. Ideoq; substantiam saltem esse indemnitam , in rmen, ad omnes formas recipiendas accomodatissimam, in qua perpetuo seruata, atq; superstite, rerum naturalium corporearum continua fiat conuersio, nobis de ea sentire est concessum . Verum forma,quq mat rie superueniens, illam actu substatifico terminat, Unaq; cum ea certum Corpus,nostris sensibus mulistifariam patens, constituit, queadmodum & quaecunq; ars effinxit in aeris, lapidis, aut ligni materia , speciem quandam ab arte, & ornamentum , Leonis puta, vel Tauri habent; ea profecto, licet nec dum per se sensibus pateat, quod ultra accidentia sensus non pertranseant, quamuis in materia semperi, ac subiecto sit,ad accidentis fere simia litudinem , attamen quia determinatum esse substantificum materie impertitur ,quod insequuntur

Postmodum opera, &alia non Pauca, non accidentalem , sed essentialem, di specificam differen eiam demonstrantia, ut inter Leonem, & Bouem plura

64쪽

plura demonstrant, ipsa idcirco nusqua eo obscura est, quo ipsa materia obscura est. Caeterum cur haec forma, & non alia de nouo fiat, & quatenus fiat,ut tandem materie iuncta, iam pridem tamen

praecedenti forma corrupta, nouum corpuS,veluti aquam eX aere, cum ea Constituat, omnibus certo

ad haec usq; tempora Philosophis est admiradum;

Etsi qui solidius, & accuratius. rerum natura constantium generationem, corruptionemq; contem-Plati sunt, vel sensu cuin rationem ducti in hanc tandem venere sententiam omnes. Materiam ad unam magis quam ad aliam praesentem habere aptitudinem,ob praeuias ab age te immissas dispositiones in eam, quibus lane ea ita disponitur, &praeparatur, ut non indifferenter amplius omnibus apta sit formis, sed huic, vel illi duntaxat. Porro id experimento cuilibet planum est, quando nunquam, ut puta lignum in ignem immutetur, quin illud calefiat prius suffici nter, S exiccetur, at postquam tale tandem euaserit, iam vere sui

commutationi succumbit , in ignemq; , non in aquam, vel terram, aut alterius cuiusuis naturam indiscriminatim degenerat. Sed ut corpora, quae natura sunt praedita duorum generum sunt, alia

nempe similaria , & alia dissimilaria, ita materiae ad horum formam praeparatio duplex est : Ad similarium enim formam sufficit qualitatu primarum temperies quaedam, qua simplici recipiende sustinendoq; forme materia ipsa belle sufficiat, Ad dissimularium aulcm formam, ultro plurium sommarum

65쪽

marum variis partibus inexistentium consensus.& consermatio desideratur, quod patet expresse.

ex quo ut aer, simplex,& similare corpus,fiat aqua, ille fallem in cauitatibuS teme refrigeratur,& c densatur in aquam, contra ut aqua aer euadat, calefit,& rare fit in aerem ipsum. At vero ut aliquando producatur animal, certum est: praeter ipsum primarum qualitatum temperamentia adhue multiQrmium partium concentum, stata figura, magnitudine numero, ordine, ac situ determinatum desiderari: quare animantium Qrma actus est:

corporis philici potentia vitam habentis. Ad haec autem pro ijs hisce dispositionibus iam praecedentibus,hanc, & non aliam Qrmam induci in materiam, vel mauis ex ipsam et materiae aptitudine formam educi, eatenu S tantummodo opinandum

est, quatenus in praeuijs dispositionibus ipsa, tanquam suo semine,virtualiter, & potestate contenta, tandem illis debitam integritatem aliquando adeptis, in actum necessario cauellis virtutis bene acto ex potestate erumpat. Eductionem autem hanc a o agente naturaliter fieri cesendum est, qua ratione illud, siue uni vocum fuerit. siue analogum, dispositiones tame omnes adamussim Drme proinducende conuenientes in materiam iampridem sinduxerit ; siue illas sua praesentia comitatum, siue quod illis motus initium quoddam indiderit, quo quasi impetu ab ipsomet agente accepto, dum se

