장음표시 사용
191쪽
18 LIBERTI PROMON DIextensionem successivam facere valeat, si unumquodque momentum praesens circumcisum existat sitne praeteriti& suturi temporis utrimque existentia. Vnde recte aduertit olim subtilis Sc
I . d. x tus, magis euidens se manifestum esse, quod indivisibilia permanen- s RV- ψ ita non faciant maius, quam de indivisibilibus sibi inuicem suo
Hoc vero ideo accidit, quia imaginatio nostra nimis inhaeret similitudini fluminis, credimusque satis simpliciter Poetae: Ouid. Ipsa quoque assiduo labuntur tempora motu, Non secus ac lumen.
quasi,inquam,limilitudo haec recta decurreret, quae tamen utroque pede turpiter claudicat. Non enim , ut unda superuenit undam, in illo fluminis fluxu ita momentum unum proxime alterum trudit, S tempus futurum impellit praesens in praeteritum nec ulla ratione putandum est, momentum aliquod praesens extra praeteritum S futurum existere in quo cardine omnis error mallucinatio mihi videtur versari. Etsi enim in hanc ego, & omnes imaginationem pronissime delabamur, ratione tamen retinendi, Origendi sumus,nili caussam Aristotelis, publicam prodere,ac Omnia perdere velimus. Nam si momentum medium inter praeteritum futurum tempus ita fluat,ut extra existentias eorum Cadar,
cum iis extensionem successivam facit de indivisibile successivum diuisibili additum, ipsum extensius&maliis etficit. Hinc de india uisibili permanente idem philosophandum erit nempe punctuiri
continuans partes spatij eas coextendere,, extra situm earum eminere nam momento temporis, punctum spatij pertransitur: quod momentum, si defuncto praeterito, &nondum nato futuro
inter utrumque existit, plane etiam arguit, punctum spati quod
intra ipsit m peragratur, extra partes utrimque si iij prominere, quae tempore praeteritovi futuro ante, post illud instans pera transeuntur. Si autem indivisibile extra diuisibile prominet, & ei cocxtenditur, nihil est caussae, cur etiam non possit immediatum esse alteri indiui sibili, Mei ita coextendi ut faciat maius. Itaque, iterum inculco, corrigendus, aut interpretandus publicus loquendii imaginandi modus,quo ut palpabili,in re tama condita,similitudine tamur dicere, fingere solemus, momentum esse instar freti inter duo maria vc veluti mare mediterraneu, exempli gratia, per freti Horcule fauces in Oceanum se exonerat; ita tempus futurum per momenti praesentis angustias, in printeritum
192쪽
teritum transfundi. Vtrumque enim in rigore falsum est tam scilicet momentum interfuturum, praeteritum, medium intem esse, quam tuturum per praesens in praeteritum elabi Tempus ippe non proprie labitur,sed perpetuo nascitur,ac illico a tergo cenascitur,nec transsertur de loco in locum, imo nec de tempore quidem uno imaginatio in aliud tempus imaginarium. Quia verbmobile quod motu suo tempus enicit,labitura locum mutat, id icirco similem lapsum tribuimus tempori. Si vero momentum praesens nullum est, quod etiam instanta-
nec inter tempus tuturum, praeteritum duret, nullus est usus interfuendi momenta realia tempori, ut Capite XXXVIII docebamus, ubi omnia inruuisibilia ex ruiente continuo , ii temporei
Quomodo igitur, aut quando tempus existit inclamant. Nam Sotus, Toletus, aliique plures in hoc se consolantur, quod tempus per instans reale praesens saltem existat nam quomodo per partes. quae aut praeteritae sunt, aut futurae, existere possit , non vident: nos vero iam instantia realia expungimus, id est, nihil omnino re iliqui facimus, in quo possit misellari macra illa temporis existen
ita utcumque sustentari. ε . Non infiteor, olim etiam mihi istae allucitae ante oculos volitabant,quas iam abegi,& meam allucinationem deo. Similis etiam caligo Gregorio Ariminensi oborta olim fecit, ut affirmaret cim In a. d. nplicare manifestam contradictionem, ullum motum , aut ens suc- 'φ' cessuum,quale est tempus irerum natura existere unde cum ceteris Nominalibus suis censet, motum nihil posse esse ustinetum
a mobili, spatio. Si motus, inquit, ese aliqua huiusmodi res successiva,& distincta a mobili in sequeretur quod esse aliqua res σιωanimam constituta ex partibus, quarum nulta eis, vel esse pote in rerum naIura edis aliqua vera res esset constituta exiv ibilibus,
quam absurditatem non concederet aliquissena mentis. Vertim cum Aristotele, .Thoma, Scoto, communi longet verius, imo certum, existimo, motum distinctum a mobili,& alia res successivas, quarum duratio vocatur tempus, posse etiam natu raliter existere.
