Pauli Gnaldii Tifernatis Grammatica, et metrica institutio. In qua superuacuis resecatis, traduntur omnia ab initio ad finem vsque magis necessaria nouo, breui, ac facili ordine digesta

121쪽

Ieta ins uetrica . Vocalis ante vocalem in latinis corripitii rivi Deus. Excipitur primo, fio, solum quando abest , r, ut siebam, fiam. Secundo genitivi,& dativi quintae, quando, e est inter duas vocales, ut diei, faciei ratias cstet breuis, ut rei. Tertio vocati ut in , i , nominatiuis in, ius,' ut Cai, Pompei. Quarto geniti ut in , ius, qui licet in soluta oratione habeant - penultimam longam: tamen in carmine trahent, . i, commune; sicut etiam est prima in Noe,& alia, ohe, integris: praeter alterius, ubi, i, est semper breue, & alius ubi est semper longum. In grecis autem permulta producuntur,ut aer,dius,

ilias, Zoilus. Proinde producitur ael an proprijs; aia,aon, aus, ea,eius, eus, ia, foeminina, ion, oius , b ous, rius, & rous. Vt Michael, Achaia, Lycaon , Nicolaus, Medea, α Ilionea quandoque r praesertim quando graecorum vocales longae, &ti diphthongi mutantur in latinas:At Zebedeus, hi Aeneis, Theseis, sunt communia. Postremo Idea,

Andreas, pili losophia, Maria, symphonia, etymologia, orthographia, & alia quam plurima; licet habeant penultimam breuemr multi tamen docti viri more graeci accentus longam pro serui. Deriuatione quanta est in primitivo, tanta etiam in derivativo reperitur,s contra. Vt, quia amo habet prima breuem; ita amabam, amicus: praesertim si post vocalem continue maneant caede in . consonantes, aut vocales primitivi; nec contineantur expresse in regulis specialibus, ut vena ,

Sunt enim quadam derivativa longa a primitivis breuμ

122쪽

Ars Metrica. binis,eeritus, currae, denus, feralis gradivus, humanus, humor, iucundua, iugerum, iumentum, la- . - terna, lex, mobilis, momentum, nomen, mura, oculus, pedor, ωρηm, regηla, remua, rex, sociua, secu-. Ium, sedes , ferium, staturva, fumen, regula, rotus, . trinuta, vena, viginti, Nires vitupera,vomer, vox.

Item sunt quaedam breuia a primitials longis, ut cier, aqua, aricta, bubulcus, curulis, dicax, disertus , do- mus, dos, farina, fatuo, fides, sta ον, lotium, tu.

cernit, mamilla, manus, nato to, noto tas, odium,

ofella, quater, quaterniin, siquidem sapor, stabilis, titulus, vadum, vir, σ auasi qua sunt ad poetas

obseruanda . . Praepositio quanta est per se; tanta: est in chmposito, ni sequatur vocalis. A, e, prae, seide, di, longae sunt, nisi in dirimo, & disertus. Prae ante vocalem variatur. Sed A, graeca praepositio, ut ad y-- tum, ab, ad , in, ob, per, re, sub, ante, circum, super corripiuntur; praeterre in refert, idcst, uti-- le est. In.ad ijcio, pro ijcio ,rehcio, subiacio. Si. .primum, i,sit consonans, producitur praepositio, . sin ab ijditur, sit breuis. Pro, ii sit latina, producitur, ut proficio.

Excipe procesta,procus, profano, profar6prosem pro festus, proficiscori profiteor, profugio, profugo, pro 'gur, profundu , prouepos, propago de homine, σprotervus. cum aliis huiusmodi 'ceteris, qua νe-

niunt a proph, o procul, aut si sint dictiones simpli

'ces, ut probo . At pro, graeca praepositio, adest, ante, corripitur,ut prologus, propharta.

