장음표시 사용
361쪽
318 Commentariain lib. D. Paralipomenon. Cap. X.
autem Salomon dedit reginae Saba cuncta quae voluit. ει quae postulauit, &multo plura quam attulerat ad eum :qLae reuersa . abiit in terram suam cum ser uis suis. I 3. Erat autem pondus auri. quod asserebatur Salomoni per singulos annos sexcenta sexaginta sex talenta auri: Iq. excepta ea summa. quam legati diuersarum gentium , & negotiatores asserre consueuerant. Omnesque reges Alabiae. Riati apae tetrarum . qui comportabant autum& argentum Salomoni. I 3. Fecit igitur rex Salomon ducentas hastas aureas de summa sexcentorum aureorum, qui in singulis hastis expendebantur : I6. trecenta quoque scuta aurea trecentorum aureorum. quibus tegebantur singula scuta : posuitque ea texin armamentario, quod erat consitum nemore. i7. Fecit quoque rex solium
eburneum grande. & vestiuit illud auro mundissimo. I 8. Sex quoque gradus. quibus alcendebatur ad solium. & scabellum aureum, ct brachiola duo altrinsecus , di duos leones stantes iuxta brachiola. i9. sed di alios duodecim leunculos stantes super sex gradus ex utraque parte: non fuit tale solium in uniuersis regnis. 2 o. Omnia quoque vasa con uiuij regis erant aurea. ct vasa domus saltus Libani ex guro purissimo. Argentum enim in diebus illis pro nihilo reputabatur: M. Siquidem naues regis ibant in Tharsis cum seruis Hiram semel in annis tribus i & deserebant inde aurum Sc argentum, Sc ebur.' simias lepauos. 11. Magnificatus est igitur Salomon super omnes reges terrae praediuitiis & gloria. 13. Omnesque reges terrarum desiderabant videre taciem Salomonis, ut audirent sapientiam . quam dederat Deus in corde eius. Σq. dc deferebant ei munera, vasa argentea, ct aurea. 6c Vestes, & arma, ct aromata, equos, ct mulos, per singulos annos. 23. Habuit quoque Salomon quadraginta millia equorum in stabulis, ct curruum equitumquedu decim millia. constituitque eos in urbibus quadrigarum, d ubi erat rex in terusalem. 26. Exercuit etiam potestatem super cunctos reges. h flumine Euphrate vique ad terram Philisthinorum,&vsque ad terminos EDpti. 27. Tantamque copiam praebuit argenti in Ierusalem quasi lapidum : ct cedrorum tantam multitudinem velut sycomororum. quae gignuntur in campestribus. 28. Adducebantur autem ei equi de Egypto. cunctiique regionibus. 29. Reliqua autem operum Salomonis priorum Fe nouissimorum , scripta sunt in verbis Nathan prophetae ct in libris Aniae silonitis, in visione quoque Addo Videntis . contra Ieroboam filium Nabat. 3O. regnauit autem Salomon in Ierusalem super omnem Israel quadrasinta annis. 3I. Dormivitque cum patribus suis, ct sepelierunt eum in Ciuitatem. uid i regnauitque Roboam filius eius pro eo
Da viRTvTinvs Tvis 3 Hebr. Septuag. 3: Chald. de verssimi, id est de tuis rebus , te patratis, vel ad te spectantibus.
eireumdatum NEMOREJ id est in vinissimis Lliam, ut vertunt septuag. Porro trecenti a sex - Α eenti aurei sitorum At hastarum suere sicli quoium quisque pendebat ac valebat quatuor draehmas. id est quatuor eoronatos, uti ostendi
IN Tua ii, J Hebraei mare indeque trans- v xx marinas regiones vocabant πυνες praesertim longinquas, sibique ignotas, uti erat Ophir a: India. Vide dicta l. Reg. s. 18.dc Ionae l. 3.
D Obbamsua Iuritie populum ast auertit. Miae sola tribus I da ei aia Ut, ceteravnὸ d rem tribus regeris sibi crearunt Ieroboala.
.PRosectus est autem Roboam in Sichem: illuc enim cunctus Israel eonum, nerat, ut constituerent eum regem. rux. Quod cum audisset Ieroboam
filius Nabat, qui erat in AEgypto fugerat quippe it suo ante Salomonem in statim
reuersus est. 3. Vocaueruntque eum. ct venit cum uniuerso Israel, ct locuti sunt ad Roboam. dicentes a 4. Pater tuus durissimo iugo nos pressit, tu leui in impera patre tuo, qui nobis imposuit grauem seruitutem, & paululum de on re subleua, ut serviamus tibi. s. Qui ait e Post tres dius reuertimini ad me.
362쪽
Commentaria in Lib. II. Paralipomenon. Cap. XI. 319
Cumque abiisset populus. 6. Iniit consilium cum senibus, qui steteram coram patre eius Salomone dum adhuc viveret, dicens: Quid datis consilij ut respondeam populo t 7. i dixerunt ei: Si placueris populo huic. Seleni ueris eos verbis clementibus, seruient tibi omni tempore. 8. At ille reliquit consilium
senum, &cum iuuenibus tractare coepit, qui cum eo nutriti fuerant. & erant in
comitatu illius. 9. Dixitque ad cosi Quid vobis videtur vel respondere quid debeo populo huic, qui dixit mihi: Subleua iugum quod imposuit nobis
pater tuus t Io. At illi responderunt ut iuuenes, Sc nutriti cum eo in deliciis. atque dixerunt: Sic loquetis populo. qui dixit tibi: Pater tuus aggrauauit iugum nostrum, tu subleua: le sic respondebis eis: Minimus digitus meus grossior est Iumbis patris mei. II. Pater meus imposuit vobis graue iugum, R ego maius pondus apponam : pater meus cecidit vos stagellis: o vero caedam vos scorpionibus. I 2. Venit ergo Ieroboam. ct uniuersus populus. ad Roboam die tertio. sicut praeceperat eis. 13. Responditque rex dura, derelicto consilio seniorum rIq. locutusque est iuxta iuuenum voluntatem t Pater meus graue vobis imposuit iugum, quod ego grauius faciam: pater meus cecidit vos flagellis, ego vero caedam vos scorpionibus. I . Et non acquievit populi precibus: erat enim voluntatis Dei, ut compleretur sermo eius, quem locutus fuerat per manum
Ahiae Silonitis ad Ieroboam filium Nabat. 16. Populus autem uniuersus, rege duriora dicente. sic locutus est ad eum: Non est nobis pars in David, neque hereditas in filio Isai. Revertere in tabernacula tua Israel. tu autem pasce domum tuam David. Et abiit Israel in tabernacula sua. 17. Super filios autem Israel. qui habitabant in ciuitatibus Iuda,regnauit Roboam. i8. Misitque rex Roboam Aduram . qui praeerat tributis. 6: lapidauerunt eum si iij Israel. dc mortuus est: porro rex Roboam currum festinauit ascendere. R fugit in Ierusalem. I9. R
cessitque Israel a domo David, usque ad diem hanc.