Nam inprimis potest sine difficultate intelligi, quomodo pro
ductio alicuius rei sit successiva, si partes actionis, termini priore expectent posteriores,vi hae illis ita accumulentur,ut simul permaneant, sic enim Sole mane paullatim ascendente, partes luminis ita
193쪽
i8 LIBERTI PROMON Ba opposito pariete successive intenduntur, accumulantur. Et licet res eiusmodi absolute successiva non sit, videtur tamen posse etiam facile comprehendi, fieri posse, volumen prius productum, simul cum productione posterioris ier inductionem successivam opacitatis, vel alia de caussa desina nec pars posterior umquam assequaturvi deprehendat priorem: quo ciuialiud ens propriam successionem habebiti Item, licet motus Jocalis nihil esset reale mobili intrinsece si peradditum negari tamen nequit, quin mobilecontinue α sine interiectis moris, aliam & aliam cum partibus spati quidquid illa Gyco istentiam habere possit cur igitur Deus, ad legem flue
Iium quocumque modo istarum coexistentiarum, non possit se actionem suam attemperare, ut lumen, aut albedinem pari passucum coexistentiis istis nuentem producat,id est,ut si ut cum partis posterioris successiva productione, priorem partem destruar de evanescere perpetuo a tergo faciat Siveis hoc faciat, lumen, aut
albedo illa talem successionem adipiscetur,qualem iam motui locali a mobili distincto,, tempori quod est duratio eiu donamux. Sed quando tale en succellinum iterum inclamant existiti Respondeo, in nullo instanti, sed in tempore vero vel imaginario. Vertam, ni maginabile At,inquiunt ut aliquid existat,nali certo instanti valeat de eo vere dici, Hoc iam existit. Respondeo, hanc imaginationem esse quae eos ludificat,& me olim ludos incita Nota igitur, quod sicuti praesentia localis alicuius rei non neces. sario in unicum punctum spatij permanentis cadit, sed in partem spatij diuisibilem cadete potest sic enim homo naturaliter in loco diuisibili, non in puncto existit, ita existentia rei non necessario intra momentum indiuisibila spatij successivi collecta esse debeat, sed per partem diuisibilem luccessivam extendi de dispergi possit. Cur enim pars hominis parti spatij permanentis, & totus toti respondere valeat, non vero pars existentiae parti spatij successivi, tota totissimiliter possit Itaque fessum omnino est nec umquam hic Aristoteles scrupulum inuenit: hid quod extra caussas suasi nitur, debere in instans aliquod temporis, totum simul incidere, sed potest particulatim ita produci, ut nulla eius pars in instans, sed omnes in tempus diuisibile cadant, cui secundum successionem Coextendantur. Quae enim contradictio hic te implicat permiscet Hinc ergo ambulatio, qua Lovanium Bruxella hesterno die
194쪽
die redivi, nec tota, nec partim ullo instanti temporis comprehensa fuit, sed intra tempus quatuor horarum quas insumpsi,fluxit. Sed debuit,aiunt, heri fuisse verum,Ambulatio nunc est; saltem secundum aliquam pariem. Resb. Si nune instans significet se falluntur, uerunt princiupium hoc enim est, quod pernegamus. Et gemellum est huic: si vinum est in vase,debet totum,vel saltem pars eius aliqua tota comtracta esse in puncto vasis. Si ver nune tempus admodum breue quod in vicino tempore imaginario fluit,significet, verum est aliqua enim particula ambulationis in eo fiebat,ac ei commensurabatur, sed illa mensura non siit indivisibilis. Qua via igitur, iterum instant, ambulatio ista in praeteritum
