장음표시 사용
21쪽
quadran. talis. Nonage nati aspe, eius.
Semissis spectus. Quadra ius S Te
tragonus aspectu Hexagon Sexage narius.
sideralis scientiae sententiam. Epigenes centum vigintiduos annos impleri Fnegauit posse, Berosus excedi centum &septendecim. Durat & ea ratio quam Petosiris & Necepsos tradiderunt, & tri morion appellant, a trium signorum portione: qua posse in Italiae tractu centum vigintifex annos virutae contingere apparet. Negauere illi quenquam nonaginta partium exor tiuam mensuram quod anaphoras vocant transgredi, & eas ipsas incidi occursu maleficorum siderum. Quo in loco non trimorion,ut male emendatum est,sed tetartem orion lego, ex antiquis exemplaribus in quibus a temorion legitur. Est auteni tetartem orion graece, qui latini quadrans di-Gcitur,id est quarta pars signiseri circuli hoc est tria signa. Ad cuius rei in teuligentiam sciendum quod numerus duodenarius &astronomicis & Genethliacis familiaris & accommodatus est: unde&aspectus quadrantales obseruant,& trientales, sextantesque: hos duos extremos trinos & sextiles vulgo vocant. Quadrantalis aspectus, qui quadratus etiam appellatur, fit per trium signorum interstitium,& gradus nonaginta: ob id nonagenarius appellatus. Plinius libro secundo, Martis inquit) stella,ut propior, etiam ex quadrato sentit radios ab nonaginta partibus, unde& nomen acceptu Is motus primus de secundus non enarius dictus ab utroque exortu. FITrietatis est aspectus, qui in quatuor ni signis,hoc est in tertia parte signis ri, quae constat centum &viginti gradibus. Hunc triquetrum Plinius v cat.Sextans autem fit in sexta parte signiferi, hoc est sexaginta gradibus, designi, duobus: ob id sexagenarius dictus. Semissis aspectus est qui fit per diametrum id est per lineam circuli dimetientem. Hanc radiationem mathematici id est Chaldaei, minacem malignamque esse dicunt.haee fit a si gno uno ad aliud signum quod ab eo ordine sit septimum:vt ab ariete ad libram. Triquetrus aspectus, id est trigonus, qui trientem signiferi capit, quinto signo fit: ut verbi gratia in duobus signis quae latum inter sedisset, I quantum aries & leo. huiusmodi radiatio laeta felixque esse dictitatur. T tragonus, id est quadratus, fit in quarto ab eo a quo incohatur signo,id est ab horoscopo, ut ab leone in scorpium . Hanc radiationem tristem putant. Hexagona est quam sextantem diximus, quae fit in tertio signo, eadem benignitate cum trigona praedita. Propterea Plinius de sexagenario aspectu loquens, Hic numerus sinquiti sexangulas mundi inicit sormas. Antedictis quatuor, Genethliaci etiam cardines quatuor addunt, ortum scilicet de occasum, de mesuranium , quod de mesuranem a dicitur svocabulum ubique in Firmico deprauatum) hoc est locus medii eae- Κ
li, &huic oppositum locum quod hypogeon dicitur, hoc est punctum '
subterraneum inter ortum occasumque naiatum.Vt autem as ipse mathematicus impleatur, de omneis suas partes habeat, addunt & alia quatuor loca, quae pigra deiectinue esse dicunt: quὀd nullo serme radiationis foed re cum ortu, id est cum horoscopo coniungantur. Haec sunt in secundo sexto,octavo,& duodecimo ab horoscopo signo. Horoscopus est ea para
caeli quet geniturφ tempore ab orientali parte caeli emergit in hemisphaeriti
22쪽
