Idea philosophiæ moralis sive Compendiosa institutio, auctore Francone Burgersdicio

41쪽

ID EA beatum, ἡμένον λωρηδιυν--τ δε-ν,αααραζακῖ- τ homo. Id em nonsolum1φecyaxa quatiunt, sed facere qua faciendasunt. Ptat. D. de placitu Philos Natura homines hominibus arctissima lege conjunxit mutuorum officiorum: hanc legem dissetvunt, ipsamque humanitatem exuunt , quicunque vitae societati sese eximunt, vitamque speculativam sic am plectuntur, ut desieran t civilem. XXII. Superest sententia Platonis , felicitatem non in bonis obviis, sed in rebus abstrusis collocantis, nempe in idea boni. Pl to enim existimavit ut autor estAristoteles)

singularia hae bona, aliud quiddam esse, quod per se bonum est,incausa his omnibus, quod bona int, sive cujuου participatione reliqua bona sunt. lib.I. Et hic. cap. . is lib. . M'. lMor. cap.I. Atque hoc bonum o τοαγαθὸν,

ipsum bonum, & ideam boni appellat. xx m. Qu-d si Plato per Ideas in telle

id est, naturm seorsim a rebus subsistentes,

Aristoteles non solum ideas solide refutavit, sed etiam ostendit, etsi darentur ideae, perperam tamen in idea boni felicitatem comstitui. Nam τι-- ων --, ουττ πακτον. ἔκτητον εειν ἀνθρώπω. Id est, id quod

42쪽

ab abissejunctum est, ac per se subsistit, non

radiisub actionem humanam, neque ab Homine comparari potest. lib.I. Ethic. p. 6. mose cognitionem quidem boni separati quic- Quam conferre ad ea bona consequenda, quae sunt in nostra potestate. lib. I. Eth. 6.. Actiones enim nostrae in singularibus uine occupatae, & ab occasione ac circumstantus earum pendet bonitas lib. 2. Eth. cap. 2. ut dari non possit unum aliquod, atque Immutabile nostrarum actionum quod semper in actionibus nostr1s imitemur. lib. 2. Ethic. cap. 6.

xxiv. Verdm Platonici aliter sententiam praeceptoris sui de ideis . deque felicitate,interpretantur. Alcinous Platonem per Ideas intellexisse docet λου- λεῆς. Id est, notiones Derat rem,atque insestsis perfectus. ος. 9. 4. ρυr', i

boni sieientia ae contemplatione, quod quos Deum, is primam mentem recte appellaverit. eap. 27. Plutarchus Ideas Platonis definit. ουmας ἁσώρκα- , e. τοῖς -υφεώσαι. Id est , substantiare corporis expertes, in mente Θ eogitationabin

Dei bubsistentes. lib.1. de placitu Philo. cap. io. Haec de ideis sententia est pulcherri-

43쪽

ε ΙDE A ma; de selicitate,plane divina. Verumtamen, quia hic agimus de felicitate hominis, etiam in hac vita, sic in contemplatione primi boni constituenda est felicitas, ut ea a felicita- . re non sejungantur , quae faciunt ad vitam civilem commode transigendam : tum oblationes contra Stoicos allatas, tum quia humana natura non est moαρκὴς ε ς ἀλωρῶνανα se τος Ζηλιεργίας. Id est, sufficiens ad contemplandum , sine externorum bonorum copia. lib. Io. Eth. cap. 8. C A P. IV.

- Perasententia de felicitate humana.

Xaminatis aliorum de humani felicitate sententiis, superest, ut quid de felicitate sentiendum sit,

Ῥιὼ ἀα ιωσ delineemus. II. Felicitatem omnes arbitrantur esse rem optimam, perfectissimam, Sc αὐταρκ

mesin, atque adeo tale quid, quod plane e pleat hominis appetitum, ita quidem , ut, qui felix est, nihil boni possit desiderare. lib.

Ia Eth. e. 7. is lib. I. Mag. Mor. c. 2.

m. Ex quo sequitur, felicitatem non esse positam in uno genere bonorum: sed esse Aggregatum quid ex pluribus bonis simul

44쪽

PHILO s. MORA L. Meoncurrentibus. lib. I. Mag. Mor. cap. 2. Vt

bene Boethius felicitatem definiverit, Si tum omnium bonorum aggr egatione per sectum. lib. 3. de eo . Phil. Iv. Cum ergo felicitas summum bonum esse dicitur, non hoc solum dicitur, felicit tem esse positam in eo bono , quod inter omnia bona maximum est, sed quod ita perfectum est, ut nullius boni accessione possit augeri. lib. I. Eth. cap. 7. , lib. I. Mag.

r. cap. 2.