I in caput audiuimus 3. Reg. t i. vide ibi A
causarum a Deo. volebat Deus diuidete Iliaelem Meemque t ibus adimere Salomoni, ad eam-gandam illius idololatriam, easque dare Ieroboam. ideoque permisit Roboam tam dui E aestulte populo respondere unde sciebat suturum ut populus se a Roboam subdueeret, de ad Ieroboam eonfugeret, quod ipse intendebat.
D oboam volens armis subiugare decem tribus, sidet,r a Semeia propheta. Multi sacerdotes Levitae fidelis relictoJeroboam idololatra,in Ierusalem transmigrant.
Roboam ex multis uxoribus multas procreat proles.
r. 'Enit autem Roboam in Ierusalem, fle conuocauit uniuersam domum Iu-' da ct Beniamin. centum octoginta millia clectorum atque bellantium. ut dimicaret contra Israel, ct conuerteret ad se regnum suum. Σ. Factusque est sermo Domini ad Semeiam hominem Dei. dicensi 3. Loquere ad Roboam silium Salomonis regem Iuda, te ad uniuersum Israel. qui est in Iuda ct Beniamin. . Haec dicit Dominus : Non ascendetis, neque pugnabitis contra fratres vestros: reuertatur unusquisque in domum suam, quia mea hoc gestum est voluntate. Qui cum audissent sermonem Domini , reuersi sunt. nec Perrexerunt contra leroboam. s. Habitauit autem Roboam in Ierusalem,& aedificauit ciuitates muratas in Iuda. 6. Extruxitque Bethlehem, & Etam . id Thecue.
. Bethsur quoque. ct Socho, R Odollam. 8. necnon & Geth. R Maresa. RZiph. 9. sed a Aduram. & Lachis, de Aetera, io. Saraa quoque, dc Aialon, de
Hebron, quae erant in Iuda Sc Beniamin, ciuitates munitissimas. II. Cumque
clausisset eas muris. posuit in eis principes, ciborumque horrea, hoc est. olei. &vini. I 2. Sed & in singulis urbibus secit armamentarium scutorum & hasta. rum . sirmauitque eas summa diligentia, ct imperauit super Iudam S: Beniamin. I 3. Sacerdotes autem&Levitae,qui erant in uniuerso Israel,venerunt ad eum de cunctis
363쪽
366 Commentaria in Lib. II Parab omenon. Cap. XI.
cunctis sedibus suis. in . relinquentes suburbana& pollissiones suas,& transeuntes ad Iudam ct Ierusalem, eo quod abiectis t eos Ieroboam, & posteri eius, ne sacerdotio Domini fungerentur. a .l'Qui constituit sibi sacerdotes cxcel sorum, di daemoniorum. vitulorumque quos iecerat. is. Sed di de cunei is tribubus istaei, quicumque dederant cor suum ut quaererent Dominum Deum lsrael, enerunt in serusalem ad immolandum victimas luas coram Domino Deo patrum suo: um. i . Et roborauerunt regnum Iuda. & confirmauerunt Roboam filium Salomonis per ires annosi ambulauerunt enim in viis Dauid & salomonis. annis tantum tribus. 18. Duxit autem Roboam uxorem Mahalath,
filiam lori moth, si ij Dauid i Abihail quoque si iam Eliab filii Isai. I9. quae peperii ei sitos. Iehus ct Somoriam. & Zoom. 1 . Post hanc quoque accepit Maacha sliam Absalom . qia peperit ei Abia . R Filiai ct Ziza, ct Salomithr
eti. Amauit autem Roboam Maacha si iam Absalom. super omnes uxores suas.& concubinas e nam uxores decem & octo duxerat concubinas autem sexaginta, ct genuit viginti octo filios. ct sexaginta filias. Q. Constituit vere in capite, Abiam silium Maacha ducem super omnes stat res suos: ipsum enim regem facere cogitabat. 13. quia sapientior fuit, 'potentior super omnes silos eius. & in cunctis snibu, luda ct Benjamin. R in uniueis, ciuitatibus muratis i praebuitque eis escas plurimas, ct multas petiuit uxores.
SALOMON is J intillige antiquam Salomon infinio a Deo ad idola a post aiaret. vias. ix. CONsTietvi T Ania M iN capiYsJ id caput di principem extetolum fratrum , qui erant a8. eo quod ipse licit aetate i siet itinior, prudentia tamen. vigore , di industria omnes
hvs MuRAT is J repete, potentis ,suit Abia. q. d. Abia occupauit cunctos limites regni, omne cque ei uitates muratas ct munitas, itaque se oranium dominum essecti ac potentem, utpo- A te cu; omne, i mites regni omnesque vitia munitae paterent. ra n vir qui sis Euitatibus otiatis a te-gni finibus r,ca, rivsti, A ne hostes eas ob sidere, di sane ad diditionem e pete possent ET NvITAs pari vir uxoκssJ seilicet Abia sibi ips. ut ex eis multos gigni iet si os, quibus suum regnum sabili iti ct iobo arit , ne a si ilibus suis inuadi pi siet. Hunc sensum exigit nosti averso aeque ae S ptuas. qui pio φι ea riιν supra omnes silisti veri lint: pro cis Aper omnes Insi elati O in itine n sinisti, Iuda, cte. Porro , in Hebraeo aliter velit pol se cum P pnino, Valablo. Matino, ct alii , nimirum se i DP si Roboam) ιmnes suos a I ' -- nesse s .uda O gemamin, ω per omnes citiuares B mantia i vi se ilicet ips separati solint ab inuicem, nee rapita conferre possint:vt smul contra Abiam iunio iem, quem omnibus pratiae tat, conspirate possent, iuxta illud politicum di tyrannicum Mathiauelli piaeepium . si via regnare, divide. Atque vi sorte sua eo nienti ubuert m, nec de regno cogitatent. prauis eis stas Ilammas. O λλι eis multitudinem uxorum, viventii di veneri vaeantes. in delicio Q otio torperent di consenescerent. Idem ficit Turcartim imperator fratribus suis donec prolem habeat, qua habita, stat res occidit, ne impesum invadant.
