장음표시 사용
591쪽
centena senaque millia passitum singulis diebus conficiet.
Proximae quaestionis responsio deinccps concluditur, per manendum este in corporis praesidio dum dominans ille Deus nos hinc evocaverit. Quaeret autem hic aliquis qua ratione igitur Cato,Brutus, ilius sibi manus attulerunt,s non liceat imperatoris Dei injussu demigrare3 Video equidem quid pro Catone Cicero tanquam divinae voluntatis interpres responderit. Ait enim prima Tusculana, Cato sic abiit e vita ut causiam moriendi nactum se cile gauderem etat inim dominans ille in nobis Deus inj ussu hine nos suo demigrare: cum vero caussam justa Deus ipse dederit,ut tunc Socrati,nunc Catoni, pe multis,net ille medius fidius vir sapiens laetus ex his tenebris in lucem illam excesseriti nec tamen illa carceris vincula ruperit leges Onim vetano sed tanquam a magi stratu aut a potestate aliqua legitima, sic a Deo evocatus atque emissus exierit. V
rum huic subtilitati graviter occurritur, & a Philosophis disserentibus, mortem sibiipsi consciscere, fugientem vel inopiam, vel amorem , vel molestiam,sortis magniq: animi non esie, sed timidi potius & angusti: & a divinae legis contrario mandato, Non occides. Quod si pro libidine
militi liceat consilia imperatoris interpretati : quaena tandem stabiles & firmae custodiae retinerentur Martialem vero hic multo libentius,quam Ciceronem audio: Euod magni Thraseae consummat 'e Catonis Dogmat Psequeos alum ut esse istis:
Corpore nec nudostra tos 1ncurru m enses,
Quod feci e selim te, Decraneo s. Nolo tarn acili redimit qu/sanguinefamam: Hunc soci laudiri, qui fine moraepotes. Ergo retinenda nobis vita est,&custodia nobis commis i tuenda est, ne defugisse munus a Deo datum vide mur; justitia, pietasque colenda; quae cum in parentes in gna sit, tum multo major est in patriam,quet & nos,& pr pinquos nostros complexa sit. Africanus patrem ad Ticinum liberavit, pietatis in patrem magnum exemptu est: Paulus Emilius csim ad bellum Macedonicum proficisceretur,in concione precatus est,ut quicquid diri pop. Rom. immineret,in domum suam converteretur: magna pi
592쪽
t in patriam fuit. Justae illius piae q: vitae gradibus itur in caelum,& in beatorum coetum, qui lacteam illam cande temq: caeli regionem incolunt. Ex quo omnia mihi contemplanti, praclara - .
tera es mirabilia videbantur. Erant autem eastella, quas nunquam ex hoc loco vidimus, ta ea magnitudines omnium quas esse nunquam si 'ricati sumus: Ex quibus erat ea minima, quae ultima caelo, citima tenris, luce lucebat aliena. Stesiarum autem globi, terrae magnitudinem facile vincebat. Iam vero ipsa terra ita mihi parva vis e F, ut me imperti nostri quo qua junctum ejus attingimus, poeniteret. Uuam cum magis intuerer, V Ainquit a picanus,quousque humidefixa erit tua Mernis, mens nonne 'icis,quae in templa veneris Novem tibi orbibus, vel potius globis connexasiunt mnia, quorum unus eis caelestis extimus, qui rei
quos omnes complectitur. Summus ipsi Deus a
ceus es continens caeteros, in quo sunt i Dissi, qui volvuntur'llarum cursusempiterni cu ulecti sunt septem, qui versantur retro contrario motu atque cael m.Ex quibus unum globum possidet Ala illa,quam in terris Saturniam nominat. Deinde L. prosperus es ε hominumgeneri 'pro'er Isalutaris illa fulgor qui dicitur Iovis. Tum rutilus,horribil7sque terris, quem A Lartem dicitis. Deinde subter m diam fere regionem Sol obtinet dux Sprinceps,c tmoderator Iuminum re quorum, mens mundi tata tempera- 'temperatis,tanta magnitudine, utcunfla sua G-ς ν celustret ta compleat. Hunc ut comites si v ntur taene salter,alter Cercurii cursi .in i m que orbe Luna radiis Solis accensa convenam in
