장음표시 사용
301쪽
Desine Roma citos hos ieis - ἡ ' Nanquelibet monumenta mei peperere labores;
Irebcl l cI ' Quantam statuam faciet populiis Romanus, 'i ψ R Ci Qtiantam columna, quae res tuas gestas loquatu
N hoc poemate, ex quo perpauca haec, hee certa omninὁ ad nos' a perii enerunt, totum se Ennium in Scipionis laudibus cfebradix' occii passe, ex inscriptione perspicuit m est . Nee modo ex hii tu biodipocmate, qui laudabatur,ingentem,&sempiternamc insequutus est gloriam , verum etiam is, qui illum suis carminibus is uitrauit. Qua ob rem Ennius noli solum qisod Scipionis rerum gestarum mem*ria post cris propagitiit, immortali laude dignus est cxistimandus etiam Vb lingularem eius modestiam , cum se su:s viribtis imparem' materiam sustepisse sateatur. Nam, ut ait At sanus, dum Scipionis rcs Ecf-s canit, virlini'. ilhim summὶs laudibus extHllere nititur, so- Ium,Ho inertim iudicauit Scipionem pro dignitate laudat epos e. Ex quo eum perspicere licet magnum Poetae ingenium, & versuum m testatem, & admirabilitatem suspoetisse. Qua propter recte quidem Poeta Alcssi pius ex ampliis mis Achillis laudibus cognouerat, quantum Hom crus in laudando, & virorum gloriam exaggerando , ac inca clinii csseiado vallicrit. Aeliani autem verba apud5uidam hoc mo-Lib et c. 3.
' immodestercspciassu Valeri;it Max. qui de Scipione ait, Vis Homeri- co quam ruds, impolito Enni praeco Ib dignior . Nec desbium cst de hoc pocinate Flaccum intcsscssisse cum ait, ' 'on celerisfugae iselectaequetrors Annibalis minae, incendia Carthalinis impiae, b l , i Eius, qui domita nomen ab Apica tacratus
302쪽
cratus rediit, clamitas indicant 'Laudes, quam Calabrae Pierides --
Porphyrio in explanatione loci illius Flacci ad Trebvium. Lib
ttamen est iustum poteras Osiriberesortem b/Ur. L. Scipiadam, ut Lapiens Lucilius. ait, Si non potes gesta Caesaris scribere, at potes iustitiam, Drtitudinem, ut Lucilius Scipioni fecit, qui vitam eius priuatam descripsit, Ennius γπὸ bella. Soluta vero oratione Scipionis res gestas C. Opilius scripsit,
Hoc pocina hexametris versibus compositum arbitror, tum ex illo. versu, qui hexametcr est, & a Macrobio aperte ex Silpione refertur, Lib. Le. . Sparseis hastris longeis campus sylendet, CP borret, tum etiam quia rci, de qua agitur, maiestas nullum aptius carminis genus admittere videtur: quarc ex coniectura alios hexametros, qui ad hanc rem spcctare visi sunt, huc conjecimus . Notum quide illud Flacci est, R gestas regumq. ducumq. tristia bella, . I Portimoscribipossent numero, monstravit Homerus. . a Nec, quonia in hi versus, qui ab eodem Macrobio similiter ex Scipio- Lib. 6. e. s. ne asteruntur, diuersis num cris concinnati appareant, ob id denis, quae diximus, verendu est. . Sunt certe illi ex operis prooemio descrifirti: nec dubium est Veteres, in proocmiis conscribendis alio metrί genere uses esse: quod nonnulli etiam posterioris saeculi Poetae sun ei initati. Nam Persius, qui hexametro versu Satyras compbsuit, a claudis iambis est exorsus,& Prudentius non ignobilis poeta ab iambico senatio suam Pirchomachiam inchoauit, cum reliquum op ris heroico metro constet. Claudiatius saepe hexamet ira pocmati prooemia hexametris,& pentamctris concinnata praeposuit. MV NDVS CAELI. V ASYVS a G racci aliquando κοσμον Ουριπος, al, δ' ando κοσμον simpliciter, qvcmadmoduLatini pro caelo accipiunt.i linius in suorum si broruin initio , Mundum O hoc, quod nomine alio Lib. caelum appellare libuit, cuius ckcu exu teguntur cunisa, numen esse re riparent. Quae verba ex Platone mutuatus cst, qui in Timaeo ait,
