장음표시 사용
51쪽
sα ID EA contemplatio est operatio persectissimae facultatis in homine , nempe mentis, habetque praestantissimum objectum , nempe Deum. Praeterea sapientia voluptates habet sinceriores, & stabiliores, quam virtus moralis. Denique -- χολαεων, - α κἄν, id est, a te dependere, quietum ac defatigat onis expertem esse, aliaque omnia, quae fel1citati solent tribui, sapientiae ma- gis conveniunt, vitaeque speculativae, quam virtuti morali, aut vitae practi .lib. Io. Eth.
xx I. Felicitas practica est felicitas F ιαν- id est, totius hominis: felicitas speculativa est Θωσμη, id est, anima , Vel a. cor pore separatae, Vel corpore utentis πονρ-non abutentis-ος ηδε παρ - .
Ex quibus sequitur, ut felicitas practica hujus tantum vitae sit, speculativaeciam futurae, & quidem maxime. Etenim in futuravita nullis perturbationibus locus erit, nullisve commerciis, quae virtute morali dirigenda sint, anima secundum omnes suas f cultates in solo Deo occupata.' xx II. Felicitas speculativa in hac vita admodum exigua est, & sere nulla, in iis , qui 'solam naturam sequuntur ducem. Vis enim animae a sensuum objectis ad res corporeas distrahitur,&in earum cura defigitur, ut in divinis occapata, desinat in vanas specula-- tiones,
52쪽
PH rLos. M o R A I. - y3tiones;quar voluntatem non assiciunt.Atque hoc non in improbis solum contingit, sed etiam in iis, qui morales virtutes colunt non negligenter. Cum enim Deus lucem inhabitet α-bmis, id est, inaccessam, I. Tim. α nemo potest ad eum accedere, cujus mentem supernaturale lumen gratiae , υιυς- νον-3ἔπαπος π φαι ν, id est , descendens a patre luminum, non illustravit. XXIII. Ubi autem mens divinitus illuminata agnoscit, quam nihili sint res humanae, & quam minime deceat, imo quam non.
expediat, prae iis, Deum negligere, ejusque curam abjicere; tum incipit sese ad Deum
convertere, eumque supra omnia amare, accolere; sed incipit tantum. Nam quia in hac Vita gratuitum hoc lumen nemini obtingit perfecte, ut etiam ii, qui ceteris magis il'
lustrati sunt, fateantur, se Deum e ριερους , id est, exparte tantum, veluti εσοππου μ αλήγκma, id est, per speculum in anigmate cognoscere, I. Corinth. 13, sequitur etiam Dei amorem imperfectum esse. At in futura viata, ubi τι iae μέρους ais Iu γεστα , id est, M, quod ex parte est, abolebitur, Deum videbimus sicuti est, σποσωχαν σπος σπο-πν, id est, facie ad faciem. Deum etiam amabimus unice, & quantum potest fieri, maxime. - XXIV. Verum enimvero ad tam subliui
53쪽
Iosophia. Ea enim intra naturae limites sese
continet; stipematurale lumen non agnoscit. Et licet statuere possit hominis felicitatem , non solum in exercitio virtutum moralium, sed etiam in hominis cum Deo conjunctione , hoc est, in Dei cognitione, &amore, & quidem praecipue, consistere; viam tamen indicare non potest, qua ad Deum eatur. Via, qua ad Deum, ac proinde ad vitam, & felicitatem aeternam, itur, est Christus. Ioan. I 4. v. 6. Christus non nisi ex Euangelio innotestit: Ethnicis , qui ex Philos phia felicitatem quaerunt, Christus est stu Iti eis; Iudaeis, qui ex lege servari volunt, sca datum, mis κλητοῖς , id est, voratis, sapientia ac potentia Dei ad salutem.I. Corint, . r. Rom. I. His ergo rebus Neologiae relictis, Philosophis experiundum est, qua via, Sequousque ratio humana possit ad felicitatem eniti. Viam ad felicitatem speculativam detineat Philosophia speculativa, praesertim Metaphysica, de qua alias. nunc videndum
est , quomodo perveniatur ad *licitatem
54쪽
De eo, quod inνitum, ac sipontaneum est.