transvolavit EResp. Metaphorae istae rhetoricae Philosophicam veritatem saepe obnubilant. Itaque in ver rigore non transvolauit ridiculum enim est, imaginari totam quatuor horarum ambulationem, per primum instans praesens quo incepit ita fluxisse in praeteritum,.quemadmodum mediterraneum per angustias freti Herculei, ut ante dicebam, in Oceanuminfluit. alias enim ambulatio, quae ab hora prima pomeridiana ad quartam durauit, in quatuor horas alias antemeridianas retrocedere,& veluti aqua ex uno alueo in aluterum transfundi debuisset. Itaque ambulatio ista nostra de te .pore uno in aliud per fietum instantis praesentis non transfluxit, cliquatuor horis pomeridianis fluxit, id est, facta est successive petactionem quae aliqua analogia imitatur aquae fluxum pars enim eius in una parietemporis producta est,ac tota in toto unde tempore illo finito etiam finem accepit,&effluxisse eius nihil est aliud. quam existentiam totam amisisse. Et hinc, opinor, vides, Ut evanescat quaestio quam inexplicabilem multi dicunt:quomodo tempus suturum fiat praeteritum, nisi per instans aliquod praesens fiat. nam tales a metapborat vulgari modo loquendi seducti,opinantur tempus suturum in praegeritum per instans praesens,veluti m tu locali,oportere traijci quod longissime aberrat a vero. Sed ut rem totam magisvi aperium protrahamus, conremptare mecum aquae motum per suum alueum decurrentis: c unum aquae palmum accipiamus, qui singulos fundi palmos motu suo, metitur, Sc successive contingit.
Palmus iste aquae, postquam primum fundi fluminis palmum transiuit,quia aqua est ens permanens, ad secundu fundi palmum,
195쪽
rt via ERT FROMON DI tertitam, cita deinceps defluit motus vero Meadem ratio est de tempore ei intrinsecoxquo per longitudinem primi palmi trans. iuit, ultra primum palmum non durat, nec cum aqua ad secundum palmum effluit,sed in exitu primi palmi exspirat totus. Αqua etiam per primum palmum fluendo, partes in eo proportionales infinitas trantiuit, de ita quidem , ut principium que palmi, aliam aliam perpetuo palmi aluei partem vetigerit, nec ullo instanti duas vllibi simul insederici Cum vero ad singulas palmi aluei particulas, nouam praesentiam localem habeat, sequitur, praeleutias infinitas successive productas& illico statim a tergo ut sic dicam corruptas fuisse,qua do ad finem illius palmi peruenit. Vnde etiam tempus, siue durationem praesenti js illis, aut etiam earum produutionibus intrins Cam, totidem, id est, itannitis particulis proportionalibus constare oportet. In hoc vero discrimen aliquod est, quod partes infinitae palmi aluei permanentes sint,&4imul inter se colligatae coexistant, partes autem praesentiarum successuarum, siue motus nullibi se exspectent, sed una nascente, altera denascitur, cinuiuem succedunt hinc nuper dicebamus, nulla vera, physica unione integrali, quae utrumque extremum instar fibulae mordicus apprehendat, inter se posse colligari talis enim Vnionis extrema vident coexistentiam utriusque exigere.