τι cψ ονο. Eadem si ς a Cicerone in libro de Vniuerso Latine explicata sunt, Omne igitur caesum, me mundus, siue quo aliqvocasula, gaudet, hoc a nobis nuncupatus A. Attius, Splini a mundi sidera. Lucretius, micant aeterni mora mundi: Iab. s. Et rursus ibidem nec rara ni sideramunta tullus concipiq. micantiasidera mundus. Ih his versibus, qui operis quasi praeIudia esse videntur,Pocta,ut d rei
magnitudine ari 'to audatorcs Jςdderct, dicit, quod, dum ipse
303쪽
Scipionis laudes canit, caesum ob maximas, ac inaudita res ab illo gestas stupore quasi affectum, immobile restitisse. Ac etiam perinds' sensu praeditos mare, Solem, ventos, amnes,actu, motu, impetu,cur Dq. compressis, summo quodam silentio, at l. attentione avide opinctasse, quae de maximo illo duce dicerentur. His hyperbolis non dissimiles ni illae, quibus Apollo hymno, quem de seipso composuit, usus est:cuius Porphyritis in libris πε ὶ τῆς ἐκλοπίων φιλοσοφίας meminit. Dicebat enim, quod, d si Latona partus doloribus opprimeretur, geminique Apollo scilicet,& Diana intra illius viscera moueretur, terri omnis stabat, stabat aer,immobilis stabat Desus,immobiles maris su-
ν νυτο κυμαι. Homerus vero in hymno, quem de Apollinis laudibus composuit, non stupore, admirationemq. rcbus tribuit, cum primuillum Latona peperit, sed gaudium,& alacritatem. Ait enim illi spelu
At illa Callimachi stupore, ac gaudio permista sunt, ubi ille ait, tran- quillum silere pontum, cum Poetae Apollinis citha tam , aut fagittas Glcbrant: nec Thetim matrem Achiilcm deflere, clim Io Paean inci ruarc audierit, atq etiam lacrymosam Nioben suos intermittere do
obseritat Macrobius, Maronem ex hoc Ennij loco suum illum extu lisse, Tum patre Oinuipotens, rerum tui amma potenas, Insit, eo dicente, Desim domus alta silescit:. Et tremefacta solo tellus, silet arduus aether, Tum venti posuere, premit placida aequora pontus. Quis illud de pastoribus alternis cantantibus hine ciduxisse exist mo, sed lirperbolis bucolico carmini accommodatis, Immemor herbarum quos es mirata iuuenca L certanteis: quorumstupefactae carmine buces, .. in , Et mutata=θs requierunt flumisia eursius. v. s. Sed mira ea piose i5 sunt, quae Idem de inferis dixit, Orpheum thara pulsantem audientibus,
304쪽
Tartara, eaeruleosq. implexae ci inibus angueis Eumenides, tenuitq. inhians tria Cerberus ora, Atqueutones cantu rota covssitit orbis' . - Sed sortasseEnnius launc Euripidis locum Iplii genia in Aulide adu-
Hunc eundem locum videtur expressisse Tibullus in Messalani. Et fera discordes tenuerunt flamina venti: Curva nec assuetos exerunt flumina cursus: 'Quin rapidumplacidis etiam mare constitit undis.
NVNDVS CAELI VASTUS CONSTITIT SILEN
TIO JSilentium enim ex admiratione oritur: quare quiescenteS cae Ii orbes nullum edebant sonitum. ET NEPTUNUS SAEVUM Ob vehementes, quas ciet motiones. Saevire enim aliquando uch menter moueri, mouereq. est. VNDLIS ASPERE IS PAV-s AM DEDIT JNam, omni seruate deposita, marini fluctus pli cide quieuerunt. Virg. Et ncihe omne tibistratum silet aequor .