A nostrum,& ortus amellatur: quam ex Cicerone natalem horam de natalitiam appellare possumus: ex cuius obseruatione natalitia praedicta fiunt, ut ipse i luitur. Possumus etiam ex Plinio exortitia horam vocare. Graeci horoscopum ab horae natalis notatione appellauerunt. Huic pars per dia metrum opposita in septimo ut diximus signo in occidua caeli parte, occasus appellatur. Ea autem pars caeli quae triginta partibus ab horoscopo distat in secundo signo existens ab eo in quo horoscopus incohatur, an a phora appellatur, & interdum epanaphora , quasi pars iamiam emersura. B Quae autem pars signiferi totidem Partibus in demersu occiduum punctum signi seri praecesserit,quot partibus in emersu anaphora ab horoscopo relinquitur ea pars caeli a mathematicis epicataphora dicitur: quod significat praecipitem locu caeli in octauo ab horoscopo signo. reliqua duo loca nomina habet malae sortunae & cacod monis. H c tametsi vanissimeli mathematicis diuinis disputatur, ideo tamen utilia sunt cognitu, tu ὀd &aspectu u radiationum ij adnotatio,astronomiae etiam cum genethliologia communis est. Ut autem ex antedictis apparet, non trimorion, quod nihil ut arbitror apud Graecos fgnificat stri moeron enim graecum est,non tri-C morion in sed tetartemorium legendum esse ita verba illa Plinii supradicta intelligere me non potuit se fateor: Negauere illi quenqua nonaginta par tium exorti uam mensuram,quod anapsoras vocat,trans edi. Hermolaus Barbarus neutru hulcus attigit. Proinde cum Plinius huiuscemodi multa de scite & concinne de rebus mathematicis scripserit, nec candidi prosect3 est,nec recti iudicii, ob unum & alterum incommodius dictum,dicam ipsi imperitiae velut ad tribunal Rhadamanti scribere, aut quan uis aliam so mulam intendere quae tantae auctoritati ignominiosa esie possit. Petita tamen venia cum eo agere praescriptis ut ita dicam)verbis honorem praefan- D tibus licet: ne iure nostro cedamus asserendae veritatis, cui nec tena poris spatio, nec auctoritate cuiusquam nominis praescribitur. Nec enim aetati huic nostrae literarum interpolatrici hanc legem promulgandam censu
rim: Quod Plinius,quod prisci,quod primi meriti scriptores dixerint,scripserint, qua rem cuncῖ inter monumenta sua reliquerint, eiusce rei aeterna ac sacrosancta auctoritas esto.qui huic velut consecratae sententiae derogaueri abrogauerit, obrogauerit,is ob eam rem intestabilis, & sacer esto : euliterati omnes ex couentu certatim exigunto. Illam enim potius lege ipse
suaserim : Qu i discendi cupidi sint,iuratissimi cuius scriptoris maiestates comiter c5seruanto. quod secus sui sunt humana dictu in eoru cuiusq; libros irrepserit obrepserit, sesellerit: qui de eo dicto indagadae veritatis ergo addubitet addubitauerit,quaestionem reserat,retulerit: quod eoru ab unoquoque absq; dolo malo aut liuore animi factu st,eius rei mulcta ne sit, nec bonoru offensio quod instar est extremi supplicii. Proinde adnotatis latulocis haerendu esse cesto, ut eoru more philosophoru qui Ephectici dicu-tur nos cuctatores appellare possumus iudicium sustineamus potius, q ut quicqarrogantia critica statuamus de classicis authoribus, citra ψῆ contro-trouersiam receptae authoritatis. Sunt qui Plinium multa in mathemati
Anaphora& Epanis phora. E picata pliora.
