장음표시 사용
21쪽
De nimio sciendi desiderio mortalium.
Mnes homines naturaliter scire deside
rant L& ut ait Sanctus Augustinus, parvali mo ορ- sitiunt sua leviunt. Imo secundum Aristotelem, intitum haberit sciendi appetitum. Salvius Iuli motam eximia iuris prestia, tum multorum Principum migma Harus diceres Iebat: si alterum psedem insepulchro haberem, adhue iustere vel m. Tolerabile satis malum in sis, qui naturae taeentis abunde fiunt instructi. Hi nunc tanto sciendi desiderio passim flagran cimcies, ut tum Arstarcho pronuntiare possim Olim vixerunt ememsayiemes, nune haudDelia totidem invenias Idiotas adeo scilic imit u , Etiam inter illos quibus natura parce satis opes suas contulit, laudem assectat scientiae, tantaq; illius cupidine tenetur, ut vel neminem reperias indoctum, vel fallem qui indoctus aestimari, vel esse velis; nonnulli quoq; inveniantur, qui cum vano Herillo summum suum bonum constituant in scientia, ter ipsam Deos adaequare, aut saltem quadantenus ad eorum perfectionem accedere se posse vane arbitrentur. Multos haec cordis humani primum allectiva, deinde inflativa pestis, in exitialem sui cupiditatem trahit, quin etiam rudes ejusq; omniano incapaces oblectatione sua nonnunquam dementat, prout ex sequenti non illepido patebit exemplo, quod ex taesario his ipsius verbis rectitare placuit. In domo quadam Religiosa Conversus quidam fuit, qui a Monachis cum quibus loqvehatur, in tantum literas didicerat, ut textum I
gere sciret hujuscemodi occasione illectusae deceptus, libellos sibi ad hoc
22쪽
fecit conseribi coepitq; in vitio pro studium, eidem Conversi, ad hoc' amore discendi Apostasam incurrit, propter aetatem profecit. Deinde ad Monasterium piae nitentia ductiis redians, Ioc usq; tertio actitans, nunc Icholas saeculares exe undo, nunc revertendo diabolo copiosam inpraebuit materiam d cmiendi visibiliter enim illi quadam vice apparens in specie Angeli, da -
sit Diseefortiter quia futurum est O a Deo definitum ut Hasier stari s fias Disrapin Stultus ille diaboli dolos non obIemans, sperabat in se antiqua renovanda fore miracula. Quid plura tale quadam seductor Conversis se ingerens, clara voce, hilari facie dicebat: Hodie Distopis mores adensis defunctis est. Mina exire ad Civitatem, cui a Deo Antistes desii ratis es, ipsiis exim Onsilium mutari nonpotest. Statim miser de Monasterio silenter exiens, nocte eadem in domo cujus dam honesti Sacerdotis, iuxta oppidum antens hospitatus est. Ut autem gloriose ad sedem suam veniret, nocte ante lucem surgens, equum holpitis valde bonum stravit, cappam eiusdem induit, ascendit, abiit. Mane familia domus damno cognito apostatam insequens apprehendit, a qua ad iudicium saeculare cum furto tractus, ter sententiam damn tus, non cathedram, sit Doctor vel Episcopus, sed sicut fur patibulum astendis
Occurrunt passim hodierno etiam tempore multa similium exemPla, quos natura indociles progenuit, Widiotas jussit vivere, qui tamen tanto sciendi desiderio aestuant, ut si studij applicentur, capita sua pertinaci Ied irrito labore frangant, accerebrum inaniter consumant, per multas literas, quibus omninta sunt inhabiles, ad insaniam se quenter perducantur, quod si vero studendi praecisa sit facultas, pudet
indoctos vivere, activore adversum liter itiores pene rumpuntur.
