Antiquitates Hebraicae vindicatae ...

261쪽

cum, qui calceos portabam , iidem solverent, &qui calceos solvebant, iidem exutos auferrent, & cura rent, ministeriumque notat vilissimum, servis demandari solitum. Sed cum praecesserit, in vo IN IMoab es lavacrum meum, optime puto iudicasse doctissimum Gatakerum Davidem dixisse, ta ' ' Pa siver Edom projiciam calceum meum, nempe ut Edumaei abstergant pulverem atque lutum, re sint pro peniculo, quocalcei extergeantur. Ita enim scite admodum dicit, Moabum, pro lavacro, & pelvi se habere, in quo pedes suos proluat, Edomum Vero pro peniculo futurum sibi, utpote cui calceos extergendos sit projecturus. Apud veteres nihil vilius fuit habitum, quam calceamenta, luto Conspum cata, extergere. Itaque vilissimis servis ea cura manis dabatur. In servis enim hic ordo erat, ut alii lautiis ores essent, alii inseriore loco, ut ex iis patet, quae observata sunt Laurentio Ρignorio, in erudito comis mentario, quem de servis dedit. Non nisi vilissimis Vero mandabatur calceos purgare. Hinc, sicuti caLceos iuvere, pro vili ministerio usurpatur, quomodo Τibullus, cum vellet dicere ad omnia officia, etiam abiectissima, pauperem fore praesto, cecinit: Viselaque de niveo aetrahes ipse pede, calceos extergere pro vilissimo ministerio veterea di xerunt. Apud Aristophanem senex ille Philocleon, cum cistendere vellet vel Theorum, hominem magni nominis, ad λrdidissima quaeque sibi metanda paratum esP, dixit:

262쪽

M CALCEII HEBRAEORUM LIB.II. CAP. II as

ipse Thereus, licet vir sit Euphemio nihil minor , Dongiam hasens ex pelvi, crepidas nobis exterget. Ita David dixit, 'ba 'r, re tam , , super Edomum

proficiam calceos meos, nempe abstergendos, ut notet Edomaeos ad tantam servitutem redactos, ut obirent hoc vilissimum & sordidissimum calceos detemgendi munus, & essent tanquam peniculus quo extergentur baxeae, ut Plauti verbis utar.

CAPUT NONUM. I. Hebraeae genti, Arabiae desertis obambularet , de victu,'vestitu, prospexit Deus, Seut.

terpretum de iis locis sententia. III. Aliorum, o nostra opinio. IV. Singulare mei beneficiam

Deut. XXIX. f. carca vestis, o calceos Hebraeorum. U. Communis sententia calceos, quibus ex

Aegmto discesserant Iudaei, per quadraginta integros Hrvatos. UI. Ufensum. V II. docti opinio probatur, qui hoc benescium situm putat in admirabili Dei providentia, qua Hebraeis de ealceis prospexit, ut ubi veteres defecissent, haberent novos. VIII. M sis verba in hanc sementiam exposita, is locus yef. XLVIII. aa. explicatas. IX. Varia divinaae providentiae circa vestis is calceos documenta.

263쪽

ANTONII BYNAEI GEns Hebraea, quam a dura, qua Pharaonis tyrannide pressa fuerat, servitute, liberavit Deus, postquam plurim i in Aegypto miracula patrasset, sino gularem gratiam, & favorem Numinis, experta fuit ζer quadraginta annos, quibus eam Per deserta Λra tae circumduxit. Nam in deserto, Omnium egeno,& inculto, tam quae ad victum, quam ad vcstitum, erant necessaria prospexit. Cum fame laborarent, Manna de Coelo pluit. Cum siti premerentur, aquam prosilire vel ex ipsa petra jussit. Cum carnes appeterent, magnam vim coturnicum in castra immisit. Circa veites quoque singularis cura & providentia fuit. Praedicat haec beneficia Moses, commemQratque. ingrato populo his verbis. V N l I. PN 'PIR,

ktitii ... verit tibi in cibum Manna, quam gnorabas, Onor cognoverunt patres rui, Venderet ribi, quoa non solo pane vivit homo, omni isto quod egredi tur ex ore Domini. Vsimentum tuum vetusa enon defecit tibi neque pes tuus intumuit, his quadra. annis. Repetuntur haec apud Nehemiam, in illa solenni populi confessione, qua Dei beneficia, prurribus praestita, rccensentur prolixe. Verba haec sunt:

-.ix. psa N, Manna tuum non prohibuisti ab ore eorum,3 aquam de si eis bn siti. Et quadraginta annis pavisti eos in deserto, nihil illis defuit. Vestimenta eorum non sunt vetusiate consumpta , ct pedes eorum non intumuerunt. II. Si

264쪽

DE CALCEII HEBRAEORUM LIBII. CAP. IX. 239II. Si multos sequimur interpretes, Hebraea verba, quae in Deuteronomio leguntur, 'I HI pes tuus non intumuit, itemque, quae apud Nehemiam sunt, pSI H, pedes eorum non rnt muerunt, verti debent, pes tuus non fuit di calceatus, vel, pedes eorum non fuerunt discalceati. In editione Romana Lxx. Interpretum & celebri Ms. Alexandrino, apud Mosen legitur: Tα σου

non detriti μnt a te, pedes tui non occaltaerunt. In editione vero Veneta, &Complutensi, & oxoniensilibro Ms. Coll. Universit. Octoteuchedicto, equo variae lectiones exhibentur in Polyglottis Londinensibus, haec verba non leguntur, πα- -ε1 -- σου u

metti 3η-Me, calcei tui non sunt detriti a te. Et sane lalterutrum glossema est. Apud Nehemiam in editione Romana est, πρὸ ς f. x Opedes eorum non sunt disrupti. Sed an editione re. neta, &complutens, & Ms. Alexandrino, S um δήQ αλων . . ct calcei eorum nonssunt disruptr. Ionathan quoque apud Mosen, N P p 'ra n tam pedes mestri non iverunt discalceati, MDnhelos, s)π R, Iandi, calcei tui non fuerunt di ealeeati. Rabbi David Κimchi interpretatur, peσπι-ὼ,. tuus non fuit discalceatus absque calceo, & Originem verbi Hebraci a pYa, eon 'erso, aut massa, deducit, quasi eam ob rationem hic usurpetur, quia consumto calceo conspergitur pes luto. Notavit pariter virillustris Hugo Grotius: npSIN, , non consperse fuit per tuus, I. non fuit discalceatus. Et apud Nohemiam, vir Hebraice Doctissimus Franciscus Valab uβ iω.ι .. More Icilicet con persionis, Me paseae fermensorae N b. .,s.

265쪽

14o ANTONII 'BYNAEI GL non fuerunt inquinati, contaminati, foedati, Sub. luto, ut anquinar/ solor digiti ejuν qui Iarinam sub lit , a. d. impastati, o. r. cauet estrum non fuerunt Perrusi, Mirati, a r vetustate conjumpti. His alii consentiunt.

III. Tot interpretibus licet visum fuerit τὸ pradi alceatum signincare, non paucioribus tamen placuit, ut intumescere notet. Ita, praeter complures interpretes, Belgas nostros, ex posuerunt praest in

a.... ω rissimi leXieographi, &, qui inter illos eminent, Bux-Geι. ia torsius, & CO ejus. Inteν Judaeorum magistros, . a. . et ar non incelebris Abraham Αben Ezra notavit, Wa. moris esse ut stes viatoris, Mi viam ivit, insνιανο intumescat, Deum autem dedisse istis vires, ausduxisse leniter. Consentit R. SalomoJarchi. Pariter Moses Bar Nachman Gerundensis pYa exponit, inimmuit , at urina aqua macerata, o Isbacta, & hic dici vult, ramorem, aut insummationem, rn pedei reum non fuisse. Horum sententia mihi prae altera

probatur. τὸ enim proprie notare videtur massaeeIoationem, quae a fermento est. Hic itaque notat tumores, quos nostra vernacula blaeren, hiernen, vincamus. Sane est ab hae voce, PSI, masa, qualis nempe fermento intumuit. Sic inter alia beneficia commemorat Moses, pedes eorum non ιntumuisse quod longis, & asperis itineribus, fieri consuevit. IV. Unde vero tot interpretes ad hanc scntenistiam del.ipsi sint, ut ea verba, myn N, veris tenda putarint, pes tuas non fuit discalceatus, obscurum haudquaquam, est. Moses enim, in eodem mul. Deuteronomio, ad ipsos calceos Dei beneficium extendit

266쪽

DE CALCEIS HEBRAEORUM. LlB.II. CAP. IX. tendit verba haec sunt : a luam taxin ' , κ

