장음표시 사용
751쪽
tam si cui ita videtur,uPacuvium tragicum,ta Cacdiu ortasse comicum. Oratorem genere non divi o,per sectum enim quaero. Unum e F autem
genus perfecti: a quo qui absunt, non genere iusse
runt,ut ab et ccio Trirentius sed in eoaem nonsunt pares. Optimus eri enim orator, qui dicendo an mos audientium ta docet z de diat es permovet: Docere. debitum se deletitare sonorarsum: pe movere, necessarium. Hac ut alius melius quam auu ,concedendum ea verum id inongeneresed
gradu. Optimum quidem unum ess, ta proxiamum, quod eisimillimum. Ex quo perrifucuum
esZ, quod optimo dissimillimum sit, id esse deterria
ORATO RuM J 'Aνlαποδεσις dissimilitudinis qu5d ratorum sint gradus diversi non genera. De homi bini Sic si qui Grammaticos appellant ut Quintilianus, qui poetas interpretantur, eisque Rhetoricam Philosi hiamque sis iciunt, de hominibus dicunt aliquid, qui vulgo sic ap-
. pellatisiunt, de propria Grammaticae natura pariun. est e Dim Grammatica ars una a caeteris distincta, quae puritatem sermonis.& emendationem praeceptis sitis docet non ornatum, non prudentiam rerum. Si e qui eloquentia: pa res quinque subjiciunt, inventionem, dispositionem, et Cutionem,memoriam actionem,& in elocutione Latinu. tatem statuunt; de hominibus dicunt aliquid, qui Ath nis Sc Romae oratores appellati sunt, de re parum. M torica enim, ars una quaedam esse debet a caeteris disti e et itaque elocutionem in tropis & figuris, actionem in voce & gellu solas habebit, ut tot locis disputatum est a nobis. Optimum J Definitiones enim, rerum perfectionem complectuntur: nec quum definitur homo, definitur tortus aut gibbus, sed omnibus naturae partibus abiblutus. Itisque J exempla. En no- J Ennius poeta Tarentinus, de quo multa vulgo
752쪽
traduntur a Grammaticis: fuit autem sententiosus, sed pD
rum ornatus. Ennius ingemo maximω,arte rudis:
ait Ovidius. Ideoque Virgilius cum legeret Ennium, dic
bat e stercore se aurum colligere. Graecas literas Catonem docuit, ut quidam tradidere. PacuisumJ Hic poeta exEnnii lorore natus est, gravitate sententiarum, pondere verborum, authoritate persenarum clatassimus, ut est pud Quintilianum. Cacibum J Caecilius Statius, in lus Latinitatis auilior, ut est apud Ciceronem ad Atticum, Mediolanensis fuit, & Ennii contubernalis: de hoc poeta sic Horatius,
Vincere Caecilimgrasitate, Terentius arte.
Oratorem J Repetitur πιτerarρδοσις, & ratio subjicitur ex adjuncto, quod de persccto oratore hic disieratur, non de quolibet. Acciri Accius poeta tragicus,qui duriusculus Ciceroni visus est, ferreus Licinio, subacidus Pacuvio: itaque cum l 'acuvius poema ejus collaudasset, sed acorem iulum adnotasset tamen, respondit Accius, eo ipsi, laetari se, quia idem ingeniis accideret quod pomis quae cum primo
acerba ellent, tandem matmescerent: sin protinus essent matura, putrescerent quam primum. Terentius J Cujus fabellae propter elegantiam sermonis putabantur a C. Laelio scribi, ut Cicero ait ad Atticum , ubi Caecilium malum Latinitatis authorem vocat. In eod mJ genere: sed
disserunt gradu & facultate. OptimωJ Propositio syllogismi exoratoris persecti definitione, quam Cic. seque
batur: nec enim id Atticis Rom. praesertim de motu probabatur ut in Ciceroniano nostro docuimus. Fuit tamen apud Graecos Rhetoras jam olim ista Rhetorica de move- dis animis praeceptio, ut apud Ari stotelem videmus fideme moribus dicentis ex affectibus audientis atque ex ipla r tione & argumento peti. Deb/tumi Haec uratoris officia in Oratore sic explicantur, Docere, neces litatis: des ctare voluptatis: movere, victoriae. Et quod hie debitum dicitur, illic appellatur necestarium: &illud est nimirum quod Aristoteles ait in primo Rhetoricorum , ωοῦτε ταΜα
753쪽
supervacanea sunt, sed tamen multum possunt, propter auditoris improbitatem. Eigo docere,debitum & necessarium; delectare & movere, adjunctum. Necessarium JViolentum interpretor, quod tanquam vi impellat. & c pat. Haec utJ Iteratio redditionis altera ubi graduum distinctio fit, ut optimum primo gradu, & optimo similitiamum sit proximo unde sequitur, ut optimo dissimillimum sit infimo. Ex quo J H' ἡπὶ ταυτα ἀκολουθη e, parium collatio, quae Aristoteli dicitur: Si triplum, multaplum: e go subtriplum, submultiplum.