Ex hoc immoderato scient ii desiderio provenit, quod tantus ubiq; nostro seculo sit scholarium numerus, tanta studentium turba, dum ad Gymnasia& Universitates gregatim convolant mendicabula, paupCres olo dicere non tantum marsupio, sed etiam ingenio, qui postqu/m non parvo cum urbium onere magnam aetatis partem in scholis detriverint, animi laboribus inepti, manualibus vero inassueti, reliquum ii de fide penuria visae tempus reansigunt, magno cum dedecore bonarum arsetium, aec modico Reipublica detriniciato. Expedant Irofecto in isde cis r
23쪽
tis reprimi hanc discendi pruriginem, nec omnibus indigetenter pallan
Audiamus quid hac de re senserat Iustus ipsus, qui cum dixisset: doctrinam nonnihil promovendam esse a Priseipe, in notis haec addidit:
Dremoneo; nam ut Numaebus ait,scimus bonas artes honore nutrir
praemia pulenta pendantur. Sed tamen voculam nonnihil, de indu- ia addidi . quia ut Iosere ea noxium, ita calide nimis promovere Iu stinianis aptiquitus constitutas in quos oppido anisonas professori su Ovarum artium dandas, de consilio Braefecti suifustulit; auita frigem tibin passim per oppida Moin, rustieitas ct barbaries oecupavit inhabia tantes. Mati Meseeuris, quam Tisax Imperator in eris; sed is quas seruis uoxii, qui ususenimu promoverunt. Nam Otium ἡο itiem nun refacilius aut honestas in animos irrepere, quam via bae literarum, omnino fatendum est. AIqui robur ct irrus nonsunt, ubi issa. in ea uti advenandum inepti, qui saltare, ct immodi delisias docti sieadiirilia exercitia parum VIi cives nimis exeusti Franeistum Regem primum 2 Leonem derimum qui avide litera exestarunt, in aliam sollimur. Si propositum stectamus, merito Uisnemo siue Usum,ambi ro; quia mera alter Galliam suam, altera aliam eustiorem amant rems reddidit, sed una 2 moiliorem. Quid boneste reliquum, aut etiam faminapasim in libristiteris 'atqui eo ventum. Mili startani illiprobi, qui literas ad usum salum distebant, reliqua omnis dissiplina erat ut utririparerent, ut laboresperferrent,ur in pugna viseerent. Et a Briseipe me in his rivibus id servari suadeam valde. Non nima, non omnes studiis se applicent, sed nobisit, ramex maxim ; quia patre valere decet eonsilio, populosve aranea est alliditas. Hunc Lipsi textum cum a Iussiet Adamus Conrie in suis polν-Ziλα. ρο Dei, sensum suum eidem ita subhcit quanquam nonnigilaeti io M. e. Ir dissideam, censeams doctrinam omni modo promovevd , hoc tamens probo, quod delectu iudisserum instituit. qu.6 eruditionem, ni rectὸ tractetur, obesseplurimum Reipublieajudiere. Errari ne in re pluriamum,sebolarum nos constectis docet. In Arademia, qua vix in simulos annos trigiata Metalaureos, vicenos Magistros aratum , uix in lustrum, medieta inuris, velneologia Doctor pro eis, missi adolescentes δε-
24쪽
ad otii in literarium nee ad viseeum tribus κε admisi iam idonei sunt; bine otiosorum, vagabundorum, Musicorum, poetasrorum ingens copias bis in Uerum 2 monaseria prorepunt eruietosissime indocti. Nonne praestabat initio, usus, ct euiliber adhue arti bubiles Uudiis amoveri, quam os laborum sumptuum impendia, eum dedecore
riseri ipse Magistro, Doctores aspice, partim indoctos, partim bucitos, paucos excessivies. Causa tanti mali onfusa distentium mustitudo,
in ua quis quamvis ingenio defiat eniti ad eruditionis fastigium
contendit cum ero pleros vires deserant necesse es multos in ipsis prineipiis, abos immedio, alios in e prope Asiam metam eoncidere. In hanepartem inquit idem author tota Europa pene videopereari. Isid. S.'Et liber asser ipso amatoris alumnus diorum, nimis multos videri esse studisses Briseipem, Rampublicam operam dare oportere, ne eam ob ea usam publicum tinum tida tur. IIII.