23쪽
cis non intellexisse a firmant,quae quide ex Graecis transcripserit, quale est Fillud quod de signifero dicit cap.xvi secudi lib.quod omnino explanatius dici debuit etia ii vere dictu esse videtur & acute . id quod vix milii persuaserim. Eiusde notae cu superioribus,si dicere fas est, illa entelechia Ciceronis est,cuius haec sunt verba in pri. Tuscul. Aristoteles loge omnibus f Platone semper excipio in praestans & ingenio de diligetia, cum quatuor illa genera principioru esset complexus, e quibus omnia orirentur: quinta quandam natura ceset esse,e qua sit mens. cogitare enim & prouidere, & discere& docere,& inuenire aliquid,& tam multa meminisse,amare odisse, cupe- Gre timere,angi laetari, haec & sim ilia eoru in horu quatuor generii nullo inesse putat. Vin tu genus adhibet vacans nomine:& sic ipuim animu ent techia appellat nouo nona ine,quas quandam continuatam motionem &perennem. Entelechia Cicero continuu motu intellexit, quasi Aristoteles
endelechia per d litera scripserit, id est continuationem, & non entelechia potius,quam actu & persectione doctissimi Gr com interpretantur ob id
Cicerone a Graecis accusatu non magnopere miro D utpote quos de orationibus suis exagitare non desinit, qqab ipsis praeclara illa ingenii ornamenta philosophia & oratoria facultate accepisse seno dissimulat. Q are Hsi verum fateri volunius, eloquentiae latinae princeps parens, a Plinio iure ac merito dictus, diserti nonnunqua magis viri si oratoris officio lanctus esse iudicadus est, si quide eius ipsius auctoritati credimus, oratorem eum esse non possie,qui non idem vir bonus sit.Viri autem boni esse persuadere mihi nequeo,non modo Graecos viros, sed etiam graecam ipsam lingua
latinae eloquentiae auctorem, ut inopem &ieiunana conuitiose vocitare,& latinae linguae veluti exuberantem copiam prae illius inopia admirari. Nisi vero credimus Ciceronem recta fretum conscientia, & exanimi sui sententia id dixisse,& non plane aurae populari Romanorum suorum in- 1 seruiisse: cuius populi gratia nullum unquam num e praesentius esse credidit. Calumniae igitur Cicero excusari non potest, quasi ita existimauerit. nam praeterquam quod graecam omnem facundiam pernoverat,vi vel eo nomine graecis ipsis aequalibus admirandus esset: si cui etiam eloquentiae graecet elogia ex eius scriptis colligere vacet & libeat, eum aliter censuisse haud dubie iudicabit. Fabius lib. x. de comparatione Demosthenis & Ciceronis loquens, Cedendum vero in hoc inquit)qudd & ille prior fuit, de ex magna parte Ciceronem quantus est secit. Nam mihi videtur M. Tullius cum se totum ad imitationem Graecorum contulisset, diffinxisse vim ΚDemosthenis, copiam Platonis, iucunditatem Isocratis. Idem lib.xii. Latina mihi facundia, ut inuentione, dispositione,consilio, caeterisque huius generis artibus similis graec ,ac prorsus discipula eius videtur: ita circa rationem eloquendi vix habere imitationis locum. Si igitur teste Fabio, pone altero Cicerone lingua latina discipula dc imitatrix linguet graecae cuin se totam ad praescriptum parentis suae componere essingereque institui siset, in ea parte artis oratoriae a qua eloquentia nomen accepit, imitationem implere non potuit, id est in eloquendi magnificentia & sublimitate:
24쪽
A te: quonam modo praeserendam hanc illi M. Tullius utriusque petitissimus existimare potuiti Ceu vero si quam Protogenes tabulam ex nobili illa Apellis Anadyomene effingere statuisset, omniaque lineamenta ad praescriptum ducere, tuque id apographum praestantius esse exemplari suo contenderes: non aut improbus esse aut ridiculus videreret Atenim Venere nos Graeci,& verborta suauitate,non etia copia superauci unt. Hoerursus iudicandum ad Fabium reiiciamus: apud que libro eodem si e legitur: Itaque tanto est sermo graecus latino iucundior, ut nostri poetae quo B ties dulce carmen esse voluerunt,illorum id nominibus exornent. His illa potentiora,quod res plurimae carent appellationibus, ut eas necesse sit tras. ferre,aut circuire.etiam in iis quae denominata sunt, summa paupertas, in eadem nos staquentissime reuoluit. at illis non verborum modo, sed linguarum etia inter se differentiu copia. Quare qui a latinis exigit illam gratiam sermonis Attici det mihi in loquenao eande iucunditate, & pare copiam.quod si negatu est, sententias apta tymus iis vocibus quas habemus. Quam pugnantia sint haec verba Fabii cum verbis Ciceronis, nemo non viael: qui etia si diis placetὶ alibi vociferatur omnia per se melius Roma-C nos & lapientius si Graecos inuenisse,aut ab eis accepta, meliora secisse. Et Lib. t. d. rursus,Vt omnia inquit Graecorum perquiras, quid sit ineptus,non inu nies:& innocentiae verbu graece dici non potest. Equidem praeter ανα μω, Inepi' ut etiam apud illos tam significans esse puto,il apud nos ineptu. ii R.
