Iusti Lipsii Saturnalium sermonum libri duo, qui de gladiatoribus

21쪽

ego,qui viaim ad mare nescityxi penetremus ad mare illud se α ivre modestiam meam inciuit hac mensa Renidens a A ibi non disconuenit ut Rinnanip/Wς int super mensam Nam h ς0Wydie oculis usu

m--. Romani e quibus

22쪽

L I B E R. I. 23da aut,tanqu-m re lata. Nec de alio ritu Horatium exaudio: Caedimur, cr totidemptigis consumtam hostim α-

Lento Samnites adlumina prima duella. δης .Lumina accipio,caenae,praeter opinionem scrilegi interpretis.

Perseuerauit illi s ad extrema imper ij tempora. Capitoli nus de Vero: G, gorumettiamsi equentu ita inibi lego) pugnas

in conuiuio bub , labens caenam in noctem, in thoro conuiuiali condormiens. Lampridius de Antonino: Gladiatores ante conuiuium pugnantes,sibi sirequenter exhibuit. Atque hi conuiuales gladiatores sunt, quos Cubicularios Lamptidius in Commodo cin. dixit: Inter haec habitu victimarii victimas immolauit: in arena rudibus . inter cubicularios gladiatores pugnauit lucentibus aliquando mu .cronibus. Ita paullo verius doceo,quam Turnebus: qui Rudi, is

rios pro Cubiculariis substituit, dea non fauente. Nam & Dioillu in in publico sine serro , domi gladiis, & ad caedem usque, .cti . '

Et Heludiabatur domi quidem,etiam ad caedem quorumdam impublico autem, iueferro,insinuanguine humaπo. Desierat Dura, & ad eum ego: Sed censen' hanc lepit imam in conuiuio pugnam fuisse, an quasi lusum Z Hostibus quidem nostris, inquit, sit hic lusiis. prorsus legitima pugna,& cum applausu conum antium,occidebant,occidebantur. Ita Nicolaus: cuius verba, ut video, praeteruolarunt tuas aures. Vultu auersatus feritatem inutis.

eam Victor, Di bonis crudas de immanes epulas linquit. de iam miror Lapitharum conuiuia in prouerbium isse, non isse Romanorum. Quid illos culpas 3 resbondit Duza. nos ecce Galli nihilo meliores. Posidonius: Dis inquit, sit, c. - μονομα Gallisuper caenam digladiuntur. Imo hoc amplius striabit, eo dementiae prouectos,ut paullulo argento vel vasis aliquot fictilibus conducti quae pacto scilicet propinquis darenturὶ supini in scuto immobilesque iacerent,atque ibi accedens alius iugulum iis incideret. At enim, inquit Victor, de Ge manis id accipi commodius veriusque est. Scis enim quomodo Graeci usitati voce CAP v T

23쪽

diaton Micri. quamque id gratum. nomine antiquis dictum. Muniis, Munerarius, Munerator. E1itis, Editor. Tacitus correctus. Gladiatores AP tione dupliciora reproque homiuibus. AT tibi,Pighissatin' ut praecisa nunc omnis tersiuersatioZPerge,cum Musis beneuolentibus. Sed mussante etiam Pighio,ego velut commotior, Quam lenta haec materies3 inquam. corbita celerius moueatur in tranquillo mari. Fac, siquid facis. At Pigbius renidens, Sine praemediter saltem, inquit. Vnde enim tam numero possim, de re obsita & vetusta3Nos precabimur ait Lernutius, Numeriam deam tibi ut adsit α Monetam. De postrema,inquit,accipio omen:fauentior ut mihi quam Antuerpic sit.Vos audite,adiuuate,& aberrantem 2 2. dirigite. Spectaculoru in res nec antiquis quidem sine cura professo.quod sciamus,Suetonius Tranquillus,& 'Tertullianus. Alterius liber nunc est: alterius, 44. fuit.Sed caussa scribendi iis finisque non una.Ille ut explicaret, noster ut damnaret, descenderunt in hanc arenam. Et sane

pleriq. Theologi e priscis,cum viderent pietatis damno,addictum deuinctumque populum his ludis passim inuecti in eos, ut libidinis saeuitiaeque fontes .Et bene illi. nec male nunc ego qui per Suetonii vestigia lens ritus illustrabo prisci & nobis ignoti aeui. Quomodo enim vel illos ipsos viros sanctos legemus capiemusque,nisi cognitione aliqua imbuti rerum earum quas carpunti Vt omittam scripta omnia profana,quibus ii mittenda lux ab hac narratione. Atque ut primas totius se monis lineas ducam. Spectaculorum apud Romanos quadringas constituo, Gladiatores, Venationem, Circenses, Scenam Tria ex iis ad oculos maxime,unum pertinuit ad aures. Quae ad oculos,propria sere Romanorum .aut si in alia gentegenuia

prae istis,&dictu parum digna.Scio & Agones Musicos fuisse,& Gymnicos ludos : sed noue illa traducta Romam, nec mihi nunc curae. Dicam de Gladiatoribus, ut petistis. quod inter -- z. omnia scire vos volo celeberrimum sitisse frequent limum-'

