장음표시 사용
561쪽
luculenter, hominumque di nitas aliquantum orationi pondetis afferebat. Hi libri cum in Tusculano mihi legerentur, audiente Salluitio admonitus sum ab illo multo, majore auilioritate illis de rebus dici poste, si ipse loquerer de Republica, praesertim ci in essem non Heraclides Ponticus, sed consularis,&is qui in maximis versatus in Republica rebus et Iem: quae tam antiquis hominibus at- 'Alea visum tribuerem, i ea visu mirifica esse: Oratorium sermonem iri ficta in illis nostris libris, quod esset de ratione dicendi, belle a me removisse; ad eos tamen retuliste, quos ipse vidissem. Aristotelem denique, quum de Republica & praestante viro scribat, ipsum loqui. Commovit me,& eo magis, quod
maximos motus nostrae civitatis attingere non poteram,
quod erant inferiores. quam illorum aetas qui loquebantur. Ego autem id ipsum tum eram secutus, ne in nostra tempora incurrens, offenderem quempiam: nunc &id vitabo,&loquar ipse tecum, & tamen illa quae institu
ram, ad te, si Romam venerim, mittam. Puto enim te aestimaturum a me libros illos non sine aliquo meo si machi, esse relictos. Ex iis Ciceronis se su infe g. rect-rbam imum parrationem fuisse quam quae ροι ea fuit, cogitatum esse de mutandu personu,quod fa
63uem locum disputationu non ψεnesse, Ad eum libro irascribitur: Nunc pergam ad caetera: Varro, de quoad me scribis. inducetur in aliquem locum, si modo crit locus sed nosti genus dialogorum meorum: ut in Oratoriis, quos tu in caelum fers, non mentio potuit fieri cujus luam ab iis qui disputant, nisi ejus qui illis notus aut auditus esset. Hanc ego de Republica, quam institui, disputatio- onem, in Africani personam, hili,& Laelii,& Manilii contuli adjunxi adolescentes QTuberonem,P.Rutilium, duos Laelii generos, Scaevolam& Fannium. Itaque cogitabam quoniam in singulis libris utor prooemiis, ut Aristoteles in his quos ε ωτεροιους voca aliquid efficere,ut non sine cauisa istum appellarem: id quod intelligo tibi placere, utinam modo conata efficere possim .Rem enim quod
te non sugit magnam compleaeus sum di gravem,
562쪽
& plurimi otii . quo ego mari me egeo. Aes hae de varia
omnes exce gentis in Repub. Qirι artes erant tandem ex
plicata. Primi quidem libris desinitiones C earatra nes ictas adhib/tas, jam locus his Augusi,m demonstra- όιν cap. M sb. 2, de olatare Dei. Sed si contemnitur qui
Romanam Rempub. pessimam ac flagitiosissimam dixi e de Sallustio paulo ante mentio fuerat nec curant illi quanta morum pestimorum ac flagitiosorum Iabe ac dedecore compleatur, sed tantummodo ut consistatia maneat udiant eam non ut Sallustius narrat pessimam aeflagitiosissimam facta sed sicut Cicero disputat iam tune prorsus periisse, & nullam omnino remansite Rempub. Inducit enim Scipionem, cum ipsum tur Carthaginem extinxerat, de Republ. disputantem: quando praeientiebatur ea corruptione quam describit Sallustius iatnjainq; peritura.eo quippe tempore disputabatur, quo jam unus Graccliorum occisus fuit: a quo scribit seditiones graves coepiste Sallustius. Nam mortis ejus fit in iisdem libris commemoratio. Cum autem Scipio in secundi libri fine dixisset: Ut in fidibus ac tibiis atque cantu ipso ac vocibus concentus est quidam tenendus ex distinctis sonis, quem
immutatum ac discrepantem aures eruditet scire non possunt, isq: concentus ex dissimillimarum vocum moder tione concors tamen efficitur & congruens: sic ex summis& mediis & infimis interjectis ordinibus, ut sonis, modoratam ratione civitatem consensu dissimillimorum concinere: & quae harmonia a musicis dicitur in cantu , eam esse in civitate concordiam, arctissimum atq; optimum manni in Repub vinculum incolumitatis eamq: sine iustitia nullo pacto esse posse.Ac deinde cum aliquato latius & i berius disseruisset quatum prodesset justitia civitati,quantumq: obellet si abfuillet: ius epit deinde Philus unus e rum qui disputationi aderant & popoicit ut haec ipsa quinitio diligentius tractaretur,ac de j ustitia plura dicerentur,