364쪽
Commentaria in Lib. II. Paralipomen. Cap. XV. 36IC A p V T DVO DECIMUM.
R ODam 'Iudes ms tres annos a Teo a/idola d sciscunt. Euare a Sesae re eis aptos oliantur resubiugantur. Morienti Roboam succedit Abia. r. CVmque roboratum suisset regnum Roboam ct confortatum, dereliquit
legem Domini. & omnis Israel cum eo. 2. Anno autem quinto regni Roboam. ascendit Sesac rex Egypti in Ieruialem quia peccauerant Domino 3. cum mille ducentis cultibus ic sexaginta millibus equitum: nec erat num rus vulgi quod venerat cum eo ex aegypto, Libyes scilicet, de Troglodytae, &Ethiopes. q. Cepitque ciuitates munitissimas in luda . & venitusque in I rusalem s. Semeias autem propheta ingressus est ad Roboam, de principes Iuda. qui congregati fuerant in Ierusalem. tugientes Sesac, dixitque ad eos: Haec dicit Dominus: Vos reliquistis me. & ego reliqui vo, in manu Sesac. 6. Consternatique principes Israel ct rex dixerunt: iustus est dominus. 7. Cumque vidisset Dominus, quod humiliati essent. factus est sermo Domini ad semeiam, dicens: Quia humiliati sunt, non disperdam eos, daboque eis pauxillum auxili j. ct non stillabit suror meus super letusalem per manum Sesac: 8. Uerum. tamen seruient ei, ut sciant distantiam seruitutis meae. δι seruitutis regni terrarum. 9. Recessit itaque Sesac rex aegypti ab Ierusalem. sublatis thes aut is do. mus Domini. & domus regis. Omniaque tecum tulit. Ac clypeos aureoq. quos secerat Salomon, i o. pro quibus secit rex aeneos, ct tradidit illos principibus scutariorum. qui custodiebant vestibulum palatij. II. Cumque introiret rex domum Domini, veniebant scutari j, Se tollebant eos, iterumque reterebant eos ad armamentarium suum. I 2. Verumtamen quia humiliati sunt. auersa est ab eis ira Domini, nec deleti sunt penitus: siquidem Ain Iuda inuenta sunt opera bo na. i 3. Confortatus est ergo reX Roboam in Ierusalem, atque reg tauit: quadraginta autem ct unius anni erat cum regnare coepisset. & decem ερ teptem
annis regnauit in Ierusalem, urbe . quam elegit Dominus. ut Confirmaret nomen suum ibi , de cunctis tribubus Israel. nomen autem matris eius Naama Ammanitis. Iq. Fecit autem malum,&non praeparauit cor suum ut quaereret
Dominum. I . opera vero Roboam prima & nouimina, scripta sunt in Li. bris Semeiae prophetae, & Addo Videntis , de diligenter exposita, pugnauerunt. que aduersum se Roboam ct Ieroboam cunctis diebus. Is Et dormiuit Roboam cum patribus suis, sepultusque est in Ciuitate David. Et regnauit Abia filius eius pro eo. 2. CEs e Rax AEGYPTi J qui Sesostri ab He-
odoto lib.2. de Diodoto lib.2. quos est atlosephus lib. s. cap 4.ὶ nuneupatur, quique ut iidem reserunt, quando imbelleri di muliero. s vieerat, trophaeum mulierosum erigebat,ae reges a se victos solebat eurrui suo triumphali iungere, ut se luper reges esse. imo si per omnςs homines ostenderet. Causam belli hane fuisse suspirantur noster famelius &salianus, quod Ieroboam, qui Salomonis iram si iem in AEgypto duxerat eognatam vel filiam seste, post mortem Salomonis rediens, rexque Illaeli, ereatus, sollieitarit e gnatum vel Meetum suum Sesae, ut imbellem, mulierosum, di pauidum Roboam inuaderet, ne ipse Ieroboam 1 Roboam inuaderetur, ct regno nouo spoliaretur . sed potius eius regnum suo adiiceret, di Sesaei soceri sui dono possideret. Certiorem eausam dat Seripi. scilicet Apostasam ct idololatriam Roboami di I C eLinti .II. Paralipomen. A daeorum i hane enim Deus per Sesac punire destinabat. Addunt Herodotus & Diodorus Selae E Ierusalem victa perrexisse ad reliquam
Asiam. eamque sta subiugasse, ae terra marique tam multa oceupasse, Wi Alexandrum M gnum superarit.
eauernas subeuntes di ineolentes.αωγM1 enim est foramen .nidus,eauerna. Audi Aristot. lib 8. de historia anim. eap. i a. Grues ex Scythira ama
veniunt, quo in Mo pugnare cum Pnmais dbunt me non enim id abuta ess, sed certλ, rem tum homi num. rum etiam elustrum pusi iam, ut dicitis, est δε- Iunii; in auernu, unde nomen Tros dita asMon-
365쪽
361 Commentaria is Lib. II. Paralipomenon. Cap. XIII.
tan rnis au p;re. Verum lixe de Pygmae seum guibus pugnat tibiis communi, olim suit Opinio per tiaditionem aecepta, sed fabuloia, uti ostendi Eacch. 27. u. t i. Quare minus tactὲ
nonnulli Trogladyta, putant i ile Aiabes in
tabernaculis habitantes, ideoque vagabundos qui Nomades vocantur. Constat enim eos suisse Nihiopes. .