nec minus fortasse απιθανον - - ω ου lini απιοικήσ: & innocerem non meliore acaco esse iudico, quo verbo Areopagita S literae sacrae Acietis. utuntur,ais etia Demosthenes in Oratione Ut ἐν ρ ,his verbis, κοι, αὐλωτ cI. Et rursus,v--ακ ους ἐγέ-g καὶ
ἀπαγμινας πν.&-κ μώ α- si risis. Nisi si seruD pulose ita discernentes dicamus, auuia, simplicem & fraudis nescium significare: innocentem autem, eum qui cum secus agere possit, intra fines tamen aequitatis se continuerit. Nam α ακια apud Demosthenem circunscribendi ignam significat,& cui impostura non aegre fieri possit. Verum esto ut acacos ad verbum magis innocenti quam ad significationem respon
cationem non implebunt i Atqui ego haec plenius aliouid & exuperantius innocentia fgnificare puto. Meliora etiam fortasse his alia Cicero apud Graecos inuenisset, si Graecorum partes tuendas suscenisset. Has ob causas E & alias huiuscemodi vivus adhuc sui auctor est Fabiusὶ obtrectatorum sermonibus saepe exagitatus fuit. Ingrati prosecto est animi, cum Graecia Latinos non moilo disciplinis, sed etiam suis verbis locupletauerit,eaque adhuc teneant: nec beneficium nos, nec debitum agnoicere, praesese tim cum Graecia id nunquam repetitura sit mutuum, quod usu nostrum fecimus. Mihi autem videtur ingenue enim proloquarὶ lingua graeca ad latinam relata, poetae,id est tragici auctoris aut comici rationem habere: stii. latina autem actoris tantum scenici, qui fabulam a poeta inuctam, dc emo-duuia seriptam, artifici ac numerosa pronunciatione in theatralem con-
25쪽
chia. Drnamis. organicucorpus.
sessum proseri. Quid enim aliud o poetet & oratores nostri u poesi & ora- Ftioni ciuitate ut ita dicam)Romanam dederunt,iatinaes linguae suffragio ornauerunt ZA Graecis igitur neotericis en telechiae interpretatio Ciceroni criminose obiecta est,idque meritissimo: cuius defensionem Politianus ad sui magis ostentationem suscepisse mihi videtur, quam diluendi criminis fiduciam habuisse. Nam ut in omnia sese verset Politianus, causam haud dicere poterit,quin si Cicero ita verba scripta reliquit,ve nunc in exemplaribus leguntur,loge ipse ab Aristotelis sentetia aberrauerit: id quod ut intelligatur,age Aristotelem ipsum auctorem entelechiae testein dicti nostri Glaudemus. hic autem in principio statim secundi voluminis de anima ita
substantiam: haec autem partim materia est, quae per se quidem ipsa non est hoc aliquid.altera pars,eius forna &species ecundum quam iam dicitur hoc aliquid. ab his tertium est quod ex ambobus confit.porrd materia potentia est, forma autem entelechia. Idem libro eodem Ostendere clarius volens quid sit anima: δὲ ψυχα ἐπ -η σι αατος Φυακου ui3 Deiti si- Haza θοῦ ό μοι, ... ideo anima est entelechia prima corporis naturalis vitam habentis potestate. tale autem est quodcunque organicum est. Potestate vitam habens appellat, quod actu vitam no habet, qualis est domimiens,qui habitum tantum habet. plus est enim actu habere, qualis est vigilans. & paulo inserius, da m Mi,M:λω πως ψυχους M-Mη α σου πλέγε α σψμπις Qui κῆ οργαν lx i. od si commune aliquid in omni anima dicere oportet, erit quidem prima corporis ent electata corporis naturalis o ganici. Entelechiam ubique pro pcrsectione de actu ponit. Duo enim sunt in rebus,actus,id est entelechia,quae etiam interdum ab eo energia ap- I.