propter illud quod jam vulgo serebatur, Rempub. regi G
563쪽
ae injuria non posse. Hanc proinde qti stionem discutiendam&enogandalai csse astensus est Scipio responditque nihil esse quod adhuc de Republica putaret dictum,&quo possent longius progredi,nisi esset confirmatum, non modo falsum cile illud Sine injuria regi non polle sed hoe verissimi uia esse, Sine summa justitia nempublicam regi
non polle. Cujus quaestionis explicatio cum in diem consequentem dilata ellet, in tertio libro magna conflictati ne res acta est. Suscepit enim Philus ip:e disputationem eorum qui sentirent sine injustitia regi non poste Rempub. pursans se praecipue, ne lioc ipse sentire crederetur. Egitque sedulo pro injustitia contra justitiam, ut hanc elle utilem Reipubl. illam vero inutilem, veri limitibuς rati nibus & exemplis velut conaretur ostendere.Tum Lanius,
rogantibus omnibus, justitiam defendere aggressus est, asseruitque quantum potuit, nihil tam inimicum quam injustitiam civitati, nec omnino nisi magna justitia geri aut stare posse Rempublicam. Qua quaestione quantum satis visum est pertractata Scipio ad interna illa revertitur, recolitque suam atque commendat brevem Reipubl. d finitionem , qua dixerat eam esse rem populi. Populum
autem non omnem coetum multitudinis, sed coetum juris consensu & utilitatis communione sociatum cste dete
minat Docet deinde quanta sit in disputando definitionis utilitas: atque ex illis suis definitionibus colligit tunc esse Rempubl. id est,rem populi,cum bene ac juste geritur,sive
ab uno rege, sive a paucis optimatibus, sive ab universo p pulo. Cum vero injustus est rex, quem tyrannum more Graeco appellavit aut injusti optimates, quorum consensum dixit esse Achione aut injustus ipse populus, cui nomen usitatum non reperit, nisi ut etiam ipsim tirannum vocaret: non jam vitiosam, sicut pridie fuerat disputatum, sed sicut ratio ex illis definitionibus connexa docuisset, omnino nullam esse Rempuo.quoniam non esset res populi, cum tyrannus eam faetione capesseret: nec ipse popul usjam populus esse si ellet injustus quoniam no esset multitudo de juris consensit & utilitatis comunione sectata sicut populus fuerat definitus. Hae Augus7..ipud quo bbro ejuFrim Fcos 12, p. 2I, Acin alter HI eadem de resicam
564쪽
rem habes: Quapropter nirnc est locus, ut quam potero breviter ac dilucide expediam, quod in secundo hujus inperis libro me demonstraturum esse promisi, secundum definitiones quibus apud Ciceronem utitur Scipio in libris de Republica nunquam Rempublicam suisse Romanam.Breviter enim Rempubl.definit este rem populi quae definitio si vera est nunquam fuit Respubl.Romana: quia nunquam fuit res populi: quam definitionem voluit este Reipubl. Populum enim esse desinivit c tum multitudianis , juris consensu & utilitatis communione sociarum.
Quid autem dicat juris consensum, disputando explicat: per hoc ostendens geri sine justitia non poste Rempublicam. Ubi ergo justitia vera non est, nec jus pote: t etae. Quod enim juste fit,pi ofecto jure fit: quod autem sit injuste nec jure fieri notest. Non enim jura dicenda sunt, vel putanda, iniqua hominum constituta, cum illud ctiam ipsi jus esse dicant, quod de justitiae sonte manaverit: saliumque esse quod a quibusilam non recte sentientibus dici solet. id esse jus, quod ei qui plus potest, utile est. Qui
circa ubi non est vera justitia, juris consensu sociatusco tus hominum non potest esse: & ideo nec populus: juxta illam Scipionis vel Ciceronis definitionem. Et si non populus. nec res populi; sed qualiscunque multitudinis, quae populi nomine digna non est: ac per hoc si Respublicares populi est. & populus non est, qui consensit non sociatus
est juris: non est autem jus, ubi nulla justitia est: procul dubio cuiligitur, ubi justitia non est, non esse Rempublicam.justitia porro ea virtus est, quae sua cuique distribuit.