v. Sicuti bona alia aliis majora sent , ita non omnia aeque necessaria sunt ad selicit tem:quaedam enim ad felicitatem per entως κυνοι, quaedam .s επιμορι η, cetera ως illa felicitatis essentiam constituunt, ista consequuntur, haec faciunt solum ad selicitatis integritatem. V I. Bona animi, hoc est, virtus, & ejus actiones,sunt κυνωρ .cδι- νίας. liba. Eth. eap. Io. Felicitatis enim essentia si κτησεν posita est in habitu virtutis; H Ἀηαν, in operatione. lib. I. Ethic. p. 8. VII. Voluptas animi, quae ea virtute nascitur, & conscientia recte factorum, est felicitatis u. λ innisuhλων. lib.I O. Eth. v. . Vita enim beata voluptatem habet inclusam in se ipsa, non autem ea indiget, - ώ - ἀπJω, id est, ut appendico. lib. I. Eth. c. 8. VIII. Bona Corporis, &Fortunae,secun

45쪽

cundario tantum pertinent ad felicitatem non enim faciunt ad illius essentiam , sed ad integritatem. Vita enim beata illis indiget,

vel ut instrumentis, vel ut ornamentis. Sanitas, robur, sensuum Vigor, ingenium , in-

-doles, libertas, amici, divitiae,&c. sunt in- lstrumenta felicitatis. Impossibile enim est, liut certe difficile τα ' λοι σπατὶ ν αροηγητονοντα. Id est, utpra claras re gerat, cui nulla

facultates suppetunt. lib. I. Eth. cap.8. Nobilitas, laonor, laus, gloria, bona fama, pul

hac enim ornamento sunt natura sua, is eorum usus est bonus. lib. I. Et h. cap. Io. Si quis his bonis destituatur, σῶκες παπιν ἀλαιμ νικώ. Id est, non est ei facile felicitatem eonsequi. Felicitatis enim splendor in eo obscuratur atque inquinatur. Eth. cap. 8. Ix. Felicitas est μυνιμμν πι μηδαμῶς ἀ- Id.est, firmum quid, ac prope immutabile. lib. i. Eth. cap. Io. Firmitatem habet a virtute. ea enim humanorum bonorum est stabilissimum; ut etiam ipsas scientias vincat stabilitate. Nam non modo non potest eripi in vitis, sed nec oblivione amitti, ouos ρομα, γν c. αυτη τους - ,ίους. Id est, quia beati inia indefinenter vivunt. lib. r. Eth. cap. Io.Cum ergo in virtute con

sistat

46쪽

PHILO s. MORA L. AT 1 sistat essentia felicitatis, sequitur, neminemi posse fieri miserum, licet multis, & maximist corporis, & fortunae malis urgeatur, quam, diu virtutem servat, atque ita se gerit, ut nihil committat viro bono indignum: Vir bonus enim utram que fortunam φερ σύχημόνως, id est, fert decenter. - π χ σαρππων id est, semper ex pus quἀsuppetunt facit optimum. lib. I. Eth. cap. Io. x. Etsi autem mutatio bonorum corpOris ac fortunae, non auferat felicitatis es lentiam, detrahit tamen integritatem. Mala

ωργία ς. Id est, vitam beatam in angustias redigunt, se eorrumpunt, is dolores inferunt,

multasque actiones impediunt. lib. I. Ethic. cap. IO. Quemadmodum autem abscissa manus non tollit humanitatem, sed facit hominem mutilum; ita etiam. , si quis bonis corporis, & fortunae destitutus, caeterum sit vir bonus, non desinet esse felix, sed felix erit felicitate mutilata. Si cui autem corporis,& fortunae mala, animi constantiam, aliasve Virtutes exCutiant, non tantum felicitati integritatem detrahunt, sed& ejus essentiam

minuunt.

Ti. Quum Aristoteles felicitatem definit,

νεργή--λογυιῆς si iam a regis αρο- σί--o. βίω τιλειαν, id est, operationem

47쪽

8 IDEAtionem anima rationalis secundum optimam Operfectissimam virtutem in vitaperfecta, lib. I. Eth. cap. 7, lam essentiam felicitatis exprimit: quae ad integritatem spectant, sequenti cap. addit. Per vitam perfectam intelligit vitam hominis adulti, in virtute jani justo tempore transactam; ut innuat, neque puerum posse felicitatem consequi, nec adultum brevi tempore ad felicitatem pervenire. Quoniam enim felicitas perfectum bonum est, debet esse c. Mλειω , id est, in eo , quod perfectum est. Ergo non erit in puero, sed in viro; quoniam non puer, sed vir perfectus est: neque in tempore impersecto, sed in perfecto. tale autem est tempus totius humanae vitae. lib.2. Magnor. Mo- ral. eap. q. is lib. 2. Eud. cap. I. Nam ut una hirundo non facit ver, sic neque dies unus, neque exiguum tempus efficit felicitatem. lib. I. Eth. eap. I. XII. Nec tamen - Vltimasemper

ut voluit Solon Exspectanda dies homini est, ut nemo beatus Ante obitum dicisupremasfunerapositia.