Pausa, πιι , vox veteribus usitata. Lucret. nec darepat Om. Lib. xἰ Q, Plautus Persa,Iam iam Paegnium da pausam. Cornesia ad Gracchos filios, Demque quae pausa crite Attius Epigono, Sed iam Amphilocum hisc vadere cerηο, ιι. Et nobis datur bona pausa loquendi.
SOL ITER REPRESSIT J Solis itei Ecliptica est. Maniliussolis Liby vias, Aratus μῶν ἡ οω .vNGVLIS ViOLANTIBUS J C tullus, vegetis sonipedibus. CO N STIT E RE AMNE IS P REN E IS Locus fere sumptus ex Alcaei epigrammate ,
ARBORES VENTO VACAN.T , Virgilius,
ventose ceciderunt intia muris aurae.
Qv I PROPTER ANNIBALIS J Valerius Probus in quada . ad Marcellum epistola affirmat, Vctcres Annibalem, di Hamilcarcm pronunciasse. DESINE ROMA T V US H OST EI SJ: Haec
Africanum cum patria colloquentem dixissis,Cicero auctor est,a quo duobus Ioeis mutila huiusmodi verba afferiintur. Scaliger vero , Fro, hosteis egit poneis;acita vel sum expleuit;scd nescio utriun coniectu-ra, antiqui alicuius codicis auctori ama. . I. . . . . - Resiae
305쪽
Satyr. I 1. Cap. 3. Lib. II. Lib. II
, es EXPLICATIO IN Q. ENNILFRAG.
Desime Roma tuos positis ornare trophaeis. ' . Qia ae lectio mihi non satis videtur probabilis: si quidem sue in publica , siue in priuata Romanorum laetitia postes non trophaeis, sed
arborum ramis, & praecipue lauri ornabantur. Iuvenalis, ornentur postes, grandi ianua lauro. Et rursus, - longos create ianva ramos.
De qua consuetudine plura relata sunt a Iusto Lipsio lib. I. Elect rum. Sunt, qui putent,hoc modo hanc sentcntiam expleri posse, Desine Roma tuos boneis horreresi perbos. Qui versus si ita legendus esset. is, qui sequitur, legi deberet, Otia nanque tibi nostri piperere labores. Sed antiqua scriptura aut nullo modo, aut nimis parce immutanda,
aut explenda est. NANQUEbTIBI MONU MENTA MEr
PEPERERE LABORES J ταμήντα. Cato in Oratione Dic rii in dristarum de consulatu suo , Ego mihi monumenta sempiterna po-IVi, quae caepi. Vcrbo autem pepercte, ea dum transsatio ac alibi usus est, po sunt mussare Ooni, qui lauta labore T. . Militiae enixi peperere Virgilius, Ite, ait, egregias animas, quae sanguine nobis Hauc patriam peperere suo--, TESTE IS SUNT CAMPEI MAGNE I Campos ideo testes laudat, nam hostium cruore maduerunt.Sunt autem capi quidam in Africa magni nomine appullati, de quibus Liui us, Primo in tumulo quatuor ferme millia dis te ab castris regi s co sit, postridie cum equitatu in magnos, ita vocaui, campo ubiectos et tumulo digressus. Eosdem Polrbius
pellauit. Catullus huius imitatione, Testis erit magnis, virtutibus unda Scamandri, iri ' soaepassim rapidod funditur Heli sponto: r Zcuius iter casis angustans corporum aceruis is ita tepefaciet permista flumine caede. Horatius, Testis Metauram flumen
Attius Actyanaste, Troia est tesis ' Cic. pro lege Manil. Tems est Italia, quam ille ipse victor, ita cael. N paullo post , Testis G Sicilia, qua multis undiue cinctam periculis, non terrore belli, sid celeritate confiij
explicauἱt. Eodem modo Tibullus multos locos tanquam Messalae floriae conscios, & Propertius tanquam sui amoris non ignaros te ues proferunt . Rursus Ennius lib. III Satyr. telissunt . Latet campei, quos gerit . Vica terra politos.
