장음표시 사용
101쪽
Ioa De constractisvetur. Super pro,de,ex: git ablativum:ut super He- flore multa rogat.Sed pro, inter,ultra,& praeter, habebit acculatiuum: ut super cenam occisus est, erant super mille, & super cetera scelera. Haec sex praepolitiones reperiuntur eantum in compositione, di, dis, re, se, an , con. Et animaduertendum est, verba, quae a praepositionibus componuntur, quandoque recipere casum praepositionis, & quandoque repetere ipsam praepositionem: ut adeo te, vel ad te. Tandem praepositiones sine casibus transeunt in adverbia.
a Duerbia determinant verbi actionem, uel nominis significationem, ut adiectiva determinant substanti uar ut recte scribit, &est valde doctus, &c.
Ad uerbia, en, &ecce, regunt nominatiuilin , vel accusativum: ut en noua turba, ecce mi serum hominem.
Satis, abunde, assatim, parum, paululum, pauxillum, instar, partim , & ergo , pro causa, regunt genitivum: ut satis pecuniae, diuitiarum aflatim, illius ergo: & ponuntur loco nominatiui, vel accusativi, ut nomina, tantum, plus, Sc. Ad uerbia superlativa, i&' quaedam localia regunt genitivum: ut maxime omnium, ubi locorum &sic ubi nam, ubique, ubicumque, ubi uis, quouis, quoquo, nusquam, dc longe terrarum, vel genti u. . item
102쪽
Advertiorum ' Ios i Item dicitur eo consuetudinis,huc malorum ventum est, interea loci, tunc temporis. Sed pridie, di postridie possunt habere etiam accusativum; ut pridie eius diei, postridie ludos, Sc. Datiuum regunt ista, conuenienter . congruenter,& Dbviam, quia retinent construetionem suorum primitivorum. Accusativum plerunque habent propius, & proxime: ut idque propius fidem est: quam proxime Italiam est. licet habeant quandoque datiuur 'ut propior, & proximus nomina. & quandoque etiam ablativum cum, a, uel, ab; ut stellae aliae .
propius a terris mouentur, aliae remotius rab- hinc, cum uerbis praeteriti temporis iungitur accusativo, uel ablativo: ut abhinc tres uel tribus annis. Ablatiuum uolunt adverbia comparat tua: ut lacryma nil citius arescit. De Aduel bijs localibus dieium est suo loco. Vt pro, postquam, & quemadmodum, iungitur indicatiuo: alias semper subiunctivo. Indicativo, vel subiunetivo iunguntur, Cum, quando, quotiescumque, antequam, nar, & triuiqua. Ne, prohibens, iungitur Iubiunetiuo; ut cave, Ne facias; dc quandoque etiam imperat Ilio, ut ne crede, &c. Iunguntur positi uis, per, perquam, sane, valde, multum, Sc. Excipe, quam, pro quantum, cum solo uerbo possum: ut quam potui maximis itineribus. Et dicitur id difficilius est, quam ut facias. quam pro, valde, iungi tur superlativis abiolute possitIS.
103쪽
r o De Conpinione Tam, & quam cum positivis saepe,cum superlativis
raro, cum comparativis rarissime. Adverbia in, um, iunguntur positivor in , o, com parativo, & interdum superlativo.
Ominatiuo, accusativo,& etiam vocativo, uolunt, o, heu, proli, & ali. Dativo iunguntur hei, vae, & interdum,
DE CONIVN CTIONI sConstructione.
oniunctiones, quod ad regimen , casuum pertinet, caret constructione. De reliquo autem sciendum est, copulati uas, & di Diunetitias ad idem uerbum relataS, copulare similes casus: ut uiri,& ciuis: nisi aliud .impediat: ut Romae, & Venetijs. Etsi, tametsi, & quamquam in principio periodi, iunguntur indicatiuor alibi, etiam subiunetiuo rsed etiamsi, quamuis, & licet, & ut, pro quamuis, subiunetiuo semper. Ne causalis, subiunctivo iungitur: ut metuo ne intus sit. ita etiam, ut ne, si, ni, nisi, quia, ct quod, pro quia, iunguntur indicativo, uel subiumstiuo Et hoc haetenuS.