A avsa isti J scilicet vlterius per eontinuas in dis, rapinas ct stages quas parat Sesae. Videliu qu m cith placatur Deus ad poenitentiam qualem qualem Roboami ct Iudaorum. Nam vii non volam de fetiam , vel non firmam de habili m se ii poenitentiam . patet cx eo ouod instinctu matiis sum Naamae Ammonitis, idemque idololatiae, reuersus sit ad idola, v t dieitur
SYNOPSIS CAPITIS.' Bia reae Judapius de impio Jeroboam triumphat, caesis quingentu mi ibus Isa
olitarum, ae ex Iq. uxoribus i 8. filios generat. I. R Nno octauodecimo regis Ieroboam. regnauit Abia super Iudam. a. Tribus annis regnauit in terusalem , nomenque matiis eius Michaia, filia
Uriel de Gabaa i & erat bellum inter Abiam ct seroboam. 3. Cumquς inii siet
Abia certamen, & haberet bellicosissimos viros. Ee electorum quadringenta millia: Ieroboam instruxit econtra aciem octingenta millia virorum, qui ct ipsi electi erant, ct ad bella fortissimi. q. Stetit ergo Abia super montem Semeron, qui erat in Ephraim, ' ait: Audi Ieroboam. & omnis Israel. 3. Num ignoratis quia Dominus Deus Israel dederit regnum David super Israel in sempiternum, ipsi ct sitis eius in pactum salis 3 6. Et se rexit Ieroboam filius Nabat.
secvus Salomonis si ij David: Se rebellauit contra dominum suum. 7. Congregatique sunt ad eum viri vanissimi. ct si iij Belbial: ct praeualuerunt contra Roboam lilium Salomonis: porro Roboam erat rudis. Fc corde pauido, nec potuit resistere eis. S. Nunc ergo vos dicitis quod resistere possitis regno Domini, quod possidet per filios David, habetisque grandem populi multitudinem. atque vitulos aureos, quos fecit vobis Ieroboam in deos. 9. Et eiecistis Sacerdotes D mini, filios Laron, atque Levitas et de fecistis vobis Sacerdotes sicut omne, popu-Ii terrarum : quicumque venerit, de initia uerit manum suam in tauro de bobus.&in arietibus septem, ni sacerdos eorum qui non sunt dij. Io. Noster auiem D minus, Deus est, quem non reliquimus, Sacerdotesque ministrant Domino de filiis Aaron,& Levitae sunt in ordine suo: ii, Holocausta quoque offerunt Domino per singulos dies mane&vespere de thymiama iuxta legis praecepta confectum. de proponuntur panes in mensa mundissima, estque apud nos candelabrum aureum, de lucernae eius. ut accen antur semper ac vespcram e nos quippe eustodimus praecepta Domini Dei nostri. quem vos reliquistis. I 2. Ergo in exercitu nostro dux Deus est, Se Sacerdotes eius, qui clangunt tubis, ct resonant contra vos: fili j Israel nolite pugnare contra nominum Deum patrum vest rum, quia non vobis expedit. I 3. Haec illo loquente Ieroboam retro moliebatur insidias.Cumque ex aduerso hostium staret, ignorantem Iudam suo ambie-hat exercitu. I . Respiciensque Iuda vidit instate bellum ex aduerso oe post tergum . ct clamauit ad Dominum : ac Sacerdotes tubis canere coeperunt. is. Omnesque viri Iuda vociferati sunt: se ecce illis clamantibus .: perterruit
Deus Ieroboam, de omnem Israel qui stabat ex aduerso Abia Ze Iuda. 16 Fugeruntque si iij Israel Iudam: ct tradidit eos Deus in manu eorum. I 7. Percunmergo eos Abia & populus eius, plaga magna &corruerunt vulnerati ex Israel quingenta millia virorum sortium. 18. Humiliatique sunt fili j I rael in tempore illo, ct vehementissime confortati filii Iuda. eo quod sperassent in Domino
Deo patrum suorum. I9. Persecutus est autem Abia sugientem Ieroboam.&cepit riuitates eius. Bethel ct filias eius, se Iesana cum filiabus suis. Ephron quoque ct filias eius: et O. nec valuit ultra resistere Ieroboam in diebus Abiar quem percussit Dominus. R mortuus est. 2I. Igitur Abia. consortato imperio suo, accepit uxores quatuordecim: procreauitque viginti duos filios . ct sedecim filias. 21. Reliqua autem sermonum Ahia. viarumque ec operum eius, scripta
sunt diligentissime in Libro Addo Prophetae.
366쪽
Commentaria in Lib. u. Paralipomenon. Cap. XIV. 3 6 3
vn . a. Icuath pici VR iEQ vide dicta 3. R. g. VER 3. 4. Sitii et Ahia suppR MONTEM J ut eius oratio ab omnibus istaelitis clieumesi ea easta meis tantibus audiri posset. Est autem hae eius ora. tio pia di essicax. qua multis rationibus eis pio de te conatur, vi telicta nouitia teligione cirege, ad avitum Deum regnumque David in Ierusalem redeant: ae praesertim qu5d ipse habeat Deum pugnantem pro se .quem ips,utpo. te idololattae , habeant aduersum. q. d. Insa Eagitis si eontra Deum pugnare vultis. Lege eam
Eas. s. IN phcet uti saxisJ id est in pactum simum. stibile di avernum. Sal enim ies a putiedine integras saluasque conseruat : hine sal est sym bolum aeternitatis, ut dixi Leuit. r. v. i a. Addit nosset Saneheet , aitque et Constat hoe pactum de rigno in Dauidis similia perpetuo esse eotiis ditionatum, nempe s Dauidis piogenie, pacitam seruet. Psal. 83 v. 3o. Dedit itaque Deus iegnum Dauidis domui cum grano salis, nempe fas de . quam integram seruare debuit non defietat,aut si ipla Dauidis progenies salem adhibeat neque percussum laedus corrumpi atque tabeseere permittat. Vaυ. s. QvicvMQva I Niri ΑvERiT Hebr. 3E Se
xo, sutiet DiiJq.d. Sicut salios habetis Deo,. s. di sillos laceidotes, non enim Deus elegit Α eos, vii eleg t Aarone in de posteros elui; sed qui eumque, licet vilis de sceleratus, manibus
sui, osse iendo ta 'tum de septem arietes eoni erarit suas manus, hoe ipso fit saceidos idolorum, piata vitulorum aureorum. Nota, implere manam. Hebr. idem est quod , consierare lacerdotem. Nam manus implendo victi'js,easque manibus suis offerendo eon Oabat se lacerdotem. Hoc enim ritu fiebat sacerdotis conseratio, ut patet Leuit 3.