593쪽
IN SOMN. ICII . ni infra autem eam nil est, nisi mortale & cadi . ac insta au-
cum, praeter animos munere Deorum homintim ni
generi datos. Supra Lunam synt a terna omnia. -'. 2 am ea qua αἱ media, ta nova testas, neg. movetur,ta in imas,2 in eam feruntur omnia siuo nutu pondera. Ex Hoc itaq: lacteo circulo templa illa diis immo
talibus devota & consecrata, non quemadmodum in te iis opere hominum aut manu facta, sed virtute potentiaq; divina primum spectanda Publio proponuntur, tum ad angustias terrae revocatur.Collatio igitur ista caesi & terrarbicviter ponitur,tum per partes explicabitur latius. Macti ingenio este cani interpretes, rerumq; naturae capaces, argumenti repertores, quo deos hominesq: vicistis: ait Plinius. Ergo interpretem hunc Africanum audiamus: Elactea via Amiliano contemplanti praeclara caetera de admirabilia videbantur .Quid mirum iEquidem inquit Pli
nius de consensu gentium moveor: Nam quem κόσμον Grcci nomine ornamenti appellaverunt,cum & nos a perfecta absolutaq: elegantia mundum .stellae, inquit tales in caeso sunt, quales e terra nunquam homines cernimus, Atantae magnitudinis, quantas nunquam suspicati sumus: quod minorum collatione demonstratur: Luna siquidem omnium stellaru minima est quae major tamen est, quam dimidia pars terrae, ut Mathematici ante Ciceronem tradidere. Quantas igitur majorum stellarum magnitudines esse putabimusῖ Verum locus controversiam cum decretis recentium Astrologorum babet non parvam.Nam neque stellarum minima Luna ab iis dicitur : neq: major, quam dimidia pars terrae.quod totum, ut planius cxpona tur res ei am quae Thebitius& Alphraganus de magnitudia ne stellarum prodidere ex diametrorum, cuboruiν glob rum proportione: partes integras particulis omissis tarum recentcbo, quod ad hunc locum satis este pollit. Terra tribus stellis major est, Luna, Mercurio. Venere, a caeteris se cilε vincitur Terra enim major est, quam Luna tricies iam vim quam Mercurius. 2I9set quam Venus, 'τ inor autuest Sol 166, lute,toto dimidio Jove,9: Saturno si. Stella
594쪽
primae magnitudinis, Ioz secundae, 'O; ternae, quartae, quintae. sextae, I 8. Ex quorum hominum sententia, videmus Mercurii stellam,non Lunae, minimam omnium esse,& Lunam non esse minorem dimidia terrae parte.Utri autem veriores sint, illine veteres Mathematici quos Cic
ro secutus est. an hi recentiores, Deus ille. qui globis istis praeiidet, novit. Luce aliena luna lucet: Solis enim luce collustratur. Ideoque tenui illinum lumen facit proximus ejus accelius ad Solem, digres ius autem quisque longissi mus plenissimum. Stellarum autem globi terrarum in gnitudinem facile vincebant: Luna liquidem duplicata,
terras magnitudine sit perat; quanto magis igitur totus ejus globus,reliquiq; quito altiores erutJam vero ip a te ra tam angusta, parvaque visa cst, ut imperita Romanum pusillum admodum videretur : quod quali punctum terrae cfficeret. nondum Romani Taurum montem in Asia transierant, nondum Gallis,nondum Germanis, nondum Afris imperabant. Itaque castigatur Enassianus ejusque animus ad caelum contemplandum excitatur. Quandiu igitur in terrenis atque humanis rebus spem cogitati num tuarum defixam habebis3 Erige oculos & mentem, hominemque te praesta. Deus enim homines terrae quiadem incolas,sed & caeli contemplatores esse voluit.
Pronaque cum pectent animaba careris rerram,
Ovidius primo Metamorph. Nonne cons deras admirabiles istas aedes diis immortalibus sacrasὶ mundus unia
versus nove globis ornatus& coagmentatus est, quorum octo caelesti regione continentur, nonus & ultimus terra.