Si tantopere literarum gloria insipientes delectrantur,quantum non ij, quibus talentum docilitatis natura concessit' paveo hac in parte ce nimus desideriorum suorum viros. Omnes anhelant ad satianda tu S. August.
satiabiles suas viditates, opiose inopia ct ignominiosa gloria. 'O Confliba. custos Ordis. quisquis es hujusmodi, quam modisum lupidum cor ham eap. ra. bes λ parvum est, ct magna cupis; rix ad unius milvi refectionems si S.Bernarieeremsse , ct totus Mundus et nonsul it, adeo scirea comprehendere de infert omnia desiderat. au oecuparisi eor apiens, 2 omnipraeroga:iva ex domo e. 6 ceans, in his aua vanisates ani arum sunt; Idem ibid. Cur sequeris ventum quasi sim tibisaeuia emum 8 cap. 26 . helabat aliquando, ut tradunt fabulae, ignem e Caelis in terras V.
a Prometheo deportatum, de primum a se visum Satyrus quidam comis plecti, Mosculari; quem Prometheus salubriter monuisse sertur heus, inquiens, ni eoes hirre. profect dolebi tibi mensum. Potest haec tabula illis convenienter aptari, quisetue&4nconsulte multa scire ambiunt in sitam ipserum perniciem, qui postquam non quidem mento, ut gnem Satyrus, Ied menti apposuerunt stientiain, experiuntur se app sivisse dolorem. Neicio quam pellem tantopere mortalibus abominandam esse pronuntiem, quantopere hunc typhum perniciosissimum, qui universum genus inmanum abripia radice jam semel ubvertit,& omne malorum,
25쪽
usq; in diem sepulturae, in Matrem Omnium, quod protoparentum n strorum, nostramq; in ipsis culpam luentes lugentem poster etiamnum lentimus, infeliciter invexit. Quod enim in Adam vulnerati, spoliatiq; grarii itis, sanctitatem e justitiam, cum qua ipso constituti eramus, amiserimus; quod iram, ac indignationem DEI, mortemq; poenarum maximam a Num me supremo comminatorie prius intcntatam,
eum morte captivitatem sub ejus potestate, qui mortis deinde habuit imperium , hoc est diaboli, incurrerimus; quod deniq; secundum corpus Manimam in deterius simus commutati, totusq; in nos rhis terraiarum cum natura universi pugnare videatur, caula quae alia fuit, quam
pestilens sciendi cupiditas qua obcaecati parentes nostri, illi nimi limGri . . versuto serpentis antiqui credidere lenocini, aperientur, uti estri. eritis scientes per quam illata humano generi vulnera nisi misericors ille Samaritanus de Coelis in terras advena lanasset, lataimq; in nos mortis chyrographum morte sua clemens abolevisset, cuncti nos in Massa perdita comprehensi infelicem gemeremus aeternitatem.
Pulchra quidem Velectabilis est arbor scientiae; sed est scientiae
boni minati . quam scilicet si quis praeter rationem gustet,& bonorum multorum acturam, mala plurima per experimentum nosse ducet, qualiter sciens, cum dolore sapiens esse coepit universum genus humanum , dum pestifero illo serpentis antiqui sibilo deceptum vane sapere ambivit. In multis hoc saeculo si adinet, plangeret Apostolus, quod Σ. Cor. II Corinthiis timebat, dum in haec verba illis cripsit timeo autem, nes ient serpens Evam seduxit sutis sua, it et corrumpantur se in vestri, ex-eidans as plieitate, ua est in aristo: Fatui enim mortale 'iubus ab illo primitus concepto sciendi desiderio, non mentiam duntaxat, ut Satyro illi, sed tota etiamnum dolet natura, nondum mala sua norunt, sed da minis vana suggestione allecti, pestiferum illud scientiae pomum degustare avida adhuc anhelant, ut sint lcientes. Quisquis igitur sapis,
ne praestes animae tuae hanc noxiam jus concupiscentiam, ne gaudium fas inimicis tuis.