Nam quoniam eloquentia constat ex verbis Ssententim, persiciendum e F, ut pure 'emendate loquentes, quod e T Latine, verborum praeterea tapropriorum, I translatoriι elegantiam persequamur: in propriis,ut aptissima eligamus in translatis, ut similitudinem secuti, verecunde utamur a-Beniri Sententiarum autem totidem genera sunt, quot diximus es laudum. Sunt enim docendi, a- fore. quotcutae: deletitandi, quasi argutae: commovendi gra- diximus esse
vos. Sed ta verborum Hs ructura quaedam, duas gyadu Ora res efficiens, numerum lenitatem rasententi ita M. suam compositionem habent,&adprobanda rem,
accommodatum ordinem. Sed earum omnium rorum,ut aedificiorum memoria est qua Uundamentum lumen,aIlio. Ea igitur omnia n quosiumma, L in quo Gerit orator peritissimus: in quo media, mediocris: rut siumma, in quo minima aeterrimus. Et appellabuntur Ο erit Ora Ormnes oratores, ut pidiores appellantur etiam mali
nec generibus inter se e sed facultatibus disserent. Ita , nemo efforator, qui se Demosthenissimilem
esse nolit : at talcenander, Homeri noluit enim senim erat aliud id non e Fin oratoribus: aut etiam
stat, ut alim gravitate equens seu tilitate m
754쪽
giat ; contra abus acutiorem se, quam ornatiorem telit: etiamsi e F in genere tolerabili, certe non ea
in optimosiquidem quod omnes lauta habet desi
NAH ONIAMJ illustratio propositionis altera perinductionem partium, quae vulgo eloquentiae Nabuuntur, uae summae peritillimum, mediae mediocrem, minimae
eterrimuin oratorem faciunt: comprehenditur autem
primo insentio &dispositio verborum & rerum: quomo do Cic. in Partitionibus loquitur, cuin facit verborum sin-fulorum inventionem, conjunctorum collocationem. lnis autem partibus eloquentiae comprehenditur Gram a tica, Rhetorica, Logica, ut alibi contra Cic. & Quintil. diisserui. Pure emenda et Puritas, est verborum singulorum; emendacio,conjunctorum: quae duae sunt panes Gramma ticae,etymoloSia & syntaris,in quibus orthographia prosodiaque singulorum & coniunctorum continentur. Latine i Latinitas. Grammaticae virtus est propria: itaque etiam sic orat. 3 Crassiis: Praetereamus igitur princepta Latine loquendi, quae puerilis doctrina tradit,& su tilior cognitio ac ratio literarum alit, aut consuetudo se monis quotidiani, ac domestici libri confirmant, &lectio veterum oratorum S poetarum. Sed in Bruto idem etiam manifestius: Non tam praeclarii est scire Latinε quam tu pe nescire: neq; tam id mihi oratoris boni quam civis Romani proprium videtur: itaque Latinitatis praetertio tam aliena est in Rhetoricis, quain esset ornatus institutio in Grammaticis. Verborum J Partitur verba bifariam, in propria & translata: quae partitio vera est, si translationis nomine intelligatur quivis tropus secundum Aristotelem, qui tropos metaphoras appellat, ut etiam in Oratore Cic. adnotavit..Quavis autem vera sit est tamen aliena in Rh toricis in qui b.elocutionis genera duo sunt tropus & sigi ra : in Orat. 3. Distributio verboru fit aliter, in verba pruca, nova,translata: item in propria translata, nova. Partiti nes fiunt parum logicς Quamvis autem in Rhetoricis alie i Da,attamen vera est,quae proponitur hic in propria & tr
ut nam propria, pilica possum esse dc nova : item transi, , Prisca
755쪽
ta prisca possint iste & nova. A Lecta&illustria in quibus plenum quiddam & sonans ineste videaturi Atque hic delectius aurium quodam judicio ponderandus, in quo consuetudo bene loquendi valet plurimum. Haec
Gallus Orat. Et Quintil.lio.I, cap.9, Sola est ait quaen tari possit in verbo velut vocalitas, quae euphonia dicitur. In translatuJ V idetur in partitione propriorum & translatorum comprehendere nomine translationis, omnes tropos: at hic unicu exponit: metonymiam ,ironiam, synecdochen, in quibus nulla est similitudo, omittit: nisi dicas,ut non omnia propria, sed E propriis aptissima delisi:
sac non omnia uastatorum genera, sed citranslatis similia praecipita proponi. Sententiarum J Sententiarum in velationem triplicem facit, acutarum, argutarum, gravi u rhinc apud Quintil. lib. s inventio acutarun, ex arbumen iis sexto autem argutarum e facetiis, & gravium e molib.
