장음표시 사용
181쪽
maiori contineri. Quod si hoc usquequaque verum esset,multum decresceret admirati quomodo totus circulus maior spatium deongustias circuli minoris posset intrare nam quomodo intrauit in has angustias quantitas circuli minoris, quae totidem nec pauciores haberet partes
Sed proculdubio, plures in circulo maiori, quam in minori paristes sunt, etsi in isto etiam sint infinitae. Sed tamen, quia inlinitae sunt,spatium etiam occupant eodem modo infinitum:& hinc spes adhuc superest intra ipsum partes infinitas circuli etiam maioris
posse citra penetrationem compingi. Secundo,Capite XXII. asseuerabamus ex fabrica oculi humani&omnium animalium, item ex lente convexa telescopis Belgici, compertissimum esse, amplissimorum obiectorum picturas, omnes uniuersim extra proprios situs partes exprimentes, intra angustiisimum oculi hominis,muris uiculae,aut mulcae spatiolum pocse contineri. Ita, inquam, pro certo, S demonstrato admirabilis. simum quod iam dicam, habeo totam concauam caeli superficiem, sine ulla partium confusione,& picturarum penetratione,intra brevissimum unius unguiculi spatium, beneficio lentis Bataui
Cum igitur ingulae partes caeli speciem, picturam peculiarem habeant, Linfinities paene spatio unguiculi ampliores int, quomodo in illas angustias, citra confusionem, mutuam penetrationem se adduci patiuntur' faciunt tamen, & nisi credant Epicures, facile est periculum Lentem, inquam, telescopis, S chartam qua speciem caeli, aut rei alterius maximae per forainen conclauis obL. curati excipiant, in manum sumant, oculorum fide ad assensum cogi postiliat. Si vero omnium partium, iunctorum caeli imagines tam anguste sine compenetratione habitare queant; cur non
totum ipsum prototypum , siue quantitas caelestis hemisphaerij, potest etiam per compressionem sine penetratione, ad ealdem angustias venire Sed nimis hoc est admirabile, inquiunt. Ita est S adeo diuinus Artifex sic fecit, ut nimium quantum admiraremur. Quasi vero totus hic mundus plenissimus non sit admiratione, nec merito Psit 3s Rex iste extaticus exclamet Multa fecisti tu Domine Deus meus mirabιlia tua, est aritagionibus tuis non es Pisimilis sit tibi. Et it Psalis . rum, ac spississime Mi suis opera rua, is anima mea cognoscet via t. Cognoscant etiam,& eum admirentur ac laudent quiu in re ista
182쪽
totius naturae ingeniosissima , sapientissimo ac omnipotente opifice dignissima, sunt increduli.
Porro tota dissicultas nostrae imaginationis ex ignorantia rei infinita prouenit: haec enim partium suarum multitudine intelle-Ehim nostrum obruit alias u naturam eius&omnes conditiones clare cerneremus, illico tota quae nos circumuenit perplexitas sobueretur 6c evanesceret.
Cogitemus ergo etsi in dehsa sitis, non diffiteor, bula in numero partium continui infinito, non tantum infinitas unitates, sed centenarios, millenarios &quemcumque finitum numerum capiesycontineri infinitos si enim millenarisfiniti tantum essent, sine dubio oporteret 8cinitates esse finitas, ac totum numerum tamdem aliquando finiri. Nec hoc tantum,led oportet unitates,item centenarios, millenarios,&c infinities esse infinitos.Patet, quia in
qualibet parte continui sunt aliae particulae trianoros infinitae, singulae comprehendunt infinitas aliarum partium unitates, S c. igitur inquauis parte sunt particulae aliae infinities infinitae. Quae omnia certissimo S euidenter sequuntur posita illa admirabili partium infinitudine. Denique in numero infinito nulla potest sumi unitas , qui ei infiniti respondeant centenarij, infiniti millenarij. nam alias, ut ante dictum est, totus numerus unitatum esset finitus. Hac numeri infiniti quamuis nebulosa cogitatione instructis scintilla fortassis aliqua allacebit , qua ali Cinantes saltem dc morose nos paullatim ex hoc labyrintho
Itaque etiamsi locus aliquis acre mensurae pedalis plenus sit,c per tamen adhuc aliquid potest, quia locus ille infinities infinitas partes proportionales habet, in unum eius angulum qui etiam infinitus est, aer pedalisse retrahit,vet alteri etiam locum faciat.