Quot hujusmodi deliros, ac vanos scientia amatores, helluones Mundus habet, tot mihi adversarios propono, quorum in Ie odium prodita concitabit veritas. Nec vereor, ne ab aliquo ipsbrum tritum illud mihi obijciatur Ars non habet hostω nisi is noranteis. Sed gloriae potius mihi duabus sum hodie, cum Idiotisae mesta tapienter ignorantibus Digitia ' Corale
26쪽
bus computari, quorum laudem atq; lecuram selicitatem hoc scripto tractare assumo nec mihi, quanquam in literariis laboribus a prima juventute indesinenter hucusq; desudaverim , ullam stientia possessi nem attribuo proinde sapientiorum judicio cuncta libent illime sub
Subiiciam pro fine hujus Capitis brevem quendam anagrammati mum ex nomme SCIENTIA, INIT ESCAEDAbiter ingreditur, latet intus demovis bamus, iuverime nees ras.se vis, essea tibi. Addam maliud distichon in praesentis anni chronostichon, ex sapiem cir-εβtissimis Ecclesiastici monitis delumptum, ad cavenda scientia lenocinia hon in sub alio senti hil repraesentata annum Care ρDI atro De Dragore ayDθVI iri, doctrina suas vanὸ demuleeat aures Eccli. I th taurum Sirensa re blandaevit.
De temporalibus sicientia nocumentis fluxa 6-dem conditione.
Spiritualia scientiae nocumenta inserius copiose recensebimus. Hoc . capite illa solum nocumenta breviter perstringemus, quae scientia corpori humano temporaliter fert. Et primo quidem certum est, multas hominibus in ejus acquisiitione laborum molestias esse perrerendas, tanto illa studio, tantisque doloribus xsudoribus comparari debet, ut olun bene dixerit Seneca otium literarium ideo sic dictum, quia summum est negotium, ac labor meliorem hominis partem fatigans, iniquum sit quibusdam visum , scientiam ita minutam , impari Iumium commutatione, velut aurum adulterinum, pro pretiolissimis mortalium laboribus a Dijs vendi. Primum quidem, quod a m o literarum, scientiaeq; studio anti II. mum humanum avocare potest, est spiritus cariasq, tactio, ac plurima corporis animina incommhda,4 molestiae,cum quibus conflictari solent. qui studiosius operam suam venandae sapientiae addixerunt. incit pri
27쪽
mum eo oris incommoda prosequar, quorum praecipua Levinus L mnius in libro de morbis literatorum inscripto, accurata methodo comis plexus est; unde plerumq; literatis tristis ille in vultu pallor unde se suum externorum hebetudo, praematurus interdum corporis totius -- rasinus, tremor artuum, atq; debilita. Unde singultus, torsiones inimmorum, ventriculiq; cruditate. Unde involuntariae vigiliae, capitisq; dolores Unde tot rheumata ut phrasi Ecclesiastae utar, nubes pos pluviam reverrentes prande obstructiones viscerum, unde hypochonis driacae melancholiae unde plura quae hic praetereo valetudinis detrime Eccle L . ta, quam a labore literari, nam frequens meditati earnis ficti est. Quanto enim illa magis potentias animae superiores Occupat, tantinam plius impedit in operando inferiores quantoq; solertius anum attona lis in cerebro laborat, tanto remissus anima vegetativa munus stum in corpore exequitur; quod medici probe norunt, qua propterea concocti nis promovendae habita ratione, etiam intentiorem paulo cogitationem a
cibo sempto suspectam habent, ac dissuadent unammes. Nec vero duntaxat ille studiorum labor, qui post mensam illico assumitur, capiti teliquo corpori nocivi est, eo quod stomachi orificium laxet, quo nisi clauso debite perfici non potest concoctio,in ex hiante ventriculi culina crassos ac tenebrosos de cibo fumante nidores eu cet, qui mentis capitolium obfuseant ac spirituum animalium serenit tem obnubilant; sed etiam ille, quo multi ante somnum delectantur, quamvis non sit in longam noctem protrachiis hic enim soporiferos, pore dissipat & conminit, ut Emnus vel nullus, vel exiguus ac turbulei
rus, variisq; phantasmatum pectris exagitatus subsequatur, qui corpus Beli, ri, quandoq; debilitat, quam confortat. Vilia honestatis, hoc est