siva, cte. J Ex hoe loco de seq. ubi non nisi unius mensae I unius candelabi i si minito. colligit Tottitellii , Sesaeum regem AEgypti,s ex rinis tand labris, quae rex Salomon colloearat intemplo non reliquisle nis . nam ininsam unumque eandelabrum , eoque Iudaeos deinceps eontentos fuisse, scut suetant antequam templum a Salomone e xcitaretur. χε M p Excussi T D a Mi Nus, ET MORTvvs vllas .am
metJ Que ti, scilicet letoboam, de eo enim ier. mo proximὸ praecissici I roboam enim post duos tres ite annos miscre interiit. Hi braei veto in sedet Olam non letoboam,sed iosum Abiam intelligunt, qui in aiunt ingratum fuisse Deo, si nee digna, egisse gratias pro tanta victoria, ideoque paulo post obiisse, nee nisi ii ei inium regnasse, ae biennio ante letoboam esse vita . ne um. veta n h. e non satis contentit tum eo quod proximὸ subditur: Iiιαν Asia cogormata . imperis Itis arcuis Naa es I 4. die.
' Blaesuro dis Atur Asa. qui excita idololatria confortatus a Deo Zaram regem I -- thiopum cum mire militum missibus profigat. i. T Ormiuit autem Abia cum patribus suis, ct sepelierunt eum in Ciuitate David i regnauitque Asa filius eius pro eo, in cuius diebus quieuit terra an .nis decem. x. Fecit autem Asa quod bonum & placitum erat in conspedumisii. 5c subuertit altaria peregrini cultus, ct excelsa. 3. ec confregit statuas, lucosque succidit : q. & praecepit Iudae ut quaereret Dominum Deum patrum suorum , ct faceret legem, ct uniuersa mandatar 3. & abstulit de cunctis urbibus Iuda aras, ct iana, dc regnauit in pace. 6. AEdificauit quoque vrbes munitas in Iuda, quia quietus erat, ct nulla temporibuν eius bella fur exserant. pacem Domino largiente. 7. Dixit autem Iudae: Edificemus ciuitates istas. & vallemus muris. Sc roboremus turribus, ct portis, id seris, donec a bellis quieta sunt omnia, eo quod quaesierimus Dominum Deum patrum nostrorum. 6c dederit nobis pacem per gyrum : Edifieauerunt igitur, re nullum in extruendo impedimentum fuit. 8. Habuit autem Asa in exercitu suo portantium scuta ct hastas de Iuda trecenta millia. de Beniamin vero scutariorum Sc sagittariorum ducenta octoginta millia. omnes isti viri sortissimi. 9. Egrestus est autem contra eos Zara thiops cum exercitu sito,deetes centena millia. ct curribus trecentis e dc venit usque Maresa. Io. Porro Asa perrexit obuiam ei, ει instruxit aciem ad bellum in Valle Sephara. quae est iuxta Maresa: II. lc inuocauit Dominum Deum, & ait r Domine non est apud te vlla distantia . utrum in paucis auxilieris. an in pluribus radiuva nos Domine Deus noster: in te enim, de in comes in Lib. II. Paralipom. Hli 2 tuo
367쪽
364 Commentariain lib. II. Paralipomenon. Cap XV.
tuo nomine habentes fiduciam, venimus contra hanc multitudinem. Domine. Deus noster tu es, non praeualeat contra te homo. I 2. Exterruit itaque Dominus aethiopes coram Asa, & luda : sugeruntque Ethiopes. 13. Et pers cutus es eos Ala, Ne populus qui cum eo erat, usquc Gerarar 8 ruerunt Ethiopes usque ad internecionem. quia Domino caedente contriti sunt. & exercitu iulius praeliante. Tulerunt ergo spolia multa. Iq. Se pei cusserunt Ciuitates omisnes per circuitum Gerarae di grandis quippe cunctos terror invaserat : ct diti puerunt urbes, Sc multam praedam asportaueiunt. i 3. Sed & Caulas ovium destruentes, tulerunt pecorum infinitam multitudinem , ct camelorum leuessique sunt in Ierusalem.
Ni cu Tvs quo gentiles eo libant suos deo, di idola ET Lxe ExsAJ Dices 3. Reg. s. 4. de Asa dicitur: non abstula exter a. Res p. ex-eelsa alia et ant idolis, alia Deo vero dicata rilla sustulit Asa, hae non. Ruisum, exi I a, scilicet allatia . simulachra di lueos idolorum sustulit Asa, non vero templa omnia eisdem a Salomone dieata; hre enim postea sustulit Iosias
pi e signiheatselaria, id est delubra , vel altaria Llis, siue Ammonis. Inde enim Punice dictu, est Ammon, sue lupitet Ammonitis,id est Sol, ab H tibi. ιhamma vel hamma, id es sol. ita dictu, a talore et enim sanis-
ca NTENA Mihi a J AEthiops r Tot nihilo, S alii apud Genebr. per aethiopiam . hie Meipiunt A Madian; tIdem , ex qua oriunda uxor Moysis
vocatur aethivisa. Num. a. Ratio eorum est, quod mihi opes propii ἡ dicti longe absint a Iudaea. Vetum melius serarius, Sanchea. ali nus I alii. veram AEthiopiam, qua sub AEgypto est .aeeipiunt. Haec enim adiacet Egypto, ideoque Iudaeae vicina en: I sol te Zaraiam fuit rex AEgypti. quam Ethiopiae, idque probat ut primo quia eap. 16.8. hi ipsa vocantili AE Linsct Libes, ei ani ergo vel ἡ A thiopesi qui sunt in Attica A Libra, non vero Madiantiae, qui sunt in Asia. Secundo, quia Asa hoe praelio ab hossibus teeupeiauit omnia spo'ia. quae Sesaea rex AEgypti ante as. annos sub Rob iam ex . . Uludaea abstulerat Ergo hostes hi fuete Eo iii, eisque vicini Ghiopei. unde Septuag. iub
volunt. Ama nes, quo si x Libya esse docet hi Theodor. ct Diodot. lib. 3.
