장음표시 사용
261쪽
ad mercaturam concernentia cense tur majorennis , Statue.
1673. tit. I. art. I. apud Toura .
Hoc . 2. Defectu consensus , I. invalida est venditio gemmae pro vi ro, & debet restitui, vel pretium augeri ἀ& invalide contrahit matrimonium cum Catharina, quam putavit esse Ioannam , licet, Catharinam libentius duxi 1 set quia in utroque casu error est circa substantiam ;nec obstat, quod in ultimo sit ignoranti concomitans. a. Donans Paulo principaliter , quia eum credidit pauperem, vel suum consanguineum , cum tamen non sit , invalide donat, debetque summa donata restitui; quia qualitas habens rationem motivi principalis redund t in suta stantiam. 3. Invalide donat, quod tantum locare voluit ἀquia error cadit in naturam Contractus. 4. Econtr3 valide dat Eleemosynam pauperi, quem credidit probum, qui non est, licet non dedisset , si improbum scivisset ; quia qualitas erroris non est finis principalis ; sc valide quis vendit merces vitiosas pro bonis ι quia error est circa qualitatem accidentalem potcst tamen rescindi ad arbitrium decepti , vel ad pretium justum reduci : Matri in
nium tamen initum cum Paupere , quam contrahens Cr
didit divitem, vel prosenio emissa in Religione rigorosa , ruam quis putavit minus rigorosiam , non possunt rescini; quia sunt Contractus indi sibi ubilA : nisi explicite n Iuisset aliter consentire , quam sub dicta conditione . 5. Emens equum senem, quem Propria experientia credidit, vel ab alio audivit esse juvenem, illum retinere tenetur, nec potest emptio rescindi it cuia venditor non f scit ei injuriam , sed a seipso , vel alio suit deceptus ; potest tamen contractiam ad pretium justum reducere : donans v ro equum juvenem, quem credidit senem , ct inutilem , Iotest illum iterum repeteres; quia est Contractus grati
iis. 6. Metu mortis ita perterritus , ut ratione turbatus
dederit latroni crumenam, invalide dedit; si adhuc autem sibi praesens fuerit , valat donatio , potest tamen rescindi ob injuriam passis . Uide plura de metu in Tractia da
Act. human. Hinc. 3. Defectιν animi se obligandi , vel sincera promittendi ,' non obligatur i. solum proponens . 2. Ficte prOmittens; obligatur tamen ad damna inde secuta , 3. Pro mittens animo se non obligandi; quia in re solum est Pr ponens , Promittans tame o scie cominittit mendacuim ,
262쪽
R . DE CONTRACT. IN COMMUNI. 24
de sub mortali tenetur ad damnum . 4. obligatur autem promittens animo non implendi ; vel nude sine alia intentione promittens quia promissio ex se obligationem
parit. H ne ε. Defectu solemnitatis, I. ni illum est matrimonium
clandestinum , ubi viget Concilium Trid. a. Testamentum sine testibus, vel aliis requisitis. 3 Acquisitio sine titulo , vel praescriptione, &c. Hinc s. Defectu eausa finalis, invalide promittit quis hona matri propter infantes , si sit sterilis , nec tenetur ea illi dare, quia deficit causa finalis; valet tamen Elegi mosyna data smulanti maiorem paupertatem, quam in raehabet , potestque illam retinere quia est tantum causa impulsiva. Hinc 6. Defectu conditionis honesta, vel possibilis , r. nulla est promissio certae summae pecuniae pro occisione inimici, vel pretii pro tispi concubitu quia directe allicit ad peccatum, leg. gen. V. de verb. oblig. An autem valeazperpetrato crimine , divisi sunt auctores . vide infra depromissione; valet tamen promisso matrimonii, & dispositiones ultimae voluntatis sub conditione turpi, vel impos.sibili ; quia a lege habentur pro non adjectis , & quoad dispositiones ultimae voluntatis , etiamsi quis nollet consentire, nisi sub illis conditionibus; quia jus potest supplere consensum quoad bona temporalia , non autem quoad matrimonium; sic in iure legatum factum virgini, fi non nubat , valet , etiamsi nubat , non vero factum viduae ;quia conditio habetur in jure pro turpi respectu virginis, non vero respectu viduae, cujus matrimonium varias saepe causat familiarum perturbationes: sic legatum sub conditione , s Religionem non ingrediatur, vel si nupserit, valet, etiamsi Religionem ingrediatur, vel non nubat, quia ambae conditiones a iure a jure halaentur turpes, cum a si tu perfectiori retrahant.
