Litteræ annuæ Societatis Iesu anni 1601

421쪽

claniare, re in spectare seditionem. & sacerdotis nomen ad Prouinciae comitia deserre:iamque in eo res erat, ut ille comitiorum decreto custodiae mancipari iuberetur . sed aderat id temporis incomitiis sacerdos alter e nostris, qui ita apud Principem comitiorum lis fuit Galirarum Comes stabulio ita apud caeteros , quibus tum sententia ius erat, soch negotium egit, ut 3c eommunibus eorum suffragiis noxa solueretur, & quod ab eo factum esset rite ac iure factum pronuntiaretur. Sic Ministris quod sibi intriuerant fuit exeden dum. Non facile est memorare quantum iis factis, & factiosa Ministiorum natio retundatur,dcipsi haeretici, si qui etiamnum sunt in suis propugnandis acriculi, labefactentur. Apparuit id non pridem facto haud parum memorabili. lustrabat Enostris unus dioecesim Nemausensem, cum Episscopo, dc iam' duodenis femre opidis Catholica sacra restituerat , clim non exiguae urbis ciues de suorum Consulum voluntate, Ministralibus ad id furiis inflammata militare manum cogere, arma adornare, de minas in venturum illo Episcopum publice iactare orsi. Versim ut primum in conspoetum venit Episcopus, praeclari scilicet illi omnes apparatus irriti conciderunt.Subibat urbis portas Episcopus rei nescius, dc circumstabant armari

milites attonitis similes: nemo arma commouere, nemo statu excedere,nemo cum socio caput co

ferre, nemo Episcopi comitibus verbum hiscere ausus. Ea re ita debilitati sunt ciuium animi,ita commutatae voluntates, ut ad Episcopum omnes accurreret, Regis edictum de restituendis Ecclesiae sacris, supinis manibus acceptarent, adductos ab Episcopo sacerdotes in fidem susciperent, atque dum sacris solemniter operatur noster,

422쪽

multi adessent, pauci concione quae sacrum excepit abessent. Illud vero longe omnium fuit pulcherrimum, quod adito deinceps Episcopo pecu- alias excitandae sacrae aedi, quae superiorum temporum calamitate iacet tu ruinis , lubentes osserunt: militem nescio quem haereticum, qui sibi Ecclesias ficos census pridem usurparat, inius adducunt . postulantes ut ex Regis edicto sumptus

erigendo templo conferret, totidemq; sustenta.. Iet Lacerdotes, quot ante haeresis tempora susten .aati probarentur. id si obtinuerint, ut spes est,non Iongum ibi domicilium haeresis habebit. Cogni- tuni hoc loco aliisque alias quantum emolliendis

haereticorum animis impendium sit rem diuinam. munditie, pietate, ordine silentio quo par est perpetrare: non laetitiana, non lacrymas, non vocem continent dum id conspiciunt , adeoque suis suae sordenh ut cum a Sacro in Ministrum delatus esset aliquande vir haereticus,& ille pro ministerio hominςm increparet, ac se illi Caluinianis sacris

interdicturum, ni Catholicis abstineret, naretur;Tene,inquit ille, impurissimum caput tua mihi sacr memorare λ ubi tu stas eadem veste qua ad conuiuium, ad macellum ad prostibulum tuum adis; ubi tu nobis sine sensu, sine pietato rancidam libelli eiusdem lectionem semper i α-

culcas; ubi nos sedentes, colloquetes, tumultuantes tanquam in caupona lentamus. abi sane,& tua

tibi sacra solus habeto : ego pro maximo computaro numquam illis interesse. & cum dicto Reudentem media hominum turba destituit. Agnoscunt hanc sacrorum nostiorum in alliciendisti ominum animis praestantiam ipsi Ministri. It que alij simiarum more Catholicas saepὰ ceremonias non sine filorum risu atque indignatione aemulati, alijsimul't in opida quae obtinebant f .

423쪽

cerdos aduenerat, ne a suis desererentur,suo psi deserebant. Itaque alibi dilapso metu Ministro reditus Ecclesiastici, quibus ille antὰ alebatur, communi opidanorum voluntate sacerdoti attria buti. Alibi desertu a fugitiuo altero pagum grandem cym occupasset sacerdos, effecit ut quo loco vix decem homines in ducentis fermὰ familiis Catholici censebantur, eodem intra duos menses vix decem invehi rentur haeretici. Iam illud non minimi est,qubd Religiosi tres maximo dolore nostro, haereticorum triumpho in diuersam partem, aut plane, aut pene abducti, nostri sacerdotis solertia sunt reducti. eorum duo suis haud satis aequi perruptis monasterij claustris Nemausam venerant: quorum lapsum venatica sua sagacitate subodorati Ministri praeclaros extemplo