Quae igitur justitia est hominis quae ipsum hominem Deo vero tollit, & immundis daemonibus subdit 3 hoccine est sua cuique distribuere ' An quisendum aufert ejus a quo enatus est,& tradit ei qui nihil in eo habet juris, injustus est: & qui seipsum aufert dominanti Deo, a quo factus est,& malignis iervit spiritibus. 'stus est 3 Disputatur certε acerrime atque sortissimε in eisdem ipsis de Republica libris adversus injustitiam pro justitia. Et quoniam cum prius ageretur pro injustitiae partibus contra justitiam αdiceretur nisi per injustitiam Rempublicam stare augerique non posse; hoc veluti vatilliinrum positum erat, m-justam
565쪽
iustum esse, ut homines hominibus dominantibus serviant. quam tamen inj usu tram nisi sequatur imperiosa cibritas,cujus est magna Respublica,non eam polle provinciis imperare. Rel pons inaesta parte justitiae ideo iustum esse, quod talibus hominibus sit utilis servitus, & pro utis litate eorum fieri, cum recti sit, id est, cum improbis au- sertur injuriarum licentia; & domiti se melius habebunt, qui indomiti deterius se habuerunt. Subditumque est, utilia ratio firmaretur,veluti a natura sumtum nobile exemplum atque dictuin est: Cur igitur Deus homini. animus imperat corpori, ratio libidini, caeterisque vitiolis animi. partibus3 Plane hoc exemplo satis edoctum est,quabus.
tam cile utilem servitute in :α Deo quidem ut serviatur, utile esse omnibus. Serviens autem Deo animus, rectε
imperat corpori, inque ipso animo ratio Domino Deos iblita recte imperat libidini vitiisque caeteris. Quapropter ubi homo Deo non servit, quid in eo putandum est esse justitiae quandoquidem Deo non serviens, nullo modo potest juste animus corpori, aut humana ratio vitiis imperare. Et si in homine tali non eli ulla justitia, pr culdubio nee in hominum coetu qui ex hominibus talibus constat. Non est hic ergojuris ille consensus, qui hominum multitudinem populum facit, cujus res dicitur esse Respublica.Nam de utilitate quid dicam 8 cujus etiam communione sociatus coetus hominum , sicut se habet ista desinitio. populus nuncupatur. Quamvis enim, si dia ligenter attendas, nec utilitas sit ulla viventium,qui vivunt implessicut vivit omnis qui non servit Deo. servitque daemonibus tanto magis impiis, quanto magis sibi, cum sint
immundissimi spiritus, inquam diis sacriscari volunt: T men quod de juris consensu diximus, satis esse arbitror, unde appareat per hanc definitionem non esse populum. cujus Respublica esse dicatur, in quo justitia non est. Si enim dicunt, non spiritibus i sim undis , sed dii a bonis atque sanctis in sua Republica servisse Romanos : nunquid eadem toties re tenda sunt, quae jam satis, imo ultra quam satis est diximusὶ Quis enim ad hunc locum per superiores hujus operis libros pervenit, qui dubitare adhuc possit malis & impuris daemonibus servese Roma
566쪽
nos: nisi vel nimium stolidus, vel impudentissimὁ contemtiosiusὶSed ut taceam quales sunt quos sacrificiis colebant, in lege veri Dei scriptum est, Sacrificans diis eradicabitur, nisi Deo tan tum.Nec bonis igitur nec malis diis lacrisc
ri voluit,qui hoc cum tanta comminatione praecepit. HAEc Augustinuw. Hinc,mem mus non solum de rara riones , sedde dialectica Hsserend/ nIιl rare admonuis perutilia fuisse: tum aeris Anem generum conjunctam magnum C clarum lumen attulis , alia maloni cre
fui sera defendentis. Quarto aurem Gereonu libro, Heflatonu 2,', 'IO, descriptionem quandam ωὐium e rociam percipimus ex atio fuissem Augustini Deo libra
2 ,c '. 9, ejusdem operis. Quid autem hinc senseri ni R inani veteres, Cicero testatur in libris quos de Republ. scripsit,ubi Scipio disputans ait: Nunquam comoediae nisi consuetudo vitae pateretur, probare sua theatris flagitia potuit lent. Et Graeci quidem antiquiores vitio suae opinionis quandam convenientiam servaverunt; apud quos suit etiam lege concessum ut quod vellet comoedia nominatim, vel de quo vellet,diceret. Itaque, sicut in eisdem liabris loquitur Africanus, quem illa non attigit. vel potius quem non vexavit3cui pepercit 8 Esto aomines populares, improbos in Reeubl. seditiosos,Cleonem, Cleophontem, Hyperbolum laesit. Patiamur inquit: etsi hujusmodi cives