pellatur:& dynamis,id est potentia. Organicum appellat corpus, quod ad aliquid conditum est, ut oculus ad visum, & auris ad auditum. Naturale autem dixit ad differentiam opificialis, & manu facti. Summa igitur antedictorum haec est,ut ex Themistio Aristotelis claris sino paraphraste intelligi se cile potest, animam, primam esse persectionem corporis,id est ente-lechiam: quod quidem corpus potestate in actum prodeunte vitam ha beat atque id quod ex duobus conditum est & concretum, iam integrum factum animal est. Forma enim, id est entelechia, licet in materia edatur, non tamen materiae sorma est: sed eius forma est quod graece GH, o dici- Κtur, id est ex ambobus concretum.omne enim tale simul atque in aliquam speciem sorinatum est, hoc aliquid esse coepit. Id ut facilius intelliger tur hoc inquit Aristoteles speculari partium exemplo conuenit. Esto igitur ut oculus sit animal. animam eius esse,id est entelechiam, aspectum oportebit: cum sit visus, sua oculis substantiae ratio,id est forma & persectio.sic enim appellare solet rationem substantiae. ἄγυ ὐκ Ο φθαλμοσφn η ς,-ων . AH ria ιψει v. i. M A t vero oculus, materia est visus. quo desectus oculus, iam non est oculus, nisi aequi uoce, quomodo oculus
26쪽
A oculus lapideus aut pictus. ικιοθαλ tit . -οῦχ ἔννωλω ἡ-is M. Proinde Aristotelis entelechia persectio est & forma, cum corpus naturale a potestate,id est a materia nuda in actum prodiit, & animal esse coepit,vel vi utim esse. quare en telechia etiam brutorum est,& stirpium etiam ,eorum4 corporum quae vegetabilia sunt. esto: entelechia non Entele continuam otio, sed persecti corporis comprehenso, id est K ωτιλὼ -ολή. hoc enim et3 mum eius verbi significat. Quare liquid ὀ ut arbitror constat verba illa Ciceronis de animo humano no esse consentanea cu entelechias A ristotelis. Quid illa quae alio loco eiusde libri subdidit,diuinitate animis
humanis asserere volens Sinautem est inquit quinta quaeda natura ab Aristotele inducta primuna haec & deorum est de animoru . Hanc nos sententia secuti,his verbis in cosolatione hq expressimus Animoru nulla i terris . origo inueniri potest. nihil est enim i animis mixtu ala cocretu, auto uod ex terra natu ais fictu esse videatur: nihil ne aut humidu quide,aut stabile, aut igneu . His enim in naturis nihil inest quod vim memoriae, mentis,cogitationis habeat, quod &praeterita teneat,& futura prouideat,& coplecti postit praesentia, quq sola άiuina sunt mec inuenietur unqua unde ad honii C nem venire possint,nisi a deo Sigularis est igitur quaeda natura algi vis animi seiuncta ab his usitatis noti se naturis. Ita ouicquid est illud quod sentit, quod sapit,quod vult, quod viget,c teste & diuinii est: ob eamq; rem aete num sit necesse est. Haec vi pr clata dicta sunt a Cicerone de immortalit te animae, ita referri nequeunt ad ea quae Aristoteles de anima dixit, quamen telechiam appellat: sed ad ea potius quae de intellectu vel mente Aristoteles mirifice disserit in . iii. de anima. quae mens ab eo non entelechia, sed dieitur. Entelechiam enim suam. i. animam Aristoteles interituram esse Nis.