3. An omnis ContrasIus validus obliget, is invalidus aiatis iuramento fiat validus Dico . omnis Contractus validus , etiam nudui parit in foro conscientiae obligationem ; quia Lex divina , & nλ- 'turalis obligat ad servandam fidem datam , in soro vero CIterno nudus non obligat , IV. Πιr. gent. f. de pact. nec tribuit actionem, nisi juramento, vel alio. juris fulcimento firmetur ι quia tunc in sero externo probui posi. sunt.
263쪽
sunt. Contractus ex natura invalidus non potest juramen to fieri validus, quia ejus naturam non mutat; sed solum obligationem Religionis inducit, si si de re licita Contractus vero solo jure positivo irritus aliquando jura
mento firmatur, ita, ut etiam relaxato juramento adhuc valeat, videlicet, quando irritatio Contractus principaliter a lege facta est propter utilitatem privatam contrahentium, modo abst injustitia, ct juramentum non vi, metu, vel dolo sit extortum tunc enim relaxato jur mento manet Contractus irritus, dc si juramentum errore circa iubstantiam sit factum, erit nullum ; quia non oblicat ultra intentionem ; aliquando autem Contractus non firmatur juramento , nempe quando irritatio Contractus principaliter est facta propter bonum commune ; qui 1 tunc esset de re illicita. Hine 1. Qui juravit, se usuram in necessitate soluturus tenetur eam vi juramenti sis luna selvere ; non transit tamen oblis tio solvendi ad haeredes ; quia obligatio solvis juramenti est personalis. 2. Qui juravit latroni , se pecu-
Mias soluturum, nec eas repetiturum in judicio , nec ju- Tamenti relaxationem , nec eum coram judice accusaturum, vel denunciaturum, quoad omnia illud servare tenetur; quia juramentum sine peccato quoad omnia servare potest, ct debet ; nisi cedat in damnum publici ; cum
idem crimen ab eodem re iterandum praevideatur, vel nisi juridice interrogetur; quia tunc iuramentum non est vinculum iniquitatis . 3. Iuramenta puberum sponte iacta super Contractibus rerum suarum non retractandis secundum jus . leg. 2. Cod. si adversus vend. inviolabiliter cu- sodiri debent; licet alio jure eorum Contractus sint invalidi: quia in eorum privatam utilitatem est latum. 4. Clericus juramento firmans promissionem comparendi coram Iudice faeculari in pure spiritualibus, non tenetur Comparere ; quia promissio ejus alia lege pro communi utilitate Status clericalis lata, est nulla.
4. momodo Contractus non puri obligen, Dico. Contractus non puri diverti mode obligant. I. zmim Contractus ad diem certam, statim obligat , non tamen debitor tenetur eum ante diem determinatam impi 'Te; ad tempus autem incertum non obligat , nisi impleto tempore. a. Contractus sub modo statim obligat; non ta-taea initatur , si modus non iervetur; quia te habet , ut
264쪽
Q. 4. DE CONTRACT. IN COMMUNI. et q
aliquid adjacens dispositioni principali , nisi expresse uo
luisset contrahere , nisi sub eo modo . 3. Contractus ad causam non valet deficiente catas a finali , bene autem , fide ficiat solum impulsiva . 4. Contractus ad demonstrati
neni cum errore circa substantiam , vel persbnam est in validus, non vero circa accidentia. S. Contractus ad con
ditionem', si conditio sit de praesenti, vel praeterito, valet , si existat, secus, si non existat ; vpl si sit de futuro necessario, statim obligat ; quia censetur praesens, si si defuturo contingenti , suspenditur usque ad ejus eventum ;risit de re tinpossibili , vel re turpi est nullus , excepto matrimonio, & dispositionibus ultimae voluntatis, in quibus a jure habentur pro non adjectis, nisi quis alio modo
consentare noluisse is tunc matrimonium non valeret saltem
in sero conscientiae; quia lex consensum in eo requisitum supplere nequit, ut supra dictum eli.