a censore melius est, quam a poeta notari: sed Periclem, cum jam suae civitati maxima authoritate plurimos annos
domi α belli praefuisset, violari versibus, & eos agi in sc na,non plus decuit, quam si Plautus, inquit, noster volui Gset,aut Naevius Publio & Cneo Scipioni aut 'cilius Ma co Caton i maledicere. Deinde paulo post: Nostrae, inquit, contra duodecim tabulae cum perpaucas res capite sanxii sent in his hanc quoque sanciendam putaverunt, si quis ctitavi let sive carmen condidisset, quod infamiam fac ret, flagitiumve alteri precaretur. Judiciis enim ac in pistratuum dii ceptationibus legitimis propositam vitam, non poetarum ingeniis habere debemus; nec probrum audire, nisi ea lege,ut respondere liceat,&judicio delende
567쪽
re. Haec ex Ciceronis quarto de Republ. libro ad verbum excerpenda arbitratus tum, nonnullis propter faciliorem intellectum vel praetermissis, vel paululum commutatas: multum eniin ad rem pertinent, quam molior explicare si potero. Dicit deinde alia, & sic concludit hunc locum , ut ostendat veteribus displicuisse Romanis, vel laudari quenquam in scena vivum hominem, vel vituperari. Sed, ut dixi, hoc Graeci, quanquam inverecundius, tamen convenientius licere voluerunt, cum viderent diis suis aicepta & grata ei te opprobria non tantum hominum, verum &ipsorum deorum in scenicis fabulis. sive a poetis essent illa conficta, sive flagitia eorum vera
commemorarentur & agerentur in theatris, atque ab e rum cultoribus utinam solo risu ac non etiam imitatione
digna viderentur. Nimis enim superbum suit famae parcere principum civitatis & civium ubi suae famae parci numina noluerunt. Nam quod affertur pro desensione, non illa vera in deos dici, sed falsa atque conficia: id ipsum est scelestius, si pietatem consulas relisionis: si autem maliatiam daemonum cogites,quid astutius ad decipiendum atque callidius 3 Cum enim probrum jacitur in principem
patriae bonum, atque utilem, nonne tanto est indignius, quania a veritate remotius, & a vita illius alienius 3 Quarigitur supplicia siuificiunt, cum Deo si ista tam nefaria,
tam insignis injuria 3 Hae Augustin M. Cui sus ex fore conjicimus factam esse quarto libro quadam descraprιο-nem os um,m de poetis prosiclim sermonem eum tractarum, quem isdemus a Platone dispurari io Bbro. Quinto autem libro, siproarmo argumentum sequemur, es ario quadam Rerumpublicarum fuit, ut apud PMinonem is S σ 9 de Repub m quo requ/rebatur ub/ name erea sera RU'.quam Cicero per Scipionem constituisset. prooemium hoc I apud August. bb. 2. eisp. 20n comi uis reprehensione. Quando ergo RespubI. Romanatalis erat qualem illam descripsit Sillustiusὶ non jam pessima ae flagitiosissima, sicut ipse est,sed omnino nulla erat, secundum istam rationem,quam disputatio de Repub. inter magnos ejus tum principes habita patefecit. Sicut etiam ipse Tullius non Scipionis,nec cujusquam alteri sed
568쪽
suo sermone loquens inirincipio quinti libri demonstravit, commemorato prius Ennii poetae versu, quo dixerat;
Quem quidem ille versum . inquit, vel brevitate, vel veritate tanquam ex oraculo mihi quodam dine effatus videtur.Nam neq. viri, nisi ita morata civitas fuisset: neq; in res nisi hi viri praesuissent aut si dare, aut tam diu tenere potuit lent tantam, & tam juste lateq: imperantem Ren publicam .ltaq: ante nostram memoriam ,& mos ipse patrius praestantes viros adhibebat, &veteriis morem ac majorum instituta retinebant excellentes viri. Nostra vors tas cum Rempublicam sicut picturam accepisset egro fiam sed evanescentem vetustate, non modo cana colorius iij sena quibus fuerat renovare neglexit: sed ne id quidem curavit, ut formam saltein ejus & extrema tanquam lineamenta servaret. Quid enim manet ex antiquis motibus, quibus ille dixit rem stare Romanam: quos ita obibvione obsoletos videmus, ut non modo non colantur, sed etiam ignorentur8 Nam de viris quid dicamὶ Mores enim ipsi interierunt, virorum penuria. Cujus tanti mali non modo reddenda ratio nobis,sed etiam tanquam reis capitis quodammodo dicenda caussa est. Nostris enim vitiis, non casu aliquo, Rempubl. verbo retinemus, reipsa vero
