장음표시 사용
501쪽
FACULTATIS II MICANDI TELEOLOGICAE. 469
respectu illi esse pretium queat. Neque pbrro scopus est
ob sensum voluptatis summamque illius, cuius respectu scopum creationis ut datum concessumque cogitamus, nimi- m non propter salutem, nec fruitionem siue corpoream sue spiritualem), uno verbo propter felicitatem, qua pretium illud absolutum metimur et aestimamus. Namque, inde, quod homo, si adsit, hanc sibi ipsi pro scopo
Proponat, non potest intellisi, quem in finem is omnino exstet, quodque pretium ipsius sit, vi ei exsistentia reddi iucunda queat. Igitur is iam ut scopus creationis supponi debet, quo ratio adst, cur natura debeat cum eius felicitate conspirare, si ea ut totum absolutum ex principiis finium spectatur. - silum iacultate adpetendi; non ea Vero, qua ab natura per impetus sensitivos) liber redditur, neque ea, cuius respectu pretium exsistentiae
eius in iis, quae accipit, quibusque simitur, nititur; sed pretio, quod is sibi ipse solus saluere potest, quodque in
iis consistit, quae agit, quomodo quibusque ex principiis, non solum ut articulus naturae, sed in libertate facultatis adpetendi suae, agit, nimirum bona voluntate fit, ut exsilientiae suae pretium absolutum accedat, cuiusque respectu exsistentiae mundi esse scopus possit. Quocum et cuiusque de vulgo hominis sententia ex ratione sana maxime consi irat: scilicet non nisi qua naturalem moralem creationis scopum esse hominem posse, si modo ad hanc quaestionem diiudicatio instituta tentetur. Quid iuuat, quis mihi forte occurret, tanta naturae dona homini inesse, eumque iis adeo admodum se agilem ostem dere, eaque re vim in republica salutarem exserere, ideoque illius, et cum sortunis suis et eum aliorum utilitate comparati, permagnum pretium esse, nisi bona polleat voluntater Secundum interiora animi spectatur, in rebus est contemtu dignis; et nisi ubieumque debeat creatio scopo Vacare, necesse erit, ut is, qui, qua homo, quoque ad eam pertinet, tamen, ut homo malus, in mundo sub legibus moralibus, his conuenienter, scopum subiectivum
suum selicitatis praetermittat, in quo quidem solo conq
502쪽
ditio inest, qua fit, ut exsistentia eius queat cum scopaeonsistere.
Quodsi igitur sues in mundo deprehendamus, et uti ratio necessario postulat, fines hypotheticos, cuipiam absoluto stipremo, hoc est, scopo, labiiciamus; primo facile intelligitur, tum haud de fine naturae cintra illium .
quatenus ea exstet, sed de fine exsissentiae illius una cum Omnibus eius institutis, proinde de Ane errationis vllimose Onon esse, in eoque quoque proprie de conditione
suprema, ex qua sola possit scopus id est ratio intelligen-
tiae seminae au producendas res mundanas determinandae locum habere. Cum autem hominem, duntaxat ut naturam mora Iem, pro scopo creationi, agnoscanitis: nobis primo ratio est, certe princeps conditio, mundum spectandi, ut totum aliquod ex finibus contextum vique caularum finalium Hsema; in primis autem relationis, pro nam in rationis nostrae, nobis necessariae, finium naturae ad causam inuniat intelligentem, principitiin, naturam proprietatesque huiusce causae primae, ut rationis supremae in regno finiunt cogitandi, atque ita conceptum illius determinandi: id quod teleologia physica haud poterat essicere, quippe quae non nisi conceptus illius indeterini natos poterat atque, ob id ipsum, ad usum cum theoreticum tum practicum, inutiles suppeditare. Ex hoc se determinato causalitatis principio entis originarii illud non solum ut intelligentiain et naturae legislatoriuIn, verum etiam ut caput legislatorium in regno
sui una moras nobis cogitandum erit. Respectu summi boni, solum sub illius imperio possibilis, nimirum exsistentiae naturarum rationalium sub legibus moralibus, ens illud originari uiri cogitare debebimus ut omniscium: ut ipsa intoriora animi quo proprium pretium morale actionum na turarum munὸi rationalium essicitur illud ne lateat; ut omnipotens: ut uniuersam naturam huic sentino fini reddere coilentaneam possit; ut optimum benigitv tu, et sinul
503쪽
FΑCvLTATIS IUDICANDI TELEOLOGICAE. 4ri