Dei puta Angeloium exeieitu pax ii ANTE Jpio Asa ct Iuda Deum di sanctos Angelo, in.
AZarias propheta vaticinatur Israelem multo tempore priuandum veri Dei eultu. -- lege D sacer otio. Cuius oraetilo commotus Asa rex ijoia funditus extirpat, or matrem suam sacerdotio Priapi abdicat. A Zarias autem filius Oded. facto in se spiritu Dei. 2. egressus est in o - cursum Asa, ct dixit ei: Audite me Asa de omnis Iuda & Beniamin: D iminus vobiscum. quia fuistis cum eo. Si quaesieritis eum. inuenietis: si autem det liqueritis eum, derelinquet vos. 3. Transibunt autem multi dies in Israel absque Deo vero, ct absque sacerdote, doctore. dc absque lege. q. Cumque reuersi fuerint in angustia sua ad Dominum Deum Israel. de quae serint eum reperient eum. 3. In tempore illo non erit pax egredienti. ct ingredienti. sed terrores undique in cunctis habitatoribus terrarum. 6. pugnabit enim gens
contra gentem, te ciuitas contra ciuitatem. quia Dominus conturbabit eos in omni ang3stia. 7. Vos ergo consortamini. de non dissoluantur manus vestrae: erit
enim merces operi vestro. 8 Quod cum audisset Asa. verba scilicet de prophetiam Azariae fili j Oded prophetae. confortatus est, ερ abstulit idola de omni terra Iuda Sc de Beniamin. Se ex urbibus quas ceperat. montis Ephraim. dc dedicauit altare Domini quod erat ante porticum Domini. 9. congregauitque uniuersum
368쪽
Commentaria in Lib. II. Paralipomen. Cap.XUL 36rsum Iudam de Beniamin. ct aduenas cum eis de Ephraim. se de Manasse, R de
Simeon e plures enim ad euira coniugerant ex Israel. videntes quod Dominus Deus illius cita cum eo. io. Cumque venis lent in Ierusalem mense tertio, anno decimo quinto tegni Ala. II. immolaver uni Domino in die illa. de manuabiis a praeda quam adduxerant, boues septingentos, ct arietes septem millia. Ιχ. Et intrauit ex more ad corroborandum i indus, ut quaererent Dominum Deum patrum suoturri in toto corde, & in tota anima sua. I 3. Si quis autem, inquit. non quasi erit Dominum Deum Israel, motiatur, a minimo utque ad ina ximum, a viro usque ad mulierem. iq. Iuraueruntque Domino voce magna in iubilo, ct in clangore tubae, a in sonitu buccinarum, a s. Omnes qui erandin Iuda cum execratione : in omni enim corde suo iurauerunt, ct in tota voluntate quaserunt eum. ct inuenerunt: piast tuque eis Dominus requiem per circuitum. I 6. Sed R Maacham matrem Asa legis ex augustia depouit imp rio, eo quod iecisset in luco simulachrum Priapi et quod omne conmuit ct in seu sta comminuens combussit in Totrente cedron. I . Exc lsa autem derelicta sunt in Israel . attamen cor Asa erat perfectum cunctis diebus eius. I 8. E que quae voverat pater suus, de ipse, intulit in domum Domini. argentum, ge a trum. valorumque diuersam lupellectilem. is. Bellum vero non ivit utque
ad triges aum quintum antium regni Asa.
Usis 3 RANsi EANT NvLTl Di Es ira IsRAEL Ans. Auva DEO. DocTORE ET L scalid est absque euia docuitu veri Dei. Doctoris de ligi, diuinae.Tangit praesens tempus quo Ieroboam cultum vitulorum auieoiu n in Isiaelem indu xit . nam eum in hoc vitulorum eultu se uti sunt omnes posteri eius omnesque ad .num reges Israel, quos ex regibui suda imitati sunt Ioram, Ochozias, Athalia, Achar. Manasse, Ioahim ct Sedeeias. idola pro Deo auito di ve
avti a sie Deum inuenit poenitens Achab . de Ioas eui Eliseus trinam de syiis victoriam piae- dixitne poenitens Manasse,item pius Erechias. Iosias de similes. vias. io. Mpssa τεκτι I siuan, quo telebra antPentecosten. τι indicet hoc resto ipso, Deum
inuocantes, eius Ope tantam victoriam adeptos esse. ideoque ei in gratiarum actionem manubia, hostium obtulisse. Se vice versa Conis stiminopos o Tutea expugnata est in pente-eosse, eδ quod Grrei impiὸ sentirent de spiritu sancto, euius, hoe est festum, docerentque eum non procedere 1 patre de Filio
κε otii Ai Jhoe est tegni Iuda, quod minorte Salomonis a regno si aelis per schisma Ieroboam direptum. tune prop te coepit ut scili tprimus annus a boam suetit primus annus re gni Iuda. prout regnum luda proprium sui de, distinctum a tegno Israelis, quod tum pariter ecep t subprimo rege Ieroboam ita Hebr. Sameheet. Salian. Totniellus A alij, id magis patιba.
