Petri Criniti ... De honesta disciplina, lib. 25. Poëtis Latinis, lib. 5. Et Poëmaton, lib. 2. Cum indicibus

331쪽

DE MONEsTA DI sc I PL. α νdirutum dixeris:neque inibi stipendium aliquod uelut asta duo poterit Uignari. Varro autem in libris de uita putatri , stipendium,inquit, appet latuis est quod aes militi

semestre,aut annuum dabatur: cui uero datin non sit, is propter ignominiam aeredirutus erat: quod Cr Nonius Hareellus in libro de doctorum indagine notauit. N am et Verrius Flaccus est autor, aes milit , qui ob ignomiaeniam misionem habuissent, non in militiae sacculum, sed in fiscum mitti solitam.

Qito pacto Varronis uerba in libro de africultura emendari oporteat: & quo sensu accipienda lint. CAP. v I i.

PErmulti olim quaesierunt, quaenam in dicendo figura

illa sit,qua Terentius Varro in principio libri de re rustica ad uxorem Fundanium est usius: Potius essem conrisequutu4 Fundania,σ commodius ,si tibi haec scriberem, quae nunc ut potero exponam. Ex ijs autem uerbis nulla quidem sententia elici potest,digna Murci Varronis eruditione,quem Terentianus undecunq; doctifimum uocat. Sed ego antiquifim e Marciana bibliotheca codicem nactus, quae Florentiae admodum nobilis est, inuenio fere ad hune modum: Otius essem consecutuη Fundania, comae modius haec scriberem tibi.quae tamen no nihil etiam sunt interpoliata. Quod si liceat in bis tenebris quae sentiam respondere: haud aliter a Varrone crediderim scriptu,qum in hune modu:Otium si essem consequutus Fundania,commodius tibi haecscriberem,quae nunc ut potero exponam. Nam illud,quod aliquot habent codices, Otiuε essem: deae prauatum,uiolatins improbitate scriptoru est: quorumer uelocitas pleruns, Cr inscitia permultum obfuit boonis autoribus. Quanquaip π hoc apud ueteres quos WAtatum, uelisti in Plautinis adhuc, Terentianius fabulis 1 4 constis

332쪽

iso PETRI cR INITI LIB. XVIII. cons icitur,ut uocales adeo literas abhcerent: quo sit eredendum scilius,lectionem illum,quam restituimus, genvinum ac proprium esse . nam Cy cosonanteis interdis lite ' ras pari licentia in prolatione omittebant: quod er Marcus Tullius as erit, Cr grammatici pasim fctitrium asserinant. Lectio uero haec,quam Cr Dei Cr uetustitis meriato intromittimus, quantopere sis a studiosis approbanda, testis erit mihi cr N ainardus I oannes uir diligens, er in bonis litoris admodum doctus, qui eam pro versima tueritur, cr asserit. Q god autem otium Cr Negotium pertiliterum malim scribere, quum pcr c,movent veteris eloingia, Cr inscriptiones, in aereis er marmoreis monumenta illis: ut illud Romae uulgatu Cr peruetustis, A RGENTARII ET NEGOTIANTES BOARII HUIUS LOCI. Aeeti poetae uersus apud Apuleium recogniti: & quo pacto mutuatus sit illos ex Acciana tragoedia. CAP. v a P

LVcius Apuleius in oratione ad Seuerianum Procon ulem Apbricae uersus Accianos mutuatus est, quo loco de Hippia, ei vis multiplici ingenio e doctrina agit. Sed eos tamen uersu non cuiusq; est agnoscere: quoniam nuruia ibi mentio sit,uel carmen id esse,uel ad aliquem saltem poetarum resereri . Sic enim inquit Apuleius:Vno soluisito freta est urbs exempli tui, quod qui Iegulus mittitur, procon ut ud nos cito reuersus est. Sol qui micantem candido curru atq; equis flammam citatis struido ardore expliaeas:items luminis eius Luna discipula. In his aute interpo lsiti sunt uersiculi senarij, qui diligentia nostra scite duae