itissum; quoniam ambabus his proprietatibus contuitistis, , Iapienti,M conditiones causalitatis causae mundi lupi inaevi summi boni. 1 ub legibus moralibus, continentur; et sic porro reliquae quoque proprietates transscendentales, velut aeternitas, omnipraesentia, et quae sunt generis eiusdem nam benignitas et iustitia in proprietatibus moralibus versantur), quae respectu eiusmodi scopi supponuntur, in illo cogitandae videntur. - Hoc modo teleologia mora- Iis desectum supplet physicae, constituitque demum theologiam ἰ cum haec posterior, nisi ea occulte ab illa priori mutuaretur, sed secum deberet conflare, per se sola non posset nisi Genionologiani, quae non est cuiuspiam conceptus determinati capax, constituere. Uerum principium adsectionis mundi, propter determinationem finium moralem certarum quarumdam naturarum in eo, ad cautara supremam, ut deum, id non eo Dium essicit, quod argumentum physico - teleologicum supplet , ideoque hoc necessirio standamento ponit; sed praeterea quoque idoneum est, animumque ad fines naturae aduertit, inuestigationemque dirigit magnae artis sub formis illius occultatae, ad ideas, quas ratio pura praeticarministrat, in finibus naturae confirmandas. Nam conceptum naturarum mundanarum sub legibus moralibus primcipium est ex anticipatione, ex quo necessario sese debet homo diiudicare. Iam vero, si omnino causa mundi sit ex consilio agens ad finemque intenta, relatione illa morali conditionem possibilitatis oportere creationis perinde con
tineri, quam illa ex legibus physicis si scilicet illi causae
intelligenti quoque seopus st): etiam ex anticipatione, ratio pro principio agnoscit, sibi ad exsistentiam rerum teleologice diiudicandam necessario. Iam tantummodo id i agitur: an rationi sue contemplativae siue praeti me vlla quaepiam causa idonea st, cur causae supremae ex finibus - agenti scopus queat attribui. Namque, hanc ratiouem
tuin, pro natura rationis nostrae subiectiva, et utcumque vel aliarum entium rationem nobis cogitando in rinaueri
naus, nullam posse eub aliam, quam hominem legibus mor
504쪽
Idus sisterum: ex anticipatione potest nobis pro certo
indubitatoqile valere; cum e Contrario fino naturae in
ordine physco nullo modo queant ex anticipatione Cognosci, in primis naturam sine iis non posse exstare, Pio sus nequeat intel ligi.
Fingas hominem in ipso momento animi ad sensati nem moralem compositi. Cum sese cinctum pulcra n tura, laete sentit persui exsistentia, tum intus in se necessitatem percipit, ulli cuipiam ea de re gratias habendi. Cum alio tempore pariter sese adsedium copia urgeri ossiciorum videt, quibus non nisi voluntario damno et potest satis facere et cupit; tum in se necessitatem persentiscit, sese et imperata secisse et superiori domino obsecutum fuisse. Finsas alium temere ossicium migrasse, cuius nemini homini reddere rationem teneatur; tamen seuerae sui ipsus repi ehensiones in eo vim eamdem quam vox iudicis Lab bunt, cui reddere rationem deberet. Uno verbor indiget intelliuntiae cuiusdam moralis, ut ad finem, in quem exstat, explicandum naturam habeat, quae huie conuinnienter et illius causa et mundi videatur. Frustra sub hisce sensationibus elateres argutando eliciuntur; quippe qui proxime cum mente pura morali cohaerent, siquidem mmius auiuIus, obedinrtia, modi sitisque submissio sub meritam castigationem in peculiaribus animi adsectionibus ad OG Cium versantur, allimusque ad mentem suam moralem dii tandam pronus sponte hic rem sibi cogitando tantummodo informat, quae haud in mundo est, ut, si seci possit, erga talem quoque ossicium faciat. Igitur certe fieri potest, et ratio quoque in mente morali inest, ut necessitatem puram moralem exs stentiae naturae cuiuspiam cogitemus, sub qua vel moralitas nostra robore crescat vel etiam saltem pro nostra repraesentatione) ambitu, nimiium noua re augeatur sese exserenti proposita; hoc est, natura sit melida moraliter legislatoria extra mundum, nullo respectu habito argumenti theoretici, inulto minus inuit menti proprii,
505쪽
ex ratione pura morali, ab omni aliena contagione libera
lane quidem solum subieci tua , solo suasu rationis per se
solius legislatoriae purae praelicae. Et, quainuis raro eiusmodi animi adfectio inueniretur, neue diu maneret, sed celariter, nulloque vestigio durante relicto, vel etiam omni de re obiecta in eiusmodi umbra repraesentata meditatione omissa, studioque eam conceptibus distinctis subiiciendi neglecto, praeteruolaret: tamen ratio eius euidens est, initium morale, intus in nobis est, tamquam princi
pium subicctivum in contemplando mundo haud adquie-1eendi in sorma finali illius per causas pliysicas, sed causam