quae partitio Platonica est.Platonicus enim mundum est cere moliens Deus, terram ignemque junxit eaq; aquae& aeris vinculis colligavit. Caelestem autem regionem igneam Plato credidit, unde paulo antE sempiterni ignes, stellae nominantur. Platonica autem de mundo philosi phia est omnia quatuor elementis constare, eaque in innanibus omnia esse permixta ita ut syderibus ignis aspi stabile lumen, vitalem calorem, motum promtissimum, Rerpellucentem pei spicuitatem, aqua lenitatem aequabialem
595쪽
Iem,terra solidam crastitudinem praebeat. Sed ad caelestes. orbes vel potius globos redeamus: cum enim duae formae praestantes sint ex solidas globis sic enim σφωρα, interpretari placeo ait Cicero i de Natura Deorum, ex planis ci cuius,aut orbis qui κMinor Graece dicit proprie solida ibia corpora globi, non orbes nominantur, quos octo duntaxat antiquitas omnis esse sensit, orbem stelliserum extrumum subjectosque ei planetas septem. Verum Hippa chus &Ptolemaeus,hosq; deinceps Astrologi sequuti, cum triplicem in orbe stellifero motum animadvertissent, priamum ab ortu per meridiem ad occasium, secundum circa
principia Arietis & Librae a Septentrione ad Meridiem,
contraque tertium ab occasu per Meridiem ad ortum :d cimum globum authorem primi motus, nonum secundi statuerunt tertium qui triginta sex millibus annorum a solveretur, stellifero orbi tradiderunt, tametii neq: desint hodie vetustatis desenseres, quiq: & transversum illunia Septentrionibus motum nullucile confirment, &primu
qui Σ horis efficitur, univeis caeli elle proprium, deinde in singularibus globis item suum in primo orbe sexies &tricies millenorum annorum, in Saturno, Maaedove, --
terasq; similiter certis temporibus definitum:atq; id a Pt lenaruo sumere se disputant. Quam quaestionem Augustinus Ricius Cibtiliter & acute tractavit. In Planetis en etiaam illa diversitas Plato primam Lunam a terra, secundum Solem tertiam Venerem,quartum Mercurium, quintum Martem, sextumJovem septimum Saturnum facit.Cicero recentiores secutus secundum globum Mercurio tertium
Veneri, quartum Soli dedit. Platonem igitur hic non probavit, quem secundo de Natura Deorum eadem in re probaverat Duo vero genera Deorum veteres coluere unum
xternum,ut caelum&stellas . alterum ab hominibus co secratum partim magnitudine beneficiorum, ut Herculem, Romulum partim excellentia, ut mentem, virtutem,
victoriam:partim ratione physica, ut Cererem, Neptunii, Bacchum,quemadmodum Cicero docet in Natura Deo rum Ex aeternis igitur diis stellifer orbis princeps & Iunis mus Deus habitus est, qui more potentissimorum in terris regi adcomitatus scilicet honorem atq; dignitatem,steb
596쪽
las tam multas quam cernimus assumsit: septem autem subjectis singulis suos globos allignavit, qui falso planetae .crrantesq; nominantur. Nihil enim errat. quod in omni aeternitate contervat progrellus&repressus. reli auosque motus constantes & ratos. Quod eo est admirabilius in his stellis,quas diximus quia tum occultantur, tum rursus
aperiuntur, tum abeunt, tum recedunt, tum antecedunt, tum autem subsequuntur, tum celerius moventur, tu ta
ditis,tum omnino ne moventur quidem, sed ad quoddam
tempus insistunt. Ex quibus proximum globum pollidet
illa,quam in terris Saturniam nominant gelidae acri n- tis naturae, unde s lari s dus existimatum, qui moroii idcirco sitiat ac dissici 1 orbem suum conficit 29 anni , di bus i6r, horis is, ob quam motus tarditatem Saturnus, Tatione quadam Physica appellatus cst,quod saturetur annis, ut ait Cicero secundo de Nat. quodq; confirmat aetas temporum spacia, annisq; pr ictitis inlaturabit iter exple tur. Deinde est hominum generi prosper ille S Lilutaris fulgor, qui dicitur Iovis, quod ipsiim nomen a mansueta clementiq; syderis natura formatum est. Jupiter enim aest, juvans pater, ait ibidem Cicero, quem conversis casibus appellamus a juvandoJovem; a poetis pater deumque hominumq: dicitur a veteribus autem Romanis optimus,& maximus: & quidem ante Optimus quam maximus, quia majus est certeq; gratius prodeste omnibus,quam pes magnas habere. alligasse Saturnum in fabulis dicitur, quia immoderata Saturni frigora temperat. Hinc illud Persii: saturnos gravem nostroJοὐ ravi os una. Curium tuum absolvitia annis, dicbus sis, horis a. 3. Tum rutilus horribilisq; terris, quem Martem dicitis : igneus siquidem est. & rapidus,unde ardores animorum adpi
liandum, atq: hac de cauila bellorum deus habitus. Hine pro bello:
artem' accendere cantu, ait Virgilius. Horatius: Tyrtaei et mares animos in Martia ί ta