Nam si quis , cum diem suum obiit , dici potest fuisse felix: quidni potuerit dici felix esse, antequam obiret. lib. I. Eth. cap. Io. Etenim rerum humanarum mutabilitas non facit mutabilem, nec conversio tollit

selicitatem : nedum, ut possit efficere, ut

. - desinat

48쪽

desinat selix fuisse, qui semel fuit felix.

x III. Felicitas dividitur in speculativam& practicam. Nam ad duo nos natura genuit , ad contemplationem rerum , & ad amones. Seneca de otios . Non sunt autem hae species felicitatis, sed partes, ex quibus una hominis felicitas constituitur. Non e

homo in hac vita perfecte beatus efficitur, sed utraque simul juncta. xiv. Felicitas speculativa consistit in optima , ac perfectissima virtutum intellectualium, nempe in sapientia: practica, in optima ac perfectissima virtutum moralium, nempe in justitia universali. Et quia unive

falis justitia omnes virtutes morales suo ambitu complectitur, nemo practicam felicitatem consequitur , nisi qui omnes virtutes morales prudentiae beneficio , qua illae inter se connectuntur, fuerit consequutus. xv. Sapientiae munus est contemplari res necessarias,& inter eas praecipue Deum .Reliqua enim entia sunt veluti gradus, quibus hominis animus ad Dei contemplationem subvehitur. N am τι--, id est, quod de Deo naturaliter cognoscipotes, in creaturis expressum est. Rom. I. XV I. Contemplatio Dei non consistit insuperficiaria quadam opinione de illius na-zura ν Proprietatibus, ac providentia ; sed in C - firmis-

49쪽

M ID EA . lfirmissima, atque efficacissima quadam perstasione: cujus vis non in sola mente haeret, sed ad voluntatem etiam penetrat. Nam qui Deum novit sincera&ab affectibus purgata mente, fieri non potest, ut is Deum pio , ac religioso amore non prosequatur. xv II. Igitur sapientia hominem gem, no vinculo cum Deo conjungit; Cognitione, ct amore. Per cognitionem homo Deo assimilatur , ac quodammodo octa δ-α- ανγώπω Θιματ ρυ--Mest, Dem fit, quantum quidemseripotest, μι homo fiat particeps divina sortis, ae conditionis. Hieroc. in comm. ad Aurea Carm. υ-thag. Anima enim intelligendo fit omnia. lib. s. de Anim. cap. 4. Per amorem tam arcte cum Deo unitur, ut non in se, sed in Deo vivere ac vigere videatur. Siquidem anΡmus non tam est ubi animat,quam ubi amat. Ex amore nascitur fiducia in Deum , ani mique gratitudo, & patientia in rebus ad

versis.

xvIII. Ad divinam hanc sapientiam ne mo potest pervenire, nisi cujus animum Vir Lus moralis expurgavit et

v c, id est, ab assectuum face ratιρημcontraria. QiIamdiu enim homo sentuum arbitrio potius, quam ratione vivit,& bruto

rum instar assectibus suis servit, nunqumentem a rebus sensibilibus ad

50쪽

PHILos. MORAM Ntollit: aut si sorte de Deo, velut aliud agendo, in cura rerum humanarum cogitat, --- e. τοις αὐτῶ, id est, eum nescit insuis cogitationibus, Rom. cap.I, affectibus mentem sito pondere deprimentibus,& veluti trabali clavo corpori assigentibus. Etenim summa vanitas est, & perniciosissima quaedam ignorantia , arbitrari plus stodii, curaeque humanis rebus, quam Deo impendendum esse. Hac vanitate atque ignorantia laborant, qui τῆ αἰξέα μααον ήταζλογω προοπMm. Id est , qui sensibus magis quam rationi attendunt. Quorum ασαπε, novam , id est, solidum eor. assectuum calia

go obscuravit. Rom. cap. I.

xIx. Sicuti virtus moralis animum hominis ad divinam hanc sapientiam praeparat, ita vicissim haec sapientia virtutes auget. Quo enim quisque Deum cognoscit renitius, diligit ardentius, & colit religiosius, eo omnia ossiciorum generapraestat accuratiuS,

quae sibi quaeque aliis hominibus debet ex virtutis praescripto. Qui enim Deum dilia gunt, non solum virtutem colunt, quia id honestum est; sed etiam quia id Deo gratum. esse sciunt, atque acceptum. xx. Etsi autem agendo & contemplando ad selicitatem perveniatur 3 magis tamen ad felicitatem facit contemplatio, quam pra ais; sapientia, quam virtus moralis. Etenim, C x con-