104쪽
Enera substanti nim nominum tribus generatim modis cognoscuntur, id est, ii-gnificatione, terminatione, & auctoris
Quod ad significationem pertinet, Nomina vir Irum, ossiciorum virilium, deorum, fluuiorum, mensium, ventorum, & montium, sunt generis masculini rut Petrus, Turca , Aedilis, Apollo, padus, Ianuarius, boreas, Helicon. Nomina mulierum, ossiciorum muliebrium, dearum, arborum, Insularum, prouinciarum, & v bium, sunt generis sceminini r ut Helena, obstetrix, Venus, prunus, Samo, Aegyptus, Nea polis , 3cc. Nomina fructuum, litterarum, & cuiussi bet pati tis materialiter sumptae more togiso, sunt generis neutri: ut prunum, hoc a, b, dcc. di illud
Nomina , quae ad marem, eminamque pertinere possunt, sub eadem terminatione, sunt generis communis: vi hic & haec coniux, parens, celebs, . custos, sacerdos, uates, antistes, interpres, hospes, sospes, adolescens, iuuenis, cliens, ciuis , testis, bos, sus, dama, ales, grtis,serpens, anguis, Sc. Quibus addi possunt, quae appellantur generis incerti; ut hic uel haec dies, finis, calff, margo, cortex, pumex, silex, barbitus, & pampinus: quae
105쪽
quae adiectivo distinguuntur, ut dies longus,veI
dies longa. Substantiva vero duarum terminati oeum, in altera sunt generis masculini, in altera foeminini rvt Tullius, Tullia, socer, socrus, lupus, lupa, vi- istor, victrix, rex, regina, &c. Nomina Adiectiva, & numeralia: ut bonus nanum; & duo, tres, quatuor, &c. sunt generis omnis: & cognoscuntur, ut in concordanti s dictum fuit. Nomina auium, piscium, & ferarum, sunt generis promiscui: quia sub uno articulo, hic, aut, haec, continentur animalia utriusque sexus: ut hic Ie-Dus, haec aquila: Et in his sexus distinguitur hoc modo lepus foemina, aquila masculus, &c. Excipe, quae separatim declinantur: ut gallus, gallina, ursus, ursa, ut supra: Item quae sunt generis incerti, ut turtur, grus, bubo, halcyonis , camelus, & bubalus. Τerminatione cognoscuntur: quia Masculina deis
minina in a, as , es, is , aus, &in, S, post consonantes, ut ars, frons; stemin, x,&, io. Neutra in, e, i, u, c, i, m, n, ar, ut, & in , t . Quae omnes
supradictae regulae cum multis exceptionibus in. telligi debent. Ruictoritate cognoscuntur ex adiectivo, quod cum substatutuo iunctum legetur.
106쪽
minationes Nominatiui singularis,
Rima declinatio habet solum, a, Iatinam
m-e, es, graecas; λ am, barbaram termi . nationem e Continetque genus masculianum, Demininum, & commune et ut hic poeta haec musa, hic & haec advena, Aeneas, Penelope, Nerine, grammatice, Anchises, Priamiades, & Adam. Secunda habet quinque terminationes, er,ir, ur,us, Nume& tria genera, Masculinum, Fcemininum, & Neutrum et ut hic magister, vir, satur, haec corylus, & hoc templum. item tres graecas, eus, diphthongum, on, α os: ut Orpheus, Ilion, logos. Tertia habet omnia genera, & quinquaginta sexterminationes: ut poema, cubile, sinapi, moly , homo, lac, David, tribunal, ni et,pugil, sol, consul, litan, stren, delphin, si non, calcar, crater, cor, martyr, ebur,pallas, pes, rudis, Aeneis, bos, laus, glans, dens, frons, ars, Arunti iners, concorF, Lyburs, puls, layems, arabs, plebs, chalybs, scrobs, daps, auceps, stips, inops, caput, sex, rex, nix, nox, nux, falx, lanx, lynx, quincunx, arx . Quibus adde suaedam indeclinabilia et ut tot, Nestet, tam undem, nequam, &c. Qitaria
107쪽
Terminationes Nomitur singularae.
Quarta habet duas tan tum terminationes, us, et,u,
Et tria genera, M 1sculinum, Foemininum, &Neutrum: ut hic seu Stus, haec manus, hoc genu. Quinta habet unicam terminationem in, es,& tria genera, Masculinum, Foemininum, & incertum ut Meridies, species, dies . Detineteroclitis.
HIc sciendu est, esse quaeda nomina varie deest
nata;&idcirco dicuntur, Heteroclita; quae tribus omnino modis contingunt. Primo, quando Variatur, uel genus, vel numerus, vel casus, uel declinatior ut balneum, balnear, arum e senecta,& sene ictus: dialeetica, cae, & dialeetica, dialecticorum: epulum, de epulae: iugerum, ri, iugera,
iugerum: vas vasis, & vasa orum: euentu S , tus, euentaeuentorum, &familia. Secundo, quando
aliquid deest: vi superi, induciae, arma, Athenae, quae habent solum pluralem'; Item nomina propria hominum, deorum, locorum, planetarum, di fluminum: ut Cicero, Penelope,duppiter, R ma , sol, lyberis; quae habent solum singularem , ni transeant in appellativa. Item defectiva per casus: ut spontis, sponte: sors, forte: specus tantum; repetundarum,& repetundis. Tertio, quando abundat: ut cratera, & crater: baculus, & baculum: menda, & mendum e materia, & materies: contagium, & contagio: domus, vS, vel, mirrequies, et is,vel, ei: penus oris, &penus,ni: poema, tis, & poematum, ti: proclivis a uin; & procliuis, ue.