continuato incremeto perfecerit, velut ingressium

stadium ad metam usq; nisi si quavis de cursu re. trahat

66쪽

etrahat percurrerint. Neq; dissicultatem facit nobis, quod cum ultra Vires proprias agat nemo, dispositionesq; nae sint accidentia, attamen Qrma

substantia sit: impossibile ideo esse accidentia viris

tute continere in se formam, quae substantia est. Quoniam verum est accidentia ex se substantiam non producere, alias quod uis acciddens substantiam producere aptu esset, sed quatenus ab agente Uniuoco, vel analogo determinata, taliq; concentu alijs mixta iam sunt, virtutem producendi substantiam adipiscuntur. Exemplo utiq; plantarum , & animantium imperfectorum quamplurium, quae ex putri humore passim generantur,qua

do iam ipsa putredo dispositiones dederit somme substantiali eorum conuenientes e COnU nientes erunt profecto, ubi post debitu conditionis earum Concentu, adhuc propria: entitatiS gradum perfectum ipsς attigerint. RebuS etenim naturalibus omnibus certus inest propriae magnim tudinis terminus , vltra, vel citra quem stare nulla ratione quςunt, sed intra quem optime vigent; Ergo merito ex dispositionibus his materiar ad formam proij S, corporum natura Constantium forma , tanquam ex semine proprio, aliquando erumpit in actum ; Insuper & eisdem aposite conseruatis, illa Conseruatur, conseruaturq; corpus, di in proprio statu consistit, contra deprauatis, &quomodolibet propriam proportionis latitudine

praetergressis, vel iam corpori non naturalis ait Tatio, seu morbus praesto est, vel tandem corru-

67쪽

ptio siue mors necessario contingit; veluti equidscuiq; fana mente donato in multis euidens est,&in animantibus praesertim omnibus, dum vel ob

causam hanc maxime aegrotant, & moriuntur.

Verum cum dispositiones hae, in corporibus dissimi laribus, ut puta animalibus , duorum sint generum, ut dietum est, unum scilicet qualitatum

primarum temperies quaedam,& demum alterum partium multiformium concentuS,seu armonica

compositio ; quis hic fortasse perquiret, quibus 'nam harum dispositionum forma potestate contineatur . Cui sane respondendum est, omnibus simul contineri; primum attamen, si similarium , saltemve imperfectorum dissimilarium corporum sit, qualitatum temperamento; si vero dissimilarium perfectorum fuerit, ipso partium multifo mium concentu : posteaquam quanto forma perfectior, tanto maiores expetat subiectae materiae dispositiones, quanto vero imperfeci ior, tanto minores. Sed quorsum generationiS rerum naturalium, ex proprijs principiis, contemplatio haec tam multis hactenus expressa verbis λ mehercule vel ea una tantum occasione habita est, quanos in prassentia rei latentis cognitionem prosequuturi sumus ; haec ctenim ex res eiusdem principiorum notitia proficiscitur, quippe rem unam quamque habentem principia, caulasve, tunc solum nos agnoscere arbitremur,cum eiusdem prin-eipia , causas, vel elementa, iam apte nouerimus.

68쪽

forma, nonnisi per ea,quae horum gratia interge nerandum desiderata sese sensibus offerunt, concipiantur, qualia utiquz sunt, quaecumque prae uiarum ipsarum dispositionum materiae ad Qrma

necessario consequuntur determinationem,ut puta quod eiusdem Qrmae semen, dispositiones ipsae

sint, &tum essendi, tum operandi praecipuum instrumentum existant, quarum semper omnium Certa quaedam ad certam formam determinatio sit, qua tales prorsus, nec aliae extrinsecus sentia tur, ut tum experientia compertum omnibus est,

tum Gal. lib. simp. facul. & lib. quod animi mores, &c. doctissime demonstrasse omnibus patet. Nos ideo rem latentem ex proprijs indagantes principijs, ubi ex sensatis,& proprijs, rei cuiusvis constitutionem , dispositionem ve iam erimus assequuti, sat utiq; erit, circa medium cogniti nis eiusdem, desiderio nostro fatisfactum; postea quam nihil ultro praestantius, nihil certius, nihilq; ex his, quae se se sensibus offerunt, Omnium consensu probatum haberi posse constet,quandium es humana corporis hoc veluti ergastulo inclusia, rei