studii quantumvis honesti, tabefariet earnes, inquit Ecclesiasticus, ct cogitatus illius auferet somnum. Imo generaliter loquendo, studium quodcunq; intensius capiti somacho, totiq; corpori multum incommodat; per illud enim spiritus animales copiose absuma certum est, ad quos reparandos magna vitalium sinaturalium copia, ex infernis vise ribus subministrari debet; quanquam S hi citius in cerebrum rapiantur, ad serviendum intesiectivae potentiae functionibus quam debite fuerint Haborati,4 requisitam pro illis munijs nacti persessionem Sic animalis ct vitalis facultas pirituum penuriam pati cogitur, qui tamen velut DP Nada insiti eata ad omnes amatae fuassiones accellano debeat concu
28쪽
tere. Quomodo iam exhausta, depauperata spirimum penu, tacui. ratum operationes debite perfici poteruntd Necessarium est haud dubie,
ut omnes non tantum quae fiunt in ipse capiteucd etiam in hepare,corde, liene, ventriculo, venis ac membris omnibus, saltem ad tempus elangvescant, Hum animus studendo sine quiete occupatur, natura sensim deficiat, praematura etiam morte freqlientius succumbat. Stultus
qui pro scientia vitam prodigit. qui propter unum accidens destruit ac perdit substantiam Plinius ejusmodi homines comparat luscinijs, quibus tantum est canendi studium, ut cantantes emoriantur, stiri u citius V -ydeficiente, quam eantu. II inquit nonnulli literarum imison, Libore valet inem extingFunt, maximas studiorum molestias atq; labores non tantum patienter, sed etiam perlibenter sufferunt, Diogenis pertinacem tolerantiam fere unitantes, qui cum illum Antisthenes, quem sibi professorem delegerat,non tantum minis, sed etiam verberibus,& baculo graviter in caput inflicto a se repellere conaretur,caput patientissime submisit dicensi ego tibi lubens eapur prebebo, quod iam discendi eupiditate subdidi. Nes profecto tam durum justem inυeneris quo me a tua discipliani doctrina abeas. anta fuit in homine distendi cupiditas. Quid hic dicam de commoticinis defectu, quam corpori suo raris
sine adhibent, qui literarum studio profundius incumbunt,vitam sedentariam plerumq; agentes, perquam spiracula cutis occluduntur, meatus
viscerum obstruuntur, expultrices in corpore facultates obtunduntur, crudi pravi humores coacervantur, e quorum sentina intra viscerum recessus stagnante, sublevata vaporum nubes, caput totum corpus mire divexant, rationales ipsas facultates perturbant, ut non tantum
studere, sed etiam vivere homini quandoque displiceat. Sunt nonnulli, qui textum illum Ecclesiastae,in multa sapientia runt III. D si1rdignatio, explicant de sapiente,super mala valetudine corporis in- Eccle. rdignante, eoq; communiter melancholico, tetrico, Se morose, quod prae reliquis malum doctos intestat, ut etiam scripserit Aristoides in problematibus summo sapientes&Philosophos Rusemelancholicos &S neca testetur, nutam reperiri magnum ingenium in mixtura dementia ut ine, inquit Cicero, nota amitent heberiorem esse. Expertus novit, quam crudelis sit haec humani tam corporis, quam mentis affictio, minpe quae animam in carcere velut tenebrosissimo coarctatam, vixq; suspirantem saluis extenet imaginationibus, ac hombili tristitia, ad despera tionis
29쪽
itoliis usq; discrimen interdiim asscit molestas quod malum quam huniana manu sit immedicabile, noverunt plurim qui medicam corporibus animisq; hoc genere malorum sessis navarunt operam, ut mens sana in corpore sano reduceretur, sed operam perdiderunt. Indigent igitur nonnunquam, imo plerumq; ipsi etiam 1apientcs helleboro, aca tempestivis animi fatigationibus eo sepe devolvuntur, ut stulti fiant a sapientia sua, ac sine lucidis etiam intervallis penitus aliquando despitiant Et quia sine sale fali sapientiae studuerunt, ac nimitari sapere, luerunt, prae nimio salis hujus condimento misere postmodum infatuati, fiant omnibus in fabulam & derisum. Talis fuit Joannes Fossa, qui ex nimio esto studio ad insaniam redamis fuisse legitur in Epitaphio eudem inscripto:
Haesunt i Usa Fossa mirabilis esse,
Qui sibi eondendo versis, cere comminuis brum. IV Nec tantum proprio individuo scientia nocet, sed etiam nocumenta sua in posteros, ipsamq; adeo speciem generis humani transfundit. Nam viri doili4 sapientes, qui humanae successioni per conjugium propagandae se addixerunt sequentissime potissimo conjugii fine prole videlicet frustrantur. Cujus rei facilis est ratio studiis enim vacant diumnis atq; nomimis, sic naturam suam valde debilitant nec enim potentius medium ad reprimendos cadiis stimulos & Venetis ignes extingVendos esse puto, quam diligens atq; intensium sapientiae studium, quo non tantiun mens a sensibilibus illicijs Moblectamentis abstrahitur, sed etiam caro valde mortificatur. Hinc illud Divi Hieronumi ama scientiam seripturarum inearnis vitia Mn amabu Natura sic literariis fessa I boribus, quanto faecundior est accidentalibus ingeni partubus, tanto magis deficit in substantiarum generatione aut si aliquas habet progenies, ea me Nerumque debile , pravae atq; degeneres hinc illud commune adagium: Illi inroum: septentum nexa Ebrij, inui cepas frequenter comedunt homines stupidosa cerebro debiles generare dicuntur. Quod ebrietas, ceparum ustis facit, hoc idem facit cientia,
etsi modo contrario parum vero interest, an cerebrum, S consequem ter potentia generativa multiim ab illo dependens, debilitetur percopia a Uapn m ex vino aut cepis exhalantium, an per exinanitionem cer
M.& spirituum consumptionem, prout fit in literatis De altero matrimonii bono, quod instris, hic nihil dico. Hoc unum assero, quod
30쪽
melius Religioni eum Pallade conveniat, quam Pest adi eum Hymenaeo.
Quis igitur id tantopere ambiat quod magno studio debet om vparari, quod comparatum tam facili ex causi perit, eoq; ipse labore nomnunquam corrumpitur, quo auctius acquiri debebat. Quid Homo bos enumerem, qui plurium annorum labore conquisitam specierum s Pellectilem in immano cerebro, brevi temporis intervallo solent oblit rare, vel ad minus ita orgams animalium functionum incommodare, ut
deinceps memoria infirmior, antellectus debilior reddatur, nec uli1 medicaminum ope in statum pristinum possit restitui. Huc spectit quoq; lepidum lud, quod narratur de quodam Doctore Groppo iapsum niania caesium sitatione Doctorale intentum perdidisse Uade
Granun Doctorean esules ferere'aestorenti Q d de naturali hominum morbo, senectute dicam, quae memoriam rerum mente comprehensarum ita deletis intellemis penum ita eri ear, ut senes repuerascere videantur; nec semper quod dixit Plato, deflorescente corporis oculo, mentis oculus acutum cernat, quem non minus tunc experimur caligare sentiunt quidem aliqui species rerum, usii plurimo atque Iabore comparatas, ita in tellectus atque memoriae tab
tam insculpi, ut indelebiles demceps perseverent Ego nunquam hanctam tenui entitatulae permanentiam attribuo, cum plura ex natura stia
Iabili, etiam in defectu contrariorum videantur interire. Quod si etiam praefata specierum permanentia deberet admitti, quid tamen illae homini prosunt, si sepitae in anima vel organo lateant, nec amplius possint suscitaria Si potentia intellectiva, quae eum earum eoncursu operatur, muli per omnem aetatem usi hac a merito debilitata' Ait quidem Aristote les, qubd sine si .aberet oraelum iuvenis.videret ut iuvenis; hoc ego tamen fessim esse arbitror, perspicuis de uisis, quas hic nolo adducere. Si oculus iuvenis senem parum iuvat, multo minus juvabit species in j ventute hausta, quae in lassa Mestata senum aetate ad actum secundum difficillime redioitur. Sed ut magis patear, quam facile scientia tot empta laboribus M' VI. mitti possit, accipe narrationem historiae eujusdam mirabilis quam strubit Caesarius. Clericum quendam refert honae admodum fuisse litera Lib. οturae hic dum die quadam sanguine per venae fretionem, uineretur,se cap. 4.