Hine I. Promittens certam summam in die Paschatis seu vendam, statim ebligatur, non tenetur tarnen solvere ante praedictam diem; qui vero promittit Io. aurcos, cum navis exspectata ex Indis advenerit; non obligatur ante adventum ejus, quia aequi valet promissio Contra tui conditi nato . 2. Legatum factum cum onere certarum Missarum
singulis annis, non potest repeti ab haerede, si non dicantur e sed cogere potest legatarium ad illas dicendas; quia onus illud est modus solum adjectus. 3. Ogatus Titio Stia
Chum, quia ejus negotia inerit, vel ejus patrocinio a capitali crimine fuerit liberatus, valet, licet neutrum gesi Tit, Insit. leg. a. tit. 2o. g. 3I. quia praedictae causis habentur a jure pro impulsuis : non vero valeret , si essent finales; in dubio vero praesumuntur impulsivae. 4. Si quis leget Petro centum aureos , quos debet Paulus , vel quis uni in certa cilla, nullum est legatum, si Paulus nihil d
beat , vel nihil sit in cista ; si vero debeat , sed tantum
quinquaginta, vel tantum quinquaginta sint in cista, valet; quia in priori casu est error demonstrationis circa personam, vel substantiam, in posteriori in accidente; qui diu Cit laxate , lago centum nummos , qui sunt in hac area , tenetur tantum ad centum , licet plures in sint ; qui vero dicit demonstrative, do pecuniam in hac arca , quae constat centum aureis, tenetur ad totum, licet ducenti in ea contineantur; quia in priori constat mens legatoris, in isto
265쪽
I. , is quotuplex sit Culpa Culpa est omisso diligentiae , vel advertentiar, qua alicui damnum creatur. Alia est theologica, quae ethcoram Deo, & in conscientia peccatum mortale, vel veniale. Alia civilis, seu juridica, quam jura pro foro externo supponunt, etiamu peccatum non sit, dc haec communiter triplex est, videlicet, culpa lata, quae est omissio diligentiae, quani communiter homines diligentes ejusdem conditionis adhibere solent, ut si quis rem commodatam foris ante ostium relinquat. a. Culpa levis, quae eli omissio diligentiae, quam diligentiores adhi re solent, ut si quis rem com--datam in suo cubiculo relinquat, sed non clause ostio. 3. vissima , quae eis omissio diligentiae, quam diligentissimi adhibere solent, ut si quis ostium cubiculi claudat, sia nonota servet, a o sera bene suerit inducta; his additur x. culpa latissima , quae est dolus apertus, id est operatio, vel omissio damnosa ex intentione ut alius decipiatur, di damno assiciatur: ut si miles fingat se dormire, ut hini accessum pra beat. a. Culpa latior, quae est doIus praesumptus: ut si sciens, & valens non impedit hostem urbem ingredi: d lus vero in genere est quaevis machinatio ad decipiendum.
Leuar. 6. Ex qua culpa im Contractibus oriatur restituti
nis obligatis 'Dieo. Ad inducendam restitutionis obligationem ex Contractu, Vel quasi Contractu, id est , ex ossicio, sussicit culpa civilis, licet nulla sit Theologica; quia vi Contractus, vel ossicii implicite se obligat ad eam diligentiam,
di conditiones, quas lex imponit; & quidem I. cum Contractus cedit in commodum solius. dantis, ut in deposito, requiritur culpa lata, vel dolius apertus, vel praesum-Ptus, Instit. L. 3. tit. I s. u. 3. 3 nisi seipsum pro deposito - obtulerit, vel aliquid pro ejus custodia acceperit, tunc tenetur ex culpa levi, eap. a. .a depos; vel f res ita sit pretiosa, ut diligentissima custodia indigeat, vel de ea pactum sit, teg. r. F. depos. ι vel deposita sit solum in favorem depostarii, ut ea utatur, L. g. reb. cred.; in uir
que casu tenetur ex culpa levissima . a. Si cedat in selius accipientis utilitarem , ut in commodato , ex culpa levi
sima, non autem ex casu fortuito, cap. n. . de commod. 3.