24쪽

ine Romae. Cicero adfirmat serio, oratione pro Sestio: Equidem exi timo nullam tempus esse frequentioris populi, quam icta ti-diatorium: neque concionis Ninus , neque Nero.vdorum comitiorum

Et in quo plebs maxime vel delectabatur, vel veritis, insanie bat. Idem Cicero de gladiatoribus: Idautem pectaculigenin erat, quod omni frequentia atque omni genere hominum celebratur, quo multitudo maxime delectatur. Idemque studium apposite exprimit & tangit quicumque scriptor, De caussis corruptae eloquentiae. Iam vero, inquit, propria π peculiaria huius urbis vitia iis, upane in Hero matris concipi nubi videntur, histrionalufauor, c gladiatorum equorumque studiu. quibus occupatus obsessusque animus, quantulum loci bonis artibus relinquit quotremquemque inuenero , qui domi quidquam aliud loquatur quos alios ' an scentulo- --, rum sermones excipimus,si quando auditoria intrauimus Z Nam illud foedum, incredi Oile,quia addit: Nepraeceptores quidemulgo cre- eat 3.briores cum auditoribus suis abutis babent. colligunt enim distipulos nonstueritate disciplinae, nec ingenii experimento sed ambitione sal

tantium, V Egecebris adulatiouis. Spectaculum hoc appellatum proprie. Munus. vel quia populo gratis dareturi vel, ut Tertullian iis ait,ab ossistis,quia Uicium se mortu acere a bitrabantur. Et vij. - .in bene ac perite Tertullianus . nam Munus proprie ossicium antiquis; sicut Munis,ossiciosus. Festus: Munem significare certum s oscisum: sicut exont*ris immunis dicitur,qui nudo sungitur os io. At origo ladiatorum, ut mox dicam, a funebri re. Is qui praebebat ab ea vocet unerarius dictus. Glossae, Munerarius, Minnirivi. α Δη-ἔmpcuius vocis primum patrem Quinctilianus facit Augustum libro vi I i. auaedam in Uu,inquit, perquam recentia, Vt Messalia primus Reatum, Munerarium Mugustus primus dixerunt. Nam antea vel Domini ludorum dicebantur, ut Ciceroni de vinis . Legibus: vel Editores res ipsa Editiones. Capitolinus in ria .. Antonino: Absens populi Romani voluptates per diti mos editores curari vehementerpraecepit. Lapis propter Neapolim: H I C.o B

NI A. s v A. EDIDIT. Alius Praeneste: OB. NsIEN E M. EIVs. EDITIONEM. MUNERIS. BIDVI. Et exempla plu-

25쪽

ria obuia vulgo. Tacitum in hac voce bene emendasti Lipsi, lib. iii. Anna. deviciis Drusi: Hucpotius intenderet,dicinaedifica tioniblu nosem conuimis traberet. bene, inqiuam,tu ,editionibus: quia ad ludos hos cruentos edendos frequentandosque Dru sus pronus. Nec sine caussa tamen ficta ab August o illa vox noua. quia Editores Dominivc,communes sunt omnibus tu dis: Munerarius non nisi is qui munera edit, id est Gladiatores fviri aut Venationes. Muneratorem dixit magis noue Florus de S partaco quasi plane expiatunia omne praeteritum dericus , degu . diutore munerator fuisset. Hic Lernutius, Sed non res ipsa,etiam

Gladiatorium dictaἶiquae vox mihi alibi lecta. Ad illum Pighius,

ii Lecha in Liuio, inquit: sed pro 'auctoramento pretioque gla curui, , , diatorum, non pro ludis. At 'Cicero aliique,plus semel Gladiatores,prospectacido S munere ipso usurpant, homines pro . . ad re: ut contra rem pro hominibus,cum Seruitia,Coniugia dicimus, seruos&coniuges ipsos. De verbo quod satis est dixi, si addidero Gladiatorem a Quinctiliano definiri in arenapo ouauiis publiectantepugnauit. Ita enim hic appello: non eos, quos lu-risconsultus, i. vlt. De iure immunitatis uixit, sa ris proprie, at parum usitate. .i Haesar re