concionatores, vel melius concionatrices ali

gant pulchellas puellas duas, omni illecebrarum dc lenociniorum genere instructas.nitebat cerussalacies, purpurisso genae rubebant, flavo puluere crines rutilabant, atque interim ad manuni aux tus Caluiniani Euangelij codex micabat. ut descensum est in certamen, non dubia stetit a mulieribus victoria: quia illi ea tantum tenus repugnabant, ut victi fuisse, non caussam prodidisse viderentur .anteruenere certantibus haeretici aliquot,& l bantes iam miseros adolescentes planὸ impulere. Super haec assimulatur suae cuique puellae victricis desponsatio, & monasticum illum cultum abiicere suadetur. Triumphus actutum tota ciuitate buccinatur. alij in dicendo claros,

alij Philosophia insignes, alii Theologia primos

iactitabant. sed cum luce postera fraus detecta nam primum ipsi victrices postridie puellas perquirentes nec sponsas,nec sponsores reperiebant. -ideo vel apud haereticos Apostatarum nomen in

424쪽

Grduit, ut nemo eos matrimonio dignari velit. tum haereticos etiam ipses hominum ignorantiae coepit depudere, utpote qui vix tria latina verba

bene conuerterent. Ea occasione usus noster destitutos iam ab omnibus ac despicatui ubique habitos ad se accersit,grauiterque increpatos fidei simul&monast erio non aegre reddidit. Par fuit ter iij exitus. postquam abiecta fide quietem animo non inueniebat, Nemauso solerter abductus, leuique momento fidei familiaeque suae concilia-ttis. AEgre dixerim quantum frigidae effervescenti iam rei Catholicae leuium id genus hominum Iapsu affundatur, quantumque haereticis, qui nulla magis re quam crebris suorum ad nos , rarissianis autem nostrorum ad ipsos transfugiis debilitantur , vel unica istorum nebulonum ruina mali inimi procreetur.

IτANemausi totaque Episcopi eius ditione Catholicum negotium gestum. at Arausicae vetusto itidem Caluinianae fraudis domicilio, ubi solidum etiam annum sacerdos noster cum socio demoratus, haud minor rei Catholicae facta accessio:sed hoc inter cetera illustrissimum. vir betalica virtute notus triginta iam annos Caluinisino adhaeserat, urbes aliquot regiis olim castris obsessas haereticae militiae praesectus strenud propugnarat,brachio quinimo altero in pugna mutilarus, atque altera manu grauissimὰ erat oblaesus. necdum tal en haeresi destitisset, nisi illi clarissimo argumento de caelo esset patefactu quo fine cetera ei corporis detrimenta aut immissa eslent aut permissa. Ibat haud pridem in urbem Catholicam Arausioni proxima Caluiniano etiamnum

425쪽

homo ruuicanus per iocum,ut fit, rogare cinpit,hςquando Caluinum quem ab omnibus nunc

proteri cςvnx ret,ipite esset contempturusὶ cachinnantem ad h*c hominem rustisana oratione, set vehementi hortari institit , occuparet ingentem

gloriam, nec se a Caluino prius deseri, quam ipse

desereret, pateretur. inclinare iam penitus rem

Caluinianam in Gallia, nec dubium esse haeresis sexum si pax sit diuturnior, patere omnibus sopita Ministrorum facta, nec Caluiniani consistorij sia illi sita conciliabula nominantὶ factiosa machinamenta Rege vivo quidqua virium habere posse. orantem prolixius, & vera notaque dissimulanti

ingerentem,equo miles praetervehitur. volueba-tyr tamen animo,& reςurrebat etiam n0lenti to-ito itinere rustici oratio; dothec ad hiuium quodd delato, oblata est de caelo species penitus admirabilis PendebAt in aere ante equitantis oculoS crux ingens, atque in cruce proceriis homo vultu supra humanui' augusto, annuenti atque alloquuti limilis. ille in nem esse oculorum delusionem ratus vultum sibi atque oculos vicies triciesve de rgerer cum nihil agit,impulso in alteram bivij partem equo via decedit; sed prius alteram viam. crucis species quam ipse occupar x. ergo fractus miraculo equo desilit, atque in genua deuolutus coceptissi imis verbis spondet nihil sibi postea cum

Caluino negoth fore ; certum esse velis crucis adoratoribus deinceps accenseri. Sic mutato itinere Arausionem reuertitur, & nostro qui' ibi erat sacerdoti praesentem suum animum perteritumq; miraculum fractis singultu vocibus a c*pite exponit. ille hominem ad Pontificium Protegatum Auenionem deductum rem totam in magno honoratorum h0minum coetu enarrare iussit,eo sin gulorum