Si utilitatem utriusque , ut in locatione, ex culpa lata,ec levi, non autem levissima, Lege eadem in nullo vero
contractu ex casu sortuito; quia res perit domino suo nisi
266쪽
O. . DE GONC TRACT IN COMMUNI. ruet
culpa, vel mora quam ob apud dominum non periisset,vel conventio de casu sortuito, intervenerit. 4. Ex quas Contractu , cum quis ex os scio aliquid facit in utilitatem alterius sine mercede, tenetur solum ex culpa lata, vel dolo; si sit mercede conductus, ut famuli, Medici , Advocati, negotiorum gestores, &c. ex culpa levi, non vero ex levissima, nisi res sit
nanti momenti, ut ex natura sua summam cautionem exigat, vel in arte sua peritissimum se obtulerit, vel quis, v. s. aurigae, nautae, stabulario rem expresse custodiendam tradiderit, L. 4. Digest. tit. 9. tunc enim accipiens ad majorem diligentiam, quam ordinariam se obligare censetur ;extra Contractum vero requiritur culpa theologica . Hine I. tenentur ad reparationem damni, fartores, molitores, caupones, aurigae, nautae, si res, quas ratione
sui ossicii apud se deponi viderunt, pereant eorum cul-Pa , etiam levi, quia, V. g. domvs nocte non fuerit clausa; caupones, aurigae, nautae, etiam ex levissima, si res ipsis expresse fuerint traditae custodiendae, L. tit. 9. Tenetur ad damnum, speculuin pretiosum non
omni diligentia adhibita transportando, frangens; Advocatus litem maximi momenti desectu maximae diligentiae perdens; Auri sex gemmas pretiosas apud se depositas in cubiculo suo clauso quidem ostio, sed non probata sera,
propterea amittens, quia sunt res maximam curam exigentes. 3. Furio perdens equum commodatum pro vindemiis ante vineam sne custode relictum; quia teneba- tur ad summam diligentiam. 4. Horologium manuale aureum apud se depositum secum per sylvam sumptum per latrones ablatum; vel a domino repetitum, & non tempore debito restitutum incendio amittens, quia illud per locum periculosum deserens, vel non restituens, est iuculpa. Pecuniam apud sa depositam, etiam de consensu domini negotiationi exponens, dc casu fortuito perdens pquia inducit rationem mutui, dc perit ipsi tanquam domino; secus, si cum alia sua pecunia deposita furto fuisset ablata, nic pro mercede custodiisl et, tunc enim ad
majorem tenebatiar curam. 6. Librum commodatum remittens domino per famulum alias pro fidelissimo recognitum, & libro in via ab eo amisso, non tenetur restituere alium, vel illius pretium; quia, eum summa cense
tur adhibit diligentia, perit domino. 7. Qui rem suam dimul, dc alienam ab inceodio liberλre nequit, si aliena
267쪽
sit commodata , debet illam praeserre propriae, si sit de
posita, potest res suas etiam minoris valoris praeserre, ct si sit locata, res proprias maioris, vel aequalis . non vero vilioris valoris; quia in Primo casu maximam, in li secundo aequalem, & in tertio maiorem tenetur adhibere diligentiam, quam pro propriis, saltem vilioribus. l
DE CONTRACTIBUS IN PARΤICULARI.