Sed angulus iste antea parte una aeris etiam plenus erat, inquiunt.
Respondeo, ita esse, sed compressione partium locati, plenior, ut sic dicam, esse poterat. Verumtamen quo se malum partes illae retrahere possint,iterum instant,cum omnia sint plena Reuera docillimum est, ctforte en siibile explicare, ait Reuerendissimus V Aresius, negara penetratione, es vacuo. Sed non est quia in infinito sat magna laxitas est, ut omnes illae partes possint recipi maxima enim pars ditiauitatis natatur ex a Epicu-
183쪽
IT LIBERTI FROMON DIEpicurea imaginatione, qua loci capacitatem Vt continuum, ex atomis finitis conteximus. Fuganda igitur ante omnia haec cogHtatio est, Minfiniti anguli, ac infinita loculamenta in unoquoque loco disponenda sunt, quae partium locati compressionibus constipari amplius capere valeant, licet laxovi raro aliquo locato
Cum tamen aer pedalis intra spatium dimidi pedis se contra hit,singularum partium extensiones ex parte spatis breuiores fiunti& hinc est, ut in spatium imaginarium duplo angustius recondi
valeant. Spatium enim imaginarium non secundum mensuram multitudinis partium substantiae, aut quantitatis apritudinalis,quae in eo continentur, sed secundum mensuram spatij realis, a nobis fingitur spatium vero reale nihil aliud esse, quam localem extensionem, discere possiimus vel ex hoc unico Poctae ingeniosi versu
2 mi illim victor victi consedera hostis.
de Cadmo enim loquitur, longitudinemri extensionem intersecti a se serpentis considerante. Quia igitur eaedem substantiae&quantitatis aptitudinalis partes varium reale spatium, extensionem habere possunt, ideo sine additione aut detractione, in maius spatium imaginarium expam di, aut intra minus comprimi valent quod in sententi, Epicuri, sine vacuo, aut penetratione proculdubio, explicari non potest, potest vero, debet in doctrina Aristotelis, Mathematicorum: possibilitas ista certo apud me equidemin delitescit in tenebrosa illa infinitudinepartium loci, locati proportionalium. Sed etiamsi,inquiunt,partes loci infinitae sint, partes tamen locati, etiam rarissimi, similem infinitudinem habent ergo quolibet corpore rarissimo ita opplebitur locus, ut nullas praeterea partes valeat comprehendere. Sed solutio ex iam dictis est in promptu. Itaque respondeo negando consequentiam: nam locatum non commensuratur loco secundum multitudinem partium substantiae, aut quantitatis aptitudinalis potest enim continens esse densius, aut rarius contento sed secundum cxtensionem actualem. Vnde a quocumque corpore siue denso, siue raro, modo par sud calis extensio, locus eodem modo totus repletur. Si igitur partes longe plures quam in eo loco continentur,ad mensuram extensi nis eius redigi possint, omnes intra ipsum recondi poterunt. Sic
glans plumbea totaintrat formam cui liquatum plumbum infunditur , etiamsi numero putium substantiae longissime excedat. aerem,
184쪽
DE COMPos ITIONE CONTINUI LIBERA 1 3 aerem, qui implet etiam totam illam formae cauitatem , ideo tantum, quia actualis extensio plumbi, detis formae inclusi par est. Sed in corpore raro continuo partes proximae, immediatae
sunt, quomodo igitur propiores per condensationem fieri possunt
Respondeat antiquus Meruditus Saxo Panes condensanά -- Liba euentur versu inuicem est hoc intestigendum es de parti mediatis Physic.