D Exsepercussus exercitu Tose regis Israel, opem poscit is rege oriae.
r. Λ Nnti autem trigesimo sexto regni eius ascendit naasa rex Israel in Iudam, at . . muro circumdabat Rama, ut nullus tute posset egredi ct ingredi de*gno Asa. 2. Protulit ergo Asa argentum & aurum de thesauris domus Domiani. R dc thesauris regis, misit ue ad Benadad regem Syriae. qui habitabat in Da.
masto, dicens : 3. Foedus inter me & te est, pater quoque meus de pater tuus habuere concordiam: quam ob rem misi tibi argentum At aurum . ut rupto foedere. quod habes cum Baasa rege Israel, facias eψm a me recedere. q. Quo comper
to, Benadad misit priticipes exercituum suorum ad urbes Israel: qui percu Prunt Ahion,&Dan.& Abelmain. dc uniuexses urbes di phidi muratas, . . Quod eorne in ub. II. Paralipom. N h a cum
369쪽
366 Comvientaria in Lib. II. Parassipomen Cap. X VI.
cum audisset Baasa. desit aedificale Rama. N inter nisi opus suum. 6 porto Ala rex animal sit usi uel sum Iudam.& tulerunt lapides de Rama, δι ligna quae aedificationi praeparauerat Baasa. aedificavitque ex eis Gabaa, ' Maspha. 7. Iatempore illo venti H ista ni t ros licta ad Ala regem Iuda. de dixit O : Quia habuisti fiduciam in rege Syriae. & non in Domino Deo tuo, idcirco euast Syν ae regis exercitus de manu tua. 8. Noni P AEthiopes de Libbyes multo plures crast. quadrigis fi equitibus, 3d multitudine nimia i quos . cum Domino credidisses, tradidit in manu tua y 9. Oculi enim Domini coni cmplantur uniuersam teli ain. &praebent ibi titudinem his. qui corde perfecto ci edunt in eum. Stulte igitur episti, de propter hoc ex piae enti tempore aduci sum te bella consurgent. Io: Iratusque Asa aduei sus Videntem, iussit eum mitti in nouum i valde quippe super hoc tuerat indignatus 18: interfecit de populo in temtore illo plurimo, . II. Opera autem Asa prima &nou ssima, scripta sunt in Libro regum Iuda ct lirael. 11. E-grotauit etiam Asa anno trigesimon ono iram sui , dolore pedum vehementissimo de nee in infirmitate tua quaesiuit Dominum, sed magis in medicotam arte conssus est. I 3. Dormiuiique cum patribus sus : ge mortuus stari io quadragesimo primo regni sui. I . Et lepelierunt eum iri sepulchio sim qi1 s derat sibi in Ciuitate David oposueruntque eum super lectum suum. plenum aromatibus& unguentis meretriciis, quae erant pigmentariorum arte coniecta, ct combusserunt super eum ambitione nimia.
iam elat mortuus a Leeonio, scilicet anno 2 s. . regni Asae, vi patet 3. Reg. is. s. nam anno
3s. Asae regnabat in viail Amri 3. Reg. 3 6.12. Respondet pilred Caietan Ioanne, Lucidus, Ad ichom in Chio nol. Ioannes Annius eum suo pseudophilone, de Melchior Canu, lib. 1 i. de locis cap. s. ad in arg. hie mendum ir eo pro 3 s. legendum a6.vel potius is Noe hoe mirum . quia haee res non spictat ad fidem . nec ad bonos molem. Vetum omnes C d eh, Hebraei. Chaldaei, Graeci, Latini constante abent 36. non Σs. Atqui in omnibus Co dicibus esse mendum , est dieeis in S. script. esse mendum , quod abst. Secundi , Lyian. vutabl. at Genebr. respondent, annos Alae duplicitet numerari, primo, ab inito regno; se.
A deei m. adde hos omnes, habebis s. quos
quae timus. Quare h e annus 36. digna luda. praeei ιὰ fuit decimus lex ius tegni Asae. instabis. hi 3 s. anni bie vocantur non leges Iuda, sed regni Alae. Ris p. idem est tignum Asa quod regnum luda , nam Asa aliud non habuit regnum quam luda. Quale dum computas annos regni Iuda, computas annos Asa. qui illi praeserat, d. euius erat hoc regnum. I a sed ei Clam siue chron. Hibiaeorum, Tot melius. Salia n. de Aetor. tom. i. lnstit. mor .lib.s.ca, s s.q 3. Sic Absalom dicitur an re o. petiisse a Dautis voniam eundi in Id chroi, r. Reg. 1s.7. non utique anno 4o. Davidi, ira n trigesimus Hiis tant binagebatur sil O. ab institutioiti iegni in is ael. puta .b anno primo Saulis tegis, eum publica una ui est a Samuele, qui legitum Dauidis decem annis antecesserat. Initium e illi alieti ui
eundo .ab illo memorabili bello 3: victoria ri ie id nota est in s gnis, ut inde ἡ logia du-
isi pica. Hine ergo 36. anni regni Asae esse 26. eiusdem a bello AEthiopico. quo Baasae molienti dicitui successisse filius Ela 3. Reg.
acl. 8. vetum hoe est turbare totam S. Script .ehronologiam: se enim pati ter anni sequeri. tium tegum, scilicet Zambri, Aivii, Aehab. qui regnarunt eum Ala, de e. numerandi solent T Q. a bello A thiopico, quod ne ino dixerit. Ter tib . alii dicunt hos annos 36. esse annos vitae Asa, non regni. Velum obstat, ubd expres-sὶ dieatur r Anniorem 3 s. rem, non vitae: via de Abul. rei cindri aliare hie quae tendam esse solutionem . quam ipse se ne seire profitetur. 24ari eo Quarto de verius diras hos 3 s. annos esse te..- Φ. gni Iudae. ; quare computandos esse a primo
at no Roboam. qui primus fuit fele luda. eum
Ioci Reo EvasiT SYRi Rguis sxs Reiτvsa uamet q. d. ii eonsius in Deo eius opem inuo astus, non autem Benad ii regis Syriae; eum. utpote perpetuum Iudae hostem, eque ac Baasa regem lsrael . eislat si eut vicisti Zatam regem Et hi p .qui multo raui ne Oliore milite Iudaeam in
INis κεε iet D E popvco ν ais os 3 qui Iaxa tor Hanani prophetae innocentiam iniuste an Asa in ea reeis amisi dolebant, ideoque eius tIranc nidem liberius iiiiiii sunt. ii . rhia l. id est deeemtii bus, regem sibi ereavere Dotosta pati via, vi sus M Tiri MoJ Aebr. vax.. Ieroboam. Tunc enim saeta est noua Agra. ac di taeee addit ut Wo . upra reum . nim po multi annos computare eceperunt ab hoc in- d iae humo. idolatque eaput invaditi 'est v is mi ebilin te. Ti me enim innitu tum η stre- 44ben enitis mu . ac seirium mortem amit. V
gnum Iuda, is ac regnum litae vi de hie i 'ae Pagnin.venit: vis ead isti c/msi urinis, rissim anni rigum Israel numerantur iuxta eam. iann legum luda tibi conregnantium. Igi- SED NAGis IN Nsol coRvN , ARTE CON- . tui, Roboam pii intis rex Iuda signauit 17. an. si ivsssTJ N aiant Procopius ti Theodo
mox Abia tribus annis , denique Asa Ytius quaest. 4s 'as διοι vel accipi sie pio im
370쪽
Commentaria in Lib. II. Paralipomenon. Cap. XVII. 36
ornatoli a. & magicis impostolibus, vel pro Ivetii medie is s pilore modo; paret eur pecearit. Quemadirodum lib. 3 o. e. i. doeet plinius Magiam ct Medic nam una sere copulati i de
lib. 29. e. t under amentirum plum in I iam viro aAh rra, e quam e m Acina ἰ seque apud Libinos αγι- ramenIa pro venenu interdum somuntur,ut apud Graecos pharmaca, Nonio tine i videat ut de
idem Pliuius lib. Σε. cap. Si posse liore modo iduplicitet pereale potuit. Primo,nimiam spem in iis ponendo, prater issa Domini Dei ope. Nam de ideo Salomonis de remediis libium, reuulsum ab Erechia reseiunt Cedreum de Suidas, quod populus Deo non inuoeato di in
neglecto , malo tum inde sanationem petet et. Seeundo, piae post eiὸ ipsorum opem quae lenis do, ante sei licet placationem di auxilium quae stum a Deo, prout explicat Ecclesiasteus ea. 38. v.9.& seqq.ae iubet Innotentius ut de pis. nitem iis de te missionibus e. cim in Doras. Ita serarius.
