Idea philosophiæ moralis sive Compendiosa institutio, auctore Francone Burgersdicio

21쪽

22 ID EA tantum errorem, ut lege modo, non autem n rura constare videantur.Nam neque eadem apud omnes, neq; etiam apud eosdem sem, per eadem justa censentur. Tοι- L A ina πλανα mi sc τα γαλά, ψ. το Ara Me, 6μβω - νιν βλαβοή ἀπ αὐτων. Id est, Similis error mersatur in iis, qua ut bona expetuntur,quoniam ex his multi detrimenta cupiunt. lib. I.

Eth. cap. 3.

xvi. Et licet multa sint, quae natura sua bona sunt, aut mala: non pauca tamen Occurrunt, quae, cum natura sua sint

bona tamen aut mala fiunt, vel lata civili lege,vel ob circumstantias adjectas, a quibus facta nostra morales differentias accipiunt. XVII. Quae per se, ac natura sua bona 'sent, aut mala, ea recta ratio discernit: in quo discrimine, etsi ipsa sibi norma sit, quo tamen tutius judicet in tanta judiciorum varietate, divina lex respicienda est, quae moralis apyellatur. Q r nihil aliud est, quam expressa imago legis naturalis, ac compendium moralis Philosophiae. In ceteris, quae natura sua sunt αλα φοροι, debet humana ratio usu acquirere discernendi facultatem. 'TvIII. Auditorem Philosophiae moralis portet τοις δεπιν-λως, id est, moribus eo uetudine recte ductum esse liba. Eth. v. q. ut, quoties ipse rerum moralium

22쪽

PHILO s MORA L. 23 discrimen non satis novit, aliorum sequatur recte monentium consilia,&prscepta. Principium enim in moralibus est τὸ om. Qui enim τὸ 'am habet perspectum , sive sua, sive aliorum opera . atque institutione, τὸ δοm non debet sollicite desiderare , lib. I. Eth. cap. 4. Multa enim a majoribus bene constituta sunt, ut aiunt I. C. F. de Ius. se Iure, I. 2 o, quorum reddi non potest ratio. Imo multa ideo bona sunt; quia lege majorum constituta sunt. Haec, si quis morum pravitate contemnet, frustra animum adjiciet ad moralem Philosophiam. xIx. Hinc sequitur, juvenem non esse εικλον, id est, idoneum auditorem Philos

pisiae moralis. Iuvenis enim Mis τώ πν αυ-

Id est, assectib ιs obnoxius, vanam ct inutilem operam sumet in audiendo. lib. I .Eth.c.3. Nam aliorum recta praecep ta, & salubres a monitiones quae suis affectibus adversantur, superciliose, & pertinaciter rejiciet, ac contemnet. Irb. IO. Eth. cap. 6. Iuvenis autem quisque non si τι- ηλιλαν, αλιι τὸ

id est, non ex atate, sed ex more judicandus est. Non enim ab aetate defectus hic proficiscitur, sed ab eo, quod vitam, & omnia

quae in vita sibi occurrunt, non tam ratione, quam assectu animi sui metiatur. lib. I. Eth. cap. 3. X. Est

23쪽

minus idoneus sit auditor Philosoplitae moralis : nimirum , quia μειρο -π-το βίον σπαξεων Id est, imperitus es earum actisnum, in quibm civilis vita,ac societas eo sit. lib. I. Eth. cap. s. Actiones enim civiles versantur circa singularia, de quibus non secundum praecepta, sed secundum occasionem judicandum est. lib. 2. Eth. cap. 2. Quod certe fieri non potest, nisi ab eo, qui Iongo rerum usu, atque experientia, prudentiam sibi comparavit ; quae in juvenibus admodum rara est.

xx r. Philosophiae moralis duae sunt pa tes : altera communis, quae Ethicastrictiore quadam significatione nominatur ; altera specialis, quae in Oeconomicam, & Politicam subdividitur. x x II. Ethica non agit de moribus singulorum hominum seorsim in certa aliqua vitae practicae specie ; sed tradit generalia principia, ex quibus vitae practicae mores mmandi sunt. lib. I. Mag. Mor. cap. I. tum in familia, quod fit in Oeconomica; tum in civitate, quod fit in Polinica. XXIII. Etenim cum homo natura sua sit animal -λβων, id est, sociabile, sequitur, vitam non esse humanam , quae non vivitur inhumana societate. Vita solitaria, quam

quidam fingunt , aut divina, aut belluina

24쪽

P Η I L o s. MORA L. is quaedam vita est. o μὴ δαυαμ γυινωνειν. ἡ μηδεν-F υταρκειαν, η νθιόν ἐπιν,α Θεός. id est, qui non potes societatem eum aliis contrahere, aut ea non indiget, sibi abunde sufficiens, aut fera es, aut Deus. lib. I.