Eruaritur. i. mid sit Promissio gratuita , ν quomodo obligat 'Diso. T Romisso' gratuita est deliberata, ct fpontanea A fidei obligatio facta alteri de re bona, possibi. Ii, a promissario acceptata; & sic sumpta obligat ex justitia; quia promittens dat promissario acceptanti ius ve- Tum in rem promissam, & quidem ex genere suo sub mortali in materia gravi, quae debet quatruplo esse major, quam in furto, LUC, Tourn. quia, cum jus expromissione sit imperfectius, minor censetur injurias Promissiones tamen ordinariae plerumque non obligant ex justitia, nec graviter; quia promittens liberaliter plerumque non intendit se obligare, nisi ex honestate morali
fidelitatis; qnae solum sub veniali obligat, Bit.; dc per accidens sub gravi ad reparationem damni ; quia illius
causa esse potest . Hine I. Promisso graviter ex justitia obligat pro gravitate materiae. r. quando promissionem firmat juramento; vel quando promittit stipulando; vel coram Notario, aut testibus ad id assismptis; vel per scripturam, seu chy- Tographum; vel si dicat, me obligo, quantum positim squia censetur velle in his circumstantiis se graviter obli . Pre, dc transiti obligatio ad haeredes promittentis, scut jue acquis tum promissario. 1. Promissio animo solum ex hodiestate se obligandi facta, non nisi sub veniali obligat; & facta ex metu etiam levi potest restindi, saltem in foro conscientiae; quia non censetur, se irrevocabiliter voluisse obligare, nisi juramento firmetur; quia tunc
obligat vi juramenti, nisi relaxetur. 3. Promissio nil la est,
268쪽
Q. s. DE CONTRACT. IN PARTIC. aue
est, si sit facta de re iam alteri promissa, vel illicita, aut i inpossibili ; valet tamen de minori bono res Au hominis , citi potest esse acceptius. 4. Si non sit acceptata saltem tacite, non obligat ex justitia, bene autem ut simplex pollicitatio ex veracitate, Ieg. a. de pollic. potest tamen revocari ante acceptationem, L. interes, Cod. si quis , erc. a. An promissio sub conditione operis turpis fama ,st valida , er obliget λDseo, Promisso de re illicita, vel sub conditione operis illiciti ipso Iure naturali, ac divino est est nullas quia
ad malum allicit, & Lex dicit: novimus generaliter turpes stipulationes esse nullius momenti, L. 26. de merb. oblu. An autem impleta conditione obliget, graves sunt utrinque Auctores, & rationes; conveniunt tamen communiter, I. praetium pro re turpi acquisit tim retineri posse; quia Lex 4. F. de Condia. ait: quo. meretriici datur, repeti non potest, licet enim turpiter facit, quod sit meretrix , non tamen turpiter accepit, eum sit meretνix, dc quia dominus libens, volensque dedit. a. Non dari in foro externo actionem ad acquirendum pretium pro re turpi promis. sum, etiam impleta conditione, quia Lex I 23. ait: pacta,
qua contra Leges, Consitutionesque, vel eontra Lonos mores
Munt, nullam vim habent. An autem in foro conscientiae obliget, ita, ut pretium pro re turpi promissum impleta conditione turpi exigi, & solvi debeat, manent divisi . Uidetur rationi conformius oblisa re ad pretium promita sum pro rebus ex se licitis, & solum ratione circumstantiarum, & per accidens malis, ut pro veste in Dominica facta; quia obligatio cadit in ipsum opus ex se licitum, proinde Iure naturae valet; non vero obligare pro rebus intrinsece malis, ut pro occisione inimici; quia promissio cadit in ipsum opus ex se malum, ac proindes Iure naturae est invalida, & nec in sero conscientiae, etiam conunita crimine, obligare potesti non enim simmatur tractu temporis, quod ab initio non ob it , ret. 'ur. in 6. st datio, ac acceptio ante opus jure est nulla, ac Proinde etiam postea, nisi liberaliter detur; &s oblivaret, ad idem peccatum magis continuandum alliceret. NeC valet promissio contra bonos mores civiles facta, sed
ipse jure est irrita; quia invalida est Promissio non te sividi, vel non instituendi , nisi talom personam, let. pura
269쪽
acta Cod. de pactis; quia libertatem disponendi de rebus suis ad imita & invalida est promillio beneficii nondum va
cantis, Gon. Later. III. e. 8.