Hujus suderis ardore nimio de rigore Saturni interj ctum ambobra ex utroq; temperari Jovem, salutaremq;
597쪽
: fieri Plinius existiniat. Dei nee subtermediam sere regi nem Sol obtinet, lux & princeps, α moderator luminum
reliquora, mens mundi & temperatio, tanta magnitudine, ut cuncta sua luce lustret & compleat. De loco Solis de Wordine lyderum es tilin autea est de principatu sic astr logi docent, a Sole non solum lumen reliquis syderibus suppeditari,verum virtutes ossiciaq; praescribi, ut Saturnus propcer diuturnam experientiam reconditamq, peritiam, velut in regno nostro cancellarius;Jupiter ob aequitatem moderationemq;, judex; Mars propter ardorem, praeses bellorum: Venus ob humidam & foemineam mollitiem, materfamilias; Mercurius, quia sagax, scriba: Luna, quia
velox Sc promta nuncia rerum constituatur.Praeclarae istae
Solis & admirabiles laudes sunt,quba dies noctesq:,aeli tes hyemes,& his reliqua duo interjecta tempora, sua cinversione conficiat. Plinius libro secundo Naturalis hist ri sum de Planetis loquitur: Quorum inquit medius Sol
fertur amplillima magnitudine ac potestate, nec temporum modo terrarumq;, sed syderum etiam ipsorum, caeliaque rector. Hunc mundi cile totius animum, ac planius mentem tunc principale naturae regimen, ac numen credere decet opera ejus a stimantes. Hic lucem rebus minia strat, aufertq; tenebras: hic resiqua sydera occulcat: hic viaces temporum, annumque semper renascentem ex uia naturae temperat: hic caeli tristitiam discutit,atq; etiam nubila humani animi serenat: hic suu in lumen caeteris quoque syderibus Denerat .praeclarus, eximius, omnia intuens, omnia etiam exaudiens, ut principi literarum Homero placui ite in uno eo video. Animadverte in hac caligine deorum &verae religionis iῖnoratione quam variε ferantur ingenia de diis luis scribentium. Paulo ante stellifer orbis uirimus ipse Deus appellatus est, nunc Sol princeis reliquorum luminum, Scinitio rex Masinissa non stelliti
rum orbem, sed Solem summum salutavit: Grates ago tibi summe Sol, ψοbus rebro caelites. Mens mundi nomin rur,de qua Virgilius AEneid. 6, in 'o Ca tum ac terra Nampo 6quentes, Lucentem Iurglobum Lunae, Tuamaque astra
598쪽
S risus intus alter totamque infuse per art- Mens a tat molem plenose corpore miscet.
Inde hominumpecudumet geni seira' ὐolant , Et qua marmoreo fers monstra sub aequore pontu Ubi tamen Virgilius spiritum animamq; mundi,Soli pra cipuὐ non attribuit, ut luc Cicero. nec ipse Cicero in Ac demicis vim Solis animum dicit esse mundise autem de Acadcmicorum sententia loquitur: Parteis autem este mi di,omnia quae insint in eo, quae natura sentiente teneam tur , in qua ratio perfecta insit,quae sit eadem sempiterna. nihil enni alentius estea quo intereat. quam vim dicunt animum este munda, eandemq; esse mentem, sapientiamque persectam:quem Deum appellant,omniumq; rerum, quae sunt ei subjectae quas prudentiam quandam, proc Iantem caelestia maxime: deinde in terris ea quς pertinent ad homines: quam interdum necessitatem appellant, quia nihil aliter esse possit. atq; ab ea constitutum sit: interdum quasi fatalem & immutabilem continuationem ordinis sempiter monnunquam quidem eandem fortuna, quod
efficiat multa improvisa,& nec opinata nobis , propter obscuritatem, ignorationemq; caussarum. HGCicero. Quid ergo, inquies, mens mundi modo Sol erat, modo Deus,
non Soli duntaxat, sed omnibus mundi partibus insistis appellatur: quid, inquam, ab ignaris & religionis veritate caligantibus hominibus bic constantia requiramusὶ fuit
haec inconstantia confessio quaedam ignorationis. Sed --men ad Stilis laudem redeamus.Tanta magnitudine,du deviginti quippe partibus, ait in Academicis Cicero, major universa terra, vel ut Ptolemaeus in magna costructi ne, centies sexagies sexies: quae magnitudo admirabilis nobis videri debet reputantibus quantitatem ejus ocul rum nostrorumjudicio pedalem aut bipedalem duntaxat esse,quod Epicurus censebat. Motus ejus 36s diebus, s h ris, ' minutis,16 secundis perficitur,ut astrologi recenti res docuere. Hunc ut comitem consequitur alter Vene ris alter Mercurii cursus. Venus anno cursum conficit, ii strando latitudinem signiferi orbis: nec unquam a Sole discedit duorum signorum intervallo, tum antecedens, tum consequens :brumae siquid tempore phosphorus,
599쪽
Latine Lucifer appellatur. Hinc illud Martialis,
Iratipho e re eiem,qui audia nobis moraris Caesare senturo Phosphore redde d/em. Divis autem diebus consequitur,&Hesperus nomina tur. Hinc Virgilius. Ite domum tu Senit He erus te cape'.