Disto itis οὐ uturisermonis. origo ludicri:-caussa. Ciceroni

Laesam. Primigladiatores. Aesoniopraeluximus, eumque emendauimus. Recensio veterum munerum.quae olim comprehensa Ams,

inter res serias. In ligustrium funere Ita diatores mox etiam plebeis idque ex testamento. Postremo idi minarum. ἡ υ D ipsam rem venio de quadicenda mihi quattuor oriago progressusque, Locus, homines, Modus. Haec septa

non trantiliam: si secem,lineam aduersum me poscite, ut olim Gli Miim urbane Aser. Origo gladiatorum a re funebri: exemplum, ab mora, I Dainascenus Nicolaus tradit: se Amos inquit, Romani a Tyri binis morem hunc acce-

26쪽

libro v i. inter certamina ludosque Argolicos etiam Gladiatorios tentatos ponit: idque prisco illos nescio an satis caute aeuo. . Vndecumque exemplum; caussa tamen&origo,Funus. Ter-

rulliuitas: Obm qmniam amm, defunctorum humano sanguine propitiari credituw erat .captiuos vel malo in remo seruos incrcati ine se- Emod quiu immolabant Postea placuit impietatem voluptate adumbrare. itaque qu a parauerant armu quibus tunc qualiter poterant eruditos,mox edicto dre inferiarum,apud tumidos erogabat. Haec muneris

origo. Et cum illo Seruius ad noc Virgili j,Viuentes inferias quos immolet umbris. Moris erat, inquit, in sepulchris virorumsor tium captiuos necari. quo postquam crudele vi um est, placuit gladi tores ante sepulchra dimicare, qui a busti cineribus Bussuar dicti. Quod suggerit de Bustuariis,Ciceroni praeibit ad lucem, scri 'benti in Pisorieim: Neque uocesiissem, o me Vfastio complexu ta- cim tria tenuisset,simihi cum iEo Bustuariogladiatore Godumn intellegit in em tecum certandum fuisset. Mos autem vetus, quem tangunt, immolandi captivos,vel ex Homero notus,apud quem --. Achilles in Patrocli rogum coniecit

Bis senos iuuenes Troiavo sanguine cretos. Itaque praetextu hoc religionis data publice Romae primi gladiatores. Dico publice. quia facile sit spicor amantea priua- ἱ- tim& per conuiuia innotuisse. At publice primo in Foro boa

rio anno urbis CCCCXC. Dederunt M.&D. Bruti,causia mortis patris. Valerius Maximus adnotauit: Gladiatorium munus

primum inquit, Romae datum ess in Foro boario, Ap. Claudio pina 4 Fulvio Cos. Dederunt M. in D. Bruti, funebri memoria patriis ci neres honorando. Et Epitonae Liuiana x v i'. D. Iunius Brutus munus gladiatorium in defuncti patris memoriam edidit primus. ubi male tamen scriptoris an exscriptoris culpa , omitius Marcus. Ausonius, DesprmawThracum pugnas, tribus ordine festis. Iuniadae patrio inserio misere sepulchro. . Ita recte. & 'Tnreces,pro quouis gladiatore. Phaeaces non ha- tibent hic locum,quidquid vetus liber eos ingerat,& vir doctus, qui in iis defendendis sudat. Male autem tribus ordine seltas, probessis. Nam intellegi vult, primo data tantum tria paria: quae D 1 poetice

27쪽

poetice dc U M appellat tria bella, non aliter quam antea. Tres Threcum quis tamen tres capiat,triplicem illum consessu in Senatus, Equitum,Plebis. Haec origo.& saltatorῖ an numquam rep.illa prisca data munera, nisi in funere,& ut Liuius appellat, mortis cause ἰ Non fallor. Illum ipsum scriptorem videamus,qui,in libris qui exstant, pleraque ea s

DL-L;- rio recensuit & cum cura. Libro x v I. narrauerat id enim ex

Epitoma liquet) tria paria data a Iuniis. Ecce annis quinqua 1. . min. ginta pὁst, non enim prius in ipso Liuio reperio P refert data paria duo&viginti,anno urbis Dx L. Verba eius e lib.xx m.