333쪽

sol qui micantem eandido curruinis equis Flammam citatis fervido ardore explicas: Cisis natum aduerso augurio er inimico omine Thebis radiatum lumen ostendis tuum. Apuleius autem non modo ad ipsum solem se conuertit: sed

ad ceteros errones,ut verbo utar Nigidiano: Sol,inquit,

Cr Luna, necnon quinq; caeterae vagantium potestites: Iouis benefica, Veneris voluptifica, pernix Mercvrij, perniciosa saturni,M artis ignis.

Egregiὶ factum a rege Alfonso in legenda Livii hist

ria contra imperiumnedieorum:&de simultate inter eum,&Cosmam Medicen. CA P. I T.

MIngue indignum fore putamus, neq; improbandum

ab ijs,qui paulo humaniores sunt, si er eoru exempla in literas referamus,quibus maiores nostri etiam uiuentibuι plurimum concesserunt. Solant enim quidum sic in omnibus antiquitatem admirari,ut ingenium, resi gotis iuniorum prorsus desticiant. Sed aetate quidem superiori extiterunt uiri aliquot magno animo, Cr egregia prudentia,euiusmodi habiti sunt, Alfnsius rex Neapolitanus, Fraciscus Wῖrti Othomanus Turcarum princeps, Cr cosimus Medices:de quibus,si quando incidit,nonnulla i noes bis reluci sunt. Sed illud celebre Alfonsi regis de Liuianabistoria uisum est, quod hoc loco legeretur: na cum inter

coseam Medicen, maximae autorintis uirum,Cr Afinissum regem suborta si mulcis crederetur, misit muneri Atasnso comas T. Liuij commentarios: librum quidem, ut par est, quam ornatisimum: quoniam rex idem Liuianae historiae maxime fuitstudiosius. Id aut e cum medici regis, qui aderant,intelligerent, titis Alponsio imperant,ut caus I tim

334쪽

xsα PETRI CRINITI LIB. XVIII. tim agat cum Florentino ingenio,nes ullo modo Liuium attingat librum illum ab hoste milbum, in eoq; uenem occultari poste,atq; inter legendum contrahi. Quibim auri ditis, Asnsus attentior Iactus est,quasi assentiri monentiobus uideretur. sed ecce interim Liuianum opus in medium alberturi. quod ubi rex coepit asticere, nolentibus medicis

aperuit,legit, euoluit: si mis ut homo summi spiritus

Ineptire,inquit, desinite: nam regis animus haud priuati cuiusquam regitur arbitrio. Nec enim de nihilo dicebat Homerus,sub I ouxs cIγpeo, ac patrocinio uersari princiri pes. Inq; Ioannes Romanu3 Pontilis in epistola adlinis peratorem Iustinianum uetus illud ex historia sacra metu tuatus est,cor Regis in manu Dei.

M.Ciceronis uerba exposita de L.Tubulo saerilego.& Luciliani uersiis additi de eodeniti quam acri carmine Romanos ciues Lucilius exagitarit. C A P. T.

MArci ciceronis uerba sunt in v. de finibus libro:

Quis P. Numitorem, Fregellanam proditorem quanquam reipublicae nostrae prolutonon odit sanis urbtis conferuatore codru,Qvu Erichthei filias non maxia me laudat scui Tubuli nomen odio non dis Quis Aristiisdem mortuam non diligites In his autem uerbis a plerises, ut uideo,ignoratur,quisitium fuerit hic Tubulus, aut qua improbitate notatus,ut esse odio apud omnes debeat. Sciendum igitur, L. Tubulu fuisse in Luciliana aetate hominem inulta acinoribus, ac flagiths insignem: qui praeter alia multa rapinator impius,atq; sacrilegus est appellatus, Cra poeta Lucilio amarulento carmine proscissus. Quod crciccro idem in libris de natura deorum insinuat: quo loco de Abderite Protagora,qui αριο- dictus, eims libris pu