jam pridem amisimus. Haec Cicero fatebatur longε quia dem post mortem Asricani,quem in suis libris secit de ne- publica disputare, adhuc tamen ante adventum Christi. Quae si dili amata & praevalescente religione Christiana
sentirenturari: dicerentur, quis non istorum ea Christi nisi inputanda esse censeret 3 Quamobrem cur non cura- ruiit dii eorum,ne tunc reriret atq; amitteretur illa Re pubi quam Cicero longe ante quam Christus in carne v nasset,iam lugubriter deplorat amissam 3 Viderint laud tores ejus etiam illis antiquis viris,& moribus, qualis su rit,utrum in ea viguerit vera justitia .an sorte nec tunc fu rit viva moribus, sed picta coloribus. Quod& ipse Cicero nesciens,cum eam praeserre expressitased alias si Deus v luerit, haec videbimus. Enitar enim suo loco,iat ostendam
secundum desinitiones ipsius Ciceronis. quibus quid sit Publica,ta quid sit populus,loquente Scipione breviterposuit,
569쪽
posuit, attestantibus etiam multis, sive ipsius sire eorum quos loqui fecit in eadem disputatione, sententiis, nunquam illam suisse Rempublicam.quia nunquam in ea sulcvera justitia. Secundum probabiliores autem desinitiones& pro suo modo quaedam Reipubi fuit: & melius ab antl-quioribus Romanis, quam a posterioribus administrata est. vera autem justitia non est, nisi in ea Republica, cujus conditor rector l. Claristus est: sita ipsam Rempublicam
placet dicere, quoniam eam rem populi esse negare non possumus. Si autem hoc nomen, quod aliter alibi vulgatum est, ab usi nostrae locutionis est forte remotius; in ea certa civitate est vera justitia, de qua scriptura sancta dictu Gloriola de te dicta simi civitas Dei. Hiactenus locutus Augustinων argumentum quoddam libra quinis ne bis
quinto libro fumius, Mia aliquid obter ostenditur: Quod me magno animi motu perturbatum putas, una equidem .sed non tam magno, quam tibi sortane videor.
Levatur enim omnis cura,cum aut consistit consilium, aut
cogitando nihil explicatur. Lamentari autem licet: illud tamen totos dies: sed vereor ne nihil cum proficiam, etiam dedecori sim. In studiis ae literis nostris consumo omne tempus, considerans quanta vis sit illius viri, quem nostris
libris satis dissenter ut tibi quidem videmur: expressimus. Tenesne igitur moderatorem illum Reipub. quo re-
serre volumus omnia3 nam sic quinto, ut opinor,in libro loquitur Scipio: ut enim gubernatori cursus secundus, medico salus, imperatori victoria: sic huic moderatori Reipublicae, beata civium vita prop ta est, ut opibus fi ma, copiis locuples, gloria ampla, virtute honesta sit. Hujus enim operis maximi inter homines atque optimi illum et se effectorem volo. Ac de quinto libro hac habui-
min. Sexto autem libro princeps Ropub erat informa tu , Osura legitimis moribus ornatus, quod ex lubro ad
Articum septimo per citur ubi scriptum est: Quod si ista nobis cogitatio de triuicho injecta non esset, quam tu quoque approbas: nae tu haud multum re uireres illum virum,qui in sexto libro informatus est. quid enim tibi foci qui libros illos devorastit Hac pranraru instiIutionem
570쪽
mum si craprum e . Flen s milii riteam fama commendasti.quae epistola tua est, in qua mentionem non facias itaque irascatur qui volet.patiar. τὸ γαρ υ,-7ἐμῆ, praesci tim cum siex libris tanquam praedibus meipsum obstrinxerim, quos tibi tam valde probari gaudeo e quibus unum .. αρ' e requiris de Cn. Flavio Cn. filio. ille vero ante decemviros non fuit, quippe qui AEdilis curulis fuerit: qui a stratus multis annis post decemviros institutus est. quid ergo profecit quod protulit fastosZ Occultatam p
tant quodam tempore istam tabulam, ut dies agendi paterent paucis. Nec vero pauci sunt authores,Cn. Flavium scribam fistos protulisse,actionesque composuisse: ne me hoc vel potius λfricanum is enim loquitur commen tum
putes.ουκ ελαθε t. Pro at locumpasti longius, ut admen tiu. calam de historia diabitatione,non alienis hac comm
ι quit. sapientibus coscientia ipsa factorum egregiorum amplissimum virtutis in ptam ium. tamen illa divina vi tus, non statuas plumbo in rentes, nec triumphos arescentibus laureis sed stabiliora quaedam & viridiora pro intorum genera desiderat. Quae tamen ista sit ni λ inquit