ammotu &affectibus: luod Orat.1.Cicero fecit: nisi quod veluti quartam inventionem quadam facit in salibus, cum de tribus jam dixisset. Quae tam varia tamque multipleia doctrina, una doctrina ad legem verae methodi este non rostiti.Inventio logica est una sententiarum acutarii, id est, verum unde sententiae fiunt: delectatio & motus & hinc &ex omnibus artibus promiscue hauriuntur. Verborum
Fructural Dispositio verborum hic bifariam dividitur, innumerum & lenitatem, ut in Partitionibus, ubi Cic. ita loquitus: Numeri quidam sunt in conjunctione servandi, consecutioq; verborum. Sed partitio manca est: nec enim Duras omnes comprehendit. In Oratore trifariam sit ista distributio, in collocationem, concinnitatem, numerum. Quintilianus etiam dissentiens a Cicerone, paulo secus partitur.Sed de vitiis earum partitionum Brutinae quaesti nes, & Ichetoricae distinctiones satis loquuntur. Nume--m J Cujus species Cicero multas secit: Quintilianus multo plures: fecit enim quadraginta, de quibus ibidem
dicitum. De veritate autem quam nos observatione Cia ceronianarum orationum, id est vero usu, approbavimus
videbis Audomari Talaei Mietoricam. Lenitarem l 'Ne sit hiulca oratio concursu, ne dura asperitate liter rum. CompositionemJ Collocatiorerum .de qua nunc,
756쪽
duplex est altera doctrinae, altera prudentiae.Vide L Itb.n Mae Dialecticae de methodo. Sed earumJ Memoria Aactio demum comprehenduntur. Memoria ait Tullius in Partitionibus) est germana literaturae quodammodo αin dilliinili genere persimilis. Nam ut illa constat ex notis
literarum,& cx eo, in quo imprimuntur illae: sic confectio memoriae.tanquam cera,locis utitur,& in his imagines. ut literas collocat. Idemque inulto copiosius Orat. 2 tradit:
Sed Quintil. lib. ii totum hoc graecanicum artificium in locis & imasin: bus merito dentit.vereque statuit,mem riae artem siqua pollit esto totam elle ordinas in particione &compositione rerum: quod zo Animadversionum lib. plenius ostendimus elle dis positionis logicae in en ii n-
atione lyllogi lino methodo.Sed ut caeterae omnes virtutes, sic memoria inprimis exercitatione confirmatur, ediscendis ad verbum quam plurimis & nostris & alienis, ut Craillis docet orat. i. Modus etiam ait Quintilianus est per partes ediscere, & quidem modica voce & tacito qumdam murmure, ut duplici motu memoria juvetur&diacendi Sc audiendi. Mirum vero dictu est,nec in promtu ratio, quatum interposita nox afferat firmitatis, sive quietae labor ille sive maturatur & concoquitur. Ergo verum in moriae subliuium totumque est in collocatione rerum &meditationis exercitatione. Lumeri Haec metaphora magnae sententiae pondus habet. Actio quidem ait in Pa titionibus Cicero) oratori & cum rerum & cum verborum onumentis commutanda maximε est: facit enim & dia
lucidam orationem, & illulire, & probabilem, & suavem,
non verbis sed varietate vocum, motu corporis,vultu: quae plurimum valebunt, si cum orationis genere consentient, ejusque vim ac varietat subsequentur. Haec Tullius: quae omnia modo uno metaphorae tropo coplexus est. Lumen inventionis dispositionis elocutionis est actio, quia haec mmnia illuminat&illustrat. Ea igituri Colligitur indi et ionis summa ad illam graduum non generum dissere tiam. Dat J Nova dii similitudinis exempla. Dem
Meui J Quem plane quidem perfectum, & cui nihil asmodum desit, facile dixeris: nihil acutε inveniri potuit in eis caussis, quas scripsit, nihil ut ita dicam scidiae, nihil
757쪽
LIB. DE OPT. GEN. ORAT. ε tve sute.quod ille non viderit:nihil subtiliter dici nihil presisE, nihil enucleate, quo fieri pollit aliquid limatius: nihil
