장음표시 사용
171쪽
Is ATTALu M. Declamo bela , catusas agis Attale betae, Historias bestas , carmina bella facis :Componis beri mimos , epigrammata beri: Beltas grammaticus, bellus es astrologus:
Et bellὰ ca8tas, ct saltas Attale belli:
Bessus es ante lyra, bH es arte pila. Nil bene cum facias, facis attamen omnia beste. Vis dicam quidsis ' magnus es ardebo.
IN HEAUTONTIMOR ENO N. TA N τ A hujus fabulae elegantia est, ut plerique a Laelio, quo illis
temporibus Romae nemo fuit elequentior, scriptam existimarint:& Poeta ipse testatur in hac puram esse orationem, quam laude nulla potest amplior excogitari. Quid est enim admirabilius, qutin sermo et gans de venustus 3 Neque praedicaturus hoc palam fuerat Comicus , nisi novam insignem , de pene divinam sermonis elegantiam esse judicasset. Depingit autem parentum vitia. Nam Menedemus liberaliter amantem Cliniam iusto inclementius tractat, adolescentem modestum & seuo. Quem postquam domo ejecit, victum jurgiis & contumeliis , multo potentius desiderat. adeo multifariam hic peccat. Huic seni opponit chremetem monitorem: sed quem postea videas multo plura quam Menedemum peccare. Primum is nunquam olfecit perditE amare filium .ec compilari se a scorto sumptuoso. Post ubi resciscit multo seri imporentius id mali, quam illa Glebat Menedemus : ut agnoscas fere ita
accidere, ut foris, non domi sapiamus. it se. Porro quia fingebat Poeta velut oculis captum Chremetem, qui insignia filii vitia non cernat, adducit patri ob oculos filii amicam: idque hic preiculi est, ne resciscat Chremes , Bacchidem filii amicam esse
Huc omnia consilia, omnes dolos servuli referemus. Et a Chremete prius argentum emungitur Bacchidi. numerandum , quam comperit filii rem agi. Fallitur autem , cum fi notur Bacchis elle Cliniae. In prima fabulae parte , ubi Menedemum coiarmat Chremes , oratio est delibera- rivi, seu suasorii generis, qua hic consolatur, eripit, monet animi aegrivri vicinum. In reliqua fabulae parte, quae periculum continet, res omnis transs. atione rhetorica agitur : quia quae ad Chremetis filium pertinent, omnia imputantur Menedemi gnato. In primis admirabilis est hic servulus, cujus callidissimis consiliis neutiquam respondent eventus. Nec vulgariter de suo consilio sibi ipse placet. cum ah : Hic me magnificὸ est
ro, &c. Est ea mirifica omnino imago humanorum 6c consiliorum de eventuum Fallunt enim fere astutissima consilia moriales: Sicut Ciceronem fefellit eventus belli, adversus Antortium suscerti. Extant exempla in historiis uinumerabilia.
172쪽
FR 1 p u g R A τ .Eschinus lenoni mulierculam , fratri gratificatus, qui illam amabat. Id postquam rescivit Demea, aspero & inconam do ingenio pater, de eo peccato cum Mitione, cui PEschinum dederat adoptandum, expostulat, queriturque ejus indulgentia coriumpi. Periclitantur itaque , chinus & servuli, quomodo lenoni satisfiat, quomodo celetur, Demea ne Ctesiphonis peccatum resciscat. Neque enim tam ipse sibi, quam frater curae est. Praeterea amabat ingenuam quandam .Eschinus . cui fidem dederat. uxorem se ducturum esse, quae postquam raptam audivit psaltriam, graviter perturbata est , metuens ne desereretur. Habet haec pars mira con silia, miras technas servi, quibus fallitur Demea. Dirasi 4 Resciscit Demea vitium oblatum esse ingenuae ab AEschino , ea verbde re miram tragoediam excitat. Magis commovetur , postquam deprehendit Ctesiphoni cum Psaltria rem esse Miserc etiam angitur a chinus, cum in discrimen venit ne uxore excidat. Cata trophe. Hae turbae omnes, prudentia, & mansuetudine Mitionis sedantur. Primas itaque in hac fabula senes habent Consertur enim cum aspero& inclementi patre urbanus & comis pater. Et huc omnia spectant, ut appareat in re domestica, publica, commerciis hominum, ubique nullam esse neque utiliorem, neque gratiorem virtutem comitate. Constat autem haec comoedia , magna ex parte accusationibus & excusationibus:
crebras habet querelas , de pene tragica πάθη. Quare imprimis conducit ejus lectio ad locupletandam facundiam.