SPARSEIS HAS TE IS LONGE IS CAMPUS SP m
DET, ET HORR ET J Dura carminis compositio, in qua nurula fere est pedum complicatio, sed illud Maronis numerosi est, dc
306쪽
- CAMPUS SPENDET, ET HORRET J Rursus in I
Annali, Horret ager, eampeiq. armeis*blimibis ardent.
ANT AM ST AT V ΛM H ee de Scipione ab Ennio scripta fuisse Trebellii Pollionis indicio accepimus. V ANTAM COAM; Viris illii stribus, acopiam ide Repub. me is non
modo statuas, vorum etiam columnas erige Romani conlueucrutet in quibus ut innumerabilibus ieculi irrelytae virtuti&numpria pr- .Ipagetur, Praeclara eorum hesta insculpebantur: quaeum binae hactenus Romae conspicitae,&admirandae magnitudinis visuntur.
scio quis apud Priscianum, τους αιων λαλη. . Sed quoniam verba, quae scripsimus, non sunt numςr0rusi in acta vinculis, nisa ibilia iiiimulando sic in metrum digessimus i ri ia 'O'quantamstatuam alit quantamst columi I. Τυmanus popolos: rex, q Go I a. Sed ne quida, 'Anc rem pertinens desiderαur, addam Servi j verba versum illud χχXAeneseos Aci, licanti i lit i Dumgenitor nati parma protectus abiretς me igitur dehistoria est. Nam ni o fricanus, eum est au- . norum vix decem c sese pin siminias dAM bellosnee et e vi se viiseptem confossιs vulveribus. Uod fortasse Enouis in hoς Scipionis Encomto eo versa scripserat , quem postea ad alium usum Maro, ut saepe alios alias, transtulit. .L. I i l . . i
Am videbar somniarei ego mea esse mortuum Ci .lib. 'Aqua, terra, anima, Sol -
Terra corpus est: at mentis ignis est . Isteic de Sole sumptus ignis.
is ' si 'migitur corpu4 terram , quae ' deperit ipsari ,
307쪽
Idem ibid. Idem ibid. Idem ibid. Idem ibid.
Et capit, & neque iam dispendet conficit hilum, meris
' Istaec terreis genteis odis peperit,& resumit denuo, Istaec dat cibaria ; istaec omnibus fruges gerit. Frigori immiscet calore,ari. humori t aritudinem.
Omne corpus, ubet nimius ardor,aut humor Viget. v I ii' Isteic is est Iuppiter, quem dico, Graecei vocant . , et Aera; i quiqtie ventus est, & nubes, imber postea, Ac ' Atque ex imbre frigus : in latus post fit, aer denuo . 3 Istaec propter Iuppiter sunt ista, quae dico tibet , tini mortales , t urbeis, at q. bellua Quod heicomneis,&sus hoc . t Oua parire solet genu'penneis condecoratum
Inde venit diuinitu' pulleis inunuan in . iliti Ipsa anima -
MVlta quidem in boc libro, quantam ex his, quaeresiqu'sunt,
coniectura assequi pol Iunius, de Deo, demcnte, de Sole, de elementis, de quatuor qualitatibus, eorum q. commistionibus , c humani corporis compositione, de somni)s, de foetu, alios l. huiu modi icbus praeclare, ac subtiliter disserebantur: quem Pocta nollerex Epicharmo Comico Pythagorae discipulo Latinis versibus conue tit. Scripsit ille quidcm, ut Empedoclo, Parmenides , Ulpantes, A nophanes Colophonius Graecis versibus philosophiam : α germinnum apud eum huius libri ii dicem,De rerum natura,sulse arbitror. Constat enim ex Laertio Diogene huiusmodi nomine libros charmo fuisse conscriptos. quamvis, ut mox ostendcinus,
308쪽
Tpicharmo medico tribuit.Verisimile enim est Epicharmum, de qtio nunc agimus, quem ipsemet Diomnes Comicum appellat, &vt in s.