contra grande nihil incitatum, nihil ornatum vel verborsi gravitate, vel sententiarum, quo quicquam esset elatius. Haec in Bruto. Menanderi Atheniensis poeta comicus novae comoediae, strabus, mente peracutus, amore in m lieres insanus scripsit fabulas 8o, & epistolam ad Ptolem um.& alia nonnulla prola oratione ait Suid . Menander vero diligeriter lectus, ad cuncta oratoris opera sitissiciat rita omnem vitae imaginem exprellittatanta in eo inveniendi copia & eloquendi facultas : ita est omnibus rebus, personis affectibus accommodatus, ut Quintil.ait lib. Io. Viavus tamen non magnopere laudatus est, ut ait Martialis:
Rara coronato plausere theatria Menandro,
/ Et sua riserunt saeculis Maeonidem. . Homerii Homerus flos ingeniorum ait Plinius. Atq; ut ex Oceano vis amnium sontiumque cursus initium capiunt; sic omnibus eloquentiae partibus exemplum Scortum dedit, ait Quintilaib. Io. Aut enam Secunda solutio quod oratoris tolerabilis senera fortasse diversa sint, nolint autem perfecti. Tolerabilii Probabili vendibili, medi cri , ut in Oratoriis Cicero Ope loquitur.
Haec dixi brevius equidem, qu respetebat: sed adia quod agimus, nonfuit dic dum pluribus. Unum enim cum sit genus, id quale sit, quaerimu :e ἱ autem tale, qualesloruit e thenis: ex quo A ticorum oratorum ipsa vis ignota es E, nota eloria. i tam alterum multi viderunt, vitiosi nihil apud eos: alterum pauci, laudabilia esse multa. Essenim vitiosium insententia ,si quid absurdum, aut ab num,aut non acutum, ausubinfusum e ἱ: in verbis inquinatum alefium,sinon aptum du L. sed qui harum longe petitum. Haec vitiaverunt fere omnes, ctenus va- qui aut ttici numerantur, aut dicunt a tice: lucrunt, lani
758쪽
εIL p. RAMI PRAELECT. IN GatJeton ab Olympiis coronam petant . qui cum c reant omni vitio, non sunt contenti quasi bona v letudine , sed vires, lacertos , sanguinem quarunt,
quandam etiamstuavitatem coloris. eos Imitemur,
si posumus: sin minus, illis potius, qui incorrupta sanitatesiunt quod ens proprium Atticorum qu eos, quorum vitiosa abundautia eri inuales e sti
multos tulit. HAtc nix IJ Tertia oratoris illustratio, quod tales Oratores sint Attici, non tamen omnes : itaq; etiam gradus Atticorum dicentur. Ereisus J Quae latius in Bruto de in Oratore disserun tur. Ad idi Ad praefationem convertionis praesentis. Athenis J Ubi eloquentia nata &peisecta cit, ut Cic. docet in Bruto. Hu gnota J Caussa& virtus quamobrem Attici laudantur, multis ignota est: non enim placent ob id solum, quia vitio carean i, sed quia habeant laudabilia multa. ELI enim J Laus Atticorum omnium communis, vitiosi nihil habere: quod per vicia explicatur,virtutibus expositis contraria. Ut enim tres simisententiarum laudes acumen argutia gravitas sic sunt se tenuarum totidem vitia. Si sententia sit aliena, aut non acuta, nil docet: si subinsulsa. displicet: si absurda, alienati Verborum propriorum & translatorum elegantia laud tur. Ergo e propriis inquinatum aut abjectum,aut non ptum denique: in translatis,durum aut longE petitum, viatiosum est. Haec ista rum J Haec Atticorum genera duo distinguuntur per allegoriam a corpora bus athletari primo subtile& acutum. Patisiraret Palitia, luctiun proprie significat, ut apud Virgil. 6 Eneid.
Pars ingrammeu exercent membris patisi M.
Per synecdochen sumitur generaliter pro umbratili exe citatione, non seria ipsa a bione,ut in Oratore: Gymnastis& palaestrae dicatum spretum & pulsum foro. Et in Bruto: Non tam argutiis i nstitutus quam palaestra. Aliquado chia ronomiam quam libro primo Quintilianus inter artes liberales statuit significat id est legem corporis componedix samandi gestus. Hinc primo ae Legibus de Antipatro: Vires
759쪽
Vires habuit agrestes & horridas sine nitore atq: palaestra.