mne r. Pronai sso pro occisione inimici, vel pro turpi commercio, non Oblligat, nec in foro conscientiae, etiam crimine commisso, ut videtur docere Tournely , &P. Gervasus, ac alii; quia Ilire naturae invalida eli Promi stio , nec tenetur solvere opus, quod alter, licet petitum , d
buisset omittere, nec opus turpe, ut peccatum es mercede
dignum eli; videtur tamen obligari, si commissis crimine promissionem renovasset; quia tunc esset promissio liberalis. r. Promissio facta sartori pro velle in Dominica facta, vel fabro pro ense, pro duello, vel ad inimicum occidendum vendito, militi pro bello injusto conducto, est implenda, ita communis hominum sensus; qnia obligatio eadit in ipsam rem ex se vendibilem, non vero in circumstantiam. illicitam, licet graviter peccent, & teneantur ad danimum: aliud esset, si ob has circumstantias v. g. quia vestis facta eli in Dominica, vel ensis pro duello venditus, majus pretium promisisset; quia tunc nec ad id, quod majus est, obligari videtur. 3. Histriones, vel
meretrices turpi exercitio acquisita, restituere non tenentur; quia ea retinere Lex permittit; a Confessariis tamen obligandi sunt, ut pro sustentatione non absolii te necessaria pro poenitentia pauperibus erogent. 4. Sub Pr mistione matrimonii corrumpens virginem tenetur eam ducere, non Praecise , quia conditio turpis est impleta; sed quia Lex in poenam sic statuit, dc vix alio modo omno damnum resarciri, dc peccato melius remedium afferri potest. Dos meretrici commissis crimine pro honesto matrimonio promissa, dari debet; quia est subsequens crimen , dc sine crimine novo, Promissio impleri potest. 3. Luomodo cesset obligatio Promissisis valida Dieo. Obligatio validae Promissionis quatuor cessat m dis, I. remissione promissarii. 2. Destione causae finalis. I. Mutatione insperata, ac notabili status rei promissae, vel personae promittentis; quia tales casus comprehende. re noluisse censetur, ut si res fiat illicita, inutilis promissario, impossibilis moraliter, veI noxia promittenti, vel promissario. 4. Non servata sde reciproca. s. Condi
Ainc: non tenetur stare promissis, i. Promittens virgini
270쪽
nue. DE CONTRACIT. IN PARTIc. a s s
ni pauperi dotem: si postea improvise per notabilem hae
reditatem facta sit dives. Σ. Promittens tali die, se culturum alte ius vineam; si postea uxori improvise aegrotanti inservire debeat. 3. Pollicitus alteri pecuniam mutuo daturum, si postea ob incendium propriae domus ipsemet illa indigeat. 4. Promittens alteri ensem, si pollea innocentem eo occissurum praevideat; nec obligant praedictae promissiones addito iis juramento; quia juramen-rum promissiones nota firmat, nisi in eo sensu , quo factae sunt. gruar. 4. Quid, quotvlex sit DonatIo gratuita Reo. r. Dominatio gratuita est rei, vel juris alicujus gratuita concessio; differt, r. a promissione, quae est fidei obligatio, Donatio vero rei concessio. 2. A pollicitati ne, quae est nuda promissio nondum acceptata. 3. Α sti- putatis, et, quae fit interrogatione, & resposone. r. Dpnatio dividitiar, a. in realem , seu perfectam', quae 'fit rei traditione, & in verbalem, seu imperfectam, quae fit selis verhis sine traditione, haec confert solum jus ad rem; realis vero jus in re. Σ. Dividitur ire pure libera- Iem, quae nequidem gratitudinis obligationem supponit; re remuneratoriam, quae supponit obligationem gratitu- dinis. Si allicui prohibeantur Donationes, non Prohibentur reinuneratoriae. I. In Donationem inter vivos, qua
datur aliquid, ut se vivente si donatarii; ct mortis causa , qua vult, rem non nisi post mortem suam esse donatarii.
DFquanam ad valorem Donationis requirantur con
Diea. Ad va Iorem Donationis Inter vivos quatuor re quiruntur conditiones, videlicet, i. ut donator se habilis ad donandum, habeatque rei donandae dominium, liberamque administrationem. 2. Ut donatarius si habilis ad recipiendum. 3. Ut res donata non si alteri obligata. 4. Ut fiat Alemnitatibus a jure praescriptis, quae sunt, X. ut fiat coram Nolacio in forma Contractuum ordinaria, E.ia. Lud. XV. an. 2732. 2. Traditio realis, vel juris fictione, tradenda dominium directum retento utili, ubi usu recepta est, Tourn. 3. Acceptatio, & quidem in Gallia expressa , facta coram Notario per se, veI per Procuratorem ad hoc generaliter, ves particulariter assignatum, Edict. Lud. xU. an. 173 I. art. Θ 9.; non vero suascit facta a Notario nomine donatarii, Torum .', nec sufficit facta a