T autem intelligatur, quibus mediis ad eam felicitatis partem dicam , an gradum , qui felicitas civilis dicitur , perveniatur , quam Ethica consequi annititur . prius agendum est de actionibus humanis, & affectibus, item de voluptate ac dolore, quae sunt actionum di affectuum comites, quod secundo loco proposuimus tanquam de materia Philos phiae moralis, ut quae in actionibus,& affecti' buS, ac proinde in voluptate ac dolore dirigendis, ac moderandis occupata est. tib. 2. Eth. c. 1. Qui enim agit id quod decet, iiDque animi aflectibus concitatur,& eo modo, quo decet, quique iis rebus gaudet, ac dolet, quibus gaudendum ac dolendum est, nae ille felicitatem civilem consecutus est. II. Actionum humanarum differentiae sunt m ἁκουσιον η - ἱκουστον, id est, invitum is .
spontaneum.Εtenim vel Iaus,vel vituperium, vel praemium, vel poena o ικουσιεν : venia, vel misericordia τι ἀκουειον sequitur. Ex quo efficitur , non esse praetereundam doctrinam
Miu κ ἐκουσόου, id est, de eo quo invitum ae spontaneum ea , morum Phi.
55쪽
16 . ΙDEΑlosophiam aggressis. lib. 3. Ethie. es. T. ID. Invitum dicitur bifariam; τὸ βία ηἀγνοιι γε - ον. Id est, quodper vim aut per ignorantiam fit. lib. . Eth. cap. I. I v. Vis, ut definiunt I. C ', est majoris rei impetus, qui repelli non potest.Τ De eo quod metus causa gestum est. l. 2. Eadem vocatur necessitas, quia necessatio agit, aut patitur, quisquis vi ad agendum aut patiendum impellitur.
χων. Id est, cujus principium extra est, atque ejusmodi, nihil ut adiumenti adferat is, qui agit, aut patitur. lib. 3. Eth. cap. I. VI. Qui vi cogitur, patitur. Quod idem dicitur agere in tradita violenti deῖnitione, ideo spectat, ut innuatur, eum, qui cogitur, eo adigi, ut instrumenti vicem subeat ad il- Iud patrandum , ad quod .τ οἰκειαν οσίω, id est, proprio motu nihil conseri. Etenim Corpus cogi potest; voluntas ut consentiat in id, ad quod corpus cogitur, nulla vi adduci potest. Nam si voluntas consentit, hactenus non cogitur. Vnde sequitur, omnem necessitatem humanarum actionum quae avi est, contrariam esse voluntati. VII. Invitum per ignorantiam dicitur, cum ignorantia est causa actionis, non aliud
quippiam, quod ignorantiam induxit ; pu ta
56쪽
PHI Leg. M o R A L. affectus aliquis; aut corporis, ut ebrietas;auxanimi, ut ira, cupiditas. Qui enim aliquid irati, aut ebrii eommittunt, ignorantes quiadem illud committunt, sed non per ignora tiam. In illorum enim potestate erat, ista ignorantia non laborare. lib. 3. Eth. cap. I. Vm. Cum autem non omnis ignorantia actionem invitam faciat, paulo distinctius de ignorantia agendum est. Ac primo distibuenda est ignorantia in theoreticam &pradicticam. Ignorantia theoretica dicitur, cum ignoratur an, quid,aut qualis res sit; practica, cam ignoratur utrum bona sit an mala. IX. Ignorantia speculativa sic haeret in intellectu, ut ejus vis ad appetitum, actiones ve morales non transeat ,' nisi quatenus co junctam habet ignorantiam practicam. Ex quo sequitur, το ἀκουαον non ex Pheoreticae, sed ex practica tantum ignorantia pendere. x. Ignorantia practica aliaest e. τῆ προπιανέmi , adiae.- ταωθ', c. οις,-ἡHoc est,eir singularia, in quibus , circa qua versatur actio. Tα -θ'e ριεα Aristoteli sunt, quae Rhetores vocant αλεασεις, id est, eireumflantias. Circumstantiae in singulis actionibus hae fere considerandae sunt: τι πιι, αλ τί πως: quibus adde, πῆ, Quae omnes hoc versiculo comprehenduntur, Quis, quid, ubi, qui-
ἐπι-xiliis , mr , quomodo, quando o Id est.