credidit. Quapropter Iustinus philosophus idem & martyr in paraenetico D loquens de placitis philosophorum, ita inquit . - ω- -
ας νω--,ς ποουγ- diis. Et Plato quide anima omne immortale esse non tadicit q clamitat. Aristoteles aute entelechia ipsam nominans, non immo tale,sed mortale ipsam esse vult. Rursus ille nunqua non mobilem eam es.se tradit,Aristoteles etiam immobilem: licet ad omnem motum praeeun
E Ariovum Sin σπιπιών, 'αὐδει- α πω a. Plato inquit nunquanon mouentem animam existimauit: intellectum autem immotum d un- taxat transgressiti motu. Aristoteles immobilem animam esse censuit, &eandem motus omnis auctore:& motionis tamen accidentariae non exor tem,quomodo S formas corporum. Eum librum cum verteremus, aliter
hunc locum traduximus,aliud exemplar secuti. Verum his auctoribus planum fit, illud Ciceronis dictum non posse ad Aristotelem reserti qui en te-lechiam pro anima & forma, non pro mente & animo intellexit: nec m-telechiam perpetem quandam motione significare: cum Aristoteles im-
27쪽
mobile enaelechia esse dixerit motu suo & proprio. Idem Plutarchus eo- Fdem in libro hoc verbum interpretans ab Aristotele de anima prolatum
ita subdit , R Onλέω . . ἀχωHινάαὶ ψ ἐνον,-. Entelechiam autem pro actu exaudire oportet. De quinta autem natura ab Aristotele inducta Laertius ita inquit a me; -- τιοσα α πιλῆα Y αλλο ου - αἰ rat
τίω πίτὶν σί cras ini ὀρμοix. a sui tota Esse autem praeter quatuor elementa&aliud quintum censuit, ex quo aetheria omnia constituta sint. Sed & eius alium esse motu,utpote circulare. Animam etiam incorpo Gream esse voluit,& entelechiam prima corporis naturalis organici potestate vitam habetis. Ex quibus verbis apparet entelechia non esse ab Aristotele in quinta natura positam. Id autem de intellectu & mente censuisse Aristotelem melius dici posset. de quo cum multifariam ac subtiliter Aristoteles & Themistius dii seruerint,vnum ex viro φ locum assum qui id planum fieri possit: ne si iusta disputatione id probare conemur,in taediu abeat longior haec multo digressio, si initio destinaueramus. ἐ- R-ώ -άσε
unus est eorum quos Aristoteles ossi asa caligine obscurasse dictus est, ut a suis tantum intelligi posset. nos tame quam poterimus explanatissime vertemus. Moniam ured inquit ille ut in uniuersitate naturae est aliquid, cuius altera pars unicuique generi materia sit, eaq idcirco sic est,qudd omnia illa est duntaxat potentia: altera pars est, quae causa est & effectrix : ut quae omnia faciat,cuiusmodi rationem ars ad materiam obtinet: necesse est in Ianima quoque has differentias esse. estq; intellectus quidam huiusmodi, ut omnia sit: alter verὀ,ut omnia faciat: qui velut habitus aliquis est, perinde ac lumen.Siquidem modo quodam lumen actu colores enicit, qui potentia colores sunt: dc sc intellectus abstractus,& nulla cocretione permixtus impatibilis' substantia sua actus existens. & paulo inserius. ἀλλ' - .rιαυ
nec interdum intelligit, & interdu non intelligit. separatus vero id est domum quod est,& hoc solii immortale est & aeternu . Haec verba paraphrastice enarrans Thein istius lib. eode ita inquit, Quum enim statuisset Ari- Κstoteles in omni natura alterii pro materia haberi, alterum pro forma mouente perficienteA: necesse inquit)est easde differetias in anima reperiri, &talem alique intellectum adesse, qui pars animae rationalis praestantiissima sit. Atque hoc quoque ex illis verbis clarissime innotescit quoru pauloan te mentione fecimus, De intellectu inquit)& vi ea quae comentatur cote-platuret nihil adhuc liquet:sed videtur diuersum animae genus esse, solia. id abiugi & separati cotingere, tanquam perpetuu a morticino caduco4. Hactenus Themistius. Hoc ultimu dictu ideo addidimu primu ut planufieret,
28쪽
A fieret id quod Cicero entelechiae tribuit, Aristotelena non animae, quam formam, id est substantiae rationem esse vult sed intellectui tribuisse,duntaxat agenti, qui ab intellectu potentiae diis eri,ut ars a in ateria.& hunc impatibilem esse immortalem , animam autem mortalem: siue Aristoteles in tellectum & mentem,partem esse animae diuinam praestantissimamque intellexerit, siue aliud ab anima formalem rationem obtinente,quam entelechiam vocat. Prisci enim differentiam inter animum & animam posueriat. Animus est inquit Nonius quo sapimus,anima qua vivimus. Sine animo Animus. B anima est debilis. Varro, In reliquo corpore ab hoc fonte diffusa est anima: huic animus ad intelligentiam tributus. Pli .lib. xxii. de iracundia loquens, Ergo de animi asperitas, seu potius animae, dulciore succo mitigatur. Verumenimuero inde maior illa quaestio existit, utrum intellectum illum sinsulorum esse hominum Aristoteles ita existimauerit, vi homo post obitu suum immortalis futurus sit, quod mihi non videtur. an unum esse intellectum Vniuersorum, quem utiήπιο avocat. Ita enim hoc implicuisse disputationum ambage ipse existimatur,ut ingenia studiosorum torserit potius, quam certu aliquid fixumqt reliquerit: de quo Alexander ut de mente ita