Quia deinde unaquaeque palmi pars in particulas alias sine fine diuisibilis est, idcirco etiam praesentiae quaelibet illis respondentes, a& quibus ipsae transeuntur , particulas successivas inimitas habent, nec vita magis indivisibilis esse potest secundum successionem, quam pars palmi talis secundum extensionem permanentem Sed statim ecce emicat noua dissicultas:quomodo singulta illae successiva praesentiae indivisibiles non sint, cum vniri, defectu coexissentiae, ut una ex infinitis componatur, non possint. Erunt igitur instar acerui infinitarum 'raxistarum, aut atomorum sinevnione integrali fluentium unde tota iam ecce continui ex partibus sine fine diuitibilibus, quam tam sedulo, diu consuimus, te tura videtur dissolui. Si enim motus&tempus ex atomis fluentibus texuntur, necesse est, magnitudinem ex atomis permanentibus etiam contexi. Quis non putet nos, ut imperitos, aut infelices gladiatores, ultima hac tandem manu succumbere Et profecto terruit me hoc argumentum aliquando sed iam plane con
196쪽
Nam ex eo, quod nullae duae praesentiae successivae coexistant. solum conficitur, eas non habere unionem aliquam Physicam, distinctam ab extremis,nuae extremum utrumque intrinsece assi- ciat, sed loco eius immematam,t nulla quiete interpolatam successionem, ac veluti contactum quemdam, ut sic dicam, successi-uum, pro vera continuitate quae erat impossibilis accepisse unde ista successivorum talis qualis ni , similis est unioni integraliquam Nominales interponunt partibus magnitudinisci putant enim non esse modum aliquem realem reapse distinctum ab extremis neque haetenus quisquam ad compositionem continui Peripatetici ex partibus infinitis, putauit necessariam unionem partium distinctam realiter aut modaliter ab extremis Nec inde incitur, praesentiam ullam successivam esse indivisibilem nam nulla fit in instanti, sed omnis omnino stiper partem diuisibilem spati fluit,rue suo modo coextenditur unde sume praesentiam quamcumque voles, nullam in toto agmine reperies, quae solum per instans duret, sed omnis partes prioresvi posteriores durati
ne habet, quibus mobile partem priorem spatij primo de deinde
posteriorem transiuit nam cum in qualibet parte patis tales partu culae,priores re posteriores inueniantur,nullam etiam partem motus qua pars spati peragratur, est reperire, quae parte successiva priori posteriori carear. Haeccine etiam capisa inquietis. Ex assuetudine, inquam, videor mihi manu paene 'gere cernere oculis assilescas, tu,secere tantumdem, forte amplius potes. In hoc vero imaginatio aliorum, &mea olim ludificabatur, quod praesentiam aliquam mobilis ad spatium conabamur intra indivisibile temporis instans comprehendere cum tamen nulla talis esse possit, quandoquidem in tempore instans reale nullum sit,& licet esset, tamen illud extra
partes temporis utrimque, ut satis ante docuimus, extare non potest 4nde consequenter, neque talis praesentia instantanea, extra
praesentias quas mobile in ambu maporis utrimque proximis habet,obtineri seorsim posset,sed eoci modo praesentiis praeteriti&futuri temporis, intricanda esset, quo instans partibus temporibus quas in sententia aliorum copulit ne extra eas in me dium procurrat, implicare oportet unde profecto eiusmodi praesentia inutilis foret quia mobile intra partes temporis per praesentiam illam fluentem, & in infinitum successive diuisibilem, satis locari potest. Igitur quamcumque praeuentiam arripueris iam Aa ant
197쪽
ante dixi semper successive diuisibilis erit, de talis, ut mobile peream, partem spatij diuisibilem pertransierit. Dicet fortasse quispiam perfunctorie aut conniventi oculo haec adspiciens Igitur praesentiae quas perpetuo acquirit mobile dum est in motu, necessario alterius rationis sunt ab ea quam habet αretinet in quiete. Respondeo negando consequentiam: nam presentia suta qua palmus aquae quiescit, est etiam sine fine,secundum diuisione iubiecti sui despatij diuiubilis,nec aliter a presentia fluetedimnguitur,quam quod partes easdem retineat, tempori praeterlabenti sine earum fluxu exponat cum tamen praesentia quae in tempore per motum acquiritur, similes partes secundum temporis successionem ita expandat,Vt pars una cum parte prima temporis,& altera Cum secunda, fluxu plane si mirum fluati Quando tamen res indivisibilis per spatium diuisibile successiue sine replicatione mouetur si hoc potest fortasse per praesentias transit diuersae rationis ab ea quam in unico puncto quiescendo habet, ut nuper dicebamus, quia haec omnino indivisibilis, illae omnes ex parte sitiem spatij sunt diuisibiles. i. Denique, ut filum hoc abscindam, si tibi id nimis perplexum videtur mihi sane non,& multa sunt quae me quandoque longe dissicilius irretiunt nega cum Gregorio Ariminensi,poste produci