gnem Pythagoreum in Platonis vita celebrat, hos libros, tanquὰm ω- riim naturalium refertissimos, co titulo nui, cupasse. Ennius vero ne ' Auctore, a quo id referebat acceptum, eius gloriae redderet experte,
Epicharmum inscripsit, quemadmodum etiam sacrae historiae libris,
quia ab Euhemero conuerterat, vel multa acceperat, illius nomine . . t .ia
Euhemerum appellauit Quod quidem Platonis imitatione fecist evi detur;na,cum ille omnia sere de Timaei Locri libro κοφύσας, in suum de Universitate, siue de Natura librum transtuli R 1et,Timaeum,a quo illa acceperat, nominauit. Nec diuersa sane ratione ab antiquis Gramaticis M. Tullii loci ex Arato asseruntur:ex quibus liquet Cicerotae maluisse eum librum Aratum, ex quo conuerterat, insicribere, quam Graecam τα φιμο ασα inscriptionem retincrc.Caeterum operis index nos admonet, ut de Epicharmo aliqua delibemus. Fuit hic natione Siculus, ut eum Horatius in praeceptis poc icis ,& M.Cicero in I U. Tusculana,& lib. I. ad Atticum nominant. Patria ve ro,ut ex huiusmodi pentametro, quo epigramma alterius Epicharmi statuae insculptum terminatur, Syracusanus fuit:ita enim de hoc ait, od etiam Theocriti testimonio in alio epigrammate comproba tur,ubi eum perhibet Dorica dialecto usum ni isse . Neanthes vero in libro περὶ tradit, eum in Crasto fuisse ortum, quae san ut a Philisto proditum est libro x r II. rerum Sicularum,Sicanorum urbs est. Alij eum unum E colonia esse volunt, quam e Coo Cadmus in Meila adduxerat.Diomedes vero ubi de Tragoedia, e Comoedia disserit,ilegat Epicharmum in Co esse ortum, sed in eam insuIam in exsilium pulsum,&ibi primum Comicis carminibus dediste operam, & a Co Comoediam csse appellatam. Eum vero una cum Phor-- ctimo Comoediam inuenisse,ab Aristotele,& Suida traditum est. Alij Saraia eum faciunt:A ristoteles vero Siculu Megarcsem.De huius deniq. Parentibus aequὰ, atque de patria ambigitur. Nam aliqui eum volue Tityri,alij Chimari,&Sicidis esse filium Fuit quidem ingenio vafro, di ad exeogitandum aptissimo,primum q. duas ctribus, quibus Grae Plin. lib.rci utuntur adspiratis, iiivenisse, sertur. nempe &φ. Scripsit praeter hunc de Reru natura librum,de Republica,de Bono, at q. ideis, aliaq. quamplura ad philosophiam spectantia, quorum nec nomen quideest superstes. Ex cuius libris, ut ab Alcimo proditum est, non parum fructus,atque emolumenti sibi Plato comparauit: unde plura metro conscripta in solutam orationem conuertit. Dedit praeterea, ut alia quone no aut, ab uias I, ut autem Lyconi placet xxxv. quas dein
309쪽
de,ut Porphyrius in libello de Plotini vita tradit, Apollodorus Athoniensis in decem volumina disposuit: tantaq. in omnium admiratione eae fabulae sucrunt, tum propter adiuncta concinne collocata, in quare plurimit ira, ut Demetrius ait, praestitit: tum propter dictionis greuitatem lepori mista: ut Plautus ad illius ciccellentiam adspirans, cum sibi inaltandum proposuerit.Hinc Flaccus, epist. Plautus ad exemplar Siculi properare Epicbarmi. Sed tandem iniuria temporis praeclara haec etiam poetica tam magni Viri monumenta communi cum innumeris aliis vetustissimorum Auctorum naufragio perierunt Eius autem vix exigua quaedam, ac lacera aliquot fabularum fragmenta supersunt: quarum nomi