XXIV. Praecepta quae in Ethica tradenda sunt , ad tria capita revocari possunt: vel enim agendum est de selicitate, ut fine totius philosoplute moralis: vel de actionibus moralibus, earumque differentiis ac principiis, de affectibus, deque voluptate ac dolore, ut de objecto : vel denique , de virtute, ejusque speciebus, ut & de amicitia, ut de mediis, quibus ad selicitasem pervenitur. CAP. II.

De Bouo in genere.

Vod est subjectum in scientiis, id est finis in Ethica , aliisque disciplinis praecepta sua ad usum ali

quem referentibus. Debet ergo Ethica tradi methodo analytica, sumto exordio a fine , hoc est, a felicitate. Ut . auteInfelicitatis naturam melius assequamur, prius do Bouo in genere , ejusque variis speciebus, quaedam praemittenda sunt. ν .H. BO-

Di it

25쪽

ας ID EA II. Bonum dicitur quasi duonum, a duobus, quia quicquid bonum cst, id non nisi alteri bonum esse dicitur, ut ex Boni definitione 3 3. liquebit. Grece dicitur ἀγαθον, ταγoso, id est, valde currere. Antiquitus enim ἀγαθὸς erat epitheton bellatorum , idemque significabat, quod fortis ,sirenum; quia pro ea. quae tunc obtinebat, prinliandi consuetudine, milites pedum pernicitate censebantur. Hinc apud Homerum toties, χαλαις ωκυς A'χα ς. Id est, celer pedibus Achilles. Postea vox ista ad quamlibet rei praestantiam significandam adhibita fuit. Eodem modo FA ρεως, id est, a Martei&, virtus a viro dicta, primum ad fortitudinem, postea, ad quemlibet laudatum habitum significandum videtur adhibita. Plato ἁγαθόν derivat Lir αἰνήν, id est,

ducere, quod nos amore sui ducat, & impetum animi ad sese moveat. Seneca Ep. II 8. DI. Bonum dicitur, quicquid alicui congruum est ac conveniens ; malum contra, quicquid alicui adversum est, ac repugnariS. Hinc sequitur, ut bonum natura sua desiderium concitet, & amorem ;malum, odium de fugam, I V. . Unaquaeque res appetit bonum, non

quodlibet promiscue, sed id, quod sibi bonum est: sicuti qua libet res repudiat, non quodcunque malum, sed quod sibi malum

est.

26쪽

est. Atque hoc sensu intelligendus est Aristoteles, cum bonum a posteriore definit, Κ - ν me ἐφώ- . Id est, quod omnia appetunt.

lib. I. Eth. cap. I. v. Vt res variae sunt,&Varius rerum appetitus; ita multiplex est forma boni,&mali, Etenim res quaedam iunt, quae innato appetitu , sine -praevia cognitione in bonum feruntur, aut a malo refugiunt: aliae in bonum feruntur, S a malo refugiunt, appetitu elicito, hoc est, appetitu, quia praeeunte obje- me rei notitia excitatur atq; dirigitur. Illae semper feruntur in id , quod revera bonum est, & refugiunt ab eo, quod revera malum est; hae, feruntur etiam in id, quod revera bonum non est , sed videtur esse; &aversantur etiam id, quod malum non est, sed videtur esse. . v I. Hujus discriminis causa est, quod appetitus innatus non possit a scopo aberrare: fluit enim a cujusque rei natura. At appetitus elicitus aberrare a scopo suo potest, quia a praevia rei notitia, quae non raro falsa est, movetur, ac dirigitur. VII. Appetitus elicitus, non solum in homine, sed etiam in brutis est: verum bonum&malum, prout ad bruta, aut ad appetitum innatum spectat, non est hujus loci: suffecerit hic considerasse, quod ad hominis appe titum pertinet. Quanquam & hoe gemi

27쪽

18 ID EA . num: aliud enim natum viribus respondet, aliud non nisi gratiae peculiaris auxilio potest obtineri. Vnde illud naturale, hoc gra- . tiae , sive spirituale bonum appellari solet. Sed spirituale bonum Theologis relinquimus; de naturali bono nobis erit sermo. VIII. Bona natur lia distribuuntur ire tria genera; in bona animi, corporis, & fortunae, sive bona externa. lib. I. Eth. cap. 8. O lib. I. Mag. morat. cap. s. I x. Bona animi sunt animo convenientes habitus, tam speculativi, quam practici;& actiones, quae ex iis proficiscuntur; utS: voluptas, quae istarum actionum comes est. His enim rebus animus ornatur, ac perm

x. Bona corporis sunt sanitas,robur, pubchritudo : item sensuum externorum, S internorum integritas : ingenium, indoles, Stia genus aliae dotes, quae pendent a corporis lib. I. Rhet. cap. 1. x I. Bona fortunae sunt nobilitas, honor, laus, gloria, bona fama: item ἀπικνία, amici, libertas: ac tandem divitiae; quae partim natura constant, ut pecora, plantae; partim I ege, ut n una mi, servi: p artim arte, ut aedificia, supellex. lib. I. Rhet. cap. S.