UXoxetu duxit Pamphilus, cum Bacchidis meretriculae amore tantopere teneretur, ut duobus mensibus uxorem ne attingeret quidem. Postea per consuetudinem animus victus est r. ccepit placere uxor.
Porro cum inse peregre abesset, illa domum redit ad matrem , atque ibi parit mense septimo postquam nupsisset Pamphilo. Eam rem celat & ata fines & patrem anus. Ubi Pamphilus redit, comperit peperisse. Hic graviter adeo commovetur, cum aliunde eoncepisse existimaret. Et cum Ier sese dolent res Pamphilo amabat enim mulierculam in tum inol una est ab ea divelli: neque enim honestum erat reducere. Periclitatur itaque Pamphilus, quomodo honeste dimittat uxorem, neve illius peccatum proderet. Haec fabulae Protalis est.
Di sis. Instant pater & secer, inscii quid accidisset, ut domum reducat: p -
173쪽
sertim cum nec socrus, nec mater, id quod senes falso suspicati fuerant,
obstarent. nquam autem permoveri non posset Pamphilus ut redii. ceret, tamen causam coqstantissime dissimulat. Itur eo , ut putent Bae chidis amore devinctum, alieno ab uxore animo esse. Cata Huphe. Bacchis accersita, fidem' facit nihil sibi cum Pamphilo rei esse. Iine autem prodendum peccatum uxoris fuit, aut reducenda : vertim casa periculum discutitur. Forte enim Philumenae annulum socrus in digito Bacchidis conspexit, quem olim Pamphilus stupratae in tenebris Philu menae detraxerat. Is annulus testatur ex Pampnilo puerum susceptum esse. Ita redit in gratiam cum uxore Pamphilus. Jucunda est cum uxoriabus sonitru concertatio, quae monet saepe errore & fabas suspicionibus fieri. ut dissentiant conjuges. In primis autem insignis est humanitas ,
di fides Pamphili ire hac fabula. IN PHO RMIONE M.
CV M Antipho absente patre in puellam quandam unice deperiret,
nec possset ea potiri, nisi uxorem duceret, erat enim civis Attica γforte nuptiae consectae sunt technis sycophantae cujusdam Phormionis. Is enim ex composito diem dicit Antiphoni, fingit puellam ei cognatam esse, neque quenquam alium propiorem cui nubat. Facit E in vincere non repugnantem. Ita legibus ducere cogitur Antipho. Epit P. Non probatur avaro patri, ubi rediit, factum : ut qui malebat filio opul latam aliquam & dotatam obtrudere. Quare cum Phormione expostulat, cur in has nuptias se absente filium conjecerit. Tandem paci citur etiam mercedem , minas triginta, si receperit ad sese puellam. Ibi vero de Antipho in discrimen venit, ne per eam condi ponem, ipse unice charam de jucundam conjugem amitteret. Catastrophe. Interea domum redit sic patruus Antiphonis, hic fidem facit puellam Antiphoni nuptrum, ex se in Lemno susceptam esse, ubi cum muliercula quadam consueverit :gaudetque ita casu cecidisse. se absente . ut is duceret , quem maxime ipse generum cuperet. & paulo ante ambibat. Ita fit ut & Antipho retineat uxorem, & nuptiae patri probentur. Sem da Cata trephes pars. Porro triginta minae quos ludos reddidere 3 Has extorserat Phormio, quanquam dissimularet dandas alteri adolescenti Phaedriae, qui cytharistriain mercaretur: & jam perierat pecunia: quam cum reposcunt f nes , sycophanta prodit Chremetem apud uxorem , & docet consuesse cum alia quadam peregre , simulque impetrat, ut Phaedriae id argentum condonetur. Estque ridicula admodum , ubi mulier maritum objurgat, parsim memorem fidei suae.