Variantur autem procuro, proseundo Uropcllo, propi

123쪽

incceiuii cognoscuntur primae pxopter compositi nem; quia si prima sinaplicis dietionis, in composito fiat penultima, & habeat accentum acutum, vel circumflexum, est longa,ut praeponor alias est breuis, ut perlego. Et quanta reperitur in compo 'sito tanta est in simplici, pono, & lego: & econtrarior et iasi vocales mutentur, ut occido,acardo lpenul.producta,& inimicus ab amis' antepenui. correpta. Excipiuntur semisopitus a sopio, ambi- ltus, comitium, cognitus, deiero, maledicus, & lhuiusmodi compositionem retinentia. Solae aute l. penultimae, vel quae incremento, & decremento possunt fieri penultimae, cognoscuntur accentu

ut se, & spi, cognoscuntur in conficis, & aspicis, lnon in facio,& aspicio,licet in his habeant accentum: ratio est,quia si penultima est breuis, accentus in latinis semper transit in antepenultimam lquantacunque sit illa. Quae habent vocalem natura longam producuntur, ut Idolum, Iacobus, matutinus, clandestinus,mediastinus.p.p.At crocinus, adamantinus,christallinus,& quaedam alia a nominibus materiarum, gemmarum,odorum, colorum ,&vnguentorum; Item diutinus, serotianus.p.c. Grica tamen multa,etiam a viris doctis, graeco accentu pronunciari solent quamuis habeant penultimam breuem: ut Maria, Idea, sicut supra de vocali ante alteram dieiuni est. Cogno lscuntur etiam multae mediat syllabar accentu ob irectam proniinciationem in decrementis: Vt in dreuocaueramus quanta sit,ue,cognoscitur in rc- i

124쪽

Ars Metris. . I uocaueror ea, in reuocaui: uo, in revoco. In solicitudinibus: di, tu, &ci, monstrant sollicitudinis, sollicitudo, sollicitus. Praeterea, e, i, y, Moaa in graecis tantum per omicron, in fine primae par. tis compositi corripiuntura ut nefas, liquae acto, - fidus,omnipotens Polydorus,Timotheus,&c. Excipiuntur nequis, nequa, nequod, nequam, nequitia s . ' nequaquam, nequicquam, nequanda, Uidelicet , ve- nedicus. Idem masculinigeneris, ibidem, ubique, vii rile, biga, quadriga, biduum, triduum, siquis,siqva, siquod, scilicet, ilicet, tibicen metipsilon,irinacria,

. i composita ex dies, quotidie. Et quavdo, 3, GAL. nando mutatur, utplerumque, quidam, quiuis, tau

ridem, utrique, Ar ubicunquesaepius corripicit Item -ti Theophilua, Osi qua graecaper Omezascris ιβδενα

geometra.

Regula et quia omnia praeterita perseha bi syllabat cum derivati uis, producunt primam: ut legi, te - : geram, legisse. Praeter ista sex, bibi, dedi, fidi, scidi, steti, tuli, cum compositis, de quaci beni:

Vocalem ante vocalem, ut fui, ruit abscidi tamen ei, est anceps. Paraeterita vero, principium mminan tia,Primam,i & secundam corripiunt, ut Eetigi,

i didici: At in cecidi, pepedi, a cardo, de piam ste . . quando positio impedit, ut poposci, pependi, corripitur sola prima. Aliorum praeteritorum tanta est prima, quanta in praesenti: ut in docui ibreuis, sicut in doceor praeter coegi, genui, pinu . sui, di potur, prima breui , quae in praesenti pro-- duς ituri omnia etiam supina bisyllaba produ-

cuiat primam, exi lusum, notum praeter ista dei cena ei uia leo, esa datum, a cunI , .litum, ra

125쪽

PE FIGURIS PARTIUM

Igiira est duplex, simplex, idest, unius tantum Vocis, ut amo, lego,&c. &composta dilarum, vel pIurium: vi expugnabilis: inexpugnabilis. Vt autem scias, quomodo componantur, Notandum est, quod Nomina componuntur primum cum alijs nominibus: ut iusiurandum, pater familias,&c. Vbi scito, casus rectos declinari semper, obliqilos, nunquam: & sic cum alijs partibus non variantur, niti in sine . Cum pronomine, ut huiusmodi; cum verbis, ut armiger i cum participijs , ut senatus consultum e cum adverbiis, ut maledicus, satis-- factior Cum praepositionibus, ut impiger, perfudus. Cum coni isti ibusr ut uterque. Cum asditionibus fri labicis: ut totidem. Verbum componitus cum nomine i ut aedisco. Cu l alijs verbis, ut calefaci . Cum adverbisy, vvmauedico. Cum praepostionibus, ut antepono. Cuna partecipijs,ut omnipotens: ἔ- Pronomen componitur cum nominet ut eiusmodi aliquis: cum semetipio, ut istie, quisquis. Cum . verbo, ut quilibet. . Cum: coniunctionibus , ut quisque. Cum adureb ijs , ut ellus, ec s. Cum - additionibus syllabicis; ut egomex, tute, huiu