aDeo reale em vere se essiuuio,& motum localem ac tempus explica per nudas coexistentias successiva. bilis ad diversas spatij partes. Iam enim, facile est imaginari, modile per spatium,exempli gratia, Vnius palmi prouectum, coccitentias quae nihil sim amobilivi spatio distinctum Dinfinitas successive habuisse, si partes in spatio lunt finitae nam veluti retrocedendo verius initium palmi, partes proportionale minoresvi minores sunt sine fine: ita coexistentiae mobilas ad eas numerari possint brediores S breui
Quia tamen dissicillimas imaginatio, qua ratione mobile transierti valeat per spatiuast ne aliquusuperaddito dic, si lubet, cum veteri&acuto Ludovico Coronesto, motum localem non Lib. esse ens succeuinum, sed esse accidens mobili impressum iniensibilia thy re sibile, quod, cum iniensem in vocaresolema impetum Video tamen remoras in ista via plures,quam ego dicam. Hoc etiam tete estu gerat. Immerito valde Guysippum Nisi cos a Plutarcho devios, qui dicerent tempus eue simis aqv u
198쪽
quae manu stringitur,lita utrimque cliditur , ut nihil in mcd. Opugno permaneat reuera enim tempus totum in praeteritum defuturum repellitur, praesens vero aut nihil est,aut certe nulla tem poris est pars Sed ecce tamen ;abe rem etiam interrogatione ista retrahes Nullane igitur est actio instantam quies,si instans pr sens reale nullum sit
Quidam negant vllam esse em non ausim. Itaque generatio substantialis ituminatio, actus voliuntatis&intellectus possint sane elici in instanti sed in nulIum tamen im stans reale cadunt i sed indivisibiliter ac inadaequale in partem temporis eo modo, quo Angelus in parte spatii realis non replucatus existere potest , etiamsi in toto spatio nullum reale pumctum sit.
Ergo inquies, nihil etiam vetat, esse aliquod reale instans praesens , partem nouissimam praeteriti temporis cum prima futuric putans,& inter utramque interfluens.
Respondeo negando consequentiam:Tale enim instans utramque partem simul intrinsece assicere deberet quod tamen non potest, quia quando futuri temporis quaecumque pars fluit, nulla omnino praeterit superstes manet, quae ei per instans iungi de adfibulari posssit Acam ver,instantanea, ut, exempli caussa, illuminario non fungitur officio copulandi inter se partes temporis, nec vialo modo in partem ullam praeterit terr oris cadit, sed solum principio suturi temporis inseritur: ita tamen ut nulli parti eius totiadaequetur& respondeat alias enim non rota simul, sed successitaue,4 pars post parrem fieret. Vidit hoc olim ante me doctus Buridanus Mutationem esse instantaneam mvir, es feri innusto toto Lib. . . ry. tempore P. Quae doctrina plane cohaeret cum iis quae hactenus de m indivisibilibus,& tota hac materia disseruimus, Qvnicam viam esse existimo, qua sententiae Aristotelis, veritati firmiter succurri possit.
CAPUT XLIX. Diuuti dia argumentorum, quissu Aristotilem co-ntur
FVlmine, eis cata, hactenus, grandine iam tantum pugnant, quae ictu ipis dissilit Portu aqua aquatirresonu, qua μωψ, ' 4 Aa α hiemei '
199쪽
t 88 LIBERTI FROMON DIhieme sanietur in omnes suas partes, inquit Ioannes Maior igitur partes viti mae continui sunt indivisibiles. Respondeo, casum moraliter esse impossibilem quia una pars
poculi semper est ceteris imbecillior, aut certe gelu acrius unam partem quam alteram premit illac igitur poculum rumpetur, non uniuersim in omnes suas partes. Sed detur corpin citreum, instat iterum, super quoddirecte cadaι graue in ita grauitatis,frangem denuo in omnessuas paries quia
Rei pondeo, Nec casum istum euenire posse, quia nullum est in mundo corpus infinitae grauitatis. Sed cadat tamen in vitrum lapis molaris,inquies. Respondeo Nisi Angelus, aut Deus speciali cura lapsum illum dirigat, in unam aliquam vitri partem pondus lapidis valdius incumbet, &illaestrangere instituet. Verum, dirigat Deus,& omnes partes vitri aequaliter urgeat lapis. Respodeo,In nullam partem frangendum vitrum uti nec poculum, si omnes partes aeque firmas aequale undique gelu mordeat; aut certe caussa prima & nonne alibi centies,in simili caussae secundae indisserentia, ad eam recurri solet determinare S ignare partem debet,quam frangi oporteat.