supremam, ex principiis moralibus naturam imperantis, substernendi. - Λccedit, quod, ut ad finem summum viii uersalein quemdam adnitamur, nosmet per legem moralem coactos, sed tamen et nos ipsos et uniuersam naturam ad illum attingendum imbecillos sentimus; quod, duntaxat quatenus ad id conamur, scopo causae mundi intelligentis si talis esset) conuenientes esse nos, licet iudicari; atque ita causa rationis practicae pura moralis adest, eat causas cum sine pugna fieri queat) su-niendi certe ne conatus istos, respectu eiseetorum, prorsus vanos habere, eoque illos patitios delassari videantur. Horum omnium, quae hactenus disputata sunt, haec vis atque potestas est: metum quidem primum deos daemones), verum rationem, per principia moralia sta, primum conceptum dei producere potuisse vel tum quoque, cum teleologiae naturae, uti plerumque, admodum inscii, aut etiam propter phaenomena in eo pugnantia per principium satis probatum, disticulter enodanda vehementer dubii fuerunt ; internamque finium exsistentiae eius determinationem inoralem id supplere, quod cognitioni naturae deesset, propterea quod ea nimirum ostenderet, ad scopum exsistentiae rerum omnium, cuius principium nonnili ethin rationi satis iacit, causam supremam cogitari cum proprietatibus, quibus ea uniuersam naturam fini uni illi,
euius liaec solum instrumentum esu subiicere potest shoc
506쪽
g. 87. De argumento morali pro exiisentia dei. Est telisis a physta argumentum suppeditans ex
sistentiae causae mundi sumetidae intelligentis, facultati iudicandi nostrae theoretice reflectenti. idoneum. Verum in nobismet ipsis, magisque in conceptu naturae rationisque libertate scausalitate) praeditae omnino, tetioli iam quoque inuenimus, quae vero, cum relatio finalis in nobis ipsis ex anticipatione possit, una cum lege illium, determinate, proinde ut necessaria cognosci, in hunc usum nullius causae intelligentis extra nos pro hac interna legalbiate indiget: aeque minus, atque in eo. quod in figuris geometricis ad varium, quod esse potest, artis exercitium snale deprehendimus, intelligentiain summam, quae iis id impertiat, spectare debemus. Verum haec teleologia moralis tamen nos attingit, ut naturas mundanas, ideoque cum rebus aliis in mundo coniunctis: ad quas posteriores, aut ut fines aut ut res, quarum respectu nos ipsi scopus sumus, diiudicationem nostram dirigamus, eaedem nobis leges morales praecipiunt. Ab hac igitur teleologia morali, quae relationem nostrae attinet causalitatis propriae ad fines atque etiam ad scopum, quem nobis in mundo debemus proponere, mutuam item mundi relationem ad finem illum moralem extemamque eius consequendi possibilitatem
quod nulla nos teleologia physca docere potest quaestio
nunc necessaria proficiscitur: an ea diiudicationem nosiram rationalem cogat, ultra mundum transgredi, et naturae ad honestuin morale in nobis reserendae prineipium supremum intelligens quaerere, ut naturam, etiam respcctrilegislationis moralis internae eiusque possibilis exsecutioni nobis ut finalem repraesentemus. Ergo sane est teloologia moralis; eaque cum nomothetiea libertatis ex una parte, uti ex altera cum nomothetica naturae 'pariter necessario cohaeret, ac legislatio ciuilis cum quaestione, ubi potiestas exsecutiua quaerenda sit, omninoque in uniuetas nexus est, in .quibus ratio principium ostendere exsistentiae debeat
certi cuiusdam legalis, solum ex itiis possibilis, ordiuis
507쪽
rerum. - Ρr gressum rationis a teleologia illa moralis
eiusque ad physicam relatione, ad theologiam primo proponemus, posteaque de postibilitate firmitateque huius
argumentationis generis commentabimur. Quod si exsistentiam' certarum rerum vel etiam certarum modo forinarum rerum fortuitam accipias, quae
proinde per aliud quid quam causam este possit: ad hanc caulalitatem supremae ideoque ad hypotheticum rationem absolutam quaerere poteris aut in playsico ordine, aut iteleologico ex nexu effectivo vel finali). Nimirum quaeri potest: quaenam est causa suprema producens y aut ecquid
finis est supremus simpliciter absolutus illius, scilicet scopus illius in hoc vel uniuersa eius productis effetendis in genere' in quo quidem tum sane supponitur, hanc
causam repraesentationis finium esse capacem, proinde naturam intestigenteiri esse, vel certe a nobis ex legibus eiust Nodi naturae agentem cogitandam.