Praepositio componitur um alijs partibus ut supra& composta indeclinabiliter , plerumque transit in adverbium: ut exiduertum, quoquoversus

126쪽

De nuru partium orationis. II af circum, circa, absque. Adverbium comppnitur cum pronomine, ut interis ea. Cum verbo, ut ubiuis. Cum praepositione, ut -'perinde. Cum coniunetione, ut ubique. Interi edtio componitur cum adverbio, ut ehodum. Conluctio,ut sque,neque,saue, tametsi, quoq; , &c.

E PRAETERITIS,

atque supinis verborum.

Rima coniugatio iacit praeteritum, & supinum mutata, s, secundae praesentis indieatiui ita,ui,& tumo ut amas, amavi, amatum; ita aro, orno, &sere omnia a praeteri sexdecim cum compositis r Vt domo, as, domui, et domitum, cubo, mico,neco, frico, plico, seco, no,tono,crepo,veto, lauo,do, sto, piaesto,& iuuo. Secunda coniugatio mutat,es, secundaepersonae im mali, hi syllabum ; de facit supinum in itum: ut habes, habui, habitumi ita mereo, moneo, placeo, -ld veheor, polliceo praeter sex,doceo,teneo, pateo, i imisceo, torreo, & censeo, quae formant supinum .' contra regulitati. Item, excipe neutra, ut sordeo, studeo, frigeo,&ς. cum tribus activis, arceo, mei tuo, timeo;lquae carent supino et praeter placeo, . t noceo,careo,pateo, terreo, valeo, obeo,doleo, parso,tat eo,& quandoque caleo, & iaceo. Excipe et talo verba inybeo,ceo,doQ,SeO,le'neo, queo, .re O, dc Deo, quae variant regulam et iubeo, lucco, : Da ibrbeo, ardeo, mulceo,rideo,peydeo,sedeo, spondem tondeo, vides,naQrdeo,I randeo, algeo, au H deo a a

127쪽

Irε ... De Praeteritis , deo, gaudeo, indulgeo, fulgeo, nauigeo, augeo, urgeo,turgeO,lugeo,fleo, terg o; cum composs-l tisa,leo,&pleo, aboleo, impleo, des eo, tholeo, exoleo,assoleo,adoleo, leo, palleo; Neo, maneo, eum compositis immineo, emineo, perma- . . neo ; Torqueo,. Ii queoa aereo, mireo, caveo, faveo,aueo, loveo, ueo,paveo, moueo,conniueo,

faveo, liueo. Et Nota, quod omnia 'erba in , eo, sunt secudae coniugationis; praeter beo, creo, screo, calceo, meo, laqueo,nauseo, & enucleo, cucompositis. Item eo,& queo,cum compositis sunt

quartae . . . .

Tertia coniugatio cognosci potest ex varijs indicatiui terminationibus. i lilia,c io, hab et Ni, &, ctum, ut aspici O, c um alijs ae specio, verbo antiquo; allicio,pellicio, elicio, illicio, a laci inusitato. Excipe factu, iacio, cum compositis. In,io, habet ut,& itum. p. p. vi cupio cupiui cupia. tum. Excipe capio, rapio,para*,quatio,concutio, mero,sodi fugio.

-In sco, mutat, siro,in ui,&,tum; ut nosco, ignosco , quiesco, siue o, cresco, ascisco pasco, agnoseo , euda supinis irregularibus,pastum, S agnitum . In o,variat,ut dico,duco, ico,uinco,parco.&c. bIn,do, mutat,do,in, di, & i um, ut mando, mandi, mansuna, edo, stando,incendo, cudo: Iterudo, &i strido,sine supino.Excipe geminantia praeteritu: ut cada,caedo,pendo,ped intendo,& do,cum suis

128쪽

Atque si pinu verborum. Λetue

molo; excipe pello,euello,sello,psallo, tollo, s . stuli, extollo,refello, sine supino, excello, habet

excellui, excelsum.