x II. Nobilitas, i ut de bonis animi & co poris nihil dicam singulatim est dignitas familiae, ob antiquam virtutem majorum , in

28쪽

P H I L o s. MORA L. Lyposteros, legitima successione derivatam, a principe, aut eo, qui jus habet majestatis,solennitercollata, & certis privilegiis munita. XIII. Nobilitas ergo non est merum figmentum : sed fundamentum habet in natura. Siquidem bonis, &generasis inest facultas quaedam procreandi, quoad fieri potest, sibi similes, hoc est , ingenuos & faciles ad virtutem. Ari t. infragm.de Nobit. Mores enim animi sequuntur temperamentum corporis: corpus autem, ejusque temperamentum, a parentibus in liberos transfundi, vel ipsa docet experientia. Σ1V. Verum tamen, quia magis a conis siletudine virtus,quam a natura pendet, sepe fit, ut, quos natura fecerat ad virtutem, si prava con siletudine ab avita virtute familiae suae degenerent. Etenim quo quis praestantiorem nactus est indolem, eo deterior evadit , quum consuetudo naturam pervertit.

Hinc natum est proverbium , Heroum filii

noxae.

xv. Qui a maiorum virtute degeneran rinihil nobilitatis habent, praeter opinionem,& titulum; reipti carent- Quod enim vi

tute partum est, vitiis amittitur. xv I. Honor est externum signum νῖκησ-, id est, benefica opinionis, quod exhibetur viro bono tanquam praemium Vir

29쪽

citentur. Ex lib. I. Rhet. cap. p Θ lib. 4. Eth.

xvH. Ex qua definitione tria consequuntur. I. Honorem potius in honorante esse, quam in honorato. lib. I. Eth. cap. s. hoc est, pendere magis ab arbitrio honorantis, quam honorati. II. Non deferri improbo. Quod enim improbo defertur, non honor est, sed honoris umbra: quae non virtuti, sed consumtudini tribuitur. III. Non deferri ab improbo. Improbus enim neque de virtute syncere judicare potest, nec quenquam virtutis causa amare. inod tamen necesse foret, si verum honorem alteri deferret. xvIII. Laus est honor qui oratione fit, aut, λογω νομίζων τ Id est oratio ostendens magnitudinem virtutis. lib.I. Rhet. cap A Gloria est consentiens laus bonorum de excellente virtute bene judicantium. Cicer. Tusc. suas. lib. 3. Εοδ κιοι

η τοις π εουν, ου ταντrs ἐφών- Id est, bona fama ere, ab omnibus pradisum virtute censeri, vel tale quid habere, quod omnes e petunt.Lib. 2. Rhetor. cap. I. Reliquas bonorum externorum species percurrere non est operae pretium. XIX. Bona animi, quia sunt in nostra pintestate, magis quidem proprie bona dicuntur, quam bona corporis, aut bona externa, qua

30쪽

P HIros. MORA L. 3Iquae in nostra potestate non sunt posita. lib.

I. Eth. cap. 8. Bona tamen corporis, & bona externa, hoc est, natura sua bona esse, ac pxoinde mala, quae hisce boni

sunt opposita, ut morbus, dolor, ignominia, pauperto, απικνια, ἄφιλia , &c. firmis rationibus potest contra Stoicos ostendi. xx. Etenim id inῶς bonum est, quod bonum auget: ut & id δολως malum, quod bonum minuit. Atqui melius est, animi bonis simul,& bonis externis,quam solis animi bonis instructum esse, & ceteris bonis carere, vel etiam malis affligi, quae illis sunt opposita. Nam sapienti non minus bene esse, cum in Phalaridis tauro torretur , aut in Nico creontis mortario ferreis pistillis tunditur, quam cum in rosis, ac violis otiose philosophatur, sunt, & μεγαλορρή- Stoicorum, quae ore profitentur,

vita refellunt. XXI. P terea, pleraque animi bona, nec acquirere possumus, nec uti acquisitis, si ab externorum bonorum αετηνα penitus sumus imparati. Qui enim tota vita argerest, aut aliorum voluntati emancipatus, qui posse

sit is animum suum sapientia, qui possit moribus munire3 At sapientia & moribus munitum esse, res est per se desiderabilis, etiam iis, qui nulla sua culpa impediti, has virtutes non possunt consequi. B XXII. In-