britate sex annis ante Persicu bellu: eaduq. tepestate sertur Syracusis dedisse fabulas, qua Athenis summa existimatione Euetes, Euxeni deh&Mylus habebantur. Alij vero cofecto memorabili illo bello vixisse prodiderunt. Clare tamen ex Plutarchi ἀποφθεγματων libello liquet, Hieronis tempore fuisse, a quo, quia praesente eius uxore in verbum siletitio dignum proruperat,poena affectus fuit. Vixit annos XCv II, ut a Liiciano in Macrobijs proditum est; quamuis Diogenes xz vixisse tradat. Vcrum, quoniam in hoc opere quaedam Ennius de mente attigit,ideo censui huiusmodi Epicharmi de mente locum in hunc de
rerum natura librum esse referendum,
Cuius sciriciat iam his verbis Tcrtullianus in libro de Anima Latinam reddidit, non o Poetae haec per nobis obmussarat, quod neque a
dia nius certum, neque videamus. Meminerat Italicet Epichamti Comici, Animus cernit , animus audit , reliqua Iurdia, Cr caeca fot. Haec dem sentciuia ita habetur apud Clementem Alexadrinum lib.II. Stromatωn, &Theodoritum in libro de Fide, NOAraia rata ιιμουμ, τατυφλα ia Caeterum hic animaduertendum est, hune ea adem locum Theodoritum ex Epicbarmo Pythagoreo, & Tertullianuo Epicharmo Comico afferrc:quapropter eundem Epicharmum Comicum,& Pythagoreum esse censendum est; non autem duos, ut male aliqui opinati sunt. Ille vero Epicharmu. Cous Medicus, cuius vitam a descri-
310쪽
describit Diogenes,abistblongῆ fuit alienus, quamuis Niam inter Puthagoreos recenseatur:&,ni ratior, Laertius αμωνυμIα dec Ixtus viri u
que sciipta confundit. Nam de Republica libri, quos inter Epicham mi Medici opera recenset,proculdubio, ut Clementis Alexandrini auctoritate in V. Stromat. apertissime liquet, ab Epicharmo Comico editi fuerunt, & eodem modo suspicandum est de libris de Rerum natura, quota Comico similiter conscriptos fuisse censeo,&hos esse. quos ab Ennio olim conuersos, modo in manibus habemus. Priora autem Epicharmica ententiae verba tanquam latius disseminata, satis q. nota praetermisso Auctoris nomine afferuntur ab Aristotele in Problematis,Plutarcho De industria animalium, Porphyrio De abstinentia ab cia carnium, Aristophanis Scholiaste in Pluto,aliis q.quamplurimis. Ad hanc sententiam, quam ibi deinde Cercida usurpauit, videtur M. Cicero in I Tusculana respexisiricum ai Nos enim ne nunc quidem oculis cernimus ea,quae videmus:neque enim es vllussensus in corporessita,ut nonsorum Tusci docent, verum etiam Medici, qui ista aperta, patefacta riderunt,viae quasi quaedamsunt ad ocuros, nares, ad aures,a sede aiami perforatae. Itaque saepe aut cogitatione,aut adiqua vi morbi impediti pertis,atque istegris o oculis, O auribus, nec videmus, nee audimur: t facilὸ intelligipo se, animum visere, O audire. Sed priusquam enarrationem aggrediar,monendum est,huiusmodi poema noperpetuis trochaicis fuisse constructum,sed his quandoq.beroicos,aliaque .metrorum gen cra admista fuisse. Verum haec fragmen
ta adeo corrupta, atque decurtata. sunt, ut in eis aut nulla, aut vix
constas carminis ratio cognosci possit.N AM VIDEBARSO M-N IARE J Confirmat magnopere locus hic,Epicharmum ex Pythagorae familia prodijsse, quandoquidem non dubium est,eum his verbis ad fabulosa Pythagorae somnia vanaq. dcliram enta respexisse. A UA, TERRA, ANIMA, SOL J Varionis locus,vbi haec nostri Poetae verba seripta sunt, ita se habet, Tuis agriculturae scilice principiasunt eadem, quae mundi esse Eunius scribit, Aqua,terra, anima, Sol. Sed quoniam hic de igne nulla iacta est mentio. ideo integrum versum huiusmodi fuisse arbitror, qu terra, ma old gnis sidera. Nec temere quidem sic versum expleiumus, interq. haec Epicharmi ifragmenta collocauimus et sed Menandri auctoritate et ita eiu m
Quamuis aute Graecis frequentius -εριος ventus sit,hic tamen ab Gesta ino pro acrepositus cst: quo inam modo Ennius in III Anitiali MΜ a ventum