108쪽
Xplicatis initio nominis, verbique attributis, quae quid c tironi faciliora,ac pro sus necessaria videbantur : nunc.reliqua pere equi operae pretium erit. Sciendu est voces aut e sic primae impositionis, & a- nullis derivatas; aut ab aliis aliqua ratione d duistas. Illae speciei primitiuar hae vero derivatae dicuntur. Nomen autem dcriuatiuum est quadruplex, nomi- Malc, verbale, participiale di adverbiale; prout a nomine, verbo , participio, adverbioue d
Deriuatiui nominalis sex limi genera , possessuum, comparativum, superlativum, denominatiuum , diminutivum, de gentile, ut sunt sequentia, &si, milia, cu sequentibus terminationibns,videlicet, possessiuimi, ut fierculeus, Pythagoreus, regius, po inpeianus, circensis, S soralis. Comparativum, ut doetior,& doctius. Superlativum, ut doctissimus, nigerrimus, facillimus, extremus, exti mus, proximus. Denominatiuum: ut ceruical, clientela, lupanar, i bovile, acetabulum, susurro, dulcedo, ferrugo, - iustitia, pomarium, doctrina, portitor, pietas, Iroselum, ferreus, Caesarius, montanus, cedrinus, pratensis,uinolentus,herbidus,furtivus, annuur, furialis, . virilis, familiaris , odorus, vinosus, bi-narius, censorius, hordeaceus, latericius, Vena
109쪽
II o De Speciebus . l ti cxis, legitimus, terrenus, tunicatus,saluber, c pestris, terrestris, caelestis, modestus. Diminuti vii vi canicula,aoellus,lapillus, urceolus, regulus, eqli ulcus,poetarier, homuncio, paucii , - mnellus, pauxit Ius, argutulus, filiolus, paruulus. Gentile : ut Priamides, spartiata, Ilias, Aeneis, i Nerine, gallicus, Romanus, Arbitius, Sulator. nensis, Alpina S. Verba te: ut striba, queresa, aduena, natura, parsimonia, ledile, legio, te et io, libido, prurigo, flumen, tintinnabulum, oraculum, ues abrum, lyuacrum, aratrum, calcar, dolor, doctor, vitus, do-- cumentum, solatium, genitri X, innubuS a una, ti-nlidus, docilis, surreptilius, fugitiuus, bibulus, moribundus, edax. Rarticipiale: ut reuerendus, doctus, appetens, fu- igitans, praesenGrTaeditus, fretus, praegnans, tu-- micatus, loricatus, pileatus; doc. ut dieiu est alibi . Adverbiale io, iis, tantum: ut crastinus, hesternus, serotinus diutinus, M.
V erb oria in species derivativae sunt sex: Meditati, ita, inchoativa, frequentativa, desiderativa, di
Meditativa, ut calesco, delitesco, frigesco, hisco , adipiscor, dc alia multa a verbis in,eo. ltcm ano vnnibus, repuerasco, senes o, crudesco, sterile-
sco, siluesco, lapidesco, idest lapis Inchoatilia: ut viso, id est, visum eo, lacesso, faces iis, accerso, iuuasibi capesso, c. quae sunt tertie
'coniugationis, ut medita xiva. '
Freque litati uar ut inerse, idest, frequenter mergo, Volito, nimitosin io, iugi t agito, curso,sector,
110쪽
octo partium orationis. IIIamplexor, sciscitor,te erito, scriptito, fluito,nosci' 'to, esito,unctito,ito,ventito, diei ito, vidi ito, rogito, emptito, vendito, dormito, loquitor, &c. quae sunt priirace coniugationis, & retinent comstructionem primitivi.
Desiderat tua: ut esurio, cenaturio,iecturio,dormitu: rio, &c. quae sunt neutra, quarta coniugationis, S seruant constratis onem sui verbi .
Dimi mitiua, ut sorbillo vacillo, scintillo, &c. quae sunt primae coniugationis, & sequuntur constriictionem sui verbi. Imitatiuarvi patris , cariZo,creti Zo, grscisso,atticisso, philosopho ouulpinor; Quibus aliqui addunt appariti ua: ut albico, fodico, vellico. Et hae sex
species erunt etia participat, cu a verbo nascatur.
Quod quiem spectat ad pronomen, speciei primitiuae sunt ego,tu, sui, ille,ipse,iste, hiciis,& qui . De-riuatjuae meus, tuus, suus, noster, vester,nostras, vestra, cuias, &idem. Praepostiones aut derivatur a nominibus antiquistud citra, extra, a citer, di exter o aut a uerbis; ut sine a sinci, Myt ab adverbijs: vi re, a retro: Aut a semetipsis: ut propser, a pro. Adverbi derivantur a nomine: ut, raro, docte,sortiter, doctius, doetissime , plurimum, &c. aut a pronomine, ut illic, istic, illic, illuc, eo, quo,&c., Aut a verbis: ut fere, pone, statim: Aut a participi Τ, ut negligenter, pr0peranter: Aut a Uaepositionibus, ut ultro, citro, intro, &c. Ipterleetiones deriuanta nona in ervi malunt,nctas. Coniuncti nes; fiunt a nomine, verbo, & pronz-