partes enim quae sunt immediatae, non possunt esse propinquiores er per
consequens non possunt moueri adinvicem. Quod tamen fortasse tallum est, nisi molli explicatione ad verum deducas. Nam quaelibet pars reuera loco se mouet,& alteri,etiam immediatae, magis proxumat. Quomodo qui fieri potest succlamantes audio. Sed auditectiam pii S in antrum hoc Trophonij, aut arcana Sibyllina me sequimini, si placet. In exemplum autem aspiciamus aquam, vel aerem,versus fundum vasis, hiberno frigore te retrahentem Aqua illa ante condensationem tangebat immediate fundum sui vasis, S tamen omnes eius partes, a summa superficie usque ad fundum,
conglaciatione singulas addensante id enim iam suppono,etsi glaciem aqua fluente nihilo densiorem non pauci credanthmagis fundo appropinquant,& subsidunt deorsum. Ratio satis manifesta est: quia quaelibet pars profunditatis duabus medietatibus constat,
quarum una vicinior est, altera remotior a fundo quandoquidem
igitur omnis pars distans a lando,versus ipsum se retrahat,quaelibet necessario se retrahet quia quaelibet ab eo distat, gratia partis illius quae longius quam altera, a fundo sursum recedit. An ergo etiam ea pars quae proxima fundo est, inquient, e retralest, S deorsum subsidit3 Respondeo, Etiam,siibsidit nam nulla omnino pars est, quae per se primo proxima sit unde quaelibet pars particulam sum do altiorem versus ipsum detrahit per condensationcm. Sed nullum est, iterum inquies, interfundi 5 aquae superficiem interuallum vacans, quo aqua iundo proximans se recipere possit, nisi penetret fundum. Respondeo, Nullum sane ibi spatium vaca re,sed plenum aqua rariore, non tamen plenissimum esse. unde pet condensationem aliquid adhuc intra idem spatium potest compingi,si partes quae premunturina quaecrecedant, S partem loci iis concedant, a quibus premuntur. Itaque licet recessus partium versus fundum , finem extrinsecum habeat videlicet fundi superficiem tamen finem intrinsecum, ut sic dicam,nullum habet, quia pars proxima&attigua
185쪽
fundo intra se in infinitum se recipere M addemare potest, cum laspatio proximo fundo vasis, quia pars illa aquae occupat, sint ita.
nita receptacula, in quae particulas suas infinitas proportionales recipere valet. nam quodlibet spatiolum infinities infinitarum partium, sine mutua compenetratione, est capax,modo illae quod possunt ad modulum extensionis actualis eius se restringantiac. commodent nisi enim hoc esset, locus plenus aere, non posset,expulso etiam inde aere , corpore alio densiori repleri quia corpus densius sub pari dimensione plures partes intra locum infercit,
quae spatium ibi nullum inuenire possent si locus ille ita aere repletus fuisset, ut nihil praeterea posset per condensationem
Dices sciorte perinde atque folia Sibysia haec intelligere. Sed
iam in antecessum, arcana Sibyllina esse praedixi, in quibus non Omnes tam acute conere possunt, Δ omnium pessime Epicurei, qui oculos atomis plenos habent. Haec vero Peripatetici eodem oculo, quo continui ac spatij infinitudinem , aspieiunt: nam intra infinitarum partium perplexitates omnia haec miracula implicita delitescunt. Quod vero diximus de aqua versus fundum vasis se retrahen. te,possumus parti cuilibet respectu proximae compartis eiusdem continui applicare nam versus eam se intra seipsam contrahere potest, etiamsi compars illa, instar fundi vasis, immobilis permaneret , multo magis quando ipsa etiam una condensatur, iam Droximae loco ina ovate decedit. In rarefactione autem Quaelibet pars, etiam proximavi immediata, longius se euoluit, gratia aliarum partium remotioru quibus unaquaeque pars semper n- stati ut proinde necesse non sit abrumpere proximae compartis Vnionem aut contactum. Nulla enim pars aquae est per se primo contigua fundo vasis unde quaelibet per rarefactionem ab eo sursum recedere potest, gratia partium quibus fundum non immediate contingit, 3 una tamen seruare contactum. In spatio enim