Iam, si posteriorem ordinem persequare pristipium est, cui ipsa vel maxime communis hominum ratio proxime cogitur adsentire: scopum, si ullus omnino, quem ratio ex anticipatione docere debet, locum habere debeat, nullum esse alium posse, quam hominem quamque naturam rationemque mundanam) sis legibus morasibus ' . i
a De industria dico: sub legibus moralibus. Non vero hominem ex legibus moralibus, hoe est, eum qui se illis consentaneum gerit, scopum esse ereationis. Nam hoe posteriori verbo, plus, quam stimus, dieeremusr nimirum penes auctorem mundi esse, facere, ut homo semper sese ad leges morales rite componat; id quod conceptum libertatis supponit et naturae euius solum posterioris auctor potest externus eogitari , qui inteIlectum substrati stiprasensibilis naturae, eiusqtie cum eo, quod fieri in mundo ex eausalitate potest per libertatem, deberet continere, quae vim omnem rationis nostrae longe superat. Tantummodo de homine sub Iegiblia moWalibus dieere, eaneellia intelleinis nostri haud migratis, possumus: eius exfistentia se pum mundi effici. Id quod exacte quoque eonuenit eum iudicio rationis humanae super eursu mundi moraliter reflectentis. Vestigia sapientis finium relationis vel in malo videmur perspicere, si modo intellisimus, friuolum a Meseum haud mori,
508쪽
Etenim cita quisque iudicat si mundus e lebi is constaret inanimis, vel ex parte quidem vivis sed brutis, tum ex- silentiae eiusmodi mundi nullum piorsus pretium seret
quoniam nulla in eo res exstaret, quae vel minimam depretio cogitationem haberet. Sin e contrario naturae quoque rationales ponendae serent, quarum vero ratio pretium exsistentiae rerum solum in relatione naturae ad eas salutem earum , non illud vero ipsae s bi possent originarie in libertate) comparare; tum sines quidem relati ui) in mundo serent, verum nullus sabsolutus) scopus, quia ex-s stentia eiusmodi naturarum rationalium usque es et sine destituta. Sed legum moralium ea propria natura esl, ut
quidpiam qua finem sine conditione, proinde pro eo ipse
atque conceptus scopi indiget, rationi praecipiant: et ex.
sistentia eiusmodi rationis, quae in relatione finium sibi ipsa lex esse suprema potest, sue, quod idem est, exsistentia naturarum rationalium sub legibus moralibus, sola proinde ut scopus potest exsistentiae mundi cogitari. Contra si secus comparatum sit, exsistentiae illius vel nullus omnino in causa finis, vel fines ei sine scopo fundamento
Lex moralis, ut conditio sermalis ab ratione prosecta libertatis utendae, obligat nos, ut ex se sola, neque ex vllo alio fine quodam, ut conditione materiali, penduamus; verum tamen ea nobis quoque determinat, et
priusquam poenas dederit scelerum promeritas. Ex nostris eam talitatis liberae conceptibus, bene inaleue agendi ratio posita in nobis est; lammam vero gubernandi mundi sapientiam in eo ponimus, ut bene agendi occasio, utriusque et bene et male agendi esse ni , ex legibus moralibus constitutu in videatur. Atque in hoe posteriori p prie consistit gloria dei, quae Pr inde a theoIogis haud inepte finis creationis vitinius ad pest
mr. - Praeterea notandum est, nos ereationis voeabulo,
eum eo utimur, nihil aliud intelligere, quam quod hoc loco diximus, nimirum eausam ex stentiae mundi, vel rerum in eo substantiarum uti etiam sic fert proprius huius vocabuli con-eeptus cainiatio substantiae est ereatio di quod proinde haud ais suppositionem inuoluit eausae Ii re agentis, ideoque intelli sentis ceuius rasistemiam volumus demum probare .