Lepido qui bis Consul fuit μὴ tres L.M.eludos Funebres per triduum, Itidiatorum paria duo in Vinii per triduum in δε-ro dederunt. Iterum libro xxxi. interiectis quatuordecim serme annis, P. Sulpicio C. Aurelio Coss. paria viginti quinque. Ludi iniquit. Junebres eo anno per quatriduum in foro mortis M. V leri Laevini cause paria quinque o vigintipugnarunt. Et lib. xxIx. P. Lici funeris causi Uferatio data, o gΓdiatores Cxx. pugnarunt. Si numerus grandio quam ut conueniat in id aeuumrscribamquegladiatorex1. . Denique etiam,anno Vrbis DLxxx. paria data triginta septem: quod velut primariae magnificentiet

recensi ait biissi. XLI. Munera,inquit, glas Litorum eo annoparua alia

quot alia data. unum ante cetera insigne seit,viper triduum quattuors c septuaginta iamin pugnarint. Nec 'pluriens,quod mens mihi suppeditet,gladiatorum mentio in Liuio: nisi lib. xxviii. dein a Scipionis munere, quod in prouincia praebitum, non Romae. Scipio, i nq uit, Carthaginem ad vota soluenda diis , munusque quod mortis cause patris patruique parabat, edendum re ut. Victor hic interpellans, Quaeso, inquit, quod consilium aut quod otium Liuio, in grauem illam historiam res ludicras intexere, & has vere nugas Z Pighius ligas nobis,inquit: non Romanis,qui haec talia etia referebant in Acta urbis. atque inde scito Liuium hausisse. Satis id liquet ex Epistola Ciceronis ad Caelium ea quocum petiisset acta omnia urbis ad se mitti, illula tori icompositiones miserat,Cicerone leuiter irridente & indignante. Sed ne excidam, quod dicitur, a linea, in funere tantum olim Ea nisis noti gladiatores: nec eo omni , sed virorum principum, illustriorumque. Non enim dabantur, credo,nisi in funere India

28쪽

LIBERI. 29

ctivo. Cicero suadeti t. de Legibus: Feliquasiunt in re,inquis, funis ut indic itur quid ludorum. Et Festus: Indi ounerabunt, quibus adhibentur non ludi modὸsed etiam desultores. S pectau it eo Spartaci immane factum, qui illudens, de quasi imitatione Romana,Crixo e ducibus suis caeso, C C C. captiuorum morte parentauit, hoc gladiatorio ritu. Appianus narrat. & Florus eleetanter. Ibe,inquit,de stipendiario Thrace miles,de milite desertor, i αλά. latro,deinde in bonorem mirium etidiator, defunctorum quoque proelio ducum unera imperatoriis cel brauit exsequia,captiuosque cim ea rogum iussit armis dimicare, quasiplane expiaturus omne praeteritum dedecus sirigladiatore munerator uisset. Sed & Hispani in Viriathi fianere secerunt apud eundem Appianum: Igni exstincto O iussis factis, decreuerunt ut in eius honorem multa gladiatorum

pariasversepulchrum eius dimicarent. haec certamina primo inhonorem Imperatorum procerum ue. Sed paullatim,Vt - Mis is let,res increbuit: & a tenui canali in mare quoddam fas sic lo qui in excreuit editionum. Dare enim coeperunt vulgo etiam mou... priuati:&plerisque ea cura intestamentis.Cauebant,inquam, post mortem suam tot & tot paria sibi edi. Tertullianus: Priauatorum memoriis ligatariae editiones parentant. Seneca de breuitate vitae:midam disponunt etiam ilia quae ultra vitam sunt,moles magnassepulchrormn,t, verum publicorum dedicationes,m ad rogum munera, in ambitiosas e quio. Munera ad rogum, gladiatores ninriti se sunt: rideo qui munia subiiciunt. Apud Horatium,heredes

Ni sic fecissent ,gladiatorum dare centum

Damnati paria. Apud Persium lenex,

at tu meus heres

misiquis es. a turba diuulgum seductior aussi. 'Dis igitur genioque aucis centum paria ob res

Egregie gestas indico. Quae mae accipi scio de Hecatomba. Cicero pro sulla: Ita prorsus. interpositisuntlladiatoressed quos testamento patris deberi

videmus. Imo usque eo mos eualuit, ut ditiori aliquo mortuo,

i opulus Munus emagitaret, velut debitum , & ex praescripto egis .Exemplum in Suetonio in signe, cum Tiberij reprinien- πρ