426쪽

gulorum motu, ut lacrymas nemo quamuis grauissimus contineret, eduaque deinceps fidei pro festione Ecclesiae conciliauit. tantus in eo postea

animi ardor, tantum Christianae pietatis studium ituit, ut rari sint in iis qui numquam fide exciderunt pietatis sensis, qui in illo sunt frequentes: Pupugit inprimis Ministrorum genus tam insperata hominis Caluino deditissimi defectio , nec

promptius malo solatium quam calumnia. Auenionem, ut dixi, nost er venerat,& fama extemplo per Ministrorum operas in vulgus data, tractari Auenione a nostro ciuitatis Araus caua proditionem. eam ad rem inuenti nullo negotio milites. qui se pecunia tentatos, verbis solicitatos pro testimonio apud Iudices asleuerarent nihil illa proditione certius, nihil testatius videbatur. Igituet denuntiari illico nostro certatim inter amantes fingentes, nunc expectaret dum ardor ille calum- detumesceret, nunc ne se amplius furentis pompuli conspectui daret, consultissimum esse si ageret, ut sibi succederetur. at ille de nostrorum conmstio urbem e vestigio repetit, rectaque ad ducem haereticum profectus enixe contendit sibi ut cognitores daret, Nihil plane calumnia leuius. stati in ut noster est conspetius, omnis Ministrorum m .china in fumos vertit, non accusator, non testis apparere, non dubitari inter v pigus etiam haeretia. cum quin res tota esset vanissima . ipse quin i md dux haereticus, & tunc honestissime nostro verbiscitisfecit,& egregium ei deinceps diploma innocentiae ac probitatis testimonium conscribi ius. sit. Enim uerbubi in nostrum non potuerant, in nouellum Catholicum vim Ministri conuertunt. . coniugem ille habebat & familiam pene totam obstinatissime haereticam: civitas autem quae pe-aos haereticos cst , adeo erat a Ministris in ipsum

427쪽

exstimulata, ut non illi in publico, non domi enset a conuiciis quies.sed ipse inter haec caelestibus animi deliciis uberrime actuebat, pervicitque patientia , ut familiam totam praeter coniugem Ecclesiae adiungeret. Duplex deinde cum loquaci Ministello congressus habitus: in quo adeo ille despicabilis suis redditus, adeoque eius vanitas omnium oculis est aperta, ut nulli bi ei minorruam apud suos quies esset, sacrosanctum crucis gnum frontibus appingere fas iusque esse,& serarum caeremoniarum usum Christianae pietati plurimum conducere, contrariis suorum ad mur-niurationibus fateri est coactus. atque vica cre-ἡo quae nolenti veritas expresserat, volens dedisse videreturiaccersitus aliquando ad mulierem moribundam nobilissimi sensuinis, cum illa plus foeocculti sceleris conscientia quam morbo labor re praedicaret; iussit homo lepidus omnes qui aderant cubiculo excedere, prouolutus in genua rancidaeque aliquid precatiunculae submurmuratus, mulierem hortari est adorsus secreta animi sibi aperiret; unam esse quietis viam si pectus intimum pastori scilicet optimo vellet esse patefactum. edixit credula mulier scelus suum,& ille

detecto protinus capite manum iacentis vertici imponit, iterumque ac tertio genibus incumbens ad extremum de peccati condonatione securam plane certamque agere mulierem iubet. Conspi-eabantur haud procul ridiculos insani mimi gestus viri aliquot e Caluiniano grege non gregarii,

qui redeuntem hominem & tunc atrociter ver

bis exceperunt, x in grauissimam postea apud omnes inuidiam adduxerunt. Sed iam Arausioue

excedamus.

428쪽

missis cis uastensis.

Α o has Missiones duas tres itidem annuae adie- ctae, Manuascensis, Vticςnsis, Tricastrina. sa eerdotes singulos cum sociis singulae habuerunt. Manuastae hoc primum anno auditus noster;Vticae&Tricastri secundum. De his dictum anno superiore, de illa nunc dicendum. Urbs est in si1 periore Prouincia supra Druentiana, quam hinc vallis uberrima amoenissimaque, inde extremae Alpes sunt amplexae. Hanc sedem suis erroribus aptissimam arbitrati, qui in Prouincia degunt Caluinistae, a rege senatuque Aquensi omni opoimpetrarant, uti sua ibi sacra palam atque in publico ius esset exercere. eapropter in urbem leuinsimὰ antea Caluini lue contactam inductus Minister magnam breui tempore depopulationem

facturus eue credebatur.nec temere, si, ut se dederant initia, ita cetera euenissent: nam ut in illani urbem redem immisit veteratorii reticus, incautatos homines suarumque fraudum plane inscientes nactus,bellissime illos in suos casses prolecta bat, blandum illi erga omnes alloquium, prompta ad omnia as sentatio: acres istas de religione controuersias palam incusabat,& cum frontem perfricuerat, quod sibi quisque sequendum iudineasset, hoc salutare esse assirmabat. perfecerat isti, moribus non nimis pro Ministrali ingenio tui bulentis, ut congressu eius Catholici non abhorreret. accedebat eZ qu bd paratum illi semperdo.