Unde etiam απαλωτροι, palaestrae expertes appellantur in
Oratore. Ergo palaestricEspaciari, est palaestinarum more inambulare, ad ipeciem nempe aliquam & pompam, non ad veritatem certaminis agere. M'J Xystus est porticus ampla, in qua athletae exercetitur hyberno tempore: Nystum autem, inambulatio est aperta ubi exercemur ii
reno caelo. OlympiDJ Olympia .urbs cit Achaiae quae Pisa prius dicebatur, ubi Jovis Olympii certamina quinto
quoque anno celebrabantur. in quibus victor Olympi nices dicebatur: qua pene tantus apud Graecos honor nut, Zantus apud Romanos fuit,Con siilena bile ut pro Flacco.rgo coronam ab illis ludis petere, praestantium fuit palaestratarum, non eorum qui tantum palaesti cc lpaciata pos sent in xysto. Et tenues oratores hac allegoria significatur, qui parvarum rerum caussulas agere pollunt, magnas &graves no possunt. Eu cumJ Allegorica notatio est perfecti oratoris, qui non est tantum sanus & subtilis orator, sed suavis& robustus. LacertoiJ Lacertus, proprie br Mn minuti Secundo loco imitationis proponit silbtiles,tia Asiaticos rejicit. Varietas autem oratorum Atticorum &Asiaticorum, atq; inter utros', mediorum Rhodiorum exauditorum differetia orta est, ut docet in Oratore Cicero. Semper oratorum eloquentiae moderatrix fuit auditorum prudentia. Omnes enim qui probari volunt voluntate co- rum qui audiunt intuentur, ad eamq; & ad eorti arbitr. um& nutum totos se finsunt & accommodant. Itaq: Caria &Phrygia & Mysia,quod minime politae minimeq; elegates
sint, asciverunt aptu suis auribus opimum quodda &tan qua adipale dictionis genus: quod eoru vi o ni non ita lato interjecto mari Rhodii nunquam probaverunt Graeci a tem multo minus: Athenienses vero funditus repudiaverunt: quorum semper fuit prudens syncerum qi judicium, nihil ut poissent nisi incorruptum audire & elegans. Eoi umreligioni cum serviret orator, nullum verbu insolens, nullum odiolum ponere audebat . . i. ιJ Asiaticae hujus
undanti u duo senera sunt: alterum in lautinus, iu
760쪽
verbis alterum . de quibus sic in Bruto Tullius: Genera a tem Asiaticae dictionis duo sunt: unum sen ten ii sum & a gutum, sententiis non tam gravibus & severis quam concinnis & venustis: qualis in historia Timaeus: in dicedo autem, pueris nobis. Hierocles Alabadeus, magis etiam M necles,frater ejus.fuit: quorum utriusque orationes sunt in primis, ut Asiatico in genere, laudabiles. aliud autem gωnus est non tam sententiis frequentatum,quam verbis v lucre atque incitatum: quali cit nunc Asia tota: nec flumine selum orationis, sed etiam exornato & faceto genere verborum: in quomit Eichylus Gnidius & ineus aequalis Milesitis Eschines. in iis erat admirabilis orationis cursus. Ornata sentem larum concinnitas non erat. Ambo J Ut qui nempe modo numerati sunt, ut item reliqui illi Cic ronis doctores fuere, Menippus Stratonicensis, Dion litis Magnes Adramitenus Xenocles: talem vero Ronia: tinge. Oratorem Hortensium Cicero ait: Tullium etiam Attici aiunt utroque genere & sententiarum & verboru reda dantem, ut in Ciceroniano docuimus.
Ouodcumfaciemus, si modo idipsum assequamur est enim permagnum imitemur poterImu se iam, & 0us quidem tenuitatem potissimum. SPE enim multis in locis grandior: sed quia 2 pr vatas ille plera que, ta eas ipsis aliis, 2 parvarum rerum causula cripsit videtur esse junior, quoniamsi ipse consutiό ad minutarum genera caussi rum limaverit. Quod qui itafaciet, uisicupiat berior esse, non possit, habeatur sane orator sed demInoributa: magno autem oratori, etram illo modo
spe dicendum enHntatigenere cassarum. Ita fit, ut Demosthenes certe posit summisse dicere, elates
sin fortasse non po sit. Sed si eodem modo pu
tant , exercitu in foro, S in omnibus templis, quaa dcri isse: circum forum sunt,collocato, dici pro Milone V