' im is talis. Sunt tamen nihilo secius qui existinaeiat entele- tmii chiam duplicem esse. unam illam quam diximus ex sententia Themistit, chia Laertii & Plutarchi,quae nomen est animet non modo rationalis atque ir- 'rationalis,sed etiam pla3sicae.& haec a corpore naturali organico inseparabilis est. Alteram dixerunt a corpore ita separabilem,ut a naui nautam, ani mam scilicet rationalem: quq cum aliud sit a corpore nec sit corporis forma, corpus ipsum,id est subiectum,componit & moderatur, perficitii, &
Secundum hoc nonnulla ex Parte Ciceronis dictum defendi osset: qui sortasse quod apud aliquem p nilosophu legerat de entelechia,
oc Aristoteli tribuit eius nominis auctori,ut surrepere solet scribentibus oblivio. Themistius in secundo de anima cum dixisset animam esse inseparabilem a corpore,quatenus sic est corporis totius entelechia vi in securi ferri forma est entelechia,subdit, talis αλλ' ἔνιά -- Qx7-- φα
entelechia,ut a corpore separabilis sit. quod de intellectu actuoso intellige-dum: cuius multa mentio apud eundem in tertio: & ab Aristotele ori rappellatur,& deo similis hic esse ab ipso osteditur. Hunc Alexander in secundo de anima ,. εαι 1-,υμ ωρμει σώοαντα appellat: qui longa S subobscura disputatione ostendit quonam modo ab Aristotele α θα ti zπdictus sit. Vtcunque, quiduis potius comminisci par est, quam ut inter reos
29쪽
Cierio 8e Plinius humana scri psere mi noua.
inscitae sententiae, eius nomen auctoris a nobis recipiatur, qui extra omne Fingenii aleam,id est extra omne discrime iudiciorum Plinii maioris sente-tia positus est iudicis ingeniorum summi. Addam & alium locum admonendi gratia. Idem Cicero in secundo de natura deoru, fabricam humani corporis non modo felici & perspicua, sed etiam accurata & artifici facundia describens, Ex intestinis autem sinquit S aluo secretus a reliquo cibo succus is quo alimur permeat ad iecur per venas quasdam a medio intestino usque ad portas iecoris. Sic enim appellant ductas & directas vias quae pertinent ad iecur,eiq; adhaerent. Medium intestinum Cicero dixit, quod GGraeci mesenterion appellauerunt,& in primis Aristoteles: quod tamen intestinum non est,ut ex Aristotele apparet,qui de ea parte ita inquit, e-ὶρ α
testina autem mesenterium est, membranaceum, latum ii, & pinguescens. Mesenterium ad verbum Cicero medium intestinum transtuli ite videtur, cum graece ex eo ut puto dicatur, quod media intestina complectitur. Abeo autem venae & fibrae permultae sursum deorsum i ad intestinorum posituram ferunt, cum ipsum principibus venis maiori & aortet adnexum sit, ut Aristoteles tradidit: id quod Cicero significare haud dubie voluit. Nam Hportarum iecoris appellationem Cicero ab eodem auctore mutuatus est, qui pylas hepatos vocat, his verbis: A 6-ri δ' ἀορ-
nicans. Siquidem vena illa quae a magna proficiscitur, per medium iecur pertendit ea parte 'qua portae iecoris situm habent. Proinde Cicero mediuintestinum pro mesenterio dixit in ea etiam parte elegantissimi libri, in qua Aristotele ipsum exquisita descriptione superasse videtur. Theodorus Gaza vir Graecus non modo latine doctissimus, sed etiam medicus lactes pro sinesenterio dixit: quo nomine ab Hermolao Barbaro & aliis reprehensus est,quasi eo in loco hallucinatus sit, vel in eo potius verbo. At ego consuti id eum id secisse censeo,ut qui in eo verbo Plinii auctoritatem sequi nollet. Lactes enim non tam intestina si nificat, quam pingue illud quod ambit intestina. Traquil .de patina Vitelliana, In hac inquit scarorum iecinora phasianorum & pauonum cerebella,linguas phoenicopterorum,nauraenarum lactes commiscuit. Quare immerito Hermolaus hoc verbum ut licenter usurpatum in Spartiano notauit. Nostrates piscium lactes lactentias appellant.Vertini ut notae & Ciceronem & Plinium eximimus, id i meri- Κtilfi md sic humana Minerua n5 diuina scripsisse eos meminisse debemus, aut numine quoda instinctos: ne Musis insectatus esse videatur si quis eius notae auctores semel atque iterum ad disquisitionem huius iuris consultorum candido proposito reuocauerit. Nec mihi ob id videor litem meam sacere,qudd controuersiam tanto auctori intentatam, veritatis indagandae studio commemoraui: cum mihi Angelus Politianus vir egregie doctus obtulisse se huic liti non tam iuris cautaeq; fiducia , quam Tullianae maiestatis praeiudicio visus sit. Quid autem mirum,Cicerone eloquentiae ma
30쪽
& partibus eius liber I. xii 1.