509쪽
FAC TATIS IUDICANDI TELEOLOGICM. 4rr
quidem ex anticipatione, scopuin, quem ea nobis praecipit seetalidum: isque est summum bonum per libertatuinis mundo postibile. Cpnditio subiectiva, qua homo catcpae ex omnibus
eonceptibus nostris etiam quaeque natura ratioque finita sibi lsub illa lege, scopum queat proponere, cernitur in selieitate. Ergo senamum in mundo postibile, et, quantum in nobis est, ut scopus promouenduin, bonum physi eum infelicitate versatur: cum adiunctione conuenientiae hominis cum lege moralitatis, ut dignitatis felicitate perfruendi. Verum haec duo requisita scopi nobis per legem mo- talem propositi, fieri non potest, ut ex uniuersis rationis viribus nostris, ut per solas causas playsicas coniuncta, ideaeque scopi illius coiisentanea, cogitatione nobis in mae-inus. Ergo conceptus de necessitate prastica eiusmodi sitis per usuin virium nostiarum, haud convcnit cum concepta theo retico de illius emciendi, nisi ullam aliam causalitatein cuiusdam adiumenti), quam essicientiam naturae cum libertate nostra coniungamus.
Igitur causa mundi nobis' moralis smundi auctor sumenda est, quo nobis, legi morali conuenienter optun proponamus; et, quatenus hoc posterius necessarium est, eatenus id est, in eodem gradu ob eamdemque causam) et prius erit ut necessarium sumendum: scilicet deum esse q).. Noe argumentum morale nullam debet, quae obiective valeat, rationem pro exsistentia dei suppeditare, neque, deum elis, dubitanter credenti euincere; sed monere, ut, si moralitee
velit eum constantia cogitare, eum sumtionem huius eii unetati oporteat ad normas recipire rationis suae practicae. - Neque, etiam haec eius vis erit, ae si ad moralitatem necesse sit, omis. nium naturarum mi indanatum rationalium moralitati earum conuenienter sumere; verum: esse peream necessarium. Proia
inde argumentum est subita tuum, naturis moralibus ido.
510쪽
Atque huius quidem argumenti, cui sicile potest praeellionis logicae serina aptari, non ea vis est, ac si perinde ne eessaria sit exsistetitia dei sumeiula, ac valor legis mora. lis agnoscendus; proinde, is, qui nequeat sibi de hoe posteriori persuadere, etiam non possit ab obligationibus ex illa superiori liberum se te iudicate. 1linime. Solum
seopus obseruanda lege morali in mundo selicitas naturarum rationalium cum seruanda morali lege harinonice conveniens, ut summum Optim uni mundanum tunc mitti deberet. sagisque sanus ad praeceptionem morum etiatarnum
arcte sese cognoscere adstrictum deberet; eoriam enim leges sunt sol males absolii teque imperant, nulla habito snium ut materiae volendi) respectu . Sed unu in scopi, qualem ratio piactica naturis mundanis praescribit, requisitum finis est irresisti bilis in eas per naturam sui naturas finita, , indi tus, quam ratio tantummodo legi morali ut conditioni inuiolabili subiici vult, vel etiam ex ea essici uniuersalem, atque ita promouendam felicitatem, cum ria oralitate. Ω- venientem, scopulaa constituit. inem igitur, ut, quaa tum quod superiotes spectat in nostris viribus est pro moueamus, lex nobis moralis praecipit; qualis ille cumque exitus huius laboris videatur. Obseruatio offeti informa consistit voluntatis seriae, non vero in causis mediis felicis succestus. Fac igitur, hominem, partim per infimittatein Om
nium tantopere celebrato Tum algumentorum conteinplativo i uin, partim per quasdam in natura mundoque morali obuias piauitates dii et una motumque, de sententiae
deum haud esse, sibi persuadere; is tamen nihilominus ex suo ipsius iudicio nequam foret, si ideirco leges ossicii
soluin commentitias , irritasque atque haud obligantes liab ret, audacterque eas decernere vellet migrandas. Talis tum quoque, cum post bae de iis, quae initio dubitauerat. sibi persuadere pollet, illa mente etiamnunc nequam mansurus effet: etiamsi ossicium, lud ex metu, consiliotie mercedis