29쪽

non prius exforo misisset,quam extorta pecunia r vim heredibus ad glariatorium munus: cohortem ab urbe, in aliam a Cotyis regno, ista mutuis itineris causia, detectis repente armis, per diuersas portas inopidum immi'. ac partem maiorem plebis decurionum in perpetua vincula coniecit. Nec vero hac fini, aut in virorum saltem fune ribus,stctit mos: transiit etiam cpudet pigetduein ad D minarum. Dux&auctor rei stirps illa Veneris Caesar lulius: qui mu-ntu populo epulumque in filiae memoriampronuntiauit,quod ante eum nemo,ait Suetonius,cap. XXVI Et confirmat Dio: Θωγατρὶ, inquit,vs Θημων σφαγοα-ἀνθῶν lam σου. id est, Filiouaesierarum caedes, Nirorum pugnas exhibuit. Nec dubitate quin Diui exemplum cupide imitatus sit vulgus. In Spartiano certὰ

lego, Hadrianum praecipuos honores jocrui suae ludisgladiatoriis im

pendisse.

Praeter funus S religionem,etiam voluptatis causa dati gladiatores. A pleri que magistratibus. etiam Sacerdotibres. Arcarao, in qua voce Lampridius correctus. Imperatoribus. FONTEM crebrae editionis habetis sed unum. Alter superest, Voluptas. Postquam enim res placere populo visa, S omne vulgus cupiens harum spectionum: ecce ansa prinbendi repertae si etiam citra funus. Floru, tangit & carpit: Vnde, inquist,gladiatori aduersus dominossuos exercitus ὶ nisi adconchbaudum plibiis suo em est Ua largitio, cums ectaculis indulget ,supplicia quondam hostium artem facit. Scilicet nimis rarae illulltium

δὲ cimi i diuitumque mortes: & inuentum, ut Magistratus darent, Sacerdotes, Principes, denique omnes qui gratiam a populo ex-

ambire vellent aut honorem. Bene Tertullianus ad hanc ins niam, Trasut, inquit, hoc genus editionis ab honoribus mortuorum ad bonores viventium, V sturas dico es' Magistratus Flaminia in Sacer tia. Et Lactantius lib. vi. Gid dicendtim e i de iis,qui populari leuitate ducti,vilmunis urbibis ecturas opes notate de effuso sumptu exhibendu muneribus impendunt ἰ Nisi eos dementes atque uriosos, quipraestent populo quod i perdant, O nemo eorum quibus praestatur accipiat. Distincte & velut per indicem de

omnibus dicam. sed propitia mihi esto dea Fides: quia vereor

30쪽

vi apud istos in eniam fidem. Primi e magistratibus dede

runt, ut coniicio,

i LEs. Uidni enim exemplum rei prirnum ab illo magistratu censeam, cui, velut peculiare munus, ludi 3 Adde quod antiquillima mentio AEdilitiorum aliquot munerum Ciceroni de Ossiciis secundo: quem est videre. Etiam Caesar AEdilis munus praebuit,ex Suetonio cap.x.& Plutarcho in eius vi a.Editio tamen ea quando coeperit,non callide scio: vix ell

ut ante sexcentetimum Vrbis annum,il non Imponit mihi Ll- L mi -- uius.Cur enim funebria aliquot munera recenset, nulla AEdi--μ

litia quq probabile fuisse ampla,& Senatorij apparatus ZQuandocumque coeperint, mansere tamen ad extrema imperi j, re censetque Capitolinus in Gordianis: ae suae tempore duodecim populo Romano munera desiper singulos meusti si uti de Foexhibuit. Secundo dedere PRAETOR Es, more item vetere. Plutarchus, in Bruto, Cassium facit eum alloqui: -- σεις id est Ab aliis quidem Praetoribus munera, spectacula, gladia- i . sui. tores:ate vero depulsionem urannidis populus e lectat. Augustus aliquid hac in re innovans & astringens, rei ς inς ο iam

avim Gy ιμ- ανθων --: id est, Praetoribus curam ludorum omnium imposuit epub co aliquid eis dari praecipiens: interdicens, nequis a se aliquiὸ amplius altero impenderet, De in Gladiatores, siue in alios nisiSenatus Udecreuisset. Devspius, quam bis quoque anno,Gladiatores daret,neu plurium quam sexaginta parium: ait Dio, libro LII1 I. Postea tamen edictum illud, qua de sumptu est, laxauit Augustus idem τω -τῶ

est,Et Praetoribus qui vesient,concessit, ut triplum in ludos impenderent,rius quod epublico accipiebant. Imoὰ publico aliquid dari, , ...

-αλίχεα id es Pecuniam Praetoribus,qui Gladiatores daret,e publi-