Istimo, habet,ui, bi syllabum,&,itum, ut vomo, fre- . mo, tremo. Habent autem, psi, &ptum , demo, promo, coma,sumo; premo habet press,pressum, S emo, enit, emptum. aia,no,ut pQnO,pQ ut postum: gigno, genui, geni-

tume praecino.'praecentum, cano, cantum . atem . desino, sperno,stcrnς,cerno. l

In, quo,ut coquo, c0Micoetum; linquo, liqui, sane - . i. iis piuo,quod tamen habet in compositis, ut,relinii: quO,reliqui, relictum, dic. ii F,habet,ui,&,tum, ut tero, triui, sero, sem, pero: seminarete piantare: inserui, disserui, in aliis si

129쪽

sio, arce , faces , capes . uiso caret supino, &piniis,habet pinsui,pistum,uel pinsum In, to,habet xi,vel xui, dixit . ut piceto, necto, si cto, pecto ; sed petio habet petiui, petitum . p. P.

- meto, messui,messum: steris,stcrtui, sine supino, mitto, uerto, sisto, sisti, statum, adi iuum per fer- mare, sisto, neutrum, accipit a sto, steti,statum. an uo, distyllabuin, habet ut,& utum: ut arguo,nu O,. statuo,ruo, sternuo; Excipe struo, struxi structu e suo, fluxi, fluxum. Item congruo, ingruo, cluosluo,respuo, sine supino.

Quarta Coniugatio habet, tui, & itum, ut audio , seruio, &c. Et omnia verba quartae desinunt in , io ; praeter eo,& queo, cum conlpositis r Sed vae . . neo facit vaenum:sepelio sepultum. singultio,san- gultumatem irregulariter fornini praetetitum, Scsupi num,amicio, sancio,haurio, lupio, salio, sentio, raucioreulcto,sarcio, farcio, aperio, com

Anomala, id est,irregularia,simi sum, uolo, sero, &edo,cum compolitis. Item multa sunt desediluat ut aio, .advesperascit, apage -aue, ausim, cedo, quaesis odi, salue, inquam,&c. ι . Verba compq sita sequuntur suorum simplietu con- . iugationem e praetorquam habentia praeteritumgeimnaetiimiqixe amittunt primam syllabam; eAcipetam empraecurro, decurro, excurro, repungo; α conlposita a,sto,do,posco,& disco. Item. Ver- , ιδ quae carent praeterno,carebunt etiana susqno. a zi ln-

130쪽

Atque Sapinis verborum. I et Inchoatiua , nonii ne carent praeteritior a verbo autem mutuantur a primitivis, ut alibi di mi est. De upinis Praeterea sex sunt regulae generales. Prima verba ita, vi syllaba praeteriti,mutat, uidn,tu. Secunda in, ut, disyllabinia mutant vi in, itum . Tertia ita, ci, gi, qui, xi, mutant huiusnaodi sylla basinetum. Quarta in , mi, pi, psa. eas mutant in, pium . Quinta id, di, li. ri, si, ti, mutant easdem ita, sum. Sexta in, bor, exeunt ita, sum, ut labor, lapsum. Et has regulas intellige cu aliquibus exceptioni bri Carent supino ex Aetiuis, cerno, compesco,dis p sco, respuo, lingo, sugo, refello, timeo, metuo, urgeo, Iambo, caluo, viso, poscq, reposco, linquo, arceo, disco,& ambigo. Ex Neutris autem, strideo,sterio, rudo,naico, stuo, parco, psallo, dego, scabo, paveo , horreo, ma-- deo, tremo, tuo, glisco, furo, volo, lucco, fungeo, calesco, servesco , cum omnibus alijs inchoatiuis; & verbis etiam seeundae coniugationis, quae habent praeteritum in ui, duas syllabastri caleo, frigeo, Sc. praeter pauca supra posita in regulis secundae coniugationis: vi noceo, pla