blice conibustu disserit. Qiyd inquit desacrilegis, quid

335쪽

DE NON EsTA DII cI PL. assia impijs periuriss dicemus'Tubulas si Lucin unquam, si Lupus,aut Carbo, aut Neptuni filius Ut Luci. tius refert puri et esse deosti perium,aut impurus fulsisset Quin er alibi accusatin inquit eundem in causa poculatus,eπ quod in re iudicandi pecuniam dolo mulo coperit.Et in oratione pro M. Scauro audaci tam hunc, ais sceleratisimis uocauit.Quocirca sc Pedianus Ascomus. L. hic Tubulus praetorius fuit,aetate patrum ciceroαnis. Is propter mulci flagitia cum de exilio accersitus disset,ne in carcere necaretur,uenenum bibit. Lucilias uero Saorarum autor, non Tubulum modood Mutium aues 'pum,carbonem,ac Lapatum multis uersibus est acerrime insectatus. Ex quo illud: Seexit Lucilius urbem,

Te Lupe,te Muther genuinum fregit in illis.

Quanta saeuitia fuerit Avidius Cassius, ae de supplicio illlux ad necandos homines per fumuirutum de his etiam, qui fumos uenderent, non inclegans

obseruatio. CAP. XI.

IN ter caetera exempla saeuitiae,atque crudelitatis, Avidi j casis nomen atqingenium relatin est: quando erhunc ipsum nonnulli cruoris cupidum, Cr alterum catis linam uocarunt. Sed hoc unum supplici1 genus ab eo exaeriiritumatbitu mihi est adnotrare:ne tanta seuientis aniami stricis dis atrocitas non consideretur. Is igitur Auia dijs trabem seu stipitem longitudine L X X X. uel C. παd ἐ materia curabat deligi,tum a summo usq; ad infr-mas parteis noxios alligabat, eosque in altam erectos incendi,atq; concremari uolebat: sic ut multos incendio, alios

sumi cruciatu necaret: quod a Vulcatio scriptum est ad

336쪽

p ETRI CRINITI LIB. XVIII. Augu. Diocletianum. Alexander autem severus fumo eos necari imperabat, qui sucum jacerent, Cr in amicorum causis,atque officiis sumum uenderent itaq; Turinum similiaritatesibi contulictu, Cr quod improbius Imperatorem uenderet,infro transitorio ad stipitem alitigatum, fumi

cruciatu extinxit:addito per praecone elogio, Fumo perarat,qui fumum uendidit. Hi enim homines fumum uendeare dicuntur,qui in oscijs aulicis ementientes, Imperatoαris autoritate abutuntur,eiusq; Amam Cr dignitatem inα

fini ambitu dehonestit quales apud Antoninum Heliogabalum nobiles in hoc genere habiti sunt cordus, er Horodes:qui eum ex stulto stultiorem sciebant.

Relatum ex lege Menia de comprimendis morientium oculis: & quod minime filiis liceret parentum oculos occludere. C A P. x t r.

DE lege Menia scriptu sic est apud ueteres fuisse caua

tum,neflij parentibus oculos in obitu sugillarente quoniam pietatem ostendi,atq; probari existimarent. Verba legis haec sunt:ut est autor Terentius Varro: Ne fi parentibus luci claro oculossugillanto.