illo abyssus quaedam infinita, isine intrinseco fundo est etsi ipsa extrinsecus ad fundum vasis termineturhin quam infinitae partes, per condensationem demergi possunt,i intinitae per rarefactionem sem pervi sine fine extrahi. Sed numerus partium non augetur, itetum inquient,quo modo extensio incrementum accipere potest,cum singulae partes citra replicationc, unicam habeant extensione, siue praesentiam localemi Respon. Dissilire by Cooste
186쪽
Respondeo, per solam partium infinitudinem iterum hoc posse extricari ad hunc quippe finem, Malios plurimos ista infinitudo
Itaque quia partes in acre pedali infinitae sunt, potest locus amplissimus tantumdem ex eo cumulo accipere, quantum ad se replendum fuerit necesse. Illa vero repletio fit dando partibus pra
sentiam localem alterius rationis , quam habuerant ante . naec
enim praesentia magis explicatri elongat a se omnes partes, quae per aliquam intermediam distabant. Nec periculum est, ne partes lianc tandem extensionem destituant quia infinitae sunt,ac sine fine aliae S aliae sum S: euolui possunt. Si haae iterum inuoluta,& tenebrosa Epicurei clament quod, line dubio, facient Regio Psaltae simul acclament Deus meus ista Psavi . mina tenebras meas. Solus enim ille infinitus est, qui claram rei infinitar infundere debet, potest cognitionem. Similiter per condensationem infinitae partes quantitatis intra spatium angustius, per breuiorem extensionem compelli possunt, quia in quantulalibet extensione partes extensionis etiam infinitae sunt,quibus infinitae illae partes quantitatis indui possint ubi enim infinitudo est non potest vestis esse nimis breuis. Qui haec non credet, negare etiam sustinebit, a quolibet puncto maioris circuli, lineam posse ad centrum duci quae transeat per aliud perpetuo punctum circuli minoris concentrici, id est, Mathematicis, imo sensui Communi, ut Capite vria demonstrauimus, ridiculus esse. Haec enim eiusdem fere generis sunt. nam qui sat multas partes in circulo minori inuenerit ad omnes lineas rectas imaginarias circuli maioris transmittendas ad commune centrum, tacite etiam in extensione minori reperiet, quo omnes partes substantiaevi quantitatis, quae antea maius spatium occupabant, r condensationem
possit induere. Quod etiam argumento velocitatis in motu locali ostendi potest nam velocitas est quaedam veluti partium successivarum compressio, simillima quantitatis permanentis condensationi. In Velocitate,inquam,partes quae in motu tardiori laxius nullis tamen pausis interiectis, ut Capite, vini ostendimus in sibi succedunt, pressius ita sequuntura agmen densant, ut tamen se in e dem tempore non penetrent alias enim non partes successivae, sed coexistentes essent,& cum per diuersas partes spatis moueant, Π
cessatio, ut Capiv xvir disserebamus, mobile replicarent. Si igi
187쪽
tro FROMON DItur intelligi potest, quomod continuus motus tardioris fluxus possit accelerati, nec impossibilis erit aliquis intellectus,quo quantitaS continua rarior comprimi valeat S densari sine penetratione. Si denique intellectu concipi valet, quod oculis ipsis capimuinqua nempe ratione uniuetiae Sessingulae partes maximi obiec imo totius hemisphaeri caelestis, in minimo papyri spatiolo per vim
conuex beneficium,extra mutuum situm depingantur: ac insperquomodo eadem O aium partium continua pictura,proutvictum magnae aut paruae convexitatis fuerit, nunc amplietur,2 quodammodo rarescat,nunc restringatur,& quasi condensetur,profecto in elligentia consequi poterimus, qua via exeundum fit ex hoc Condensationis S rarefactionis labyrintho. Picturae enim illius contractio 3c dilatatio est verissima codensationis S rarefactionis imago. Postremo tamen, si, quia res ista in apertam lucem extrahi ingenio humano non potest, pertinax in dissensu perseueres, fac sane per Scoti, Marsilis, aut etiam Epicuri immissa videlicet inter pam es corporis rari aliqua vacuitate, vel potius admissa partium densi aliquanta penetratione) vel per aliam quamcumque iam, quantitatem rarescerevi condensari , nihil hoc continui ex partibus inis finitis compositionem ditatuit,sed unicum tantum,quod hinc Q mimus contra Epicurum argumentum inutile calficiet facilis v ro est unius iactura,vbi tot alia viribus maiora supersunt.