mi conuiuium, dc creberrimae Catholicorum in hilationes: sic primarios ciues & opulentos vena batur. at erga tenues longe apertius aucupium: numerabantur nec petentibus, nec opinantibus

pecuniae : mutuum liberum quod si licerer, red

429쪽

deres; si non liceret, tibi haberes, vel nolentibus ingerebatur has aliasque id genus artes, qui inter eos erant oculatissi iiii facile detegebant, vulgus pr0 ingenita imperitia hoc tantum nouerat admirari & laudare . at illi orienti malo obuiauicundum rati, de saniorum ciuium consilio Au

Dione concionatorem accersunt. nemo unquam

tam repente obstupuit sideratu*, quam ad nostii nomen Ministellus. omnis ei illico modestiar&religionis species est excussa; caedem deinde, incendia, direptiones & cetera Caluinianae discuplinae acroamata, tantum loquebatur At noster pacate omnia atque ex praescripto ordine aggres sus,paucis diebus cam animorum conuersionem secit, ut qui alienos ante aucupatus fuerat Minister, se suosq; iam aegre tutaretur. Vnum tum erat Catholicorum haereticorumq; votum, alterum in alterius congrestum perpellere ; sed Catholicorum ardentius, haereticorum timidius. quam ob-xem cum multae utrimque Ieges certamini dice xentur, octo tWiquissimas concionatoris sui nomine Catholici acceptant: nec ab eo recusantur.3it Minister quod a suis actum Herat,infectum irritumque esse voluit . visum ergo magistratui profligando homini necessarium, ut in ipsa hae- eticorum concione, id est, in cubili suo fera laeesseretur . eam ob rem vicenos tricenosve C tholicos paratum turbarum obstaculum in concionem prim di inmittit, quos noster postmodum est consecutus. Minister ut eum a dene intellexit, eo animo est consternatus, ut ei non iudicium, non voX, non memoria constiterit, hoc tantum longa corporis animique iactatione egerit, ut

voluisse illum dicere intelligeres, quid dixisset

plane non intelligeres. Vbi exitum concionis vix inuenit, noster non alia refutatione,quam mania

festo

430쪽

. PROVINCIA LUGDUNENSIS . Atei

festo auditoriuri eius pudore opus esse ratus, .

templo excessit. Sed e Catholicis qui aderant unus, quidquid ille iudicio dixisse visus erat, tam

pulchre postridie in magna haereticorum corona confutauit, ut plerique omnes magnopere sintaebilitati, aliqui etiam a Ministro in perpetuum discessierint. ita labanti iam miserae ciuitati commodissime in praesens est subuentum.

Nisiones Tricastrina, Vticensis.

R et Tricastri & Vticae, quamquam Catholicis φ potius inuigilatum, non tamen nihil haeretia cis datum. Opidum non ignobile Tricastrinensis dioecesis insederat iam olim homo pestilentissi

mus, habitu Religiosum praeferebat,munere P xochum, doctrina de moribus plane erat haereticus, hoc perniciosior, quod nonnulla verborum illecebra Catholicorum sibi animos obstringebat, & interea haereticorum negotium in men- .daei vestitu procurabat Magna ei cum Caluinia no Ministro consensio, omnia inter eos promisscua, nec Catholici haeretica, nec haeretici Catho- Iica sacra adire ac participare verebantur: ut cui que proxima erat vel ecclesia vel templum haereticum, ita se ad illa conferebat. ciborum delectus, festi dies, poenitentiae Sacramentum arbitraria cuiqu e relinquebantur: nec male aiebant omitti, nec malὰ usurpari. plane miscellum religionis portentum contexuerat, & ex opidanis dum utrumque esse quisque volebat, & Catholi cus & Caluinianus , neutrum quisquam erat.

Hunc ibi rerum statum dum dioecesim lustrat nactus noster, destinat animo statim pestem illam loco extrudere, eamque ob rem Episcopum. litteris quampitinum edocet, quanto opidano- Ium