Quod ipsim Cr Narcellus Nonius obseruauit. c. alitein Plinius refert sacrum fuisse magno ritu in tritum,ut morientibus oculos operirent, in rogo autem patescerent: quo magis indicari poset, neq; ab homine supremum eos spectarisis esse,Cr caelo non ostendi nos. Hincstequens Iocus apud poetas ad pathos maxime permoliendum , de operiendis,comprimendiis morientium oculis: quo nomine infelices, inquit Plutarchus, eos uulgo solemus vocit re,quorum oculos propter absentium non potuerint paαrentes obtegere. Verbii quod est subulo Hetruscii esse,ac pro tibicine a cipi:& Macrobii uerba de Subulonib' adscripta. C. xDI. seruat

337쪽

DE HONESTA DI sc I PL. ass

S Eruatum est alibi a nobis,fuissee apud ueteres qui Ut

las Hetrusco sermone componerent: ac in ipsa quos urbe studium fuisse Romanis ciuibim, ut Hetruscum eruta ditionem perdiscerent: quocirca uoces complureis adhuc alleruntur a grammaticis,quae suam originem in Hetruis ria habuerunt:quod a Tere'. Varrone, Cr Fab. QuintiI scripturm est. Inter alia uero quae traduntur uocabula, Subulonem,inquit Festus PompeiM,Tuscam esse dictionem,

qua significatur tibicen: quod ipsum Cr Ennius poeta in hoc uersu posivit:

Subulo quondam marinus propter altibat aquas. Vt M.Varro notauit in libro de uerbis poeticis: Huius, inquit,uerbi radices haud quidem in Latio,verum in Heritruria petendae siunt. Sed illud in primis seruand- est, hanc uocem Cr in coenis Macrobianis haberi,quo loco de iocis de dicteriis disserit, quae in coenu uis compotationiα bus ad urbanitatem,er gratium merito exiguntur. Nesias,inquit,prostrenda sunt, quae Planipedes, aut Subulorines solent. quem locum acilius quidam contaminat,quum exponunt. De Subulis notum est omnibus, acceptus esse pro inucronatis spiculis, quorum sit usus in lanifieijs ad plectenda uellera. Hinc illud ab Anneo Seneca dicitur: Iudignum esse pro dijs hominibusq; in aciem,suscepta subuαIs,amatum descendere. Plinius in cervortum cornibu3 suis bulas nuncupat,quae a Graecis maenὰ mi appellan r.

De animantibus quae in igne uiuant: ac ibidem de Chamaeleontis facio, ingenio,& coloribus. CAP. xilii.

IN ter alia animantia,de quibus scribitur a ueteribus elatum de his est,quori uita ex ipso tantum igne conas let.Ob eam causim PIraulei bestiae, MI PFrausti vocantur

338쪽

ias PETRI CRINITI LIB. XVIII. tur a Graecis,quod in flagrantibus fornacibus medio igne

per uolitant. Quadrupedes fiunt,ac pennulis instructae, mutgnitudine maiorιs muscae,ut ab Aristotele,Cr c. Plinio notatum est. L. Apuleiu3 Flammida appellat, Latino uerbo: quae totum aeuum in igne ut inquit consu mut: ubi a flammis longiore paulo uolatu absunt, protinus emoriantur. De chamaeleonte uero uulgatum rit,eum ex elemento aeris duntaxat constire. Sed hac in re libet uectu C. Plin

subiicere,qui in his prosequendis atq; explicandis summa diligentia,incredibilis doctrina praestiterit. Chamaeleonαtisfigura,inquit,magnitudine crocodili est,nisi crura σαsent recta er excelsiora:latera uentri iunguntur, ut piscibus,et spina simili modo:prominet et rostris, ut in paruo animanti, haud absimile suillo fit:cauda illi praelonga in

tenuitatem desinens,Cr implicans se uiperinis orbibus:una gues adunci,motus tardior ut testudini, corpus asterum, ut crocodilo oculi in recessu cauo,tenui discrimine praemgrandes,eT corpori concoloresinunquam eos operit, nec pupillam mouet,sed totius oculi uersatione circumasticit: ipse celsus hiantis per oresolus animalium omnium nec

