장음표시 사용
521쪽
expandectis, tum ex scriptis eorum qui de Romanorum legibus O iure scripserunt, sumere licebit. Huius generis orationes apud Cicerone multa habes exempla; ut es oratio pro Aricio
Amerino,pro Ligario, Cluentio,Flacco,Deiotaro, Sylla, quaedam aliae . Ante quam autem
huic di putationi sine facia, quae de praem)pet tione scripsit M. Tullius, ea adscribere placet, quae interdum usιi esse possunt. TAltius itaque praemi' causam in quattuor partes distribuit, in beneficia, in hominem, in praemi, genus , infacultates. Beneficia ex sua vi, ex tempore, ex animo eius qui fecerit, ex calsa cosederantur. Ex sua vi quaerentur hoc modo, magna an parua acilia an difficilia,singularia sint an vula
ria, vera an falsa quadam ex oratione honestentur. Ex tempore autem, si tunc tum indiger mus, cum csteri non possent, aut nollent opitulari, se tunc cum spes deservisiet, opitulatus sit. Ex animo, non fui com odi caussa, d eo consilio fecit omnia, thoc conficere posset. Ex c sus non fortuna,sed indvnria, factum videbitur,aut se industriae fortunatobisitisset. In hominem aute, quibus rationibus vixerit, quid sumptua in eam rem,aut laboris insumpserit, oesquid aliquando tale fecerit, num alieni laboris, aut deorum bonitatis praemium sbi postulet: num aliquando ipse talem ob caussam aliquem spramio assici negarit oportere:aut num iam s
522쪽
43o De quaest. oratoriis. tis pro eo,quod fecerit, bonos habitus sit: aut , num necesse fuerit ei. facere id, quod fecerit: aut, num huiusmodisitsactum, ut, nisi fecisset, supplicio dignus e set,non, quia fecerit,praemio: aut, num ante tempus praemium petat, ct spem incertam certo venditet pretio: aut, num, quo supplicium aliquod vitet, eo praemiumpostulet, mri de sepraeiudicium factum esse videatu r. In praemij autcm genere, quid, quantum, Crquamobrem postuletur, O quo, quanto quἴ-que res praemio digna sit, considerabitur. Deinde, apud maiores quibus hominibitis, O quibu sde causis talis bonos sit habitus, qretur. Deinde, ne is bouos nimium pervagetur. Atque hiceias, qui contra aliquempraen sium poliulante dicet, locus erit communis,praemia virtutis, oscis sancta, casta esse oportere, neque ea , aut cum improbis communicari, aut in mediocribus hominibvsperuulgari. Et alter, minus homines virtutis cupidos fore virtutis p mio peruulgato. Quae enim rara, ct arduasent, ea
cx praemio pulchra, O iucunda hominibus videri . Et tertius, si exsaat qui apud maiores nostros ob egregiam virtutem tali honore dignati sunt, non ne de sua gloria, cum paripraemio tales honores assici videant, deliberari putentρω eorum e meratio, cr cum eis, quos contra dicat comparatio. Eius autem,qui praemiumpe
523쪽
afecti sunt, cum fuis factis contentro. Deinde, =- ' i icsteros a virtutis Lludio repulsum iri, si ipse praemio non sit afectuU. Facultates autem consederantur, cum aliquod pecuniarum praemisiponulatur; in quo, Nirum copia sit agri, Ne-.ctigalium, pecuniae, an penuria consederantur. loci communes, facultates augere,non minuere oportere; ct impudentem esse, qui pro beneficio,non gratiam, verum mercedem postulet. Co-tra autem de pecunia ratiocinari , sordidum esse,cum de gratia referenda deliberetur, 1 1
non pretium pro Dcto, sed honorem, ita ut fa- ictitatum set, pro beneseiopostulare. Hactenus Cicero, o nos etiam de iudiciali genere . i De genere didascalico , siue doctrinae. Disputatio X V. amuis didascalicum, siue diducticum di- sinctum,ut supra docuimus; cum in omni oratione, O praesertim in demonstrativa docendusi: tamen facilitatis doctrinae causa, de eo speciatim aliqua praecepta tradere, O ab aliis disinguere, ct seorsm explicare non est inutile. Qua ergo de hoc genere dicenda nobis occurrunt, missis hac in parte dubitandi rationibus, O opinionibus, quas alibi attulimra, sequentibus positionibu4 complectemur.
524쪽
Disput. I. Lib. I. de M. dice d.
432 De quaest.Oratoriis. . Prima positiogenis didascalicum est methodus dialectica explicandi euoluendique tam simplices , quam coniuncto quaestiones. Ita aliqui describunt: Vel est,quod veritatis cognoscendae gratia susceptum, accomodare ad docendum tractatur e vel Quaesitio docendi caussa ornare Oeopiose tractata . Secunda positio,genus didacticum non solum ad Dialecticos ,vel Philosophos,sed etiam ad oratorem pertinet. Hoc affirmauerim contra quosdam, qui de hoc genere mentionem facientes, totum ab arte dicendi rei'ciunt: ac proinde nihil de eo sibi dicendum putant. Quorum fententiam salsam esse, non νno in loco a nobis e monstratum est: quare in praesentia nihil ad hilius positionis confirmationem dicam. Cur aute dieiores de hoc genere,aut nihil, aut par u sane quid dixerint, has rationes assignare licet. Primum,quia non erat omnino certum, an ad oratorem pertineret : deinde quia admodum pauca de eo dice la erant; cum quae de asi s generibus, ct maxime de demonstrativo, cui est valde smilcidicuntur, huic generi facile accommodentur. praeterea quia habet eandem fere tractandi rationem,quam status definitivus: postremo, quia rari urpari seorsim tractari solet ab issqui in concione versantur; f fere coniunctim cum caussis nitis, O cum iis quae ad actionem referuntur. Qterum nusso modo dicendum en,
525쪽
Liber II. 43 Inon posse , ct interdum non debere seorsis ab
Tertia positio, huius generis, tractatio,atque cognitio in dicendi ratione est maxime utilis, ac etiam nec essaria. Primum quoniam, hoc genus confert ad tractandos comunes locos,quorsi i omni fere subiecta materia maximus est Hasehi. n. loci meth odo fere didascalica explicatur: quo fit ut maxime inseruiat generi demonstratiuρ; ad quod supra pertinere diximκs. Deinde, quoniam explicatio quaestionum definitaru, qtiae in iudicus oe deliberationibus occurrat, ex huius generis tractatione pendet. Postea,qui hoc genus non babent cognitum, atq; tractatum, tu omni re, loco, apud omnesperfecti orat ris munere perfungi neqseunt. Devique,ne in re manifesta confirmanda diutius immorer, cu saepenumero orator, non tam delectare, ac mouere, quam docere debeate qui hoc genus ad docendum comparatum Evorant, apte ad docendum dicere minime poterunt . . Quarta positio, longe diuersa ratione tractatur hoc genus ab oratore,quam a Dialectico, et 'hilosopho. Primum orator lyactat hoc genus ornate, copiose plendideque. Dialecticus vero sine ullis verborum ornamentis, concise, atque ieiuner ille rationibus verisimilibus et ad popularem sensum accomodatis, hic certis argumω-
526쪽
sentaneis r ille apte ad homines rudes ct idiotar instruendos, hic ad homines non ignaros docendos accomodate disserit: ille vulgi assen α, auriumq; voluptatem spectat,hic sapientium iudicium ct approbationem: ille non soli a rationibus,sed etiam ipso dicendi genere fidem ficit, hic tantum rationibus : hic subtiliter disserit,
ille crassa quata ratione. Haec. n.nonra oratio, inquit Antonius,multitudinis est auribus accomodanda,ad oblectandos animos, ad impellendos, ct ad ea probanda, quae non artificis stat rased quadam populari trutina examinantur. uuare de animorum immortalitate, de bonoruer malorum finibus, de diuina prouidentia, de diuination ride fato, denique de mundi aeternitate hi duo artifices dissererent; alijs interdum, aliterque tractatis locis.
Quincta positio, hoc genus omnes admittit satua; An sit,quid sit, O quale sit. Doctrina est
manifesta:quandoquidem hi tres quaerendi mo- di huius generis vim attingere videnturi cu solum sciendi caussa, quaesiones ista suscepta vi
Sexta positio, huius generis subiecta materia sunt quaestiones cognitionis infinitae: qua partimsimpliciter, artim conlucte tractari,ac explicari post ut quo fit, ut duo sent genera quaesi07rum,quae huic generi subiiciuntur : unum qlio quaestio simplex , alterumhquo coniuncta conti-
527쪽
netur. . Simplex quaestio dicitur cum alicuius rei unum, vel plura capita explicanda proponuntur: ut si quaeratur, quid sit maiestas, quaerbetoricae partes,qui medicinae finis: coniuncta ero, cum rei attributum per aliquem locun , siue argumentu,probatur; ut si proponatur baec quaestio probanda, gn terra sitsobosa, in qua aliquid confirmandum,aut refellendum est.' Septima positio capita,quae simplici quaestiο- ne de re quapiam inuestigari posunt, ct solent, funifere ii lar Quid rei vocabulum significet: sin res sit, quod per nominis definitionem inuestigari soletr quo referuntur quastiones de prat rito, futuro, an fuerit, au futura sit: quid re set, quae explicatur per iure ti0uem generis . disse rentiae: quae sint rei cause,tum intrinsecae materia O forma, tum extrinsece egiciens O finis quae rei partes ex quibus conscitur, Vt . εut illa,quo tutegrantes vocant;quo etia r ferres species,quas partes subiectas appellant: quae proprietates oe attributiones; qlio etiam reuo cares osciu: qui effectus operationes: quaeqdiuncta, siue circumstantia; quae cognata , seu semilia,quae contraria, ct opposita siue dissimidia. Quod se de eadem re comparate ageretur , aliae consurgunt attributiones, qua ad coniuncta pertinerent quaestione v an set melior, an maior,an prior,an Ptilior, an bonestior, sic de alijs. Vel xt breuius acsimplicius dicamus, Ee 3 de
528쪽
sentaneis: ille apte ad homines rudes O idiotas instruendos, hic ad homines non ignaros do-.cendos accomodate disserit: ille vulgi assensimi auriums voluptatemspectat, hic apientium iudicium ct approbationem: ille non solum ratio nibus sed etiam ipso dicendi genere fidem facit, hic tantum rationibus : hic subtiliter disserit, ille crassa quadsi ratione. Haec. n. noRra oratio, inquit Antonius, multitudinis es auribus accomodanda,ad oblectandos animos, ad impellendos, ct ad ea probanda, quae non artificis sat raded quadam populari trutina examinantur. Quare de animorum immortalitate, de bonoruo malorum finibus, de diuina prouidentia, de diuination ride fato, denique de mundi aeternitate hi duo artifices dissereren O alijs intemdum, aliterque tractatis locis. Quincta positio, hoc genus omnes admittit fla
tus; An si quid sit, O qualest. Doctrina es
manifesta:quandoquidem hi tres quaerendi mo- di huius generis vim attingere videntur: cu so-
lum sciendi caussa, quaesiones ista susceptae vi
Sexta positio, huius generis subiecta materia sunt quaestiones cognitionis infinitae: quae partim impliciter,partim conlucte tractari,az explicari post ut quo fit, ut duo sent genera qAUio- rrem,quae huic Icueri subiiciuntur : unum qγo quaestio simplex , alterua quo coniuncta conti
529쪽
netur. . Simplex quaesto dicitur cum alicuius rei unum, vel plura capita explicanda proponuntur:νt si quaeratur, quid ι maiesto, quae rhetorica partes,qui medicinae finis: coniuncta vero, cum rei attributum per aliquem locumi, sue argumentu robatur; νt se proponatur baec quaestio probanda, an terra sit lobosa, in qua aliquid confirmandum,aut refellendum est.
- Septima positio capita,quae simplici quaestione de re quapiam inuestigari possunt, ct solent, sunt fere ina: Quid rei vocabulum significet: an res si quod per nominis definitionem inuestigari solet: quo referuntur quastiones de prat rito, futuro, an fuerit, au futura set: quid
res sit, quae explicatur per inreentiouem generis . O differentiae: quae sint rei cause,tum intrinsecae materia O forma, tum extrinsece esciens O finitiquae rei partes ex quibus conscitur, vi asit illae,quas tutegrantes vocant;quo etia r ferres species,quas partes subiectas appellant: quae proprietates oe attributiones; quo etiam reuocares osciu: qui effectus operationes: quae, adiuncta, me circumstantia; quae cognata, seu
semilia,quae contraria, ct opposita ue dissimi-
Iia. Quod si de eadem re comparate ageretur , aliae consurgunt attributiones, qua ad coniun- cta pertinerent quaestione v an set melior, an i ii maior,an prior,an utilior, an bonestior , sic. i
530쪽
De quaest. Oratoriis. diure quapiam haec quaeripossunt, quid sit , quae partes, species,quae caussae,qui effectus, quae cognata, ct quae pugnaretia: vel, quid sit qualisset, quae causae ct esse ius, O quae partes. Vel cum Aristotele hoc modo, ε n it,qaid sit,quam sisset, propter quid sit: ad quosfane gradus
r o antur omnia quae de aliqua re quaerere fas
es. V.nde, siqnisproponeret jibi agendum de aliqua Nirtut 3de ea primo inuestigaret, an sit necessaria, quod pertinet ad quaestione, an sit: quae eius materia subiecta, obiecta quod ad qua- Llionem naturae spectat e quae sint eius affectiones attributiones,ubi de qualitate quaerituro ad extremum, quo modo acquiri post, quod
. . ad quartam quaestionem reuocares; cum caussae, O impedimenta quaerantur. Verum,non es necesse visemper de omni re omnia proposita ca-- pita tractentur,neque eodem ordine,quo num rata fuere, praefertim ab oratore: vel quia interdum aliqua sunt nota, vel quia non sunt ne- cessariae vel quia non quaevis res ea omnia habet . uuare, ut allatam doctrinam aliquo illu- fremus exemplo,siquis acturus esset de oratione, hac de ea explicaret capita. Oratio, dicta est, quasi oris ratio: Quae est actus religionis, quo mens eleuatur in Deum,seu, Rei bonesta Paul. petitio a Deo: cuius partes sunt, obsecratioso I rim. ,. stulatis,gratiarum actior vel mentalis ct voca