Alij magis Metaphysice In omni composeo, inquiunt, debet
aliquid esse condistinctum ab aggregato omnium Vnionum hoc autem est indiuitibile si enim unionem inter suas partes includeret, non esset condistinctum ab omnibus unionibus. Respondeo, Petiprincipium,i supponi nullam aliam compositionem continui, praeter Epicuream, a Deo posse fieri. Aio itaque falsum assumi. nam in composito,cuius omnes partes adhuc compositae sunt, est
quidem aliquid distinctum, sed non condistinctum ab omnibus
unionibus quaelibet enim talis pars, quia compositionem, ideo etiam unionem aliquam inter partes suas inuoluit nam compositio nil aliud, quam partium unio est. Contradictionem ergo in tali compositione alia via ostendere oportet quod hactenus, quidquid conati,nemo homo facere potuit. Eiusdem comisatis & monetae est etiam istud.Tollat Deus uni uersas uniones a continuo, relictis seorsim partibus nam potest Deus, inquiunt, seruare modificata destructis modis, panes illae necessario erunt indivisibiles. Respondeo, Hoc esse similis frontis, formae Tollat Deus omnes,mones ab homine,relicto tame vi vi incolumi homine,&c. Nam Dioitigeo: Cooste
200쪽
Nam omnis pars continui est continua, & tam composita integraliter ex partibus mitis , quam homo Physice Potest igitur Deus tollere tortasse omnes modos a modificatis condistinctos, saluis modificatis ut quamlibet unionem integralem ab extremis quae inter se coniungit, saluis illis extremis hsed tollere a modificatis quorum substantiam modi illi ingrediuntur, est palam impossibile. Quia igitur intra substantiam uniuscuiusque partis continui ali qua unio integralis inuoluitur, manifestum est, non posse substam tiam talis partis incolumem permanere, destructa omni omnino vnione. Non quia continuum nihil aliud contineat, quam puras putas uniones sine aliis extremis ut ipsi etiam in nos iactant, in sed
quia nulla pars est sine unione, etiam ii aliud praeter eam habeat. mo vero valde mihi probabilis hic est sententia Ochami, Grego
rh, passim Nominalium, unionem partium continui non esse modum realem,distinctum ex natura rei ab extremis ed extrema, positis certis dispositionibus, immediate Omnino inter se cohaere re. Nam sicut Deus non nisi talium dispositionum occasione unionem distinctam a partibus, in sententia sere iam communi, Conseruat ita permanentibus, & exigentibus iisdem dispositioni bus quales sunt durities, viscositas, &c. potest immediate partes inter se continuas retinere quemadmodum etiam contiguas,&veluti firmissimo vinculo colligatas retinet in periculo vacui. Vnde patet, tantum abesse, ut omnia sint unionum modi ex quibus continuum coalescit, ut etiamne unica quidem talis unio in toto continuo sit. Hinc etiam irritus redditur alterius teli iactus.
In omni composito, inquiunt,debet aliquid esse,quod per se primo terminet unionem.Sit enim ita sortasse,de unione quae est modusdistinctus ab extremis,nulla tame eiusmodi necessitas est,fi exatrema proxime cohaereant sine modo unionismam veluti duo cor
pora proxime se tangere possunt,etiamsi constent partibus proportionalibus infinitis ita etiam integraliter proxime uniri. Si tamen admittenda esset uni distincta ab extremis, dicere bportet, in nullam partem per se primo recipi, nec ad ullam per se primo terminari. Quod fortaue maius mirum non est, quam nullam partem esse, quae alteri per se primo proxima sit diuidi enim quaeliabet in duas aliasparticulas potest, quarum na vicinior quam a tera sit.
Aut certe, si talis unio concipi mente facile nequit, magnum omnino argumentum est quod paullo ante censebam moti esse