cibo,nec potu,nes alio quidem, quam aeris alimento nura trituri circa capriscosstrus,innoxius alioqui. De colore eius miriβcum illud notatur,eum nans subinde mutat, oculis,ei cauda,CT toto corpore:ac femper illum reddit, quenculis proxime attigerit: praeter rubrum tamen, Creandidum, ut autores conueniunt: ob idq; animantium timidistinum existimatur. Hinc vetus prouerbium traditur

de hs hominibus,qui ad omnia commode atq; aptifimesie habent: quod in Atheniensicin Alcibiadem relatum est. VAstur hoc animal praecipue in I ndia,et habernis mensibus Iutere solet,ut lacerta. De uiribus autem,et potestate eius,

coin

339쪽

eomplura atque admiranda referuntur ab autoribis, maximes a Democrito,qui librum de potemte chamaeleonta conscripsit. Nes autem ignoramus accusari a criticis c. Plinium, quod in describendis chamaeleontis uiribus Democriti autoritate abutalpri In quo equidem minimes iudicium nos brum interpositurus,praesertim cu idem Plinius fidem suum ad autores uetustifimos reuocet , in investigandis atq; aperiendis naturae arcanis.

PLINA LIBER XIX. De remedio expergiscendi a somno,& quomodo inter se differant autores, de Alexandro Macedoneμ Aristotele philosopho enarrantes. C A P. I.

I G N V Μ sane exemplum Graecis ingenijs celebratur in ueterum monimenta

tesomno eximere. Relatura enim de Alexandro quidem Macedone, quod is ut ingerendo imperio occupatior, remedium hoc contra sommnum excogitauerat. Primo uas aeneu prope lectum adis pituens , seipsum ita ad quietem componebat, uti pilam aeneam,seu argenteam,manu compressam retineret, braricti s super uas prolutum haberet quo pila ipsa sicubi somno concederme munu delapsa, in subiectam aeneum procideret, simuli illosonitu excitus exurgeret. Unde haec Alexandri potius dormitatio, quamsomnus uideri po

340쪽

PETRI cR INITI LIB. XIV. terat.Hanc rem Cr Ammianus Marcellinus, homo Graeiscus ii Romana historia retulit:quo loco similam Acit Alexandro B Izantium Iulianum, quod is in tres maxime partes noctem diuiserutfe ut quieti ,er Reipublicae, a musis iustum pens rependeret. Sed est tamen in quo autores distentiant: alij enim Aristoteli philosopho id adscribat,ut Laertius Diogenes,qui ab eo Actis asserit, quo posset experrectius in omnibus stre disciplinis adusegilare. Nos elusimodi autorum deerentiam iudicaturus liberum relinquimus.

De instrumentis militarium machinarum,& earum uocabulis,ac de Tellenone.& de machina Demetrii ducis, quae Poliorces dicebatur. C A P. I I.

Vis mihi est in otio agenti tormentoriam voces, Crapta bellis instrumenta percensere,quae Graeci uocat Poliorcitica: ne nihil agendo male agere discamus. Sunt igitur haec, quae prout memoria suppeditaverit, minime duximul supprimenda, Testudines, Arietes, Fundibulae, Feres,Ballistae, Arcuballistae,curroballistae, Harpagoones,Exostrae,Fulces, Musculi, Trifces, quae ex Ballistis

emittuntur,Fustibuli,cataphractae, Plumbatae, quas usocant Martiobarbulos, agri,Heliopolis,Platei,Sambuacae,praeia,Scorpiones,quos N anuballistus appellant, Anibulatoriae Turresaribuli,sari Joliorces,Vineae,Tellenones,Pbulae,ex quibus intorquentur Phalaricae. Nominantur etiam Tragulae,Bipennes, 'r crates mensu. Udute Tel leno machinae genus,cum una trabes praealta huαmo defigitur,cir summo uertice altera trisuersa,eadem: Iogior annectitur: eo uidelicet librumeto, ut si unu caput deprimatur,altersi stitim arrigatur.In mo autem capite machina