174쪽
NDRIA. J Haee Comoedia prii Tetentii nominatur Andria b Andro Insula Maris AEgaei l ι Arcti' Dνιε ὶ hodie Andia. Ludis Meralansibus.J Exhibita in ludis Scenicis, Cibella magnae Deomni matri sacris. M. Fulvio.-M. Glabrisne AEdilibus.IAEdiles erant Magistratus Romae , ex eo dicti, quM aedes sacras, & privatas curabant , ut annonam quoque, & ludos de spectacula publica , quae populo 1 exhibebant et propterea Fabulas , Tta
l eoedias , & cimoedias a Poetis emel bant, agique mandabant. Ptim. -
175쪽
ies ex plabe creati sunt: deinde duo ex Patticiis adjuncti, qui Curules nominati sunt , quod honoris causa , in Curiam curru veherentur : in quo sella eburnea erat imposita, in qua considerent. Modo fecit Flaccus. J Id eli, numeros composuit Canticorum , qui post singulos Actus canebamut , eosque distinguebant. Tibiu paribus.- imparibus: dextris,
, sinistrii. J Tibiae dextrae, de sinistraedictae sistit a lateribus unde inflarentur. Pares sunt dextrae , vel silistrae , si alis dextris , vel selis sinistris caneretur limpares, . si una dextra , altera sitastra: quae impares dictae sunt , quia ut numero foraminum , se etiam seno disse. rebant. Nam dextra pauciora habebat foramina , ac proinde senum graviorem : sinistia plura , idcircb sonus erat acutior. Qeba si dextra , Se sinistra iungerentur ι sonus erat natatus ex gravi, α acuto. Dextrae quoque Lydiae dicebantur; snis irae Sarranae a Sarra quae aliter Tirus dicta est , .unde Sarranum
ostrum , pro Purtura Tyria. Dextra & sinistra dictae itine Phrygiae. Lydii
conveniebant rebus gravibus, Sarranae, sive sitis irae jocis. Phrygiae adhibebantur , si jocis gravitas misceretur. Haec fabula Andria acta fuit tibiis paribus partim solis dextris , partim solis sinii iris : nec enim semper in tota tabula iisdem modis urebantur , sed saepe eos mutabant : quod com fiebat , adsuibi solebat, M. M. C. hoc est, mutantur modi Cantici.
Et es tota Graea. J Id est argumenti
Graeci , nam in ea inducuntur Graxi, cunctaque scribuntur secundum ritus Graecorum. Graecae Comoediae dicuntur Palliatae, ut Latinae Togatae : nam
Graeci super Tunicam Pallium inducebant , Latini verbTogam. Edita M. Marcillo. t Priscum quidem & primum fuit institutum Romanorum, per annos Regum Ze Consulum,
tempora notare et mos Verb , numerare
res sestas ab annis Urbis condit serb.
SIMO, senex, a simo nase nominatus. Si mi iracundi. SOSIA, Libertus A , servare , in bello servatus DAVUS, Servus. A patria. Davi enim iidem ac Daci. M Y s I S, Ancilla. A patria Mysa. PAMPHILUS , adolescens. A is παν & φίλος. ; omnium
CHARINUs, adolescensi. A Us ς , gratiosiis. BYRRHIA, Servus. A m/ρρας , rufus. LESBIA, obstetrix. A Lesbo patria ferace vini sitavissimi. GLY CERIUM, amica Pamphili. A γλυγω ei ς, dulcis. CHREMES, senex. A κίμα ritata, screare , quod senes screare:
CRITO, hospes Andrius. A κροτης, judex. DROMO, Lotarius. A cursis.
176쪽
U R E M E s Atheniensis prosecturus in Asia commisit custodiae fratris sui Phalaiae Pasibulain filiolam suam. Postea Phania filiasiens bellorum motus , quibus tunc Graecia ardebat, sequitur fratrem suum in Asiam ; sed naufragio facto ad Andrum Insillam , ibi excipitur hospitio a quodam cive , dc non ita multb post moritur. Civis hospes Pasibulam , orbam Phania patre , educat cum Chryside filia, eamque nominat Glycerium ; tandemque ipse quoque decedit E vita. Ch sis vero inops, & a cognatis neglecta, Athenas navigat; abducta secum Glycerio : ubi cum aliquandiu vitam tolerasset nendo lanam , & texendo telam , ad postreinum , victa blandiciis, & promissis adolescentum , incepit facere quaestum corpore. Pamphilus autem Simonis filius inter caeteros ad eam ventitabat; isque amore Glycerii accensus, primus, solusque cum illa rem habuit, diaitque fidem ex se
pravidae, se eam ducturum uxorem. Erat autem & Cnremeti altera
filia Philumena ; hanc ille bona Pamphili impulsus fama , spondet Simoni uxorem pro filio Pamphilo , ejus rei inscio : & de communi senum sententia dies constituitur faciendis nuptiis. Interea Chrysis moritur, & Chremes cognoscit Pamphilum habere Glycerium quam ignorabat esse filiam suam in loco uxoris. Quapropter negat se ei daturum filiam uxorem. Pamphilus ea re intellecia, gaudet summopere. Contia Simo pater ejus ingenti dolore assicitur: attamen eum dissimulat, fingitque se parare nuptias , quasi mox suturas, ut animum filii exploraret, velletne uxorem , an recusaret; hoc cogitans, se, si
negaret , justam habiturum causam eum objurgandi , cogendique: quod si ei obsequeretur, se facile Chremetem placaturum , atque ita nuptias factum iri. Itaque praeteriens apud forum, securo, & nihil tale metuenti filio ; Pamphilet inquit, uxor hodie tibi ducenda est rabi domum, & para te. His verbis attonitus adolescens , quid faceret, aut consili j caperet nesciebat; verum Davus servus cognita Simonis mente, & astutia, persuadet Pamphilo ut patri dicat se paratum este Uxorem ducere : hac enim ratione , eum omnem praecisuriam patri occasionem se objurgandi nec tamen esse verendum , ne nuptiae fiant; nunquam enim Chremetem ei semel repudiato filiam suam uxorem daturum. Veritin longe res aliter evenere. Simo enim exorat Chrem tem , Sc Pamphilus in verarum nuptiarum discrimen injicitur: at forte fortuna, eo ipso die. Glycerium exactis mensibus peperit filium; quem Davus, ut impediret nuptias , apponit foribus Simonis. Chremes in edin incidit, Se cognoscit natum este ex Pamphilo: hanc ob rem eum generum rejicit. Inde turbae maximae concitantur ; donec Crito Andrius , Chrysidi genere proximus , Athenas advenit, ad petendam us hereditatem. Ejus interventu Chremes agnoscit Glycerium, antea
177쪽
dictam Pasibulam esse suam filiam ; quam vehementer amatam a Pan philo, dat ei uxorem ; & Philumenam alteram filiam collocat Ch .rino sodali Pamphili. Itaque nuptiae ingenti omnium laetitia cel
D orarem fati creditam meretricuis , M Genere Aisdria, Glycerium vitiat Pamphiliu r avidaque Iacta , dat Mem , uxorem Mi
re hane: nam aliam pater ei desponAerat Gnatam Chremetis r atque ut amorem comperit. Simulat futuras nuptias s cupiens , Duorauid haberet animi situs , cognoscere. Davi fuasι non repugnat Pamphilus , Sed ex Glycerio natum ut vidit puerulum Chremes , recusat nuptias , generum abdicat :
Ox filiam Glycerium inspera: ὲ agnitam Dat Pamphilo hanc , atiam Charino coniugem
- Gly eerii. fitia Chremetis , vitium offert. Hac falso credebatur soror ChrU- is inretrimia ex Andro infula δ quam Glycerium cum graviaiam fecisset Pamphiliu . dat ei fidem se hanc uxorem ducturum . nam pater Simo illi desponderat Miam Chrem/tis filiam . nomine Philumenam : utque rescivit Simo filium ea-rtum esse amore Glreerit , fuit nuptia se iri parare mox faciendau. vilens de prehendere animum Pamphili do uxore duranda . ille suasu Davi servi. ait patri Simoni , se quam is dederit uxorem
tibenter araepturum e sed ut Chremes vridit puerulum natum esse ex Glycerio . Pamphilum generum rejicιt, nuptias recusat o mox filiam Glycerium eum agno-
τί set prater spem . at eam Pamphilo ;
Iiam nomine Philumenam dat etiam in uxorem Charino.
PDiocha est brevis explicatio rem l C. Sulpitii. J Sulpitius Apollinaris ἰcomprehendens, a coni l ille est , qui a Gellio sepe laudatus , prehendrae , comple . t Pertinacem Imperatoremsteras docuit.
178쪽
Potet A cum primum animum ad scribendum appulit, Id sibi negotj credidit selum dari,
Populo ut placerent, quas fecisset fabulas. Vertim aliter evenire multo intelligit dis Nam in prologis scribundis operam abutitur , Non qui argumentum narret, sed qui malevoli
Veteris Poetae maledictis respondeat. Nunc , quam rem vitio dent, quaeso . animum adrertite. Menander fecit Andriam de Perinthiam :ro Qui utramvis recte norit, ambas noverit.
Non ita sunt dissimili argumento , sed tamen Dissimili oratione sunt tactae ac stylo.
CVm primum Te rius Po. nimum applicuit ad facienda. Comoe di πι ; eredidit hunc sibi tantum laborem imponi , ut Comoedia, quas fecisset. ρο-
pulum delectarint: verum animadvenit. multo aliter quam putaverat, menire.
nam in prolixis seribendis , cogitur uti
vera aluer atque convenit . eum argu
mentum fabula non exponat .seae res n. deat eriminationibus Lucii Latinii is
teru Poeta malevoli. Nunc autem animum attendite . de qua re adverυνιὸ ne vituperant a Menander Poeta Comicus Gractu fecit Perinthiam . se Andriam Comoedias. Leui uuam ea rum noverat . ambas noterit ad/o
simili sunt facta argumento . sed dissimili tamen sermone, o modo loquenG.
'DItologus est oratio , quae adspectan- 1 tes, ante fabulam habetur: estque
vel commendatilius , vel relativus , vel argumentativus, vel mixtus. Commendativus est, quo fabula, vel Poeta commendatur : relativus sive anaphoricus est, quo maledicti adversario, aut gratiae PFulo reseriantur γ argumentativus , sive hypotheticus est, quo argumentum sabae narratur mixtus est, qui plura horum, aut omnia in se continet. Hic Prologus est anaphoricus, sive relativus, defensionem Poetae adversos malevolorum accusationes suscipiens.
i. Appulit. J Appellere proprie est, ex alto mari in portum invehi: cui contrarium cst si vere, cum ianibus solutis, navis E portu ducedit. s. operam abutitur. J Abutitur prologo Terentius , quoniam non explicat argumentum, quod vere prologi est o fictum , sed respondet malevolis, quibus faeit invidiam. Menandιν. J Fuit Poeta Graecus princeps novae Cona diae, de quo Ovidius lib. I. m. Dum fassax servus , durus 3Mer, im proba lena Vixerit, se m retrix blanda a Me
q. Ad ejus exemplum Terentius se composuit, ideo dimidiatus Menandera C. Caesare nominatus suit. Perinthiam. J Perinthia Comoedia M nandri dicta a Perintho urbe Thraciadi, quae Pera est Volaterrano, Rodosio Bς
179쪽
Quae convenere, in Andriam ex Perinthia Fatetur transtulisse, atque usum pio suis. Isti id vituperant factum , atque in eo disputant Contaminari non decere fabulas. Faciunt nae intelligendo ut niti l intelligant: Qui cum hunc accitiant, Naevium, Plautum , Enniunt Accusant, quos hic noster Autores habet: 1o Quorum aemulari exoptat negligentiam Potius, quam istorum obscuram diligentiam. Dehinc ut quiescant porro , moneo, & desinant Maledicere, malefacta ne noscant sua. Favexe , adeste aequo animo, & rem cognoscite, INTERPRETATIO.
Terentiue fatetur quidem se transtulis ex Perinthia , Comoedia Gr a Menandri , in suam Comoediam Andriam Latinam qua sibi commoda mi-sa sunt, hisque usum tanquam sibi propriu. Hanc rem icti culpant : ideoque disputantes aiunt, indecorum esse fabulas
Comicas corrumpi . alteram altera immiscendo. Certe dum nimium intelligentes videri volunt, oΠenduntse nihil intellige. 6 o nam eum hune Poetam nostrum re-
treben uni s etiam reprehendunt insignes
In Andriam ex perinthia transtulisse. JDonatus aitTerentium primam Scenatu
Perinthiae Menandri, in suam Andriam transtulisse. Contaminari non decere fabulas. J Contaminari res dicitur , cum alteri rei ita immiscetur ut neutra incorrupta maneat. Livius Itb. .eontaminare sanguinem suum patres. confundique jura sentium rebantur. Sic Lavinius vitio dabat, qudd Terentius mutuabatur ex Menandro ea quae in rem suam iaciebant , & ex multis Comoediis unam fa
1 o. morum a mutari exoptat negligen-riam. J Imitandi modus alius est ier vilis, alius verb ingenuus. Servilis ille est , cum quasi superstitione quadam, ab eo, quem imitandum nobis pror'- sumus , ne transversum quidem digi-
Poetas Latinos. Navἰum, plautum. Ennium ι quorum autoritatem Terenti in sequitur; quorum imitari ex ptat liberam. negligenti similem in transferendo eu-ram , potius . quam istorum ser vilem . Uectatam in reddendis verbis operam .pra nimia diligentia obscuram. Verrimhu denuntio , ut in posterum taceant quieti . se, desinant maledicere, ne malefacta sua videant manifessa omnibus fieri. Vos
quidem spictatores favete ι adeste benevoli, o spectate attenti hoc Comoediam ;
O imitatores servum pecus i ut mihi suae
Bisem . sepe jocum vestra molere tu mutius sIngenua imitatio est, quando non vet-bum verbo reddimus , sed sic aliena tractamus , ut non pro alienis habeantur, sed agnoscantur pro nostris: unde Horatius in Arte: Nee verbum verbo curabis reddere filiu
Subaudiendi ina ut . Quo loco non ne gat fidi elle Interpretis verbum vel reddere: sed negat boni Imitatoris esse id facere, ut vult quoque Seneca Epist. 8s.Similis debet esse imitator quomodo filius , non quomodo imago. Cert operae-pretium erit hanc epistolam Pelalegere. Ladem sentit Terenti is
180쪽
,1 Ut pernoscatis, ecquid spei sit reliquum, Posthac quas faciet de integro Comoedias, Spectandae , an exigendae sint vobis prius. INTERPRETATIO.
ANNOTATIONES.1 Exigenda. J Id est expellendae. Sic t partim earum sum exactus : partim vix idem Terentius in Prologo Hecyrae, ueti.
M. 1 T Os intro auferte: abite. Sosia , V Adesdum : paucis te volo. m. dictum puta: Nempe ut curentur recte haec. SI. imo aliud. m. quid est Quod tibi mea ars efficere hoc possit amplius 33 M. Nihil istae opus est arte ad hanc rem quam paro: Sed iis , quas semper in te intellexi sitas, Fide, & taciturnitate. m. exspecto, quid velis. s. Ego postquam te emi a parvulo , ut semper tibi Apud me justa & clemens fuerit servitus
SI. γοι servi regite ista , qua emi
apud forum , o, inferte ea mades; festiuate. Sosia accede. Paucis verbis voti reeum loqui. So. puta te j mmihi dixisse . quod volebas . Hr me id intelligero ι n/mpe ut hae obsonia qua emisi. recte a parentur SI. I
aliud est. S O. Qid est aliud p teriac . ruod tibi mea ars escere possit tSI. Nihil ista tua arte opus mihi sad hane rem . quam paro facere ; ea his virtutibus f qum semper cognovi in to esse ρ.sis fide. A raeitumitare in heretu celandis. SO. Ex- quid velis ma facere. S I Ego. ρ squam te emi tunc , cum puer esses Iscis . ut in conditiona servili te semper habuerim elementer . t, moderari.
C T V S J Actus , majores sunt fabulae partes; Scenae minores. Actus Vocantur, quia variae in quoque Actui sunt aetiones. Scena Graecὰ sisnificat tentorium: nam priscis temporibus an-ic usum Theatrorum, sub siondibus, x umbraculis agebant. scenae in fabula sunt, cum novarum per natu egressus,&ingrestus fiunt EScena in Theatrum. L. Paucis te volo. J Duplex hic defectus orationis, nam , Verbii, de Ail qui deside Hur.