gistrii in & principe, in sententia philosophica vel in dictione potius hallucinatu esse, cu ipse Aristoteles in ouarto Auscultationis philosophicae in verbo eua physico atque philosopnico lapsus sit,ut qui uniuersena moueri
per accides dixerit,quod per partes imo ueri constat: tanqua utroque verbo idem significaretur. qua in re,quod mireris, secu ipse pugnare covincitur.
B etsi A ristotele nititur excusare postea, varia verbi interpretatione, utiq; ve ritus inuidiam retrehensionis tanti viri, praesertim cum eius esset operum enarrator. Caeterum Ciceronem rudem aut imperitum fuisse philosophi , mihi persuaderi no potest, cum & Philonem Academiae principe Roni audierit: & Theodorus Stoicus, a quo dialectica edoctus est, apud ipsum Romae commoratus & mortuus sit: quibus philosophis diligenter de attente operam dedit,ut ipse in Bruto suo testatur. Quibus argumentis accedit studium Platonis dialogoru,cum admiratione summa, singularii, profectu:ut qui etiam in oratore suo contestetur non se e rhetorum ossicinis C ad eloquentiae studium exercitationem 4,sed ex Academiae spatiis extitis. se. Sed redeamus tandem ad institutum opus. His nominibus antiqui non solum usq; ad assem,sed etiam ultra usi sunt. Columella lib.iiii. Αuarius quidam dipondio & dodrante altum sulcum,latum pedum quinque faciunt. Dipondium & dodrante dixit pro pedibus duobus de digitis duodecim. Et lib. iii. Ab ipso arboris crure pedale spatium intermittito, deinde sulcum in quatuor pedes longum, in tres altum, in dipondium semissem latum cum seceris, patiere minime duobus mensibus eum tempestatibus verberari. Vtuntur etiam historici,ut Liuius lib.viii. ab urbe condita, Lati- D nus ager & Phalemus, qui populi Campani fuerat usque ad Uulturnum
flumen, plebi Romanae diuiduntur. bina in Latio iugera,ita ut dodrantem ex Privernati complerent data,terna in Falerno, quadrantibus etiam pro longinquitate adiectis. Columel. lib.ii. Sed iugerum talis agri quatuor operis expeditur. nam commode proscinditur duabus, Vna iteratur, tertiatur dodrante. in liram statim redigitur quadrante operet. Dodrante operae pro
tribus partibus diei artificialis dixit,ut quadrantem pro quarta, hoc est pro nouem horis,& pro tribus. Pli .lib. xviii. Iustum est proscindi sulco dodra- tali iugerum uno die, iterari sesqui iugerum,si sit facultas soli. si minus pro-E scindi hemissem,iterariassem: quadὀ & animalium labori natura leges statuit. Quadrantem Graeci πτα Ἀμιοι, dicunt, &-trientem, τ' I bessem dodrantem τρίμιρυ,sextantem Ue mmmν. Vnciam A in remeter Plato
ra signatae pecuniae nomina, ut docet Varro. As nummus erat libralis,dupondius nummus bilibris sestertius nummus duarum & semis librarum, dictus quasi semistertius Graecorum imitatione, qui me ἔν dicunt T l ., duas drachmas & semis,& Uis,m, pro taletis sex & iemis. Hero