Plinius idem ferit Infra Solem ambit ingens sydus appellatum Vcneris,alterno meatu vagum, ipsisq; cognominibus aena ulum Solis ac Lunae. praeveniens quippe, & ante matutinum exoriens Luciferi nomen accipit, ut Sol alter diem maturans: contra ab occasu resulgens nuncupatur
Vesper, ut prorogans luce,vicemq; Lunae reddens. Quam naturam Hus Pythagoras Samius primus deprehendit Glympiade circiter et, qui fuit urbis Romae annus cente mus quadragesimus secundus. Jam magnitudine extra cuncta alia sydera est,claritatis quidem tantae, ut unius h jus stellae r is umbrae reddantur. Itaq;& in magno n minum ambitu est: alii enim Junonis, alii Isidis, alii Matris deum appellavere.Hujus natura cuncta generantur in
terris nanq; in alterutro exortu genitali rore con spergens, non terrae modo conceptus implet, verum animantium
quoq: omnium stimulat. Signiferi autem ambitum per sit tricenis & duodequinquagenis diebus, ab Sole nut quam absistens partibus sex atque quadraginta longius, ut Timaeo placet.haec Plinius de Venere. Mercutius nu- quam longius signi unius intervallo abscedit, tum antevertens,lum subsequens. Plinius ait viginti tribus partibus
nunquam remotiorem esse, & novem diebus Ocyore ambitu, quam Venerem toto abe circumserti. De caelest,
bus globis ad hujus illustrationem loci dictum satis ut
pinor) est. Unus globus superest ex aes e, aqua, terra coagmentatus : aetherea ignhaq; regio superiores octo gi bos complexa est illic aeterna constantia, immutabilia diacuntur esse. Hic contra caduca, plena erroris,& inconstantia sunt omnia, praeter igneos illos & caelestes animos ab aetherea regione in humanorum corporum custodiam immissosaelementa enim varia mutabiliaq; sunt. Eva quanquam acro distant,ramen omnia M
600쪽
In liquidas raresist aquas,tenuatur n aura , Aeraque humor habra demto quoque pondere rurs Insuperos aer fenu imus emsc., Cnes. Inde retro redeunt,/demque rer Itur ordo. Ignis enim densem Ofissurus in aera transiermuc in aruas festus glomerata cog/tur unda. Nec si ecies sua cuique manet rerumque no Parris Ex aliis alii renoύar natur a P in. Ovid. I
Metamorph. Haec pars est quam in mundo mortalem veteres pili losoplii credidere.Tellus neq; movetur, ut sup riores a iseretq; globi, quanquam Nicaeas Syracusanus supera omnia stare censet terram sola moveri: atq; hoc etiam Platonem in Timeo dicere quidam arbitrantur, sed obscurius:&nostro seculo quidam hanc sententiam revocavere magni nominis astrologi. sed tamen Scipioni receptam doctrinam sequenti, terra non movetur, sed abjecta est in infimum mundi locum, in eamq; labuntur omnia suo nutu suaq; sponte pondera. Lex ista naturae corporibus impinsita,quam breviter aperuit Oividius, Ignea conὐexi Qis sine pondere caeli Emicuit seummiaque locum sibi legit in arcer
Et pressit exlara talesui. Ergo in terram sua spo, te gravia labuntur.
l. Quid in- sus cum intuerer si pens,ut me recepi, ' suis
quam: quis hic, inquam,ens, qui complet au a mera tantu Uhic est, iam dulcissonus hic GF, inquit ille, qui intervalli M. pro rata conjunctus imparibus sed tamen pro rata porti P xx ne distinctis, impulsu ta motu i orii orbium comης ' scitur, iacula cumgravi ιten perans, varios, aequabititer concentus escit. Nec enim lentio tanti motus incitari possunt, ta natura feri ut em, , trema ex altera paraegraviter x altera aute ac