Duxi vos qaadraginta annos per desertum, non inveteraverunt vestimenta vestra a vobis, ct calceamentum tuum non ιnveteravit a peribus vestris. Putarunt

videlicet etiam in illo loco Mosen dixisse, pedes non fuisse discalceatos, cum hic commemoret calceos non tu e consumptos vetusiate. Sed duplex beneficium fuit, quod in illam gentem contulit Deus. Non tantum enim pedes servavit a tumoribus illaesos, v rum etiam calceos iis non passus est deesse, ut per viam asperam, de dissicilem, in Arabiae desertis, incedere tuto possent.' U. Sed haec verba nequaquam recte intel lex iste videntur Judaeorum magistri, & Christiani quam plurimi. In hunc sensu m enim interpretantur, ac si narrarent hanc singularem Dei curam atque providentiam fuisse, ut ea ipsa vestimenta, quibus induti fuerant, cum ex Aegypto discederent veteres Hebraei, non passus sit deteri, & ipsos calceos, licet iter ar- ouum atque dissicile conficerent, per quadraginta annos, servaverit illaesos. Scilicet in eo miraculum hoc Collocant, ut, cum calcei longo itinere alterantur, quod lcgati Gibeonit.trum argumentum habent maximum, quo persuadeant se ex longinqua regione venire, rerum gestarum fama eχciti, Deus Israelitarum Mari re in calceos servaverit integros Iam olim Iustinus Mara

267쪽

2 2 ANTONII BYNAEI nec vitifima in pedibus calceamenta deteri, sed nee ipsorum postremo adolescentium captiva Iarabara comburi. Et Aurelius Augustinus: Si enim Deus brae- ,Σ.- titarum vestimentis is calceamentis praestitit, quod misim per tot annos non sunt obtrita, quid mirum fiobediem ti homini ejusdem potentia praestaretur, ut animale

p. ni.' ac mortale habens corpus, haberet in eo quendam β

tum , quosne defectu ebset annosum , tempore quo Deus

Chos vesiet mortalitate ad immortalitatem , sine media H L morte venturus. Ne de Chrysostomo, Hieronymo, piat'. Ambrosio, & aliis pluribus dicam. Hoc tempore H quoque ea vulgata opinio est, ipBs calceos, quibus incluti fuerant Hebraei, cum ex Aegypto egredere

adv. err tur, a Deo conservatos, ut annorum quadraginta

Α-Q. spatio manserint incorrupti Ipsum Samuelem Bocharia' M.6b. rum, virum summae eruditionis, qui in omni doctri-2Lo- n te genere primas tenet, jam superius vidimus obisaram e. i. serFasse, Deum Iudaeis, longum, alterum, O senticosum iter jam ingressuris, de calceis prospici volu-λ. isse, O , ut religio quoque eos ad rei tam necessarias εφφ curam adigeret, sanctisse, ut non nisi calceati Pasic manducarent, neque passum esse calceos, quos as hoc solenne fesium sibi comparaverant, per annoS quadr-ginta deteri. VI. Ego vero, ut ingenue fatear, in hac vulgata

opinione acquievi nunquam. Λd hoc miraculum, enim non illud tantum concurrere necesse fuit, ut Deus virtutem incorruptam calceis inderet, quod quidem a Deo, cui πά- δυνα , non difficulter potuit praestari, verum illud etiam, cum in magno isto Israelitarum numero, & parvuli fuerint, & matura nondum aetate adolescentes, ut latentis incrementi faculis

268쪽

DE CALCEIS HEBRAEORUM. LIB.II. CAP. IX. 1 3 facultatem daret, & calcei, quos primum induissent, de pueri, & adolescentes, cum ex Aegypto virtute Numinis educerentur, illis crescentibus, etiam crescerent cum illis. . Id enim aliter fieri non potuit, nisi puerorum, & adolescentium, calcei cum ipsis pedi- bu S crevissent. Non mihi latet, quid vir illustris Hugo Grotius notarit: Non tantum non attrita fuisse, MIeae o cum susura crevisse vestimenta, tradunt raei. Id verum est, tradere Hebraeos, cum ipsis pueris, & adolescentibus, &, vestimenta, & calceos crevisse, uti Midrasch in haec verba Cantici: π' : pan, πυ-Odor vesium tuarum sicut odor . - 'Libani, pluribus agit de Israelitarum vestibus in de Userto, & ad eam quaestionem, an pueris, & adolescentibus vestes quoque simul Creverint, respondet:

Egredere, O disce a chileton, h. e. cochlea, quod

quamdiu crescit, etiam theca ejus crescit cum eo, qua-II eadem ratione una cum Pueris, & adolescentibus,& vestcs, & calcei crevissent, uti cum cochleis conchae, quod non tantum in terrestribus videmus, versim etiam in marinis, & in cochlea purpurarea maxime, quarum incrementum singulis annis per orbes patet, ita ut, cum sex aut septem annos vivat, tot orbes habeat quod annos agit, uti reserunt Aristoteles, & Plinius. Certe, hoc qui credit, etiam illud credet non is dissiculter, cibum, quo usi Israclitae sunt, totis illisu ' L

quadraginta annis, quibus errarunt in Arabiae desera m ιι .lis, omnem in eorum visceribus absumptum , atque Plis .ixa

egerendum reliquisse omnino nihil, ne alvum dejicere haberent opus. Quod proclitum ab ipso R. 1 aco Abarbaniae, traditionibus istiusmodi alioquin mi-rra M. nus addicto, est. Sic enim ille: pandi ramri

269쪽

: απdN Annon vides, quod SanctuS benedictuae, omnibus diebus, quibus in tentoriis degerunt in deserto, cibum intra membra absumptum suppeditarit, ne abominanda redderent eastra sua ejeeIione reliquιarum, o non indigerent certo loco, ct paxil , eo quod mulieres non possent satisfacere huic instituto Id quod sic non es in castris bellicis e quoniam omnes vir unt. Sed, quis non videt merum hoc esse somnium, qualia multa fingunt nugaces magistri, de quo Horatius dicereis

M. I. Credat Iudaeus apelu, Non ego.

Quis quaeso sibi persuadebit, nisi vim faciat suo ingenio, judicioque, cum pueris, & adolescentibus,& vestes, & calceos crevisse, uti cum cochleis conchaee,' μή Etiam scio Justinum Martyrem scripsisse jam olim, Diad..is quod tir ielitarum , ουδὲ - rid

νγhone τῶν νεωτhων συν αανε, neque veses attritae Iuni, Iedju- , niorum quoque una cum ipsis creSerunt. A velut is haeeuein. narrari Possunt pueris, ut cos trahant in admirationem, a viris merito exsibilantur. Profecto neminena reperiri arbitror hominem non putidum, qui haec non damnet modo, sed commenti tam inepti auctorcs, tanqu irri fatuos, & nullius judicii homines, irrideat. Ut mirer virum illustrem Hugonem Grotium has sutiles naenias suis Annotationibus inseruisse: Sed id factum arbitror, non quod vir ille, vere magnu S, fidcm

270쪽

DE CALCEIS HEBRAEORUM LIB II. CAP. IX. 243 iidem adhibuerit huic masistrorum figmento, verum

ut appareret sic hoc non ignorare. Praesertim, cum

dissentiant ex ipsis Iudaeorum magistris, qui paulo

saniores sunt, quam ut ipsis placeant talia deliramenta. Aben Ezra certe, qui saepe a vulgatis verporum opinionibus discedit, & aliquando plus veri videt, quam ea ad icaeteri suae gentis magistelli, censet Iudaeos, ex Ae- nigypto, multas vestes, multosque caiccos secum tu- ''lisse, ita ut nunquam iis defecerint in deserto. Cujus sententia, licet non omnino mihi posuit probari,

cum non sit verisimile tam multos calceos secum ex Aegypto tulisse Iudaeos, ut per quadraginta annoS, quibus erraverunt in Arabiae desertis, nunquam deficerent: tamen oltcnuit, Rabbinum illum celebrem neutiquam abreptum communi gentis opinione fuisse, quae vult, & calceis inditam virtutem incorruptam ut non deterentur, & ipsos una cum pedibus infantum, & puerorum, & adolescentum, crevisse, uti Cum cochleis conchae. Praeterea & hoc certissimum est, nunquam, nisi cum summa id exigeret necessitas, a Deo patrata miracula fuisse. Cum Manna de coelo plueret, aut aqua ex petra Prosiliret, fame fere conficiebantur Hebraei, de siti promebantur intolerabili, nihilque erat in vastis illis Arabiae desertis quo famem compescerent, de situm sedarunt, nisi ipse Deus, &cibum, & potum, extra consuetas naturae leges, praeberet. Talis necessitas nunquam fuit, ut, vel de vcstimentis, vel de Caiccis, tam insigni miraculo, Hebraeis prospiceret supremum Numen. Nam os endam, ut opinor, clarillime, aliis rationibus hoc potuisse praestari, ut non ne se fuerit, vel vim incorruptam calceis indure, vel crescendi facultatem, ut cum pedibus infantum crcscerent, uti cum cochleis