cuiusuis naturam percipere aliquando tentaverit. Quamobrem merito rerum natura constantium productionem nos supra exprimere longius conati sumus, ut praemitteremus Corporis constitutionem agnitam, cuidenter fatis post materiam arguere λrmam, quae vere dat esse rei primo, de

quaecumq; ipsum esse sequuntur. Unde si corporis constitutio varia, diuertaq; paenitus indiceturi necessario

69쪽

eessario etia forma differens censebitur, & varia, i contra si similis. Dicebamus autem constitutionem duplicem esse, unam corporum similarium, x dissimilarium aliam: Iam consequenter expresese fatemur utramq; ubicuq, fuerit, diligenter perquirendam, meditandamq;. Caeterum quae dissimilarium est, quia in certa partium figura, magnitudine, numero, Ordine, ac situ posita est, cum non vini sensui tantum, sed pluribus patens fit, neutiqua ideo obscnra dicetur , velut profecto obscura satis, quae similarium est,quamuis calidi, frigi- di, humidi, ac sicci duntaxat, proportionata miscella quedam existat. Vtcumq; aurem sit, eam

profecto meliores, S subtiliores Philosophi, ac; Medici rerum naturas contemplantes accuratius, sunt perscrutati, atq; longo ipsarum rerum vi, frequentiq; sapientum omnium experientia, quae - semper pro iudice sumenda nobis est, ideoq; non gratis , sed merito ad ccrtos quosdam qualitatum' gradus, hoc est excessus , sensibus multifariam i perceptibiles, ex quibus inquam inuicem multiplii citer complicatis, temperamentum, vel constitu-- tio produceretur, commode deduxere. Quatuora autem sunt hi, quia primo gradu vere tunc qualitas continetur, quando illa nostrum corpus assi- ciat, non tamen euidenter, sed ut ratiocinatione' ad affectionem persuadedam omnino sit opus. Sec eundo gradu eadem qualitas est, quae iam manis feste assicit, ut non amplius ad affectionis cogni-- tionem opus sit coniectura . Tertio gradu ea utiq;

70쪽

ςst, quae ita vehementer afficit,ut tandem euidenter alteret , impressamq; longius relinquat alterationem. Ad quartum demum gradum qualitas peruenit, quae ita summe alterat, ut euidenter le- dat, tandem qi corrumpat. Atq; ita ex cognitis his qualitatum gradibus in mixto, non difficile colligitur quale rei temperamentum, & sane re vera ex communi omnium Graecorum, Arabum,& Latinorum Philo ibi horum , & Medicorum, quociiq; extiterint seciso, consensu , & imprimis Platonis, Aristotelis, & Theophrasti, qui cum de saporum

origine fere cum alijs posterioribus conueniant, palam graduS hosce innuunt omnino. Sed Galeni potissimum,qui libro de simpl. facult. eoS expresse constituit, latius': exprimit. Avicennae demum, Averrois, Haly Abbatis, Isaac Israelitae, Rasis, Serapioni S, Alia haraiiij,& aliorum quam plurium.

Sed latinorum testimonio idem esse verissimum, lnon es h vltro demonstrandum , quoniam prorsus notum lippis , & tonsoribus cst. Verum enim vero qua nam ratione nos eκ rerum agni P a Constitu- itione, rerum si in iliter formam , naturam, ac spe- iciem speciali itimam aiunt diuersam, aut similem fateri cogamur potiuS , quam praestantiae, Vel bonitatis eiusdem maiorem minorem v c persectione na, utiq; in corporibus vere pcrsectis, & inul- iti formibus facile constat ; In his quippe, cum vel una parti iam varietaς, que Ut natura , ita figura , magnitudine , num cro , ac si tu , alia , ac pamitus alia, quam sit in caeteris, reperi Mur, ut puta, in Boue