57쪽
cus, instrumentum,finis, modus,& tempus. Inter quas praecipuae sunt objectum, &finis. M.3. Eth. cap. Lxi. Ab hisce circumstantiis pendet moralium adtionum discrimen, hoc est, bonitas ac malitia moralis, atque utriusque gradus: ac proinde & gradus praemiorum, ac poenaxum , quae nostris actionibus debentur: ut etiam I. CV docent, F de poenu , I. I 6. I I. XI I. Ignorantia e. -οωρέ- vel est irvel συμφέρωὶ .Ignorantia dicitur, quae committitur in rebus absolute iudicandis; veluti cum quis bonum absolute
putat esse malum, vel contra. Ignorantia Fσυμφερεύω ea est, quae committitur, in re-Tum comparatione et veluti, cum quis quod honum esse novit, rei malae, aut minus bonae postponite aut quod novit esse malum, Tei bonae, aut mimis malae praefert. XIII. Cum ignorantia universali inter, dum theoretica ignorantia eo uncta est, interdum non est conjuncta: conjuncta est iniis, qui doctrinam de moribus, legesque via
vendi , non tantem ut pravas contemnunt,
sed&falsas , & iniquas esse judicant. Conjuncta non est in iis, qui doctrinam morum, legesque, quarum veritatem, aequitatem que agnoscunt, notitia scilicet theoretita, ameia inium caligine excaecati, contemnunt, Se
58쪽
x Iv. I. C Φ ignorantia dividitur in ignorantiam juris & in ignorantiam facti. F. dati Iu. Gaa. LI. Ius aliud naturale est, aliud legale. lib. s. Eth. cap. 7. Ius naturale, est jus universale. jus legale, est jus particulare: I. C i civile vocant. Ignorantia juris unive salis pertinet ad ignorantiam 2 3 ου; ignorantia juris particularis, ut & ignorantia facti, ad ignorantiam circumstantiarum. Ignorantia F συμφεροέν a I. Cν non conside
xv. Ignorantia ἀ --emi non est causa ἁνιοι et m Mosi, id est, inviti, sed misit. Nam & ipsa peccatum est, & per eam homines misι γνούα , id est, improbi fiunt. lib. 3. Eth. cap.I. Ii enim, qui plane improbi sunt, ut intemperantes, laborant ignorantiag Ν ur qui ex parte tantum mali sunt, ut
incontinentes, peccant ignorantia-συμφε-Ρeccata illa horrenda, quae committuntur in SpiritumS. oriuntur ex ignorantia illa universali, quae cum theoretica ignorantia non est conjuncta; quod genus ignorantiae haud dubie deterrimum est. Quid enim deterius cogitari potest, quam doctrinae, aut legis aequitatem agnoscere, & judi re tamen quovis potitis modo, quam secundum eam vivendum esse. Hujus peccati. Chri-
59쪽
do ID E A, Christus reos agit Pharicios, Mat.I 2. qui dia vina Euangelicae doctrinae veritatem mente theoretica agnoverant: eandem tamen judicabant oppugnandam esse, nulla alia causa , quam ipsius doctrinae odio moti ; quae est ignorantia practica.
XVI. Ignorantia circumstantiarum vel affectata est, vel ex negligentia profecta, vel denique talis , quae caderet etiam in virum prudentem ac circumspectum. Atque haec postrema est ea ignorantia, quae facit actionem invitam, si sit εσπλοα m, id est, eum δε- ore ae poenitentia conjuncta. lib. . Eth. cap. I. Rctio quae ex affectata, aut supina ignoran-ria proficiscitur, voluntaria censeri debet: quia in agentis potestate erat, non agere.
Qui aliquid agit ex ignorantia non affectata quidem , aut supina , sed ἁλ σω tamen; is non ακa , sed agere dicendus est: id est, quidem invitus, sed tamen neque
xvII. Etsi autem,qui circumstantias ignorat, intendat actionem secundum substan-riam; agit tamen invitus, si factum sequatur Poenitentia, quia eam no intendit secundum qualitatem ac disserenisam moralem, quae pendet a circumstantiis illis, quas ignorat. xv III. Ex declaratione F ακουσώου, facile liquet, ἱκουαον esse, ου --o. αὐ- ωiam τα .sων - ως η-Id est , cujus prin
60쪽
eipium es in eo qui agit cum singularum cir eumstantiarum, in quibus actio consistit, cognitione. lib. 3. Ethic. cap. I. XIX. Cum quis agit iaων οιέυνῖγ ω id est, volens nolente animo ; veluti cum majoris mali metu, aut spe majoris boni ad agendum adducitur, actiones mediae naturae sunt, ac mixtae vocantur. Nam partim actiones spontaneas, partim invitas similitudine referunt. Simpliciter enim, & in se considera tae, invitae sunt; quia pendent a causa eate na, quae voluntati agentis contraria est: v rum collatae cum fine, aliisque circumstantiis, voluntariae potius sunt, quam invitae, quia agens aliquid ad eas confert, etiam υτ φιαε αποσκίω, id est, proprio impetu. X. Verum enimver/, quia actiones morales secundum circumstantias potius, quam secundum substantiam aestimandae sunt, ctiones mixtae pro spontaneis potius, quam
pro invitis habendae sunt in Philosophia morali. lib. 3. Eth. cap. I. XXI. Fit autem, ut hujusmodi actiones interdum laudem mereantur ; veluti cum
Vmm: id est, magnarum, atque honesiarum rerum causa, indecorum aliquid ac molestumsubito interdum vituperium; veluti Lum quis ea facit , quae sibi indecora int' aiax ς, absque ulla honestae, aut non m/gna: