장음표시 사용
511쪽
busdam conferuari, aut comparari,autfieri,aut
remoueri potes: cuius partes siue modis unt,facile, difficile . Facile, illud dicitur quod sine , magno, aut me ullo laboresumptu, molestaq; quam breuissimo tempore perficipotest. Labor
autem,sumptus, temptra suntparua, aut per se consederata, aut comparatione rei praeclarae, O magni momenti, quam uademus. Ad aciliatate pertinet etia agendi modus, quem praescribere omnino debetis qui uasset, doceas, qua ra . tione res uafa,in νsu actioneq; redigi queat. Modi explicatio, consisti in demonstratione caussarum, escientium oe iuuantium e in viribus ingemi, corporis, externorumq; bonorum ; t sunt, amici, diuiuae,opes,potentia, dignitas,
gratia,auctoritas, ct similia; quae spectaripos sunt in omnibus, ct in singulis hominibus. Ite, J.
in a Jignatione omnium circunstantiarum, temporis,locorum ersonarum, e . Atque ex bis facile describeres contrarios loco qui ad dissuadendum conferunt.
Turpe en ipsum vitium,quod ex vitio profectum es, aut vitio cognatum: siue turpe es malum quod adiecta omni utilitaret, ct iucunditate, propter suam turpitudinem in fugiendum: id denique, quod es honesto contrarium . Vituperabile, quod ignominiapraesente, aurconsequentem assert.
512쪽
ro De quaest. Oratoriis. Perniciosum, quod nocet animo, corpori, aur' externis bonis: quod vel omnino, vel aliqua parte labefactat bona quae habemus, ct imp dit, greae accedere possunt: O quod conseruat, augetve mala praefentia, importatq; absentia. Molestum, siue iniucudum quod, vel anima, vel corpori,vel utrique tristitiam, doloremque adfert. Periculosum est, quod periculis lactantibus anima aut corporis, aut fortunae subiectum est: Dei id per quod nobis, nostrisque bonis propyli Gaut communibus discrimen imminet. Non necessarium in id, ne quo res aut con seruari,aut comparari,aut fieri, aut esse potest. Discite vero, quod magnis laboribus Jumptibin , ac longo tempore conficitur: quod quidissuadet, ita augere contendet, ut imposbitet,ideatur.
Mod- autem fugiendae rei, ex iisdem peten- dua es locis, unde modum, siue facultat faciendae,petendum esse diximus. Atq; hi loci eadem ratione tractandi erunt, qua locos suasionis tractandos esse diximus,per propositiones ,
enumerationes, contentiones, per exempla, σper alios.
Huc pertinet cognitio eoru quae fieri possutiqu0rum capita communes locos libro de I uentione fecundo numerauimus:νt est id, cuius
contrarium simile relatum es, vel licitur, id
513쪽
Liber ΙΙ. 42 reuius amor cupidito est a natura, id quod es posteriin, si factum est quod est,pri- , maius, pulchrius, O id genus alia: idem dico detulisi, qua fieri nonpossunt. Plona positio, in genere deliberativo non habetparuam vim caput illud, quod ab euentis , O consequentibua sumitur, propterea eorum discrimina perpendenda erunt: certitudo,magnitudo,varieto, O simium. Ad quorum confirmationem, exempla, quae praecipum locum babent in deliberando asserenda erunt. Facile. n.
futuraprateritis respondent, ct experimentis homines permoventur; praesertim se sint domesica, O recentia. Cauendum tamen es,ne contrari aut disparia exempla adducantur:νt a cideret, quando non esset eadem deliberantium, O eorum, quos in medium adductara ratio Nec enim mouetur populo Senatorum exemplo,nec tyranni regum,nec reges Urannorum,'
Decima positio,bi omnes en erati loci,inim habent ex loco caussae Ocientis, oe iuuantis , siue impellentis.
Denique ut sit huic dissutationi finis, pro huius generis usu legendae sunt orationes Demo benis,quaesere in consultatione versantur: iceronis pro lege Manili pro lege Agraria, σomnes fere Antonianae. Multa sunt huius ge
514쪽
qeta De quaest Oratorijs. quodam libello felectae circunferuntur: multa apud Virgilium, ut illa artificiosa oratio Corydonis ad Alexin,Veneris ad Ioueno. o qui res hominumq; Deumq; Aeternis regis imperijs,&sulmine terres. Quid meus Aeneas in te comittere, &c. Huc etiam refertur Iunonis oratio ad Aeolum. In eode genere est oratio Ilionei oratoris Menes ad Didonem.
O Regina,noua cui codere Iuppiter urbe, Iustitiaq; dedit gentes stinare, &c. ' Ite artificiosissima Sinonis oratio ad Troianos: Cuncta equidem tibi, Rex, iuerint quaecunque fatebor Vera, inquit: neque me Argolica de gente negabo Hoc primum, &c. Item Annae ad Didonem, qua suadere conata est,ut matrimonium cum . Aenea inire vellet. O luce magis dilecta sorori, Sola ne perpetua moeres carpere iuueta Nec dulces natos, Veneris, nec praemia noris p Id cinerem, aut manes credis curare sepultos λEsto, &c. Item apud eundem Oratio Latini ad Turnum , er apud Ouidium Phoebi Oratio ad Phabetou
515쪽
Liber II. 623 mn filium. Atq; de hoc fecundo genere, haec dixissesusciant: ad tertium stylum couertamus De natura & caussis generis Iu dicialis. Disputatio XIIII. Non me latet se quosdam dicendi artifices, qui ideo de hoc genere pauca sibi dicenda
esse arbitratur,quod videant accusandi, ct d fendendi munus, bis temporibus, eseprorsus ab oratoribus ad Iuri peritos delatum, non tam dicitione, quam scriptione, non orn0ria, sed potius Dialecitica, aut nec Dialectica quidem, sed alia quadam ratione,iudiciales caressam ab iis , qui nihil oratoriae dignitatis retinent, tractari. v sae, es ita sint, tamen hoc gen s nullo modo es negligendum, cum eius diligens tractatio, a que cognitio, n0n paruas secum νtilitates adferat. ec propterea quod de hoc genere unicam tantum disputationem faciemus,pauca de eo nos
scripsisse existimare qui pia debet; cum multa, quae de aliis generibus dictasunt, huic generi inserviant; quae de statibus diximus, ct omnia fere, quae libro de oratoria Dispositione docuimus, ad hoc genus tractandu referenda sint: Atque etiam idem dicas de iis, quae in libris de Inuetione tradidimus. Voc itaq; loco illud 4s nobis propositum, vi uniuerse huius generis naturam explicemus, quod sequentibus positionibus
516쪽
Trimapositio, ea doctrina quae degenere ii diciali a veteribus dicendi magistris tradita fuit, est etiam bis temporibus utilis, ac etiara necessaria. Primo, confert haec doctrina ad I Rhetornmscripta recte intelligenda, praesertim ν terum ; ut Quinctiliani, Hermogeisis, Tulli , O
aliorum. Deinde,ad summorum oratorum huius generis orationes recte explicandas. Praeterea,
si qui nunc versantur in foro, in caussis iudicialibus, ea cognoscerent; quae veteres dicendi Magistri tradiderunt, O speciatim quae de statibus docuerunt, nonparuam utilitatem inde perciperent. Postea, multae sunt dicedi forma,huic generi subiectae , quae etiam his temporibus vel publice, vel priuate in Uum νeniunt ;praefertim in scribendis epistolis,quarum mulis pecies
sub hoc genere continentur: ao etiam in ecclesia sicis controuersiis, ct concionibus. Denique, in omni vita,dum vel alios accusamus, vel arguimus,nosνe ipsos defendimus praeceptis, doctrinaque ad boc genus pertinente , νti non raro p sumus. - . Secundapositio , hoc genus a Graecis δικι-- κο nominatur, vel a ληη, id es a caussa, νel του δικαςτου , id est a iudice.Latini genus
iudieij, ct iudiciale,iurissicialem caussam,site , O forense dicendi genus vocant, quod eas c9 tinet controuersias,quae iudicio Ofententia terminanda sunt: quare a iudicio, siue a iudicando
517쪽
jic appellatum es. Tertia positio,hoc genus huc in modum d scribifolet,Iudicialegenus est,quod positum, in iudicio,habet in se accusationem oe defensione, aut petitionem oe reculationem. Vel hoc modo, Iudicialegenus est quodpositum in controuer -sia, habet accusatioine, aut petitionem cum d fensione. Circa qua: desinitiones, subiicia, ex aliorum sententia hac animaduerteda sunt. Trimum, eo assignari per materiam et partes: materia es controuersia,sive iudicium, controuersia, inquiunt, non quacunque,sed qua in tu ocio tractatur: O iudicium,hoc eu, controuersia iudicanda. Deinde,adnotarunt quidam,accusationem ct defensionemproprie dici,in illis caussis in quibus agitur de crimine, petitionem ν ro recusationem in illis, in quibus de rebus repetendis: quas caulsas, criminales oe ciuiles vocant. Huc facit illa caussae iudicialis descriptio, quam in altero de Inuentione libro attulit M. Tulliua, cum dixit, Iuridicialem caussam esse in qua aequi et iniqui natura ramis, aut poena ratio quaeritur. His vero bocpacto accusationem O petitionem distinguunt, quod illa sit in iudici,spublicis haec inpriuatis ς quare, qui publice agit,proprie accusacor, quipriuates litor nominatur sed interdum sine γllo discrimine has voces usurpauit Tulitus. Denique, Erudefiat' adnotatum es, petitionem O recusatio-
518쪽
et 6 De quaest. Oratoriis. nem,ad duas alias partes reuocari posse; cunt qui petit, eum accuset, a quosuum iniuste retineri ait, O qui recusat,se defendint. Quarta positio , materia huic generi subiectassunt crimine, vel expresse, vel tacite com
mistis,sive quidquid aliqua ratione iustitia aequi
tatemve laedit: vel, ut nunc loquuntur, caussa ciuilis,vel criminalis. Primi generis exempliε habes in oratione pro Roscio Comoedo : fecundi in Catilinariis, Verrinis, O in quibusdam alijsi apud M. Tullium . Quincta positio , sub hoc genere hae contineretur forma: Accusatio, defensio, expostulatio , ' purgatio, probratio,deprecatio, comminatio, inuectiκa, O barum similes: quarum partium nonnulla exempla videre licet apud Macrope-L' dium. Ryrsus, ex Fabii doctuina, iudicialium caussarum quattuor sunt genera νnu simplex , ut es illud,in quo νna de tantum agitur: alterum coniunctum,quod plura continet capita , quae, Mel suntνnius generis,ut repetundaru,Nel diuersorum, ut furti ct sacrilegi , cuiusmodi erat caussa Verris, O Coelii ; ut in tractatione de Statibus diximus: tertia in quo ca sae absolutae ct comparatae continentur; ad quod reuocantur illae orationes in quibus depersonis comi parate agitur, Ni de actore constituendo, quo diuinationes vocant, oe de delatoribus, νter rarium meruerit. Cur autem illa diuinatio-
519쪽
νocentur, plures reduntur rationes, θωciatim illa,quod no de ficto , sed de futuro quaeratur, cuius est diuinatio. Quartum genus, i mutua accusatione versatur, quam Graeci MO' Gel. lib. ticategorian Nocant: qua litigantes, vel deo 1.c. 4. eodem, vel de Aelfo crimine inter se accusant. Sexta positio, huius generis finis, ex parte oratoris en aequitas, siue iustum; ex parte auditorum, defendendo clementia, siue mi sericordia, accusando, faeuitia:tempus vero , praeteri- ' tum: locus, forum O subsellia auditor, iudex, O disceptator. Septima positio an causis iudicialibus dicendi genus debet esse concitatum, nemorum plenum, in quo poti rem enthymemata dominentur, non omnino ornatum foridum, non tamen incomptum, et squallitam. Genus autem hoc orationis, ait Tullius,de ornato loquens,n que totum assumendum es ad caussas forenses, neque omniub repudiandu. Si enῖm semper viare; cumfatietatem assert, O quae apud ipsi ora sequuntAr. Octava positio,boc genus, quod ad di positionem attinet, omnes admittit orationis partes, exordium,narrationem,propositionem, contentionem , atque perorationem: quae quales esse
debeant, integro libro de Oratoria Di ostione docuimus: cum qua ibi de di positione traduntur pracept priuatim huic generi infer uiant
520쪽
ηα8 De quaest. Oratoriis. Nihil est igitur, ut hoc loco de di ponendi ratIone in hoc genere feruanda aliquid dicamus . Huc etiam pertinent, qua de statibus agentes scripsimus; νbi singulorum flatuum capita, ex Hermogenis do ctrina exposuimus. Nona positio, qui sint huius generis loci, cognoscere licet ex doctrina in libro de statibus explicata: cui etiam aliorum generum loci inseruiunt . Quare,pro statuum diuersitate, aris sunt sieligendi loci: ct in fumma, personaris V
attributa, humanarum actionum caussae, circa-santiae, in iudiciss,plurimum valent. Decima positio, qui vult in hoc genere προ- fari, earum rerum cognitionem praecipue bab re debet, quas proxime recensebo . Quae sit natura iustitiae ct iniustitis: quid iniuria, qui faciant iniuriam, quibus, ob quas caussas; quaruduaesunt precipus, ille O iucundum : quare, quae utilia,qus iucunda sint cognoscendi erit: quae minor iniuria; legesq; quae ad c ussas iud, ciales pertinent: actionum formae modi e agendi in iudicisso loci extrinfeci, quipotis um iudiciis in seruiunt, ut praeiudicia,testes, quaestiones, edi alij:de quibus fere omnibus in libris de
Inuentione egimus. Et ut illud etiam addiderim, qui M. Tulli, orationes iudiciales expone-rcirect e intelligere voluerit, ius civi e IRomanorum: consuetudinesque iudiciorum antiquas punitas habere debebit: quam cognitioncm, tu