orgumentum nonum, quo ex replicatione Angeli, aut ammae rationalis Epicurum tum ovantur:sed incasium. MAgnum etiam in hoc argumento suae opinionis praesidium
ponunt. Animae rationalis per corpus suum, aut Angeli per statium diuisibile replicati omnes praesentiae locales indivisibiles fiunt;igitur tam corpus,quam spatium ex meris indivisibilibus punctis concretum est:nam praesentiae intercisae no sunt,sed continuae: alias enim animaac Angelus replicati,ssemper in locis punctualibus discontinuis essensi, anima tantum puncta, non partes ipsas materiae informaret.
Sed antecedens quod pro tam certo assiimunt, salsum est. Aduerte igitur, Angelum,cum unicum spatij puctum verum, aut imaginarium occupat,alterius rationis induere praesetiam,vsheol
188쪽
gorum doctissimi docent, ab ea, qua per spatium diuisibile replicatur. Illa enim similis est substantiae Angclicae, id est, in partes integrales indiuilibilis,liconaturam induit continui per quod expanditur, de diuidi potest sine fine. Sed impossibile est,clamant,ut res indivisibilis aliam praesentiam habeat, quam punctualem, aut in punctuales saltem ultimo diuisibilem. Sic videtur iis, qui nil nisi puncta somniant, aliter verbo Augustino, D. Thomae, Scoto, de columinibus illis Theologorum olim hactenus visum. Sed praesentia Angeli, inquiunt, est eius accidens, debet autem
accidens ino subiectra conuermari.
Respondeo , si velint, accidens oportere tam indivisibile esse quam subiectum , assumunt omnino falsum nam potest accidens intensiue saltem diuisibile esse, subiccto prorsus indivisibili talis enim est scientia in intellectu Angelico, aut humano Addo,facile ab omnibus etiam intelligi quomodo accidens intentiue in infinitum diuisibile recipi possit in subiectum indiuisibile igitur non tam difficile, intricatum videri debet,si accidens extensiue etiam in infinitum diuisibile a subiecto indivisibili possit capi praesertim ubi sero omnes, qui intensionem per additioncm partis qualitatis
ad partim fieri existimant,easdem partes ex intensivis transire posse in extensiuas, doceant, si ex eodem spatio in quo se intendunt, per spatium diuisii e euoluantur cur enim eo casu subiectum indiuitibile, per replicationem saltem non poterit suas partes sequi, partium extensivarum fieri iam subiectum, quod antea erat intensivarum fallor enim, aut haec eos fallit imaginatio. Angelum considerant lub indivisibili praesentia,in centro,exem-Nicauisa, sphaerae replicati totus suae. Deinde, si sequatur imme-
Qiate pars spatii in infinitum diuitibilis imaginantur sub praesentia diuisibili per eam partem spatij extensa, itidi sibilem Angeli su stantiam non posse consistere, ideoque praesentiam istam diuisibilem per modum pontis,ut sic dicam, pendere sitne subiecto, donec tandem in sequenti aliquo puncto spatii in praesentiam aliam indivisibilem terminetur , cui iterum supponatur indivisibilis substantia Angeli. Sed vara est imaginatio . non enim sub duobus tantum extremis punctis, ac velluti pontis istius utrimque fulcris, sed uti toto ponse, M tota usquequaque praesentia diuisibili intermedia An. Z gelus
189쪽
r78 LIBERT PROMON D gelus sine fine est replicatus, niversamque praesentiam lustentat. nec tantum in functis partis iliuis intermediae imo apud me puncta in totaequantitate realia nulla sunt in sed in particulis diuisibilibus illius partis ita ,.actam dense, ut sic dicam, replicatus est, ut praesentiam totam in infinitum diui11bilem valeat sustinere.