aar Rieii 1J Graecὸ mrepssiti, id i st . ιmur ν, . Vnde Setat ius pro an res iis, suspicatur legendum Ut scis. vertam meret iiii, habent omnia Hebr. de Lati Da e meretrui s. go idem est quod suauissimi, & ut v a labi. vetiit ritiatis siqua- libus utuntur meretrieo, ut scetorem tot poti,, ae praesertim halitus , quem supiis eoi fictae. quas putida eadauera cxhalant,iis obducant de
conteganti iuxta illud e ..i PsAhtima non bene etit, qui benest o ales. Vox motioῆs notat nimias odorum S atoma
daue ii regio honorem re cultum ciuilem exhibetent. ct ab eo istorem putredinentque depellerem. Non enim eadauci ipsum eum aromatibus, ut vult vatabl. sed aromata iuxta e dauet eo uibusserunt, uti multis ostcndu San-ebi2.
Notant Hebraei apud S. Hiet .in Tradii. boaromata lupet, vel ad turmilum iptius eo m- sta fuisse; tiroci vestes, idque te ut tentiae reho notis causa: quemadmodum apud Virgilio in s. AEneid. tangelia inmotin Tharea dona. di apud Plinium litu. i 3 rapite t. Homerum, & alios. Sic in morte Aristobuli a se submersi adhibet etiam unguenta & aromata plura Herodes apud Iosephum,dc in Herod a totius su- ne tu Archelaus apud eumdem. Ipsum adhu vitientem Aiam impli uille sepulchrum sim mvngaeniis, Azarias ib. 3 eap. vlt sol. i8ῖ. ae Rabbini quidam alii liribunt. Quin & . ngiit n. ta a fidelibus efferti solita ad sepulchra n aityrum, docet S. Paulinus Natali s Felici, dum ita eanite Pt vibrent tremulis Diffalia pendula Iummu Ma tr u hi tumia in D iant ρνο iandrae nardo, D medicara m ν ferant ema se libro. Idem ii statur Prudentius Peristeph. Hymno. ri. in Hippolito. dicen et 2 Oscula pero tuo 'unt impro mera e rB. ama diju-dunt, stetibin ora rigant. Et S.Grigorio lib. . lndict. a. Epiti. 1 3 scribens ad Leundinuri r Asiem ver . . inquit, th miama ibrinem c basamumsanctoum mot)-tων is αι esserenda, iatore prasentium disere me. transm .
.1i., CAPUT DECIM UM SEPTIMUM. i
A sae succedit pius apbat . ideoque diues re armis potens: He v. . mittit mores totum retorio qui populum leum vel doceani . . I i. vectigatis G sunt Phi. si Eb Ei re Arab ι υ. I . milites re oces eiusdem re I ventur. ii. D Egnauit autem Iosaphat filius eius pro eo. R inualuit contra Israel. a. Constituitque militum numerm in cunctis urbibus luci. . quae erant vallatae mutis. Prasidiaque disposuit in serra Iuda, ct hi ciuitatibus liraim , quas ceperat Asa pater eius. 3 . Et suit Dominus cum losaphat. quia ambulauit in viis David patris sui primis ς' non specituit in mali'i,, 6 Aed in Deo patris sui. ct perrexit in praeceptis illius , ct non iuxta peccata is rael. s. Cor ii mahitque Dominus regnum in manu eius, & dedi; omnis luda munera losaphat i
ctiqta tei infinitae diuitiae, Se multa gloria. 6. Cum iub nhripssset edi dii
audaciam propter vias Domini: etiam excelsa di lilaos de iudi abstulit. Tertio autem anno regni sui. misit de principibus suis Benhail. ' Ohdium.& Zachariam. & Nathanaeli de Michaeam, ut docerent iste uit: itibuὲ Idd, e 8 Arimela Levitas. Semeiam. α Nathaniam. R Zabadiam. Ases quo que. M Se mirimoth, ct Ionatham, Adoniamque & Thobiam. & a lictaeoniam. Levitas,& um eis E. tisama & Ioram Sace dotes. 2. docebantque pnnulum in luda, habentes lia brum legis Domini: &circuibant: cuncta si urbes ludu , atque Uiudiebant popualum. io. Itaque fastus est pauor Domini super omnia regi errarum', quae erant per gyrum lud.; hec audebant bellare contra tosaphat. o. sed&Philisthaei Iosaphat mutam deserebant,&vectigal argenti. Arabes quoque addu-