Verum, sumatur semel, inquisnt,angelus in sphaera sua sic replicatus, nonne ubicumque hoc fiet, deprehendetur sub praesentia vinca indivisibili Respondeo, non posse semel sumi id est, sub praesentia indiuisibili quia tale iam genus praesentiae sustentat cuius omnis pars est diuili bilis sine fine. Si tamen incontinuo praeter partes sint indiuisibilia realia praesentia ista Angelica terminos suos induat sibiles in respondentes habebit, sub auibus etiam substantia An ierit at-Libε. d. i. que ita semel sub ea praesentia sumi poterit ita tamen ut subitis
αἴ praestentia es non posit, ut acute vidit Murcia, qui simulsit in statio diuisibili per praesentiam diuisibillem: qma sicut punctum
naturaliter non potesseparari a linea, ita neque punctamindiui sibile praestentiae a pr.esentia diuisibili Atio tamen modo, inquit, potes Angelus spe in solo puncto per quamdam praesentiam indivisibilem amem
Itaque ut finiam : etiamsi demus puncta realia interpungentia spatij partes, non tamen iiij solis est Angelus aut anima rationalis, sedetiam in substantia partium per praesentiam in infinitui, diuisibilem; quemadmodum sere exilientia rei successive indiuisibilis, tota simul partibus temporis praeterlabentibus coexistit nec etiam unio animae ad puncta blum materiae, sed ad partes etiam diuisibiles proxime terminatur, Mah ijs contrahit infinitam diuisibilitatem. Nec novum,aut mirum est, rem line fine diuiduam, spicere alaerum exiremum indivisibile sic enim uni hypostatica, humanitati Christi Domini coextensa, ex aduerso respicit indiuisibile Verbum sic omnes gradus intensivi conceptus intellectualis respiciunt idem indivisibile odiectum sic denique omnes partes.
praesentiae localis extensiuae respiciunt eamdem animam ration lain, aut Angelum replicatum, etiam tamquam subiectum: Si negas, accredemus tibi, ubi explieaueris nobis in sententian stra contradictionis implicantiam. Nec tamen idcirco etiam desiis nemus Infinitatem partium continui propugnare; quia resista tamimi stata non est, ut tota redierit ad hanc resticulam..
190쪽
Argumentum decimum Tempus esse perpetuum momentorum
agmen, ex quo continuum permanens etiam ex mer spunctis concinnant rurumque filio SEd restim iam totam nobis torquent,4 Aristoteli, uti putant,
manifestum suspendium. Tempus de motus, inquiunt, ex puris putis momentis 3 κινη- μα componuntur igitur ex meris etiam punctis coalescit perma- Mens continuum. Nec abnuo sane consequentiam.
Probant vero antecedens, quia in tempore nihil existere potest nisi praesens praeteritum enim desiit, futurum nondum est praesens vero nil nisi momentum,quod indivisibile est,nec partem habet pilorem Sc posteriorem Eleganter,ce ex disciplina Stoicorum Seneca Praesens tempus bouissimam est, adeo etit quibusdam nullum ob evideatar. In cursu enim semper est,fuit, est praecipitatur ante des vit. c. ro.
Desinere ramen reuera ante non potest, inquiunt, seda fu- curo per praesens traijci debet in praeteritum. Itaque omnes eius partes per has praesentis angustias transire debent nihil vero ante oculos nostros praeterlatii videmus, nisi momentum igitur omnes temporis paries pura momenta sunt, quae agmine quodam dc perpetua catena per praesen&in praeteritum fluunt. Quis umquam fluminis lapsum contemplatus, non statim ista tam concinna si-uὲilitudine non abripiatur in consensum Sed audiamus etiam magnum Auaustinum. Ipsa una hora, in Lib. t. Mit,fugitivis paria lis ablatur diuidquidems auolauit,praeteritam c. s. ea; quidquid eius restas suturum. Si quidintelligitur temtoris, quod'g'innustasiam, velIn nuι ima momentorum partes dimidi ρομι, Volumessis, quodpraesens dicitur: πod tamen ita rapsim afuturo in praeteritum transeolat, vinum morula extenda r. nam si exten-d iur,diuiditur inpraeteritum Orfuturum: praesensualem nasium ha- esstatium. videtur igitur existimare,momentum momento immediatum esse ac continenti agmine omMia defuturo per praetens in praeteriatum transcurrere. Et profecto videtur non esse dissicile intellectu,
quomodo indivisibile successivum proxime additum indivisibili